Նշանավոր և հիշարժան տարեթվերի օրացույց 1967: Հունվար, փետրվար, մարտ

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է Ալբերտո Մորավիայի երկու վեպերի հայերեն և ռուսերեն թարգմանությունների լեզվի զուգադրական քննությանը՝ բնագրի և թարգմանական տարբերակների միջև լեզվական, ոճական և թարգմանական համապատասխանությունների բացահայտման նպատակով։ Հետազոտության հիմքում գեղարվեստական թարգմանության լեզվական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությունն է, մասնավորապես՝ այն հարցը, թե ինչպես են իտալերեն բնագրի բառային, դարձվածային, քերականական, շարահյուսական և ոճական առանձնահատկությունները փոխանցվում հայերեն և ռուսերեն։ Աշխատության մեջ կարող են համեմատվել երկու թարգմանությունների բառապաշարը, խոսքի տարբեր շերտերը, դարձվածաբանական միավորները, առածներն ու ասացվածքները, նորակազմությունները, փոխաբերական արտահայտությունները և մշակութային իրողություններն արտահայտող բառերն ու կապակցությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ժողովրդախոսակցական և բարբառային տարրերին, որոնք հատկապես նշանակալի են առաջին վեպի լեզվական կառուցվածքում․ ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ այդ ստեղծագործությունը հարուստ է ժողովրդախոսակցական բառերով, բարբառային ձևերով, դարձվածքներով, առածներով ու ասացվածքներով և նորակազմություններով։ Մյուս վեպի լեզվական համակարգը համեմատաբար տարբեր բնույթ ունի՝ ավելի գրական և քաղաքային-բուրժուական բառապաշարով ու ոճական կառուցվածքով, իսկ շարահյուսական առումով բարդ կառուցվածքները միաժամանակ ներկայացվում են ընթերցողին բավական հստակ և պարզ ձևով։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է պարզել, թե թարգմանիչներն ինչպիսի ռազմավարություններ են ընտրել բնագրի իմաստային և ոճական նրբերանգները պահպանելու համար։ Այդ նպատակով կարող են քննվել բառացի և ազատ թարգմանության հարաբերակցությունը, բառերի փոխարինումը, բացատրական թարգմանությունը, իմաստային ընդլայնումը կամ սեղմումը, քերականական վերակառուցումները, փոխհատուցումը և այլ թարգմանական փոխակերպումներ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում լեզվական նորմին․ հայերեն և ռուսերեն տարբերակների համեմատական ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ հայերեն թարգմանության որոշ շեղումներ գրական նորմից կարող են դիտարկվել որպես թարգմանչական գիտակցված ընտրություն, որի շնորհիվ առավել ցայտուն է փոխանցվում ժողովրդախոսակցական խոսքի բնույթը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է նաև լեզվամշակութային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ գեղարվեստական ստեղծագործության թարգմանության ժամանակ անհրաժեշտ է փոխանցել ոչ միայն բառերի ուղղակի իմաստը, այլև տվյալ հասարակության մշակութային պատկերացումները, խոսքային վարքի առանձնահատկությունները և ազգային-մշակութային ենթատեքստը։ Աշխատության մեջ կարող են առանձնացվել նաև դարձվածքների, առածների և ասացվածքների թարգմանության խնդիրները, քանի որ դրանց բառացի փոխանցումը հաճախ չի ապահովում բնագրի իմաստային կամ ոճական համարժեքությունը։ Այս ուղղությամբ հեղինակի առանձին ուսումնասիրությունները ևս անդրադառնում են համապատասխան միավորների թարգմանության խնդիրներին։ Նորակազմությունների ուսումնասիրությունը ևս կարևոր է, քանի որ գեղարվեստական թարգմանության ընթացքում կարող են առաջանալ նոր բառեր, բառապատճենումներ և այլ լեզվական նորամուծություններ, որոնք հետագայում կարող են ազդեցություն ունենալ թարգմանական լեզվի և նույնիսկ ժամանակակից