Գյուղատնտեսական արտադրության տնտեսական արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրներն ու դրանց լուծման ուղիները ՀՀ Արարատի մարզի գյուղացիական տնտեսություններում

Ինֆորմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է փորձարարական տվյալների հիման վրա բազմաչափ համակարգերի կառավարման դինամիկական մոդելների մշակման տեսական և գործնական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է իրական համակարգերի փորձարարական դիտարկումների և չափումների արդյունքների միջոցով կառուցել այնպիսի մաթեմատիկական մոդելներ, որոնք հնարավորինս ճշգրիտ կարտացոլեն համակարգի դինամիկական վարքը և կարող են կիրառվել կառավարման խնդիրների լուծման համար։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են բազմամուտք և բազմաելք համակարգերի առանձնահատկությունները, համակարգի մուտքային և ելքային ազդանշանների միջև փոխկապակցվածությունը, դինամիկական գործընթացների նույնականացման մեթոդները և փորձարարական տվյալների մշակման սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մոդելի կառուցվածքի ընտրությանը, պարամետրերի գնահատմանը, չափումների սխալների և աղմուկների ազդեցության նվազեցմանը, ինչպես նաև ստացված մոդելների համապատասխանության և ճշգրտության գնահատմանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է կառուցված մոդելների կիրառումը կառավարման ալգորիթմների մշակման և համակարգի աշխատանքի օպտիմալացման գործընթացում։ Փորձարարական տվյալների վրա հիմնված մոտեցումը հնարավորություն է տալիս հաշվի առնել իրական օբյեկտների վարքի այն առանձնահատկությունները, որոնք միշտ չէ, որ հնարավոր է ամբողջությամբ նկարագրել միայն տեսական մոդելներով։ Աշխատության մեջ դիտարկվող մեթոդները կարող են կիրառվել արդյունաբերական, տեխնոլոգիական, էներգետիկ և այլ բարդ համակարգերի կառավարման խնդիրներում, որտեղ անհրաժեշտ է միաժամանակ հաշվի առնել բազմաթիվ փոխկապակցված մուտքեր և ելքեր։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են նպաստել կառավարման համակարգերի մոդելավորման, նույնականացման և ավտոմատ կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել կառավարման տեսության, ավտոմատացման, համակարգերի նույնականացման, մաթեմատիկական մոդելավորման և ինժեներական կիբեռնետիկայի ոլորտների մասնագետներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Հոգեբանություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է էթնիկ կարծրատիպերի դերի ուսումնասիրությանը անձի ինքնագիտակցության համակարգում՝ բացահայտելով, թե ինչպես են սեփական և այլ էթնիկ խմբերի վերաբերյալ ձևավորված պատկերացումները մասնակցում անձի ինքնաճանաչման, ինքնագնահատականի, սոցիալական նույնականացման և միջխմբային հարաբերությունների ձևավորմանը։ Հետազոտության հիմքում այն մոտեցումն է, որ մարդու ինքնագիտակցությունը միայն անհատական հատկանիշների մասին պատկերացումների ամբողջություն չէ․ այն ձևավորվում է նաև սոցիալական միջավայրի, մշակութային նորմերի, խմբային պատկանելության և այլ մարդկանց հետ փոխհարաբերությունների ազդեցությամբ։ Այս համատեքստում էթնիկ կարծրատիպերը կարող են դառնալ այն ճանաչողական և սոցիալական մեխանիզմներից մեկը, որոնց միջոցով անձը դասակարգում և մեկնաբանում է սոցիալական իրականությունը։ Աշխատության շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել «ես»-ի և էթնիկ խմբի փոխհարաբերությունը։ Անձը սեփական էթնիկ պատկանելության մասին պատկերացումները ձևավորում է ընտանիքի, կրթական միջավայրի, մշակույթի, լեզվի, պատմական հիշողության, հասարակական արժեքների և միջանձնային շփումների ազդեցությամբ։ Այդ պատկերացումները կարող են ներառել խմբին վերագրվող դրական կամ բացասական հատկանիշներ և որոշ դեպքերում դառնալ անձի ինքնության բաղադրիչ։ Այս գործընթացը կապված է սոցիալական նույնականացման հետ, երբ անհատը իրեն ընկալում է որպես որոշակի սոցիալական խմբի անդամ և սեփական «ես»-ի որոշ կողմերը կապում է այդ խմբի հետ։ Էթնիկ կարծրատիպերը կարող են ունենալ մի շարք գործառույթներ։ Դրանք կարող են պարզեցնել սոցիալական տեղեկատվության մշակումը՝ թույլ տալով անձին արագ կողմնորոշվել բազմազան սոցիալական միջավայրում, սակայն միաժամանակ կարող են հանգեցնել իրականության չափազանց ընդհանրացված կամ խեղաթյուրված ընկալման։ Կարծրատիպը սովորաբար վերաբերում է խմբի անդամներին վերագրվող ընդհանրացված