Նոր գրքեր : Հայաստան : Ինֆորմացիոն ցանկ (1980, Հունվար, թիվ 1)

Environmental Science

Գիտական աշխատանքը նվիրված է էլեկտրակինետիկ երևույթների ուսումնասիրությանը և դրանց կիրառման հնարավորություններին Արարատյան հարթավայրի հողերի աղաջրային ռեժիմների կարգավորման նպատակով։ Թեման կարևոր է այն պատճառով, որ հողում ջրի և լուծված աղերի շարժը մեծ ազդեցություն ունի հողի բերրիության, գյուղատնտեսական արտադրողականության և բույսերի աճի պայմանների վրա։ Արարատյան հարթավայրի չոր և կիսաչոր կլիմայական պայմաններում ոռոգման ինտենսիվ օգտագործումը, գոլորշիացման բարձր մակարդակը, ստորերկրյա ջրերի ռեժիմը և հողում լուծված աղերի կուտակման գործընթացները կարող են հանգեցնել աղակալման ու ջրակալման խնդիրների, որոնք բացասաբար են անդրադառնում գյուղատնտեսական հողերի արդյունավետ օգտագործման վրա։ Աշխատության տեսական հիմքը կազմում են էլեկտրակինետիկ երևույթները՝ մասնավորապես էլեկտրաոսմոսը, էլեկտրոֆորեզը և դրանց հետ կապված գործընթացները։ Այս երևույթները պայմանավորված են հողի մասնիկների, ջրի և լուծված իոնների փոխազդեցությամբ և կարող են օգտագործվել հողային միջավայրում ջրի ու լուծված նյութերի ուղղորդված տեղաշարժը կառավարելու համար։ Հատկապես հետաքրքիր է էլեկտրաոսմոսի կիրառությունը, որի դեպքում արտաքին էլեկտրական դաշտի ազդեցությամբ ծակոտկեն միջավայրում հեղուկի շարժը կարող է փոխվել և ուղղորդվել։ Նման մոտեցումը տեսականորեն հնարավորություն է տալիս ազդելու հողային պրոֆիլում ջրի բաշխման և աղերի տեղափոխության վրա՝ նպաստելով աղակալված կամ աղակալման վտանգ ունեցող հողերի վերականգնմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր մասը կարող է կազմել Արարատյան հարթավայրի հողերի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների, աղային կազմի, խոնավության ռեժիմի, ստորերկրյա ջրերի մակարդակի և հողային պրոֆիլի կառուցվածքի վերլուծությունը։ Այդ տվյալների հիման վրա հնարավոր է գնահատել, թե ինչ պայմաններում էլեկտրակինետիկ մեթոդների կիրառումը կարող է լինել արդյունավետ և ինչպիսի սահմանափակումներ կարող են առաջանալ տարբեր տիպի հողերում։ Փորձարարական ուսումնասիրությունների միջոցով կարող են դիտարկվել էլեկտրական դաշտի ուժգնության, ազդեցության տևողության, հողի խոնավության, աղերի կոնցենտրացիայի և այլ գործոնների ազդեցությունը ջրի ու իոնների տեղաշարժի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես կարելի է տեխնոլոգիան կիրառել ոչ միայն լաբորատոր պայմաններում, այլև իրական գյուղատնտեսական տարածքներում՝ հաշվի առնելով էներգիայի ծախսը, հողի հատկությունները, ոռոգման համակարգը և բնապահպանական անվտանգությունը։ Աշխատանքի գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ հողերի աղաջրային ռեժիմի արդյունավետ կառավարումը կարող է նպաստել աղակալման նվազեցմանը, հողի բերրիության պահպանմանը և գյուղատնտեսական հողերի երկարաժամկետ օգտագործմանը։ Էլեկտրակինետիկ մեթոդները կարող են դիտարկվել որպես ավանդական մելիորատիվ միջոցներին լրացնող տեխնոլոգիա, հատկապես այն դեպքերում, երբ սովորական դրենաժային կամ լվացման մեթոդների կիրառումը տեխնիկապես կամ տնտեսապես դժվար է։ Միաժամանակ նման տեխնոլոգիաների արդյունավետությունը կախված է կոնկրետ հողի կառուցվածքից, աղային կազմից, ջրային ռեժիմից և կիրառվող էլեկտրական պարամետրերից, ուստի դրանց գործնական ներդրումից առաջ անհրաժեշտ են համապատասխան փորձարարական և դաշտային ուսումնասիրություններ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է հողագիտության, ագրոֆիզիկայի, հիդրոլոգիայի և մելիորացիայի խնդիրները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել էլեկտրակինետիկ երևույթների կիրառական ներուժը Արարատյան հարթավայրի հողերի ջրային և աղային ռեժիմների կառավարման գործում։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է հղիության ընթացքում անախտանիշ բակտերիուրիայի և դրա ֆոնին սուր պիելոնեֆրիտի զարգացման միջև կապի ուսումնասիրությանը։ Ուշադրության կենտրոնում կարող են լինել անախտանիշ բակտերիուրիա ունեցող հղիների կլինիկական և լաբորատոր ցուցանիշները, միզուղիների վարակների առաջացման ռիսկի գործոնները, հիվանդության զարգացման հավանականությունը և հնարավոր կանխատեսիչ չափանիշների բացահայտումը։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել մեզի մանրէաբանական հետազոտության, հարուցիչների և դրանց զգայունության, բորբոքային և ընդհանուր լաբորատոր ցուցանիշների, հղիության ժամկետի ու հիվանդների կլինիկական տվյալների համադրական վերլուծություն։ Առանձին նշանակություն ունի այն ցուցանիշների որոշումը, որոնք կարող են օգնել վաղ փուլում առանձնացնել սուր պիելոնեֆրիտի զարգացման բարձր ռիսկ ունեցող հղիներին և ժամանակին կազմակերպել բժշկական հսկողություն ու համապատասխան բուժում։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ հղիների միզուղիների վարակների կանխարգելման, բարդությունների վաղ հայտնաբերման և մայրական ու պտղի անվտանգությանն ուղղված կլինիկական մոտեցումների կատարելագործման համար։

