Նոր գրքեր: Հասարակական-քաղաքական գիտություններ: Ինֆորմացիոն ցանկ=Новые книги: Обшественно-политические науки: Информационный указател (1982, թիվ 1)

Law

Աշխատությունը նվիրված է պետական իշխանության և պետական կառավարման փոխհարաբերությունների տեսական հիմքերի ու գործնական դրսևորումների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության պետական համակարգի օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում պետական իշխանության էությունը, դրա կազմակերպման սկզբունքները, պետական մարմինների իրավասությունների բաշխումը և կառավարման գործընթացում դրանց փոխգործակցության մեխանիզմներն են։ Պետական իշխանությունը դիտարկվում է որպես հանրային իշխանության ինստիտուցիոնալ ձև, իսկ պետական կառավարումը՝ որպես պետական նպատակների և գործառույթների իրականացման կազմակերպական ու վարչական գործընթաց։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են քննվել իշխանությունների բաժանման սկզբունքը, պետական մարմինների իրավական կարգավիճակը, գործադիր կառավարման կազմակերպումը, որոշումների ընդունման ընթացակարգերը և պետական ինստիտուտների միջև լիազորությունների սահմանազատման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տեսական հասկացությունների և իրական կառավարման պրակտիկայի հարաբերակցությանը՝ պարզելու համար, թե իրավական ու ինստիտուցիոնալ կառուցակարգերն ինչպես են արտահայտվում պետական կառավարման ամենօրյա գործունեության մեջ։ Կարևոր ուղղություն է պետական կառավարման արդյունավետության, հաշվետվողականության, թափանցիկության և իրավական պատասխանատվության փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև կենտրոնական և տարածքային կառավարման մարմինների հարաբերություններին, վարչարարության կազմակերպմանը, հանրային ծառայության դերին և կառավարչական որոշումների իրականացման մեխանիզմներին։ Հայաստանի օրինակով թեման հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել պետական կառավարման ինստիտուտների զարգացման և վերափոխման առանձնահատկությունները՝ դրանք դիտարկելով սահմանադրական և վարչաիրավական սկզբունքների շրջանակում։ Առանձին նշանակություն ունի պետական կառավարման բարեփոխումների ուսումնասիրությունը, քանի որ ինստիտուցիոնալ փոփոխությունները կարող են առնչվել լիազորությունների հստակեցմանը, վարչական գործընթացների կազմակերպմանը, հանրային ծառայությունների որակին և պետական մարմինների աշխատանքի արդյունավետությանը։ Միաժամանակ կարևորվում է քաղաքացու և պետական կառավարման մարմինների հարաբերությունների իրավական կազմակերպումը՝ որպես հանրային կառավարման համակարգի կարևոր բաղադրիչ։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է պետության և իրավունքի տեսության, սահմանադրական ու վարչական իրավունքի և հանրային կառավարման մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով համակարգված ներկայացնել պետական իշխանության կազմակերպման և կառավարման գործնական իրականացման հիմնական խնդիրները Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։

Literature

Մայրիկ աշխատությունը ինքնակենսագրական և հիշողագրական բնույթի ստեղծագործություն է, որը ներկայացնում է հայկական ընտանիքի ճակատագիրը ցեղասպանության և դրան հաջորդած արտագաղթի համատեքստում՝ կենտրոնանալով փրկվածների կյանքի դժվարությունների, օտար երկրում նորից սկսելու պայքարի և ընտանեկան կապերի ամրության վրա, այն բացահայտում է մոր կերպարի կենտրոնական դերը՝ որպես ընտանիքը միավորող, ցավը կրող և նոր կյանք կառուցելու ուժ տվող անձնավորություն, միաժամանակ ցույց է տալիս մշակութային ինքնության պահպանման դժվարությունները օտար միջավայրում, լեզվական ու սոցիալական ադապտացիայի խնդիրները և հիշողության միջոցով անցյալի հետ կապի պահպանումը, ստեղծագործությունը ընդգծում է կորուստի, կարոտի և դիմացկունության թեմաները՝ ներկայացնելով մարդկային հոգեբանական և պատմական փորձառության խոր շերտերը։