հատկանիշներին և պարտադիր չէ, որ համապատասխանի տվյալ խմբի յուրաքանչյուր անհատի իրական առանձնահատկություններին։ Հետևաբար աշխատանքում կարևոր է տարբերակել կարծրատիպային պատկերացումը անհատական փորձից և փաստացի վարքային հատկանիշներից։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն կարող է լինել սեփական էթնիկ խմբի և այլ խմբերի նկատմամբ վերաբերմունքի փոխկապակցվածության բացահայտումը։ Սեփական խմբին դրական հատկանիշների վերագրումը կարող է նպաստել խմբային պատկանելության զգացման և դրական սոցիալական ինքնության ամրապնդմանը, մինչդեռ այլ խմբերի նկատմամբ բացասական կարծրատիպերը կարող են մեծացնել սոցիալական հեռավորությունը և միջխմբային անվստահությունը։ Այս պատճառով էթնիկ կարծրատիպերի գործառույթը պետք է դիտարկել ոչ միայն անձի ներաշխարհի, այլև միջխմբային հարաբերությունների համատեքստում։ Աշխատության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև կարծրատիպերի ազդեցությունը ինքնագնահատականի վրա։ Եթե անձի սեփական խմբի նկատմամբ հասարակության մեջ գերակշռում են դրական պատկերացումներ, այդ խմբային պատկանելությունը որոշ պայմաններում կարող է նպաստել դրական ինքնագնահատականի ձևավորմանը։ Հակառակ դեպքում՝ բացասական սոցիալական կարծրատիպերի ազդեցությունը կարող է առաջացնել ներքին հակասություններ, ինքնարժեքի նվազում կամ սեփական խմբային պատկանելությունը թաքցնելու ցանկություն։ Այսպիսի գործընթացները հատկապես կարևոր են բազմազգ հասարակություններում, որտեղ տարբեր խմբերի միջև սոցիալական դիրքերի, հեղինակության և փոխհարաբերությունների տարբերությունները կարող են անդրադառնալ անձի ինքնագիտակցության վրա։ Հետազոտությունը կարող է ներառել էթնիկ ինքնագիտակցության բաղադրիչների ուսումնասիրություն՝ էթնիկ պատկանելության գիտակցում, խմբի նկատմամբ հուզական վերաբերմունք, խմբային արժեքների ընդունում, մշակութային նույնականացում և սեփական խմբի հետ կապի ինտենսիվություն։ Այս ցուցանիշների համադրումը կարծրատիպային պատկերացումների հետ հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե ինչ պայմաններում են կարծրատիպերը դառնում ինքնության ամրապնդող գործոն, իսկ երբ՝ հակասությունների և սոցիալական լարվածության աղբյուր։ Մեթոդաբանական տեսանկյունից նման ուսումնասիրությունը կարող է հիմնվել հարցաթերթերի, ասոցիատիվ մեթոդների, ինքնագնահատման սանդղակների, սոցիալական հեռավորության չափման և խմբային նույնականացման մեթոդների վրա։ Ստացված տվյալների վիճակագրական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս որոշել էթնիկ կարծրատիպերի և ինքնագիտակցության տարբեր բաղադրիչների միջև առկա կապերը։ Կարող են համեմատվել տարբեր տարիքային, կրթական կամ սոցիալական խմբերի ներկայացուցիչներ՝ պարզելու համար, թե ինչպիսի պայմաններում են կարծրատիպային պատկերացումները առավել արտահայտված կամ փոփոխական։ Կարևոր է նաև դիտարկել կարծրատիպերի փոփոխականությունը։ Դրանք կայուն և անփոփոխ պատկերացումներ չեն․ անձնական շփումները, կրթությունը, միջմշակութային հաղորդակցությունը, հասարակական փոփոխությունները և նոր տեղեկատվությունը կարող են վերափոխել նախկինում ձևավորված կարծրատիպերը։ Հետևաբար աշխատանքը կարող է անդրադառնալ այն գործոններին, որոնք նպաստում են կարծրատիպերի պահպանմանը կամ հաղթահարմանը։ Կրթական միջավայրը, մասնավորապես, կարող է կարևոր դեր ունենալ՝ զարգացնելով քննադատական մտածողություն և տարբեր մշակույթների նկատմամբ ավելի բազմակողմանի ընկալում։ Աշխատության գործնական նշանակությունն այն է, որ դրա արդյունքները կարող են կիրառվել հոգեբանական խորհրդատվության, կրթության, միջմշակութային հաղորդակցության, երիտասարդների սոցիալականացման և միջէթնիկ հարաբերությունների բարելավման ծրագրերում։ Էթնիկ կարծրատիպերի գործառույթների բացահայտումը կարող է օգնել հասկանալու միջխմբային թյուրիմացությունների և նախապաշարմունքների հոգեբանական հիմքերը և մշակելու դրանց նվազեցմանն ուղղված մեթոդներ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը էթնիկ կարծրատիպերը դիտարկում է որպես անձի սոցիալական ճանաչողության և ինքնագիտակցության համակարգում գործող բազմագործոն երևույթ, որը կարող է միաժամանակ կատարել կողմնորոշիչ, նույնականացնող և պաշտպանական գործառույթներ, բայց որոշ պայմաններում նաև նպաստել նախապաշարմունքների, սոցիալական հեռավորության և միջխմբային հակասությունների ձևավորմանը։

