Նոր գրքեր: Հասարակական-քաղաքական գիտություններ: Ինֆորմացիոն ցանկ = Новые книги. Обшественно-политические науки. Информационный указатель (1991, Մարտ, թիվ 3)

Other Subjects

Բնապահպանական, ջրաբանական և բնական պաշարների կառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ջրային պաշարների կանխատեսման, քանակական և որակական գնահատման, ինչպես նաև դրանց համալիր և արդյունավետ կառավարման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում Հայաստանի մակերևութային և ստորերկրյա ջրային պաշարների ձևավորման բնական պայմանները, տարածքային բաշխվածությունը, ջրաբանական ռեժիմները և դրանց փոփոխության վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գետային ավազանների, լճերի, ջրամբարների և ստորերկրյա ջրերի պաշարների գնահատման մեթոդներին, ջրային հաշվեկշռի կազմմանը և ջրային ռեսուրսների օգտագործման առանձնահատկություններին։ Վերլուծվում են կլիմայական փոփոխությունների, տեղումների քանակի, ջերմաստիճանային տատանումների, տնտեսական գործունեության և ջրօգտագործման ծավալների հնարավոր ազդեցությունները ջրային պաշարների վերականգնման ու հասանելիության վրա։ Քննարկվում են ջրային ռեսուրսների կանխատեսման մաթեմատիկական և ջրաբանական մոդելների կիրառման, մշտադիտարկման տվյալների մշակման և ջրային պաշարների երկարաժամկետ փոփոխությունների գնահատման մոտեցումները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են խմելու ջրամատակարարման, ոռոգման, էներգետիկայի, արդյունաբերության և բնապահպանական պահանջների միջև ջրային ռեսուրսների բաշխման ու օգտագործման արդյունավետության ապահովման խնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում գետավազանային կառավարման սկզբունքներին, ջրային էկոհամակարգերի պահպանությանը, ջրային կորուստների նվազեցմանը և ջրային անվտանգության ամրապնդմանն ուղղված միջոցառումներին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ջրաբանության, հիդրոերկրաբանության, բնապահպանության, ջրային տնտեսության, բնական պաշարների կառավարման և Հայաստանի կայուն զարգացման հիմնախնդիրներով զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Other Subjects

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է Հայաստանի վերաբերյալ նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նախատեսված ընթերցողների, գիտաշխատողների, ուսանողների և մասնագետների համար, ովքեր հետաքրքրված են Հայաստանի պատմությամբ, մշակույթով, հասարակական կյանքով, տնտեսությամբ, աշխարհագրությամբ և ժամանակակից զարգացումներով։ Ցանկում ընդգրկված են գիտական, վերլուծական, ճանաչողական և հանրամատչելի բնույթի աշխատություններ, որոնք արտացոլում են Հայաստանի ուսումնասիրության արդի ուղղությունները և նոր գիտական մոտեցումները։ Հրատարակությունը ծառայում է որպես տեղեկատվական աղբյուր, որը հնարավորություն է տալիս արագ կողմնորոշվել նոր գրականության մեջ, ստանալ անհրաժեշտ մատենագիտական տվյալներ և ընտրել համապատասխան նյութեր ուսումնական, գիտահետազոտական և մասնագիտական գործունեության համար։ Այն նպաստում է հայագիտական գիտելիքների տարածմանը, երկրի վերաբերյալ տեղեկատվության համակարգված ներկայացմանը և ընթերցողական լայն շրջանակների իրազեկվածության բարձրացմանը։

