Նոր գրքեր: Հասարակական-քաղաքական գիտություններ: Ինֆորմացիոն ցանկ=Новые книги: Обшественно-политические науки: Информационный указател (1987, թիվ 11)

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է մաթեմատիկայի դպրոցական դասընթացում ոչ ստանդարտ խնդիրների և դրանց լուծման տարբեր մեթոդների կիրառման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ցույց տալ, թե ինչպես կարող են սովորական ուսումնական խնդիրներից տարբերվող, ստեղծագործական և բազմաքայլ առաջադրանքները նպաստել սովորողների մաթեմատիկական մտածողության, տրամաբանության, վերլուծական կարողությունների և ինքնուրույն խնդիրներ լուծելու հմտությունների զարգացմանը։ Աշխատանքում ոչ ստանդարտ խնդիրները դիտարկվում են ոչ միայն որպես լրացուցիչ բարդ վարժություններ, այլև որպես ուսուցման արդյունավետ միջոց, որը հնարավորություն է տալիս սովորողին կիրառել արդեն ձեռք բերած գիտելիքները նոր և անսովոր իրավիճակներում։ Ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում այնպիսի մեթոդների կիրառմանը, ինչպիսիք են խնդրի պայմանների վերլուծությունը, տարբերակների համակարգված դիտարկումը, հակասության մեթոդը, ինդուկտիվ և դեդուկտիվ դատողությունները, մաթեմատիկական մոդելավորումը, գրաֆիկական պատկերումը, համեմատությունը, ընդհանրացումը և լուծման տարբեր եղանակների որոնումը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ուսուցչի դերին՝ խնդիրների ընտրության, դրանց բարդության աստիճանի որոշման և սովորողների տարիքային ու անհատական առանձնահատկություններին համապատասխանեցման գործընթացում։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև դասի տարբեր փուլերում ոչ ստանդարտ խնդիրների կիրառմանը՝ նոր նյութի յուրացման, գիտելիքների ամրապնդման, կրկնության, ստուգման և ստեղծագործական կարողությունների զարգացման նպատակով։ Առանձին ուշադրության է արժանի սովորողների ակտիվ մասնակցության խթանումը, քանի որ նման խնդիրները հաճախ պահանջում են ոչ թե պատրաստի ալգորիթմի մեխանիկական կիրառում, այլ ինքնուրույն գաղափարի ձևակերպում և հիմնավորում։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է նաև սխալների վերլուծությունը և տարբեր լուծումների համեմատությունը, քանի որ դրանք սովորողին օգնում են գիտակցել սեփական մտածողության ընթացքը և զարգացնել մաթեմատիկական հիմնավորման կարողությունը։ Ոչ ստանդարտ առաջադրանքների համակարգված կիրառությունը կարող է նպաստել մաթեմատիկայի նկատմամբ հետաքրքրության բարձրացմանը, սովորելու մոտիվացիայի ամրապնդմանը և այն ընկալմանը, որ մաթեմատիկան միայն բանաձևերի ու կանոնների ամբողջություն չէ, այլ տրամաբանական մտածողություն և ստեղծագործական մոտեցում պահանջող գիտություն։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել մաթեմատիկայի ուսուցիչների, մանկավարժների, մեթոդիստների, ուսուցիչների վերապատրաստման ծրագրերի մասնակիցների, մանկավարժական բուհերի ուսանողների և մաթեմատիկական կրթության արդյունավետության հարցերով զբաղվող հետազոտողների համար։

Economics

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է ներդրումային ռիսկերի գնահատման և կանխատեսման մեթոդաբանական ու գործնական հիմնախնդիրների վերլուծությանը Հայաստան-ի տնտեսության պայմաններում։ Աշխատությունում դիտարկվում են ներդրումային միջավայրի վրա ազդող հիմնական տնտեսական, ֆինանսական, քաղաքական և ինստիտուցիոնալ գործոնները, որոնք կարող են պայմանավորել ներդրումային նախագծերի արդյունավետության և եկամտաբերության փոփոխությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ռիսկերի նույնականացման, չափման և կառավարման ժամանակակից մեթոդներին՝ ներառյալ վիճակագրական մոդելավորումը, սցենարային վերլուծությունը, զգայունության գնահատումը և կանխատեսման գործիքները։ Քննարկվում են նաև արտաքին տնտեսական ցնցումների, ֆինանսական շուկաների տատանումների