Պատմություն

Այս աշխատանքը նվիրված է Լիբանանի դրուզական համայնքի քաղաքական դերակատարման և ազդեցության ուսումնասիրությանը երկրի ներքաղաքական զարգացումներում 1920-ականներից մինչև 1990 թվականը՝ ընդգրկելով մանդատային շրջանը, անկախության ձևավորումը և քաղաքացիական պատերազմի ժամանակաշրջանը։ Հեղինակը վերլուծում է դրուզական համայնքի սոցիալ-քաղաքական կազմակերպվածությունը, նրա առաջնորդական էլիտայի ձևավորումը և պետական ինստիտուտների հետ հարաբերությունների էվոլյուցիան՝ ընդգծելով համայնքային քաղաքականության առանձնահատկությունները բազմակրոն և բազմաէթնիկ Լիբանանի համակարգում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դրուզական առաջնորդների դերակատարությանը ներքաղաքական ուժային հավասարակշռության ձևավորման մեջ, ինչպես նաև նրանց մասնակցությանը զինված հակամարտություններին և քաղաքական դաշինքների փոփոխականությանը։ Աշխատությունը նաև ուսումնասիրում է համայնքի հարաբերությունները այլ կրոնական և քաղաքական խմբերի հետ՝ շեշտելով կոնֆեսիոնալ համակարգի ազդեցությունը պետական կառավարման և քաղաքական կայունության վրա։ Ներկայացվում են պատմական փուլերի համեմատական վերլուծություններ՝ ցույց տալու համար, թե ինչպես է դրուզական համայնքը տարբեր ժամանակաշրջաններում հարմարվել փոփոխվող քաղաքական միջավայրին և պահպանել իր ազդեցությունը պետական գործընթացներում։ Շեշտվում է, որ Լիբանանի ներքաղաքական զարգացումների ուսումնասիրությունը անհնար է առանց դրուզական համայնքի դերակատարման խորքային վերլուծության, քանի որ այն հանդիսանում է երկրի քաղաքական համակարգի կարևոր և ակտիվ բաղադրիչներից մեկը։