Chemistry

Աշխատությունը նվիրված է սերպենտինային հումքի վերամշակմամբ ստացված ամորֆ սիլիկահողի կառուցվածքային և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ազդեցության ուսումնասիրությանը կալցիումի սիլիկատային նյութի ձևավորման գործընթացի վրա։ Հետազոտության կենտրոնում ամորֆ սիլիկահողի կառուցվածքային վիճակի, մասնիկների առանձնահատկությունների, ակտիվ մակերևույթի և քիմիական ռեակտիվության միջև կապն է՝ դիտարկելով, թե այդ գործոններն ինչպես կարող են պայմանավորել նպատակային բյուրեղային փուլի առաջացումը և վերջնական նյութի ստացման արդյունավետությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սկզբնական սիլիկահողի ամորֆության աստիճանին և կառուցվածքային անհամասեռությանը, քանի որ դրանք կարող են նշանակալի ազդեցություն ունենալ պինդֆազ փոխազդեցությունների ընթացքի, նոր բյուրեղային կառուցվածքների առաջացման և փուլային փոխակերպումների վրա։ Քննվում է սերպենտինային հումքի նախնական վերամշակման արդյունքում ձևավորված սիլիցիում պարունակող նյութի կառուցվածքի և հետագա փոխակերպումների միջև փոխկապակցվածությունը։ Նյութի հատկությունների գնահատման համար կարևոր նշանակություն ունեն կառուցվածքային և ֆիզիկաքիմիական հետազոտությունների մեթոդները, որոնց միջոցով հնարավոր է տարբերակել ամորֆ և բյուրեղային բաղադրիչները, ուսումնասիրել փուլային կազմի փոփոխությունները և հետևել նպատակային միացության ձևավորմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող է դիտարկվել նաև սկզբնական հումքի բաղադրության և ուղեկցող հանքային բաղադրիչների ազդեցությունը վերջնական արդյունքի վրա, քանի որ բնական հումքի անհամասեռությունը կարող է փոփոխել փոխազդեցությունների ընթացքը և ստացվող նյութի հատկությունները։ Առանձին նշանակություն ունի նպատակային բյուրեղային փուլի ստացման արդյունավետության գնահատումը՝ կառուցվածքային գործոնների հետ համադրությամբ, ինչը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե սկզբնական նյութի որ հատկանիշներն են առավել էական վերջնական արտադրանքի ձևավորման համար։ Աշխատությունն ունի նաև նյութագիտական նշանակություն, քանի որ վոլաստոնիտային նյութերը հետաքրքրություն են ներկայացնում կերամիկական, կոմպոզիտային և այլ անօրգանական նյութերի մշակման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է անօրգանական քիմիայի, հանքային հումքի վերամշակման, նյութագիտության և ֆիզիկաքիմիական վերլուծության մոտեցումները՝ բնական սիլիկատային հումքից ստացված ամորֆ նյութերի կառուցվածքի և դրանց հետագա փուլային փոխակերպումների միջև կապերը բացահայտելու նպատակով։