գրական լեզվի զարգացման վրա։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն գնահատել հայերեն և ռուսերեն թարգմանությունների համարժեքության աստիճանը, այլև բացահայտել յուրաքանչյուր լեզվի կառուցվածքային և արտահայտչական հնարավորությունները։ Հետազոտությունը կարող է ցույց տալ, թե նույն բնագրային միավորը ինչպես է տարբեր կերպ վերարտադրվում երկու թիրախային լեզուներում և ինչպիսի կորուստներ, ձեռքբերումներ կամ իմաստային ու ոճական փոփոխություններ են առաջանում այդ գործընթացում։ Աշխատանքի գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն միավորում է թարգմանագիտության, համեմատական լեզվաբանության, լեզվաոճաբանության և լեզվամշակութաբանության խնդիրները՝ գեղարվեստական կոնկրետ նյութի հիման վրա։ Այս թեմայով Զարուհի Ոսկանյանի 2014 թվականի թեկնածուական ատենախոսությունը պաշտպանվել է «Ընդհանուր և համեմատական լեզվաբանություն» մասնագիտությամբ, իսկ հետագա հրապարակումներում ևս ուսումնասիրվել են տվյալ թարգմանությունների լեզվական ընդհանուր բնութագրերն ու առանձին խնդիրներ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել թարգմանագետներին, լեզվաբաններին, գրականագետներին, իտալերենից հայերեն և ռուսերեն թարգմանության մասնագետներին, համեմատական լեզվաբանությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև գեղարվեստական թարգմանության տեսության և պրակտիկայի խնդիրներով հետաքրքրվող ուսանողներին։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է լանջային գյուղատնտեսական տարածքներում հողի նվազագույն մշակման արդյունավետ տեխնոլոգիական սկզբունքների և դրանց իրականացման համար նախատեսված գյուղատնտեսական մեքենաների աշխատանքային օրգանների կատարելագործման հիմնախնդիրներին։ Հետազոտության կենտրոնում հողի մշակման ինտենսիվության նվազեցումն է՝ միաժամանակ պահպանելով գյուղատնտեսական աշխատանքների անհրաժեշտ որակը, հողային միջավայրի կայունությունը և մշակաբույսերի աճի համար բարենպաստ պայմանները։ Լանջային տարածքների առանձնահատկությունները պահանջում են հաշվի առնել տեղանքի թեքությունը, հողի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունները, խոնավության պահպանման պայմանները և էրոզիոն գործընթացների առաջացման վտանգը։ Այդ պատճառով նվազագույն մշակումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես մեքենայական աշխատանքների կրճատման միջոց, այլև որպես հողային ռեսուրսների պահպանողական օգտագործման կարևոր ուղղություն։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են գնահատվել տարբեր աշխատանքային օրգանների և հողի փոխազդեցության օրինաչափությունները, դրանց ազդեցությունը հողի կառուցվածքի, փխրեցման աստիճանի, մակերևույթի վիճակի և բուսական մնացորդների պահպանման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում աշխատանքային օրգանների կառուցվածքային առանձնահատկությունների հիմնավորմանը՝ հաշվի առնելով լանջային պայմաններում մեքենայի շարժման կայունությունը, հողի դիմադրությունը և տեխնոլոգիական գործընթացի հավասարաչափ իրականացումը։ Կարևոր խնդիրներից է նաև էներգատարության նվազեցումը, քանի որ հողի մշակման գործողությունների օպտիմալացումը կարող է նպաստել վառելիքի ու աշխատանքային ռեսուրսների ավելի արդյունավետ օգտագործմանը։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել ավանդական և նվազագույն մշակման համակարգերի համեմատական գնահատում՝ ըստ հողի պահպանության, տեխնոլոգիական արդյունավետության, մեքենայական աշխատանքի ծավալի և արտադրական ծախսերի։ Լանջային հողերում առանձնահատուկ նշանակություն ունի ջրային էրոզիայի