Other Subjects

Աշխատությունը նվիրված է նանոմաշտաբային կառուցվածքներում ձևավորվող ալիքային դաշտերի ուսումնասիրման և դրանց տարածական պատկերման մեթոդներին՝ ջերմաառաձգական երևույթների վրա հիմնված մանրադիտակային չափման մոտեցումների կիրառմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում տարբեր ֆիզիկական բնույթի ալիքների փոխազդեցությունն է նանոկառուցվածքային նյութերի հետ, ինչպես նաև այդ փոխազդեցության արդյունքում առաջացող տեղային ջերմային և մեխանիկական փոփոխությունների գրանցման հնարավորությունը։ Քննվում են ալիքային էներգիայի տարածման, կլանման, անդրադարձման և ցրման առանձնահատկությունները փոքր չափային համակարգերում, որտեղ նյութի երկրաչափությունը, սահմանային պայմանները և կառուցվածքային անհամասեռությունները կարող են էական ազդեցություն ունենալ դիտվող ֆիզիկական երևույթների վրա։ Ջերմաառաձգական ինդիկատորը դիտարկվում է որպես զգայուն տարր, որի միջոցով ալիքային դաշտով պայմանավորված տեղային ջերմաստիճանային փոփոխությունները կարող են վերածվել չափելի մեխանիկական արձագանքի և օգտագործվել հետազոտվող դաշտի տարածական բաշխման վերականգնման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մանրադիտակային պատկերի ձևավորման ֆիզիկական մեխանիզմներին, տարածական լուծունակությանը, չափման զգայունությանը և ազդանշանների մեկնաբանման խնդիրներին։ Ուսումնասիրվում է նաև նանոկառուցվածքների չափերի, ձևի և նյութական հատկությունների ազդեցությունը ալիքային դաշտերի բաշխման վրա՝ հնարավորություն տալով բացահայտելու տեղային առանձնահատկություններ, որոնք սովորական մակրոսկոպիկ չափումներով դժվար է տարբերակել։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել տեսական մոդելավորումը, թվային հաշվարկները և փորձարարական մանրադիտակային դիտարկումները՝ ստացված պատկերների ֆիզիկական իմաստը պարզաբանելու և չափման մեթոդի հնարավորությունները գնահատելու նպատակով։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ջերմային և առաձգական գործընթացների փոխկապակցվածության վերլուծությունը, քանի որ նանոմաշտաբում էներգիայի փոխանցման առանձնահատկությունները կարող են էապես տարբերվել մեծածավալ նյութերում դիտվող երևույթներից։ Նման հետազոտությունները կարևոր նշանակություն ունեն նանոֆիզիկայի, նյութագիտության, միկրո- և նանոէլեկտրոնիկայի համար՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրել փոքրաչափ համակարգերի ներքին դինամիկան և կատարելագործել բարձր լուծունակությամբ ֆիզիկական դաշտերի պատկերման մեթոդները։

Literature