Technology

Մեքենագիտության և կիրառական մեխանիկայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է համակցված հենարաններով արագընթաց ռոտորային հանգույցի կառուցվածքի մշակմանը և դրա դինամիկական բնութագրերի ուսումնասիրմանը։ Քննության են առնվում բարձր պտտման արագությունների պայմաններում ռոտորային համակարգի աշխատանքի առանձնահատկությունները, հենարանների կառուցվածքային լուծումները և դրանց փոխազդեցությունը պտտվող տարրերի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռոտորի տատանումներին, դինամիկական կայունությանը, կրիտիկական արագություններին և անհավասարակշռությունից առաջացող բեռնվածքների ազդեցությանը։ Վերլուծվում են համակցված հենարանների պարամետրերի, կոշտության, մարող հատկությունների և կառուցվածքային բնութագրերի ազդեցությունները ամբողջ հանգույցի դինամիկական վարքի վրա։ Քննարկվում են նաև համակարգի մաթեմատիկական մոդելավորման, հաշվարկային և փորձարարական հետազոտման, ինչպես նաև աշխատանքային ռեժիմների օպտիմալացման մոտեցումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հիմնավորելու արագընթաց ռոտորային հանգույցների հուսալիության, կայունության և աշխատանքային արդյունավետության բարձրացմանն ուղղված կառուցվածքային լուծումները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել մեքենագիտության, ռոտորների դինամիկայի, մեքենաների նախագծման և տատանումների տեսության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է տարբեր երկրների հիմնական մակրոտնտեսական ցուցանիշների միջազգային համադրումների արդյունքների վիճակագրական ուսումնասիրությանը և դրանց համադրելիության, մեկնաբանման ու վերլուծության մեթոդաբանական խնդիրներին։ Հետազոտության առանցքում ազգային տնտեսությունների մասշտաբները, կառուցվածքը և զարգացման մակարդակը բնութագրող ցուցանիշների համեմատական գնահատումն է՝ վիճակագրական միասնական սկզբունքների կիրառմամբ։ Ուշադրություն է հատկացվում համախառն ներքին արդյունքի, բնակչության մեկ շնչին ընկնող տնտեսական ցուցանիշների, սպառման, ներդրումների, ազգային եկամտի և տնտեսության այլ ընդհանրացնող մեծությունների միջազգային համադրմանը։ Կարևոր խնդիրներից է տարբեր երկրների ազգային արժույթներով արտահայտված ցուցանիշների այնպիսի վերափոխումը, որը հնարավորություն կտա նվազեցնել գների մակարդակների և արժութային հարաբերակցությունների տարբերությունների ազդեցությունը։ Այդ համատեքստում ուսումնասիրվում է գնողունակության համարժեքության կիրառման նշանակությունը՝ որպես տարբեր տնտեսությունների իրական ծավալների և բնակչության տնտեսական բարեկեցության հարաբերական մակարդակների գնահատման վիճակագրական գործիք։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սկզբնական տվյալների որակին, ազգային վիճակագրական համակարգերի մեթոդաբանական տարբերություններին, ապրանքների և ծառայությունների համադրելի խմբերի ընտրությանը և միջազգային դասակարգումների կիրառմանը։ Քննվում են գների ինդեքսների ձևավորման, կշիռների ընտրության և համախմբված ցուցանիշների հաշվարկման մեթոդները, քանի որ դրանց առանձնահատկությունները կարող են ազդել երկրների միջև ստացվող հարաբերակցությունների վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է միջազգային համադրումների արդյունքների վիճակագրական վերլուծությունը՝ երկրների կամ երկրների խմբերի միջև տնտեսական տարբերությունների, կառուցվածքային առանձնահատկությունների և հարաբերական դիրքերի բացահայտման նպատակով։ Կարող են կիրառվել հարաբերական մեծությունների, ինդեքսային մեթոդների, խմբավորումների, տատանումների ցուցանիշների, հարաբերակցային և այլ վիճակագրական մեթոդների հնարավորությունները։ Առանձին նշանակություն ունի ստացված արդյունքների ժամանակային համեմատելիության խնդիրը, քանի որ մեթոդաբանության, տվյալների աղբյուրների կամ տնտեսական կառուցվածքի փոփոխությունները կարող են սահմանափակել տարբեր ժամանակաշրջանների ցուցանիշների անմիջական համադրումը։ Կարևորվում է նաև անվանական և իրական տնտեսական մեծությունների տարբերակումը, որպեսզի փոխարժեքային տատանումները չմեկնաբանվեն որպես արտադրության կամ կենսամակարդակի համարժեք փոփոխություններ։ Նման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս միջազգային վիճակագրական տվյալները դիտարկել ոչ միայն որպես երկրների ցուցանիշների պարզ համեմատություն, այլ որպես մեթոդաբանորեն բարդ համակարգ, որի արդյունքների հավաստի մեկնաբանման համար անհրաժեշտ է հաշվի առնել հաշվարկման սկզբունքները և տվյալների սահմանափակումները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մակրոտնտեսական վերլուծության, տնտեսական վիճակագրության, միջազգային տնտեսագիտության և սոցիալ-տնտեսական զարգացման համեմատական ուսումնասիրությունների համար։