և կարգավորող միջավայրի փոփոխությունների ազդեցությունը ներդրումային որոշումների վրա։ Աշխատությունը նպատակ ունի մշակել մոտեցումներ, որոնք կօգնեն բարձրացնել ներդրումային նախագծերի հուսալիությունը, նվազեցնել անորոշության ազդեցությունը և նպաստել տնտեսության կայուն զարգացմանն ու ներդրումային գրավչության աճին։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում առողջապահության ոլորտի կադրային ռեսուրսների պլանավորման և կառավարման գիտական հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Կոտայքի մարզի օրինակին։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է առողջապահական համակարգի արդյունավետ գործունեության համար մարդկային ռեսուրսների նշանակությունը, դրանց քանակական և որակական կազմի ձևավորման սկզբունքները, ինչպես նաև բժշկական և միջին բուժանձնակազմի պահանջարկի ճիշտ գնահատման անհրաժեշտությունը։ Աշխատությունը վերլուծում է առողջապահության ոլորտում կադրերի պլանավորման, բաշխման, օգտագործման և կառավարման հետ կապված հիմնախնդիրները՝ հաշվի առնելով բնակչության առողջապահական կարիքները, տարածքային առանձնահատկությունները և առողջապահական ծառայությունների հասանելիությունը։ Կոտայքի մարզի օրինակով ուսումնասիրվում են կադրային ռեսուրսների առկա կառուցվածքը, մասնագիտական կազմը, տարածքային բաշխվածությունը և հնարավոր անհամապատասխանությունները բնակչության պահանջարկի և առողջապահական հաստատությունների կադրային ներուժի միջև։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում առողջապահության ոլորտում կադրերի պատրաստման, վերապատրաստման, մասնագիտական զարգացման, աշխատանքի արդյունավետության և կադրերի պահպանման խնդիրներին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև առողջապահական համակարգի կառավարման մակարդակներում կադրային քաղաքականության կատարելագործման հնարավորությունների ուսումնասիրությունը։ Քննարկվում են այն գործոնները, որոնք կարող են ազդել բժշկական մասնագետների տարածքային բաշխման վրա, այդ թվում՝ սոցիալ-տնտեսական պայմանները, աշխատանքի կազմակերպումը, մասնագիտական աճի հնարավորությունները և առողջապահական ծառայությունների զարգացման ուղղությունները։ Աշխատությունը նպատակ ունի հիմնավորել կադրային ռեսուրսների պլանավորման այնպիսի մոտեցումների անհրաժեշտությունը, որոնք թույլ կտան կանխատեսել մասնագետների պահանջարկը, արդյունավետորեն բաշխել առկա ներուժը և ապահովել առողջապահական ծառայությունների որակն ու մատչելիությունը։ Ստացված դիտարկումները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ ինչպես մարզային, այնպես էլ հանրապետական մակարդակներում առողջապահության կառավարման և կադրային քաղաքականության մշակման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել առողջապահության կազմակերպիչներին, կառավարման մասնագետներին, բժիշկներին, առողջապահական հաստատությունների ղեկավարներին, հանրային առողջապահության ոլորտի հետազոտողներին և առողջապահական քաղաքականություն մշակողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը միավորում է առողջապահության կազմակերպման, կառավարման և մարդկային ռեսուրսների պլանավորման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով նպաստել Հայաստանի առողջապահական համակարգում կադրային ներուժի առավել արդյունավետ օգտագործման և երկարաժամկետ զարգացման գիտականորեն հիմնավորված մեխանիզմների ձևավորմանը։

Literature