Այս աշխատությունը նվիրված է հայկական ապոկրիֆ գրականության ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով այն ստեղծագործությունների, ավանդությունների և կրոնական պատումների աշխարհը, որոնք ձևավորվել են պաշտոնական աստվածաշնչյան և եկեղեցական կանոնից դուրս, սակայն դարեր շարունակ կարևոր դեր են ունեցել հայ ժողովրդի հոգևոր մշակույթի, բանահյուսության և գրական մտածողության զարգացման մեջ։ Ուսումնասիրության կենտրոնում հայկական ապոկրիֆների ծագումը, տարածումը, բովանդակային առանձնահատկությունները և դրանց կապն են քրիստոնեական ավանդության, աստվածաշնչյան պատմությունների ու ժողովրդական պատկերացումների հետ։ Ապոկրիֆ գրականությունը հատկապես արժեքավոր է նրանով, որ հնարավորություն է տալիս տեսնելու, թե ինչպես են կրոնական թեմաները վերաիմաստավորվել տարբեր ժամանակաշրջաններում և ինչպես են պաշտոնական դավանաբանական պատկերացումներին զուգահեռ ձևավորվել այլընտրանքային պատումներ՝ կապված Հիսուս Քրիստոսի, Աստվածամոր, առաքյալների, սրբերի, աստվածաշնչյան կերպարների և տարբեր սրբազան իրադարձությունների հետ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև այն հարցին, թե ինչպիսի աղբյուրներից են ձևավորվել այդ պատումները, ինչպես են դրանք փոխանցվել ձեռագրերում և ինչ փոփոխությունների են ենթարկվել տարբեր ժամանակներում ու միջավայրերում։ Հայկական ապոկրիֆները հաճախ միավորում են գրավոր և բանավոր ավանդույթների տարրեր՝ պարունակելով ոչ միայն աստվածաբանական և բարոյախոսական գաղափարներ, այլև ժողովրդական պատկերացումներ, հրաշապատումներ, առասպելական մոտիվներ և պատմական հիշողության տարրեր։ Այդ պատճառով դրանց ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն գրականագիտության կամ աստվածաբանության, այլև հայ մշակույթի պատմության, բանահյուսության և միջնադարյան աշխարհայացքի ըմբռնման համար։ Հատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում ապոկրիֆ պատումների լեզուն և ոճը, քանի որ դրանց միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել հայ միջնադարյան գրականության տարբեր շերտերի զարգացումը, թարգմանական ավանդույթները և տեղական ստեղծագործական վերամշակումները։ Աշխատությունը կարող է արժեքավոր լինել նաև ձեռագրագիտական տեսանկյունից, քանի որ բազմաթիվ ապոկրիֆ տեքստեր պահպանվել են ձեռագիր ժողովածուներում և տարբեր ժամանակաշրջանների ընդօրինակություններում, որոնց համեմատությունը թույլ է տալիս բացահայտել տեքստերի տարածման ուղիներն ու փոփոխությունները։ Ընդհանուր առմամբ, գիրքը ներկայացնում է հայկական քրիստոնեական մշակույթի այն հարուստ և բազմաշերտ հատվածը, որը գտնվում է պաշտոնական կանոնի սահմաններից դուրս, սակայն էական ազդեցություն է ունեցել հասարակության կրոնական պատկերացումների, գրական ստեղծագործության և ժողովրդական հավատալիքների ձևավորման վրա։ Այն կարող է հետաքրքրել հայագիտությամբ, միջնադարյան գրականությամբ, կրոնական պատմությամբ, բանահյուսությամբ և հին ձեռագրական ժառանգությամբ զբաղվող ընթերցողներին։