Biology

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է համակարգչով իրականացվող օպերատորական գործունեության նեյրոֆիզիոլոգիական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը վերլուծում է մարդու նյարդային համակարգի աշխատանքի առանձնահատկությունները, տեղեկատվության ընկալման և մշակման գործընթացները, ուշադրության, հիշողության, արձագանքման արագության և որոշումների ընդունման մեխանիզմները համակարգչային միջավայրում։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են օպերատորի արդյունավետության վրա ազդող ֆիզիոլոգիական և հոգեբանական գործոնները, մտավոր ծանրաբեռնվածության, հոգնածության, սթրեսի և աշխատանքի կազմակերպման ազդեցությունը գործունեության արդյունքների վրա։ Ներկայացվում են մարդու և համակարգչի փոխազդեցության օպտիմալացման մոտեցումներ, ինչպես նաև առաջարկություններ՝ ուղղված աշխատանքային պայմանների բարելավմանը և օպերատորական գործունեության հուսալիության բարձրացմանը։ Հրատարակությունը նախատեսված է հոգեֆիզիոլոգների, նյարդաբանների, աշխատանքի հոգեբանության մասնագետների, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտի հետազոտողների, ուսանողների և մարդու-համակարգիչ փոխազդեցությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Philosophy

Պատմագիտական և եկեղեցագիտական բնույթի գիտական աշխատությունը նվիրված է 5-րդ դարի առաջին կեսից մինչև 6-րդ դարի կեսերն ընկած ժամանակահատվածում Հայոց և Բյուզանդական եկեղեցիների փոխհարաբերությունների պատմական, աստվածաբանական, դավանաբանական և քաղաքական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է վաղքրիստոնեական աշխարհում տեղի ունեցած կրոնական և գաղափարական գործընթացների, տիեզերական ժողովների որոշումների, քրիստոսաբանական վեճերի և դրանց ազդեցությամբ ձևավորված միջեկեղեցական հարաբերությունների բացահայտման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է Հայոց եկեղեցու ինքնուրույնության ամրապնդման գործընթացը, Կոստանդնուպոլսի եկեղեցական կենտրոնի հետ ունեցած կապերը, Բյուզանդական կայսրության կրոնական քաղաքականությունը և հայկական եկեղեցական ավանդույթի զարգացման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի 5-րդ դարի առաջին կեսի պատմական իրադարձությունները, երբ Հայաստանը գտնվում էր քաղաքական բարդ պայմաններում, իսկ քրիստոնեական եկեղեցին կարևոր դեր էր կատարում ազգային ինքնության, մշակութային շարունակականության և հոգևոր կյանքի կազմակերպման գործում։ Հայ գրերի ստեղծումը, Աստվածաշնչի հայերեն թարգմանությունը, ազգային մատենագրության զարգացումը և եկեղեցական կրթության տարածումը նպաստեցին հայկական աստվածաբանական մտքի ինքնուրույն զարգացմանը և եկեղեցական կառույցների գաղափարական ամրապնդմանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է 431 թվականի Եփեսոսի տիեզերական ժողովի որոշումների նշանակության ուսումնասիրությունը, մասնավորապես՝ նեստորականության շուրջ ծավալված աստվածաբանական վեճերի և դրանց նկատմամբ Հայոց եկեղեցու վերաբերմունքի պատմական համատեքստի բացահայտումը։ Առանձին նշանակություն ունի 451 թվականի Քաղկեդոնի տիեզերական ժողովը, որի ընդունած քրիստոսաբանական սահմանումները հետագայում կարևոր դեր խաղացին քրիստոնեական եկեղեցիների դավանաբանական հարաբերությունների ձևավորման գործում։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է Քաղկեդոնի ժողովի որոշումների նկատմամբ հայկական եկեղեցական միջավայրում ձևավորված վերաբերմունքի աստիճանական զարգացումը՝ հաշվի առնելով ժամանակաշրջանի քաղաքական իրադրությունը, հաղորդակցության սահմանափակումները և աստվածաբանական տարբեր ավանդույթների փոխազդեցությունը։ Հատուկ ուշադրության է արժանի այն հանգամանքը, որ Հայոց եկեղեցու և քաղկեդոնական եկեղեցիների միջև դավանաբանական տարաձայնությունների ձևավորումը երկարատև պատմական գործընթաց էր և