Աշխատությունը նվիրված է արևմտահայ գրականության մեջ գրական դիմանկարի ժանրի ձևավորման, զարգացման և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ հայ գրականության պատմության և գրականագիտական մտքի զարգացման համատեքստում։ Քննարկվում են գրական դիմանկարի ժանրային բնույթը, դրա պատմական նախադրյալները, կենսագրական, հուշագրական և քննադատական գրականության հետ ունեցած փոխառնչությունները, ինչպես նաև անհատի կերպարի գեղարվեստական ներկայացման սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արևմտահայ գրողների, մտավորականների և մշակութային գործիչների կերպարների ստեղծման եղանակներին, նրանց անհատականության, աշխարհայացքի, ստեղծագործական գործունեության և հասարակական դերակատարության բացահայտման գեղարվեստական միջոցներին։ Ուսումնասիրվում են հեղինակային գնահատականի, հոգեբանական վերլուծության, նկարագրական մանրամասների, հուշերի և փաստագրական նյութերի կիրառման առանձնահատկությունները գրական դիմանկարի կառուցվածքում։ Դիտարկվում են XIX դարի և XX դարի սկզբի արևմտահայ գրական միջավայրի պատմամշակութային պայմանները, գրական մամուլի նշանակությունը, ազգային ինքնագիտակցության զարգացման գործընթացները և դրանց ազդեցությունը գրական դիմանկարների բովանդակության ու գաղափարական ուղղվածության վրա։ Կարևորվում են գրական դիմանկարի միջոցով ստեղծագործողի անհատականության ներկայացումը, նրա գրական ժառանգության գնահատումը և տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային ու հասարակական միջավայրի վերարտադրությունը։ Անդրադարձ է կատարվում դիմանկարի գեղարվեստական լեզվին, ոճական առանձնահատկություններին, պատկերավորության միջոցներին, հեղինակային վերաբերմունքի արտահայտման ձևերին և փաստի ու գեղարվեստական ընդհանրացման փոխհարաբերությանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել արևմտահայ տարբեր հեղինակների գրական դիմանկարները՝ բացահայտելու ժանրի զարգացման օրինաչափությունները, անհատական ստեղծագործական մոտեցումները և գրական ավանդույթների շարունակականությունը։ Առանձնացվում են գրական դիմանկարի դերը ազգային մշակութային հիշողության պահպանման, գրական հեղինակությունների արժևորման և արևմտահայ մտավորական կյանքի պատմության փաստագրման գործում։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի արևմտահայ գրականության պատմության, գրական ժանրերի տեսության, գրական քննադատության և հայ մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետների, հայագետների, բանասերների, մշակութաբանների, պատմաբանների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է պիեզոէլեկտրական առաձգական կիսատարածության սահքային տատանումների տեսական ուսումնասիրությանը՝ դրա մակերևույթին տեղակայված դիէլեկտրական առաձգական բարակ ծածկույթների ազդեցության հաշվառմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում մեխանիկական և էլեկտրական դաշտերի փոխկապակցվածությունն է պիեզոէլեկտրական միջավայրում, ինչպես նաև մակերևութային բարակ շերտերի ազդեցությունը տատանողական և ալիքային գործընթացների բնութագրերի վրա։ Քննվում են այն ֆիզիկական և մաթեմատիկական օրինաչափությունները, որոնցով պայմանավորված են սահքային դեֆորմացիաների տարածումը, տատանումների հաճախականային հատկությունները և հիմնական միջավայրի ու ծածկույթի սահմանում առաջացող փոխազդեցությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պիեզոէլեկտրական ազդեցությանը, որի շնորհիվ մեխանիկական դեֆորմացիաներն ուղեկցվում են էլեկտրական դաշտի փոփոխություններով, իսկ էլեկտրական ազդեցությունները կարող են փոխել նյութի մեխանիկական արձագանքը։ Բարակ դիէլեկտրական ծածկույթները դիտարկվում են որպես համակարգի դինամիկական հատկությունները փոփոխող կառուցվածքային տարրեր, որոնց առաձգական և էլեկտրական բնութագրերը կարող են անդրադառնալ ալիքների տարածման արագության, հաճախականային սպեկտրի և տատանումների տեղայնացման վրա։ Հետազոտության շրջանակում ձևակերպվում են համապատասխան սահմանային խնդիրներ և դիտարկվում են հիմնական միջավայրի ու ծածկույթի սահմանում մեխանիկական և էլեկտրական պայմանների համաձայնեցման հարցերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում դիսպերսիոն հատկությունների ուսումնասիրությունը, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հաճախականության, ալիքային