Biology

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Գյումրի քաղաքի կանաչ տնկարկներում հանդիպող ծառերի և թփերի տեսակային կազմի, դրանց կենսաբանական ու էկոլոգիական առանձնահատկությունների, քաղաքային պայմաններին հարմարվածության և կանաչ տարածքների հետագա հարստացման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում քաղաքային դենդրոֆլորայի համակողմանի գնահատումն է, որի միջոցով փորձ է արվում բացահայտել առկա բուսական բազմազանությունը, գնահատել առանձին տեսակների կենսունակությունն ու գեղազարդությունը և որոշել այն ծառաթփատեսակները, որոնք կարող են առավել արդյունավետ կիրառվել քաղաքի ապագա կանաչապատման ծրագրերում։ Ուսումնասիրության կարևոր նախադրյալ է Գյումրիի յուրահատուկ բնակլիմայական միջավայրը։ Քաղաքի բնական պայմանները բնորոշվում են համեմատաբար ցուրտ ձմեռներով, ջերմաստիճանային տատանումներով, տեղումների և խոնավության առանձնահատկություններով, որոնք էականորեն սահմանափակում են քաղաքային կանաչապատման համար կիրառելի բույսերի տեսականին։ Հետևաբար աշխատանքի կարևոր խնդիրներից է ոչ միայն գեղազարդ ծառերի և թփերի ընտրությունը, այլև դրանց էկոլոգիական հարմարվողականության գնահատումը։ Հետազոտությունը դիտարկում է քաղաքային կանաչ տնկարկները որպես բարդ կենսաբանական համակարգ, որը միաժամանակ կատարում է բնապահպանական, սոցիալական, գեղագիտական և քաղաքաշինական գործառույթներ։ Ծառերն ու թփերը նպաստում են քաղաքի միկրոկլիմայի կարգավորմանը, օդի որակի բարելավմանը, փոշու և որոշ աղտոտիչների կլանմանը, աղմուկի մեղմացմանը, հողի պաշտպանությանը և բնակչության համար ավելի բարենպաստ միջավայրի ձևավորմանը։ Միաժամանակ կանաչ տարածքները կարևոր դեր ունեն քաղաքի տեսքի և բնակիչների հանգստի ու հոգեբանական հարմարավետության ապահովման գործում։ Աշխատանքի առանցքային բաղադրիչը Գյումրիի կանաչ տնկարկների դենդրոֆլորայի տեսակային կազմի ուսումնասիրությունն է։ Հետազոտության տվյալները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու քաղաքում աճող ծառերի և թփերի բազմազանության, դրանց տաքսոնոմիական պատկանելության և աշխարհագրական ծագման մասին։ Նախորդ ուսումնասիրություններում Գյումրիի կանաչ տարածքներում արձանագրվել է տարբեր ֆլորիստիկ տարածաշրջաններից ծագող տեսակների առկայություն, ընդ որում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցրել ցուրտ և համեմատաբար չոր պայմաններին լավ հարմարված տեսակները։ Սա ցույց է տալիս, որ քաղաքի կանաչապատման պատմության ընթացքում կարևոր նշանակություն է ունեցել ոչ միայն տեղական, այլև ներմուծված բուսատեսակների ընտրությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է բնիկ և ներմուծված ծառաթփատեսակների հարաբերակցության ուսումնասիրությունը։ Ներմուծված տեսակների կիրառումը կարող է զգալիորեն ընդլայնել քաղաքային կանաչապատման հնարավորությունները, սակայն դրանց ընտրությունը պետք է հիմնված լինի կոնկրետ միջավայրին համապատասխանության վրա։ Բույսը պետք է կարողանա դիմակայել ցածր ջերմաստիճաններին, խոնավության պակասին կամ ավելցուկին, հողի առանձնահատկություններին, լուսավորության պայմաններին, քաղաքային աղտոտվածությանը և այլ սթրեսային գործոնների։ Այդ պատճառով աշխատանքում տեսակների արժեքը գնահատվում է ոչ միայն արտաքին տեսքի, այլև դրանց կենսաբանական կայունության տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարևորում է նաև ծառերի և թփերի ֆենոլոգիական ու մորֆոլոգիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը։ Բույսերի աճի և զարգացման ընթացքը, ծաղկման և պտղակալման ժամկետները, սաղարթի ձևավորումը, աճի ինտենսիվությունը, ձմեռադիմացկունությունը և արտաքին միջավայրի նկատմամբ արձագանքը կարող են կարևոր չափանիշներ լինել քաղաքային պայմաններում դրանց կիրառելիությունը որոշելու համար։ Այս տվյալների հիման վրա հնարավոր է առանձնացնել առավել հեռանկարային տեսակները և խուսափել այնպիսի բույսերի լայն կիրառումից, որոնք դժվար են հարմարվում քաղաքի պայմաններին։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է նաև արդեն գոյություն ունեցող կանաչ տնկարկների վիճակի գնահատումը։ Քաղաքային ծառերն ու թփերը ենթարկվում են բազմաթիվ անբարենպաստ ազդեցությունների՝ հողի խտացում, ջրի անբավարարություն, մեխանիկական վնասվածքներ, օդի աղտոտվածություն, հիվանդություններ, վնասատուներ և խնամքի անբավարարություն։ Այդ գործոնների համակցված ազդեցությունը կարող է նվազեցնել բույսերի կենսունակությունը և կրճատել դրանց կյանքի տևողությունը։ Հետևաբար դենդրոֆլորայի զարգացման