Քաղաքագիտություն

Գիրքը նվիրված է էկոլոգիական անվտանգության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը ռազմավարական գնահատման համատեքստում՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով՝ դիտարկելով շրջակա միջավայրի պահպանության և կայուն զարգացման փոխկապակցվածությունը պետական քաղաքականության և ռազմավարական պլանավորման գործընթացներում։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են էկոլոգիական անվտանգության հիմնական սպառնալիքները, բնական ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման սկզբունքները և ռազմավարական էկոլոգիական գնահատման մեթոդաբանությունը՝ որպես շրջակա միջավայրի վրա հնարավոր ազդեցությունների կանխատեսման և նվազեցման գործիք։ Հեղինակը ուսումնասիրում է բնապահպանական քաղաքականության իրավական և ինստիտուցիոնալ հիմքերը, ռազմավարական ծրագրերի և զարգացման նախագծերի գնահատման ընթացակարգերը, ինչպես նաև միջազգային փորձի կիրառման հնարավորությունները Հայաստանի պայմաններում։ Գրքում քննարկվում են նաև էկոլոգիական ռիսկերի գնահատման, որոշումների կայացման գործընթացում բնապահպանական գործոնների ինտեգրման և հանրային մասնակցության ապահովման հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում շրջակա միջավայրի պահպանության, տնտեսական զարգացման և սոցիալական շահերի միջև հավասարակշռության ապահովման հիմնախնդիրներին։ Աշխատությունը համադրում է տեսական և կիրառական մոտեցումները՝ առաջարկելով ռազմավարական գնահատման համակարգի կատարելագործման և էկոլոգիական անվտանգության բարձրացման արդյունավետ ուղիներ։ Գիրքը նախատեսված է բնապահպանների, պետական կառավարման մասնագետների, տնտեսագետների, իրավաբանների, գիտահետազոտողների, ուսանողների և շրջակա միջավայրի կառավարման հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Մշակույթ

Այս գիրքը ներկայացնում է հայ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր հրատարակությունների ու ուսումնասիրությունների ընթացիկ տեղեկատու՝ ծառայելով որպես տեղեկատվական ուղեցույց ոլորտով հետաքրքրվող ընթերցողների և մասնագետների համար։ Այն ընդգրկում է մշակույթի, արվեստի, գրականության, պատմության և հարակից բնագավառների վերաբերյալ ժամանակակից գրականության վերաբերյալ տվյալներ՝ հնարավորություն տալով հետևել նոր աղբյուրներին և գիտական աշխատանքներին։ Գրքում ամփոփված տեղեկությունները նպաստում են հայկական մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությանը, նոր հետազոտությունների բացահայտմանը և մասնագիտական տեղեկատվության արդյունավետ որոնմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել գրադարանավարների, հետազոտողների, ուսանողների, մշակույթի ոլորտի մասնագետների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրվում են հայ մշակույթի ու արվեստի վերաբերյալ նորագույն գրականությամբ։

Այլ առարկաներ

Գիրքը՝ «Արտադրական սանիտարիա», հեղինակը Ղանդիլյան Ռ.Ա., հանդիսանում է մասնագիտական ուսումնական ձեռնարկ, որը նվիրված է արտադրական միջավայրում սանիտարահիգիենիկ պայմանների ապահովման գիտական և գործնական հիմունքներին։ Այն ներկայացնում է արտադրական սանիտարիայի հիմնական նպատակներն ու խնդիրները՝ ուղղված աշխատողների առողջության պահպանմանը և արտադրանքի որակի ու անվտանգության ապահովմանը։ Գրքում մանրամասն քննարկվում են արտադրական միջավայրի վնասակար գործոնները՝ փոշի, աղմուկ, թրթռում, քիմիական և կենսաբանական աղտոտիչներ, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը մարդու օրգանիզմի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձված աշխատանքային պայմանների հիգիենիկ նորմերին, օդափոխության, ջրամատակարարման և կեղտաջրերի հեռացման համակարգերին, ինչպես նաև անձնական և արտադրական հիգիենայի կանոններին։ Ներառված են նաև սննդի արտադրության և այլ արդյունաբերական ոլորտներում սանիտարական վերահսկողության կազմակերպման սկզբունքները, կանխարգելիչ միջոցառումները և անվտանգության ապահովման տեխնոլոգիաները։ Այս աշխատությունը նախատեսված է ուսանողների, սննդի և արդյունաբերական արտադրության մասնագետների, ինչպես նաև աշխատանքի անվտանգության ոլորտի աշխատակիցների համար՝ նպաստելով արտադրական միջավայրի առողջ և անվտանգ կազմակերպմանը։