պարամետրերի և համակարգի նյութական ու երկրաչափական բնութագրերի միջև կապերը։ Բարակ ծածկույթի մոտարկումը կարող է օգտագործվել համակարգի մաթեմատիկական նկարագրությունը պարզեցնելու և դրա հիմնական ֆիզիկական առանձնահատկությունները պահպանող արդյունավետ մոդելներ կառուցելու համար։ Դիտարկվում է նաև տարբեր նյութական պարամետրերի ազդեցությունը համակարգի տատանողական վարքագծի վրա՝ հնարավորություն տալով համեմատել առանձին կառուցվածքային տարբերակներ։ Նման ուսումնասիրությունները տեսական նշանակությունից բացի առնչվում են պիեզոէլեկտրական սարքերի, ակուստոէլեկտրոնային տարրերի, բարակշերտ կառուցվածքների և ալիքային տվիչների ֆիզիկական հիմքերի հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է առաձգականության տեսության, պիեզոէլեկտրականության, ալիքային գործընթացների և բարակշերտ կառուցվածքների մեխանիկայի մոտեցումները՝ բազմաշերտ էլեկտրամեխանիկական համակարգերի դինամիկական հատկությունները բացահայտելու նպատակով։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է բուսական հումքի վերամշակման ընթացքում արևային էներգիայի կիրառմամբ չորացման տեխնոլոգիայի կատարելագործմանը՝ համակցված չորացման մոտեցումների օգտագործման հիման վրա։ Հետազոտության առանցքում գյուղատնտեսական և բուսական ծագման հումքից խոնավության հեռացման գործընթացի արդյունավետության բարձրացումն է՝ միաժամանակ կարևորելով վերջնական արտադրանքի որակական հատկանիշների պահպանումը և էներգետիկ ռեսուրսների առավել նպատակային օգտագործումը։ Արևային չորացումը դիտարկվում է որպես վերականգնվող էներգիայի օգտագործման վրա հիմնված տեխնոլոգիական ուղղություն, որի արդյունավետությունը զգալիորեն կախված է շրջակա միջավայրի պայմաններից, արևային ճառագայթման ինտենսիվությունից, օդի ջերմաստիճանից ու խոնավությունից, ինչպես նաև մշակվող հումքի ֆիզիկական և կառուցվածքային առանձնահատկություններից։ Համակցված եղանակի կիրառումը հնարավորություն է տալիս արևային էներգիան զուգակցել չորացման գործընթացն ավելի կայուն և կառավարելի դարձնող լրացուցիչ տեխնոլոգիական միջոցների հետ՝ նվազեցնելով միայն բնական պայմաններից կախվածությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ջերմության և զանգվածափոխանակության օրինաչափությունները, հումքի խոնավության փոփոխության դինամիկան, չորացման տևողությունը և էներգիայի օգտագործման արդյունավետությունը։ Կարևոր ուղղություն է նաև տարբեր բուսական նյութերի առանձնահատկությունների հաշվառումը, քանի որ դրանց սկզբնական խոնավությունը, կառուցվածքը և ջերմության նկատմամբ զգայունությունը կարող են պայմանավորել գործընթացի տարբեր ընթացք։ Տեխնոլոգիայի գնահատման ժամանակ առանձնահատուկ նշանակություն ունի չորացված արտադրանքի որակը՝ արտաքին տեսքի, կառուցվածքի, պահպանելիության և արժեքավոր բաղադրիչների հնարավոր պահպանման տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև չորացման սարքավորումների կառուցվածքային և էներգետիկ արդյունավետության հարցերին՝ նպատակ ունենալով բարելավել արևային էներգիայի կլանումն ու օգտագործումը և ապահովել չորացման պայմանների ավելի հավասարաչափ կառավարում։ Բնապահպանական տեսանկյունից նման տեխնոլոգիաների զարգացումը կապված է ավանդական էներգակիրների սպառման և վերամշակման էներգատարության նվազեցման հնարավորության հետ։ Տնտեսական առումով այն կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել հատկապես գյուղատնտեսական արտադրանքի պահպանման և առաջնային վերամշակման ոլորտների համար։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է սննդային և գյուղատնտեսական հումքի վերամշակման տեխնոլոգիայի, ջերմատեխնիկայի, արևային էներգետիկայի և էներգախնայողության մոտեցումները՝ ուղղված բուսական հումքի չորացման գործընթացի տեխնոլոգիական ու էներգետիկ արդյունավետության բարձրացմանը։