հեռանկարները կապված են ոչ միայն նոր տեսակների ներմուծման, այլև արդեն գոյություն ունեցող տնկարկների պահպանության և ճիշտ խնամքի հետ։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ քաղաքի տարբեր տեսակի կանաչ տարածքների առանձնահատկություններին՝ փողոցային տնկարկներ, զբոսայգիներ, պուրակներ, հրապարակներ, բակային տարածքներ և այլ կանաչ գոտիներ։ Յուրաքանչյուր տարածքի համար բույսերի ընտրությունը պետք է իրականացվի ըստ նրա գործառույթի և էկոլոգիական պայմանների։ Փողոցային տնկարկների համար, օրինակ, կարևոր են քաղաքային սթրեսների նկատմամբ դիմացկունությունը, արմատային համակարգի առանձնահատկությունները և սաղարթի ձևը, մինչդեռ զբոսայգիներում ու պուրակներում կարող են ավելի մեծ նշանակություն ունենալ գեղազարդությունը, սեզոնային փոփոխությունների արտահայտվածությունը և լանդշաֆտային համադրելիությունը։ Հետազոտության առանձնահատուկ նշանակությունը կապված է դենդրոֆլորայի հարստացման հեռանկարների հետ։ Նոր տեսակների և սորտերի ներմուծումը կարող է բարձրացնել քաղաքի կանաչ տարածքների կենսաբազմազանությունը, գեղագիտական արժեքը և էկոլոգիական կայունությունը։ Սակայն այդ գործընթացը պետք է իրականացվի գիտականորեն հիմնավորված սկզբունքներով՝ հաշվի առնելով յուրաքանչյուր բույսի էկոլոգիական պահանջները, տեղական կլիմայական պայմանները և քաղաքային միջավայրի առանձնահատկությունները։ Հետազոտությունը կարող է առաջարկել այնպիսի ծառաթփատեսակների կիրառման ուղղություններ, որոնք համատեղում են բարձր գեղազարդությունը և շրջակա միջավայրի նկատմամբ դիմացկունությունը։ Աշխատանքի կարևոր կողմերից է նաև կլիմայական փոփոխությունների համատեքստում Գյումրիի կանաչապատման ապագայի գնահատումը։ Ջերմաստիճանային ռեժիմի փոփոխությունները, երաշտային պայմանների հնարավոր ուժեղացումը և եղանակային ծայրահեղ երևույթների հաճախականության փոփոխությունը կարող են ազդեցություն ունենալ քաղաքային բուսականության կենսունակության վրա։ Այդ պատճառով ապագա կանաչապատման համար անհրաժեշտ է ընտրել ոչ միայն ներկայիս պայմաններին համապատասխանող, այլև փոփոխվող միջավայրին հարմարվելու բավարար ներուժ ունեցող տեսակներ։ Ժամանակակից ուսումնասիրությունները Գյումրիում դիտարկվող երկարաժամկետ տաքացման միտումը և քաղաքային կանաչ տարածքների տեսակային կազմի փոփոխությունները կարևոր գործոններ են համարում ապագա դենդրոլոգիական պլանավորման համար։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում նորամուծական գործունեության պետական կարգավորման տեսական, տնտեսական և կազմակերպական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում է պետության դերը գիտատեխնիկական առաջընթացի խթանման, նոր տեխնոլոգիաների ստեղծման և ներդրման, գիտական արդյունքների առևտրայնացման ու տնտեսության մրցունակության բարձրացման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նորամուծական գործունեության զարգացման համար անհրաժեշտ իրավական, ֆինանսական, հարկային և ինստիտուցիոնալ պայմանների ձևավորմանը, ինչպես նաև պետական աջակցության մեխանիզմների արդյունավետությանը։ Վերլուծվում են գիտության, կրթության, արտադրության և ձեռնարկատիրության միջև համագործակցության հնարավորությունները, նորարարական ենթակառուցվածքների զարգացման առանձնահատկությունները և մասնավոր ներդրումների ներգրավման խթանները։ Քննարկվում են գիտահետազոտական աշխատանքների ֆինանսավորման, նոր տեխնոլոգիաների ներդրման, նորարարական ձեռնարկությունների աջակցության, մտավոր սեփականության արդյունքների տնտեսական օգտագործման և մասնագետների ներուժի արդյունավետ կիրառման հետ կապված խնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև միջազգային փորձի ուսումնասիրման և Հայաստանի տնտեսական պայմաններին համապատասխան պետական կարգավորման արդյունավետ գործիքների ընտրության հնարավորություններին։ Կարևորվում է երկարաժամկետ նորարարական քաղաքականության ձևավորումը, պետական և մասնավոր հատվածների համագործակցության զարգացումը և գիտելիքահենք տնտեսության համար նպաստավոր միջավայրի ստեղծումը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ներկայացվել պետական քաղաքականության կատարելագործման, ֆինանսավորման մեխանիզմների արդյունավետության բարձրացման և նորամուծությունների ստեղծումից մինչև դրանց գործնական կիրառումն ընդգրկող համակարգի զարգացման ուղղություններ։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, պետական կառավարման մասնագետների, ձեռնարկատերերի, նորարարական ոլորտի հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։