չի կարող ամբողջությամբ բացատրվել մեկ ժողովով կամ առանձին քաղաքական իրադարձությամբ։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև Բյուզանդական կայսրության և Սասանյան Պարսկաստանի միջև Հայաստանի աշխարհաքաղաքական դիրքին, քանի որ երկու տերությունների մրցակցությունը զգալի ազդեցություն էր ունենում հայկական հասարակության, եկեղեցական կառավարման և արտաքին կրոնական հարաբերությունների վրա։ Հայոց եկեղեցու գործունեությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես կրոնական հաստատության պատմություն, այլև որպես ազգային ինքնության պահպանման, մշակութային արժեքների փոխանցման և հասարակական համախմբման կարևոր գործոն։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում բյուզանդական կայսրերի կրոնական քաղաքականության փոփոխությունները, եկեղեցական միասնության վերականգնման փորձերը և քրիստոսաբանական տարաձայնությունների հաղթահարման նպատակով մշակված աստվածաբանական բանաձևերը։ Այս համատեքստում կարևոր նշանակություն ունի 482 թվականի Զենոն կայսեր հրապարակած «Հենոտիկոնը», որը նպատակ ուներ մեղմելու քրիստոնեական աշխարհի դավանաբանական հակասությունները։ Աշխատության ժամանակագրական շրջանակում առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում նաև 506 թվականի Դվինի եկեղեցական ժողովը, որի պատմական նշանակությունը կապված է Հայոց եկեղեցու դավանաբանական դիրքորոշումների և տարածաշրջանային եկեղեցական հարաբերությունների զարգացման հետ։ Հետազոտության շրջանակում հնարավոր է դիտարկել հայկական, բյուզանդական, ասորական և այլ քրիստոնեական ավանդույթների փոխազդեցությունը, աստվածաբանական գաղափարների փոխանցման ուղիները և տարբեր եկեղեցական կենտրոնների միջև գոյություն ունեցող հաղորդակցությունը։ Կարևոր նշանակություն ունեն 6-րդ դարի առաջին կեսի եկեղեցաքաղաքական իրադարձությունները, հատկապես Հուստինիանոս Ա կայսեր օրոք իրականացվող կրոնական քաղաքականությունը, եկեղեցական միասնության հաստատման փորձերը և քրիստոսաբանական վեճերի շարունակական զարգացումը։ Այս գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես էին կայսերական իշխանության քաղաքական նպատակները, աստվածաբանական քննարկումները և տեղական եկեղեցական ավանդույթները փոխազդում միմյանց հետ։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է Հայոց եկեղեցու դավանաբանական ինքնության պատմական ձևավորման, հայ-բյուզանդական կրոնական կապերի զարգացման և վաղմիջնադարյան քրիստոնեական աշխարհի ներքին բազմազանության ուսումնասիրությամբ։ Առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում պատմական սկզբնաղբյուրների քննությունը, եկեղեցական ժողովների որոշումների համեմատական վերլուծությունը, աստվածաբանական եզրաբանության ուսումնասիրությունը և տարբեր պատմագրական ավանդույթներում ներկայացված իրադարձությունների մեկնաբանությունների համադրումը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու եկեղեցական տարաձայնությունների կրոնական, մշակութային և քաղաքական հիմքերը, ինչպես նաև Հայոց եկեղեցու ինքնուրույն զարգացման պատմական պայմանները։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբաններին, եկեղեցագետներին, աստվածաբաններին, բյուզանդագետներին, միջնադարագետներին, հայագետներին, կրոնագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին, ինչպես նաև վաղքրիստոնեական եկեղեցու պատմությամբ և հայ-բյուզանդական հարաբերություններով հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Աշխատությունն ունի պատմագիտական, աստվածաբանական, եկեղեցագիտական և աղբյուրագիտական նշանակություն՝ նպաստելով 5–6-րդ դարերի Հայոց և Բյուզանդական եկեղեցիների փոխհարաբերությունների, դավանաբանական տարաձայնությունների ձևավորման, եկեղեցական ինքնության զարգացման և վաղմիջնադարյան Հայաստանի կրոնաքաղաքական պատմության առավել խորքային ըմբռնմանը։

