Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionPedagogy
Записка об армянских школах
Այս աշխատանքը ներկայացնում է «հուշագիր» (զեկուցագրի կամ վերլուծական գրության ձևով) հայկական դպրոցների վերաբերյալ՝ անդրադառնալով նրանց կազմակերպչական կառուցվածքին, կրթական բովանդակությանը և պատմական զարգացման առանձնահատկություններին տարբեր ժամանակաշրջաններում, հատկապես Ռուսական կայսրության և վաղ խորհրդային փուլերի համատեքստում։ Հեղինակը դիտարկում է հայկական դպրոցական համակարգի ձևավորումը որպես ազգային ինքնության պահպանման և մշակութային զարգացման կարևոր գործոն, որտեղ կրթությունը հանդես է գալիս ոչ միայն գիտելիքների փոխանցման, այլ նաև լեզվի, գրականության և պատմական հիշողության պահպանման միջոց։ Աշխատության մեջ ընդգծվում է, որ հայկական դպրոցները տարբեր ժամանակներում գործել են տարբեր իրավական և վարչական պայմաններում՝ եկեղեցական, մասնավոր, պետական կամ համայնքային հովանավորության ներքո, ինչը ազդել է ուսումնական ծրագրերի և մանկավարժական մոտեցումների վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցման լեզվին, որտեղ հայերենը աստիճանաբար ամրապնդվել է որպես հիմնական կրթական լեզու՝ չնայած ռուսերեն և այլ լեզուների ազդեցությանը, հատկապես քաղաքային և բազմազգ միջավայրերում։ Նշվում է նաև ուսուցիչների պատրաստման խնդիրը, դասագրքերի ապահովումը և դպրոցների նյութատեխնիկական վիճակը, որոնք հաճախ տարբերվել են ըստ տարածաշրջանների և ֆինանսավորման աղբյուրների։ Աշխատության մեջ քննարկվում են նաև կրթության բովանդակային հարցերը՝ պատմության, գրականության, բնական գիտությունների և կրոնական կրթության հարաբերակցությունը, ինչպես նաև կրթության գաղափարական ուղղվածությունը տարբեր ժամանակներում։ Ընդհանուր առմամբ, հուշագիրը ներկայացնում է հայկական դպրոցների զարգացումը որպես երկարատև և բազմաշերտ գործընթաց, որը ձևավորվել է քաղաքական, մշակութային և սոցիալական գործոնների փոխազդեցության արդյունքում և ունեցել է կարևոր դեր հայ ժողովրդի ազգային ինքնագիտակցության պահպանման գործում։
Updated: 2026-09-15
Mathematics
Нелинейные колебания и устойчивость прямоугольных пластин, обтекаемых сверхзвуковым потоком газа
Գիտատեխնիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է գերձայնային գազային հոսքի ազդեցության տակ գտնվող ուղղանկյուն թիթեղների ոչ գծային տատանումների և կայունության տեսական ու հաշվարկային ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են առաձգական թիթեղի և բարձր արագությամբ շարժվող գազային միջավայրի փոխազդեցության ընթացքում առաջացող դինամիկական երևույթները, կառուցվածքի տատանողական վարքը և կայունության կորստի հնարավոր պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ոչ գծային գործոնների ազդեցությանը թիթեղի դեֆորմացիաների, տատանումների ամպլիտուդների և բնութագրական հաճախականությունների վրա, ինչպես նաև այն սահմանային պայմաններին և ֆիզիկական պարամետրերին, որոնք կարող են փոխել համակարգի դինամիկական վիճակը։ Քննարկվում են գազային հոսքի արագության, ճնշման, թիթեղի երկրաչափական չափերի, նյութի մեխանիկական հատկությունների և ամրացման պայմանների ազդեցությունները համակարգի վարքի վրա։ Մաթեմատիկական մոդելավորման միջոցով ուսումնասիրվում են աերոդինամիկական ուժերի և առաձգական կառուցվածքի փոխազդեցությունը, տատանումների առաջացման ու զարգացման օրինաչափությունները և տարբեր ռեժիմներում կայունության պահպանման կամ կորստի պայմանները։ Հետազոտության արդյունքները կարևոր նշանակություն կարող են ունենալ բարձր արագությունների պայմաններում աշխատող բարակապատ կառուցվածքների հաշվարկման, դրանց դինամիկական հուսալիության գնահատման և նախագծման խնդիրներում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել կիրառական մեխանիկայի, աերոառաձգականության, ավիացիոն և տիեզերական ճարտարագիտության մասնագետների, հետազոտողների և համապատասխան տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողների համար։