կանխարգելումը, ուստի մշակման տեխնոլոգիաների ընտրությունը դիտարկվում է նաև մակերևութային հոսքի սահմանափակման և հողի բերրի շերտի պահպանման տեսանկյունից։ Մեքենաների աշխատանքային օրգանների կատարելագործումը կապված է դրանց հուսալիության, աշխատանքի որակի և տարբեր հողային պայմաններին հարմարվողականության բարձրացման հետ։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է գյուղատնտեսական մեքենագիտության, հողագիտության, պահպանողական երկրագործության և ագրոտեխնոլոգիաների մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով նպաստել լանջային հողերի արդյունավետ մշակմանը, արտադրական ռեսուրսների խնայողությանը և հողային միջավայրի երկարաժամկետ պահպանությանը։

Other Subjects

Աշխատությունը ներկայացնում է 2015 թվականին հրատարակված կամ գրադարանային հավաքածուում ընդգրկված նոր գրականության համակարգված տեղեկատվական ցանկ՝ նպատակ ունենալով ընթերցողներին, հետազոտողներին, ուսանողներին և մասնագետներին տեղեկացնել տվյալ ժամանակահատվածում հասանելի դարձած նոր գրքերի մասին։ Նման տեղեկատվական-մատենագիտական հրատարակությունները սովորաբար ծառայում են որպես կողմնորոշիչ աղբյուր՝ տարբեր բնագավառների գրականության արագ հայտնաբերման և ընտրության համար՝ ընդգրկելով գիտական, ուսումնական, մասնագիտական, հասարակական-քաղաքական, մշակութային և գեղարվեստական բնույթի հրատարակություններ։ Ցանկում գրքերի համակարգված ներկայացումը հնարավորություն է տալիս տեղեկանալ նոր հրատարակությունների մատենագիտական տվյալներին, թեմատիկ ուղղություններին և համապատասխան գրականության առկայությանը՝ դյուրացնելով անհրաժեշտ աղբյուրների որոնումն ու հետագա օգտագործումը։ Այսպիսի հրատարակությունների կարևոր գործառույթներից է նաև գրադարանային ֆոնդերի համալրման և ընթերցողների տեղեկատվական սպասարկման գործընթացի կազմակերպումը։ 2015 թվականի գրականության ամփոփ ներկայացումը արժեքավոր է նաև ժամանակաշրջանի հրատարակչական և գիտամշակութային միջավայրի ուսումնասիրման տեսանկյունից, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել տվյալ տարվա ընթացքում շրջանառության մեջ մտած գրականության թեմատիկ բազմազանության և տեղեկատվական պահանջարկի ուղղությունների մասին։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել գրադարանավարների, մատենագետների, հետազոտողների, ուսանողների, դասախոսների և գրականություն որոնող բոլոր ընթերցողների համար՝ որպես նոր հրատարակությունների վերաբերյալ տեղեկություն ստանալու և անհրաժեշտ աղբյուրների ընտրությունը հեշտացնելու գործնական տեղեկատու։

Finance

Ֆինանսատնտեսագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է արդյունաբերական ձեռնարկությունների ֆինանսական ռազմավարության ձևավորման հիմնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ սարքաշինական «Տայֆուն» գիտաարտադրական ձեռնարկության օրինակով։ Քննության են առնվում ձեռնարկության ֆինանսական ռազմավարության էությունը, նպատակները, մշակման սկզբունքները և դրա դերը կազմակերպության տնտեսական կայունության, մրցունակության ու երկարաժամկետ զարգացման ապահովման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆինանսական ռեսուրսների ձևավորման և բաշխման, կապիտալի կառուցվածքի օպտիմալացման, ներդրումային գործունեության պլանավորման, դրամական հոսքերի կառավարման և ֆինանսական ռիսկերի գնահատման հարցերին։ Վերլուծվում են արդյունաբերական արտադրության ֆինանսավորման առանձնահատկությունները, արտադրական ծախսերի կառուցվածքը, շահութաբերության ցուցանիշները, իրացվելիության ապահովման և վճարունակության պահպանման մեխանիզմները։ Քննարկվում են նաև գիտատար և տեխնոլոգիական արտադրության զարգացման համար անհրաժեշտ ներդրումների ներգրավման, հիմնական միջոցների արդիականացման, նորարարական նախագծերի ֆինանսավորման և արտադրական արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են «Տայֆուն» գիտաարտադրական ձեռնարկության ֆինանսական գործունեության գնահատման, ռազմավարական ֆինանսական պլանավորման և կառավարման որոշումների հիմնավորման հնարավոր մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում արտաքին տնտեսական միջավայրի փոփոխությունների, շուկայական մրցակցության, ֆինանսական սահմանափակումների և ձեռնարկության ներքին ռեսուրսների ազդեցությանը ֆինանսական ռազմավարության ընտրության վրա։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել կորպորատիվ ֆինանսների, արդյունաբերական տնտեսագիտության, ֆինանսական կառավարման, ռազմավարական պլանավորման և արտադրական ձեռնարկությունների տնտեսական զարգացման հիմնախնդիրներն ուսումնասիրող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Medicine

Այս աշխատությունը ներկայացնում է առողջապահական համակարգի կազմակերպման և ֆինանսավորման մոդելների խորքային գիտական վերլուծություն՝ նոր տնտեսական հարաբերությունների պայմաններում, որտեղ շուկայական մեխանիզմների ներդրումը, պետական կարգավորման դերը և բժշկական ծառայությունների արդյունավետության բարձրացման անհրաժեշտությունը դիտարկվում են որպես փոխկապակցված գործընթացներ։ Հեղինակը անդրադառնում է բժշկական օգնության մատուցման համակարգային փոփոխություններին, դրանց իրավական, կառավարչական և ֆինանսատնտեսական հիմքերին՝ ընդգծելով անցումը կենտրոնացված պլանային մոդելից դեպի ավելի ճկուն և բազմաղբյուր ֆինանսավորման մեխանիզմներ։ Վերլուծվում են առողջապահական ծառայությունների հասանելիության և որակի ապահովման խնդիրները, ռեսուրսների բաշխման արդարացիության սկզբունքները, ինչպես նաև առողջապահության ոլորտում պետական քաղաքականության ձևավորման հիմնական ուղղությունները։ Ներկայացվում են առողջապահական ապահովագրության զարգացման հնարավոր մոդելներ, ծառայությունների վճարովի և անվճար բաղադրիչների համադրման մոտեցումներ, ինչպես նաև համակարգի կայունության ապահովման տնտեսական գործիքներ։ Աշխատությունը կարևորում է բժշկական հաստատությունների կառավարման արդյունավետության բարձրացումը, ֆինանսական հոսքերի թափանցիկությունը և հաշվետվողականության մեխանիզմների ներդրումը՝ որպես ոլորտի բարեփոխումների հաջողության նախապայմաններ։ Այն նաև դիտարկում է միջազգային փորձի կիրառելիությունը Հայաստանի առողջապահական համակարգում՝ հաշվի առնելով տեղական սոցիալ-տնտեսական առանձնահատկությունները և անցումային տնտեսության մարտահրավերները։

Literature

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Ջոն Դոս Պասոսի վեպերի փորձարարական բնույթին, նրա գեղարվեստական մեթոդների, կառուցվածքային նորարարությունների և մոդեռնիստական գրականության զարգացման մեջ ունեցած նշանակության քննությանը։ Դոս Պասոսի ստեղծագործական աշխարհում ավանդական վիպական պատմելաձևը ենթարկվում է էական փոփոխությունների․ անհատի կյանքի պատմությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես մեկ կենտրոնական հերոսի շուրջ զարգացող ամբողջական սյուժե, այլև որպես բազմաթիվ մարդկանց ճակատագրերից, հասարակական իրադարձություններից, քաղաքական գործընթացներից, լրատվական նյութերից, հիշողություններից և ներքին ապրումներից կազմված բարդ ամբողջություն։ Նրա փորձարարական վեպերի գլխավոր առանձնահատկություններից մեկը բազմաձայնությունն է, որի