Other Subjects

Հանդիսանում է ուսումնական և մեթոդական ձեռնարկ, որը նախատեսված է կենսագործունեության անվտանգության առարկայի գործնական հմտությունների ձևավորման համար։ Այն ընդգրկում է լաբորատոր և գործնական աշխատանքների համակարգված հավաքածու, որոնց միջոցով ուսանողները կարող են կիրառել տեսական գիտելիքները իրական կամ մոդելավորված իրավիճակներում։ Գրքում ներկայացվում են մարդու կենսագործունեության վրա ազդող վտանգավոր և վնասակար գործոնները, դրանց գնահատման մեթոդները, ինչպես նաև անվտանգության ապահովման հիմնական սկզբունքները տարբեր միջավայրերում՝ ուսումնական, արտադրական և կենցաղային պայմաններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձված ռիսկերի նույնականացման, կանխարգելման միջոցառումների մշակման, անհատական և կոլեկտիվ պաշտպանության միջոցների կիրառման և արտակարգ իրավիճակներում ճիշտ վարքագծի ձևավորման վրա։ Ներառված են նաև գործնական հանձնարարություններ՝ կապված աշխատանքային հիգիենայի, առաջին օգնության հիմունքների և անվտանգության կանոնների պահպանման հետ, որոնք նպաստում են ուսանողների գործնական պատրաստվածության բարձրացմանը։ Այս աշխատությունը նախատեսված է ուսանողների, դասախոսների և անվտանգության ոլորտով հետաքրքրված մասնագետների համար՝ ապահովելով կենսագործունեության անվտանգության հիմնարար գիտելիքների և կիրառական հմտությունների զարգացում։

Linguistics

Այս ուսումնասիրությունը վերլուծում է հայերեն նոր բառերի ձևավորման և գործածության առանձնահատկությունները՝ հիմնվելով բառարանագրական նյութի վրա, և ընդգծում է լեզվի բառապաշարային համակարգի շարունակական թարմացման գործընթացները։ Նշվում է, որ նոր բառերի առաջացումը պայմանավորված է հասարակական կյանքի արագ փոփոխություններով, գիտատեխնիկական զարգացման, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների տարածման և մշակութային նոր իրողությունների ի հայտ գալու անհրաժեշտությամբ։ Վերլուծվում է, որ նոր բառերը կարող են ձևավորվել տարբեր եղանակներով՝ բառակազմական միջոցներով (ածանցում, բարդացում), իմաստային նորացմամբ, ինչպես նաև օտարաբանությունների փոխառությամբ և դրանց հարմարեցմամբ հայերենի հնչյունաբանական ու ձևաբանական համակարգին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բառարանագրական աղբյուրների դերին, որոնք ապահովում են նոր բառերի գրանցումը, նորմատիվացումը և գործառական նկարագրությունը՝ հնարավորություն տալով հետևել դրանց տարածվածությանը և կայունացման աստիճանին։ Նշվում է նաև, որ որոշ նոր բառեր արագորեն ինտեգրվում են ակտիվ բառապաշարին, մինչդեռ մյուսները մնում են սահմանափակ կիրառության կամ ժամանակավոր բնույթի միավորներ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ հայերենի նոր բառապաշարը կենդանի և դինամիկ համակարգ է, որի զարգացումը արտացոլում է ժամանակակից հասարակության սոցիալ-մշակութային և տեխնոլոգիական փոփոխությունները։