Updated: 2026-10-02
Linguistics
Հայերեն շարադրության բանալի
Աշխատությունը նախատեսված է հայերեն շարադրության ուսուցման և գրավոր խոսքի զարգացման համար։ Այն նպատակ ունի սովորողներին աջակցելու մտքերը գրավոր ձևակերպելու, դրանք տրամաբանական հաջորդականությամբ շարադրելու և հայերեն լեզվական միջոցները ճիշտ ու նպատակային կիրառելու գործում։ Շարադրությունը որպես ուսումնական աշխատանք կարևոր նշանակություն ունի լեզվական գիտելիքների գործնական կիրառման, բառապաշարի հարստացման, նախադասությունների կառուցման և ինքնուրույն գրավոր արտահայտվելու կարողությունների ձևավորման համար։ «Բանալի» բնորոշումը մատնանշում է օժանդակ կամ ուղղորդող նշանակություն ունեցող նյութի առկայությունը, որը կարող է օգնել սովորողներին հասկանալու շարադրության կազմման սկզբունքներն ու առաջադրանքների կատարման եղանակները։ Նմանատիպ ձեռնարկները նպաստում են գրավոր խոսքի մշակույթի զարգացմանը, մտքի հստակությանը, լեզվական ճշտությանը և ինքնուրույն աշխատանք կատարելու հմտություններին։ Հրատարակությունը կարևոր նյութ է 19-րդ դարի հայ դպրոցական կրթության, հայերենի դասավանդման մեթոդների, շարադրության ուսուցման և հայերեն լեզվաուսումնական գրականության պատմության ուսումնասիրության համար։
Updated: 2026-11-02
History
Անկախության առաջնեկը
Անկախության առաջնեկը աշխատությունը պատմագիտական բնույթի ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է Հայաստանի անկախ պետականության ձևավորման առաջին փուլերին և այդ գործընթացում ձևավորված քաղաքական, հասարակական ու մշակութային փոփոխություններին, այն ներկայացնում է անկախության կայացման սկզբնական տարիների մարտահրավերները՝ պետական ինստիտուտների կառուցում, անվտանգային խնդիրներ, տնտեսական անցումային դժվարություններ և արտաքին քաղաքական կողմնորոշումներ, գիրքը վերլուծում է նաև հասարակական գիտակցության փոփոխությունը՝ անկախ պետականության գաղափարի ամրապնդման և ազգային ինքնության վերարժևորման համատեքստում, միաժամանակ ընդգծելով այն դերակատարներին և գործընթացները, որոնք ազդել են նոր պետական համակարգի ձևավորման վրա, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր նորագույն հայ պատմության և պետականաշինության ուսումնասիրության համար։
Updated: 2026-09-19
Environmental Science
«ՇԻԿԱՀՈՂԻ» ԱՐԳԵԼՈՑ
«Շիկահող» արգելոցը Հայաստանի Հանրապետության կարևորագույն բնապահպանական տարածքներից մեկն է, որը գտնվում է Սյունիքի մարզում և առանձնանում է իր հարուստ կենսաբազմազանությամբ ու յուրահատուկ բնական պայմաններով։ Այն ստեղծվել է բնության պահպանության, հազվագյուտ բուսական և կենդանական տեսակների պաշտպանության, ինչպես նաև բնական էկոհամակարգերի պահպանման նպատակով։ Արգելոցը համարվում է Հայաստանի ամենաանտառապատ և խոնավ տարածքներից մեկը, որտեղ պահպանվել են հին անտառների արժեքավոր հատվածներ։ Այստեղ տարածված են կաղնու, հաճարենու, բոխու և այլ ծառատեսակների խիտ անտառներ, որոնք կարևոր դեր ունեն շրջակա միջավայրի հավասարակշռության պահպանման գործում։ «Շիկահող» արգելոցը հայտնի է նաև իր հարուստ կենդանական աշխարհով, որտեղ հանդիպում են բազմաթիվ վայրի կենդանիներ, թռչուններ և սողուններ, որոնցից շատերը գրանցված են Կարմիր գրքում։ Արգելոցի տարածքում բնակվում են արջեր, գայլեր, լուսաններ, վայրի այծեր և տարբեր տեսակի թռչուններ, որոնք պահպանվում են հատուկ վերահսկողության պայմաններում։ Բնության այս տարածքը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն Հայաստանի, այլ նաև ամբողջ տարածաշրջանի էկոլոգիական համակարգի համար, քանի որ այն նպաստում է մաքուր օդի, ջրային պաշարների և բնական հավասարակշռության պահպանմանը։ «Շիկահողը» նաև գիտական և կրթական մեծ արժեք ունի, քանի որ այստեղ իրականացվում են բնապահպանական ուսումնասիրություններ, կենդանական ու բուսական աշխարհի հետազոտություններ և բնության պահպանությանը նվիրված ծրագրեր։ Արգելոցի բնական միջավայրը գրավում է նաև զբոսաշրջիկների և բնասերների ուշադրությունը, սակայն տարածքում գործում են հատուկ սահմանափակումներ, որպեսզի չվնասվի բնության բնական վիճակը։ Մարդու տնտեսական գործունեությունը, անտառահատումները, որսագողությունը և շրջակա միջավայրի աղտոտումը կարող են վտանգ ներկայացնել արգելոցի էկոհամակարգի համար, ուստի կարևոր է բնապահպանական օրենքների պահպանումը և բնության նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունքը։ «Շիկահող» արգելոցը համարվում է Հայաստանի բնական հարստություններից մեկը և կարևոր դեր ունի երկրի բնապահպանական անվտանգության, կենսաբազմազանության պահպանման և ապագա սերունդների համար բնության արժեքների փոխանցման գործում։
Updated: 2026-10-23
Linguistics
Яфетические элементы в языках Армении : [вып. 1-11]
Լեզվաբանական և պատմահամեմատական բնույթի այս բազմապրակ հրատարակությունը նվիրված է Հայաստանի տարածքում տարածված լեզուների կառուցվածքում և բառապաշարում այսպես կոչված յաֆեթական տարրերի ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են լեզուների պատմական փոխառնչությունները, բառային ընդհանրությունները, հնչյունական համապատասխանությունները և քերականական առանձնահատկությունները՝ յաֆեթական լեզվաբանական տեսության շրջանակներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայերենի և տարածաշրջանի այլ լեզուների փոխազդեցություններին, հնագույն լեզվական շերտերի բացահայտման փորձերին, տեղանունների, անձնանունների և առանձին բառախմբերի ստուգաբանական մեկնաբանություններին։ Քննության են առնվում լեզվական նյութի համեմատական ուսումնասիրության սկզբունքները, պատմական լեզվաբանության խնդիրները և Կովկասի ու Հայկական լեռնաշխարհի լեզվական բազմազանության վերաբերյալ տեսական պատկերացումները։ Հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու XX դարի առաջին կեսի լեզվաբանական հետազոտություններում տարածում գտած յաֆեթական տեսության մեթոդաբանական մոտեցումներին և գիտական եզրաբանությանը։ Միաժամանակ կարևոր է հաշվի առնել, որ յաֆեթական տեսության հիմնական դրույթները ժամանակակից լեզվաբանության մեջ գիտական ընդունելություն չունեն և այսօր առավելապես ուսումնասիրվում են լեզվաբանական մտքի պատմության համատեքստում։ Առանձին թողարկումները կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել նաև Հայաստանի լեզվական պատմության, հնագույն մշակութային շփումների և տարածաշրջանային լեզվաբանական հետազոտությունների զարգացման ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանության պատմության, հայագիտության, կովկասագիտության և պատմական լեզվաբանության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։
Updated: 2026-10-08![Яфетические элементы в языках Армении : [вып. 1-11]](/files/cover/4818?v=1791443958_6a91fc.png)