Pedagogy

Գիտական աշխատանքը նվիրված է աշխատանքային դաստիարակության հիմնահարցի ուսումնասիրությանը հայ մանկավարժության պատմության մեջ՝ XIX դարի երկրորդ կեսից մինչև XX դարի սկիզբ ընկած ժամանակաշրջանում։ Ուսումնասիրության կենտրոնում աշխատանքի միջոցով անձի ձևավորման, աշխատասիրության դաստիարակության, գործնական հմտությունների զարգացման և կրթության ու աշխատանքի փոխկապակցության վերաբերյալ հայ մանկավարժական մտքի մոտեցումներն են։ Նշված ժամանակաշրջանը կարևոր փուլ էր հայ կրթական և մանկավարժական մտքի զարգացման համար, երբ հասարակական, տնտեսական և մշակութային փոփոխությունների պայմաններում ավելի մեծ ուշադրություն էր դարձվում կրթության բովանդակության արդիականացմանը և դպրոցը կյանքի պահանջներին համապատասխանեցնելուն։ Աշխատանքային դաստիարակությունը դիտարկվում էր ոչ միայն որպես մասնագիտական կամ կենցաղային հմտությունների ձևավորման միջոց, այլև որպես երեխայի բարոյական, կամային, մտավոր և սոցիալական զարգացման կարևոր բաղադրիչ։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հայ մանկավարժական մտքի ներկայացուցիչների տեսակետները աշխատանքի դաստիարակչական նշանակության վերաբերյալ։ Նրանց գաղափարներում աշխատանքը կարող էր ընկալվել որպես աշխատասիրության, պատասխանատվության, կարգապահության, ինքնուրույնության և նպատակասլացության ձևավորման միջոց։ Միաժամանակ կարևորվում էր մտավոր և ֆիզիկական աշխատանքի ներդաշնակ համադրումը, քանի որ կրթության նպատակներից մեկը պետք է լիներ ոչ միայն գիտելիքներով զինված, այլև գործնական կյանքին պատրաստ, նախաձեռնող և հասարակության մեջ իր տեղը գիտակցող անհատի ձևավորումը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է աշխատանքային դաստիարակության կապը դպրոցական կրթության հետ։ Կարող են քննվել այն մանկավարժական գաղափարները, որոնց համաձայն ուսումնական գործընթացը պետք է հնարավորինս մոտ լինի իրական կյանքին և ներառի գործնական գործունեության տարրեր։ Աշխատանքի միջոցով երեխան հնարավորություն է ստանում կիրառելու տեսական գիտելիքները, զարգացնելու գործնական մտածողությունը, սովորելու համագործակցել ուրիշների հետ և պատասխանատվություն կրել իր կատարած աշխատանքի արդյունքի համար։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել գյուղատնտեսական աշխատանքի և արհեստների ուսուցման դերին։ Ժամանակաշրջանի հայկական կրթական միջավայրում, հատկապես գյուղական բնակավայրերում, կրթության և առօրյա աշխատանքի կապը կարևոր գործնական նշանակություն ուներ։ Աշխատանքային գործունեության ներառումը կրթության մեջ կարող էր նպաստել երեխաների օգտակար հմտությունների զարգացմանը և միաժամանակ բարձրացնել դպրոցի կապը համայնքի և հասարակական կյանքի հետ։ Աշխատանքային դաստիարակության բարոյական կողմը ևս կարևոր տեղ է զբաղեցնում։ Աշխատանքի նկատմամբ դրական վերաբերմունքի ձևավորումը կարող էր կապվել ազնվության, պարտքի գիտակցության, համառության, փոխօգնության և հասարակական պատասխանատվության արժեքների հետ։ Այս տեսանկյունից աշխատանքը ներկայացվում է ոչ միայն որպես նյութական արդյունք ստեղծող գործունեություն, այլև որպես մարդու բնավորության և աշխարհայացքի ձևավորման միջոց։ Աշխատանքի շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել նաև ընտանիքի և դպրոցի դերը աշխատանքային դաստիարակության իրականացման գործում։ Երեխայի աշխատանքային սովորությունների ձևավորումը սկսվում է ընտանիքում և շարունակվում կրթական միջավայրում, ուստի արդյունավետ դաստիարակությունը պահանջում է այդ երկու միջավայրերի փոխկապակցվածություն։ Դպրոցի խնդիրն է երեխայի աշխատանքային փորձը դարձնել գիտակցված, նպատակային և մանկավարժորեն կազմակերպված գործունեություն։ Կարևոր է նաև աշխատանքային դաստիարակության և ազգային կրթության փոխհարաբերությունը։ Հայ մանկավարժական մտքի զարգացման ընթացքում կրթությունը հաճախ դիտարկվում էր որպես ազգային ինքնության պահպանման և հասարակության առաջընթացի կարևոր միջոց։ Աշխատասիրության, ինքնուրույնության և օգտակար գործունեության արժեքների ձևավորումը կարող էր կապվել ազգային համայնքի սոցիալական և մշակութային զարգացման խնդիրների հետ։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև ժամանակաշրջանի կրթական հաստատությունների փորձին, դասագրքերին, մանկավարժական հոդվածներին և տեսական աշխատություններին՝ բացահայտելու, թե ինչպես էին աշխատանքային դաստիարակության գաղափարները արտացոլվում կրթական պրակտիկայում։ Այս աղբյուրների համադրումը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու տեսական սկզբունքները դրանց գործնական կիրառությունից և գնահատելու տվյալ շրջանի մանկավարժական ժառանգության նշանակությունը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը նպատակ ունի ցույց տալու, որ XIX դարի երկրորդ կեսից մինչև XX դարի սկիզբ աշխատանքային դաստիարակության գաղափարը հայ մանկավարժական մտքում ձևավորվում էր որպես բազմակողմանի կրթական խնդիր։ Այն ներառում էր ոչ միայն աշխատանքի հմտությունների ուսուցում, այլև աշխատասիրության, պատասխանատվության, ինքնուրույնության, բարոյական արժեքների և հասարակական ակտիվության զարգացում։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու այդ շրջանի հայ մանկավարժական ժառանգության դերը աշխատանքային դաստիարակության տեսության ձևավորման գործում և բացահայտելու դրա հնարավոր նշանակությունը ժամանակակից կրթական գործընթացի համար։