շնորհիվ ընթերցողը միաժամանակ հանդիպում է տարբեր սոցիալական շերտերի ներկայացուցիչների, նրանց աշխարհայացքների, խնդիրների և հակասությունների։ Այս կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս անհատի պատմությունը կապել հասարակության ընդհանուր կյանքի հետ և ցույց տալ, որ մարդու ճակատագիրը հաճախ ձևավորվում է ոչ միայն սեփական ընտրությունների, այլև տնտեսական, քաղաքական և սոցիալական ուժերի ազդեցությամբ։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում հեղինակի կիրառած կինեմատոգրաֆիական մտածողությունը։ Տեսարանների արագ փոփոխությունը, տարբեր ժամանակային և տարածական հարթությունների միավորումը, կտրուկ անցումները և զուգահեռ պատմությունների զարգացումը ստեղծում են շարժուն ու դինամիկ պատում, որը հիշեցնում է կինոմոնտաժի սկզբունքները։ Այդպիսի կառուցվածքը կոտրում է ավանդական ժամանակագրական հաջորդականությունը և ընթերցողին ստիպում է ինքնուրույն կապեր ստեղծել տարբեր դրվագների ու կերպարների միջև։ Նորարարական կարևոր հնարք է նաև տարբեր տեսակի նյութերի համադրումը։ Գեղարվեստական պատմությանը զուգահեռ կարող են հայտնվել թերթային վերնագրեր, հանրային իրադարձությունների արձագանքներ, կենսագրական հատվածներ և ներքին մենախոսություններ։ Այս եղանակով վեպի գեղարվեստական տարածքը ընդլայնվում է՝ ընդգրկելով ոչ միայն հերոսների անձնական կյանքը, այլև տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական իրականությունը։ Դոս Պասոսի մոտ հատկապես կարևոր է անհատի և զանգվածային հասարակության փոխհարաբերությունը։ Նրա կերպարները հաճախ հայտնվում են արագ փոփոխվող Ամերիկայի սոցիալական և տնտեսական միջավայրում, որտեղ քաղաքային զարգացումը, արդյունաբերացումը, կապիտալիստական հարաբերությունները, պատերազմները և քաղաքական հակասությունները անմիջական ազդեցություն են ունենում մարդու կյանքի վրա։ Այս համատեքստում վեպը դառնում է ոչ միայն անձնական ճակատագրերի պատմություն, այլև մի ամբողջ հասարակության գեղարվեստական պատկերը։ Ուսումնասիրության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև հեղինակի լեզվական ու ոճական բազմազանությանը։ Տարբեր կերպարների համար օգտագործվող խոսքային առանձնահատկությունները, ներքին մենախոսությունը, փաստագրական նյութի և գեղարվեստական պատումի միաձուլումը ստեղծում են բազմաշերտ տեքստ, որտեղ միաժամանակ գործում են տարբեր ձայներ և տեսանկյուններ։ Դրանով հեղինակը հրաժարվում է միակողմանի պատմողի դիրքից և ընթերցողին ավելի ակտիվ դեր է տալիս։ Փորձարարական ձևը նաև հնարավորություն է տալիս վերանայել իրականության ներկայացման ավանդական սկզբունքները։ Դոս Պասոսի համար իրականությունը մեկ ամբողջական և միանշանակ պատմություն չէ․ այն կազմված է բազմաթիվ անհատական ընկալումներից, իրար հակասող տեսակետներից և երբեմն անկապ թվացող, բայց ընդհանուր ժամանակաշրջանի մեջ փոխկապակցված իրադարձություններից։ Հենց այդ պատճառով նրա վեպերի կառուցվածքային մասնատվածությունը ոչ թե պարզապես ձևական հնարք է, այլ ժամանակակից աշխարհի բարդությունն արտահայտելու գեղարվեստական միջոց։ Այս ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Ջոն Դոս Պասոսի փորձարարական վեպը կարևոր դեր ունի ամերիկյան մոդեռնիստական գրականության մեջ։ Նրա ստեղծագործական նորարարությունները՝ բազմակենտրոն կառուցվածքը, կինոմոնտաժային սկզբունքների կիրառումը, փաստագրական և գեղարվեստական նյութի համադրությունը, ներքին մենախոսությունը և բազմաձայն պատումը, ընդլայնում են վեպի արտահայտչական հնարավորությունները։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել ամերիկյան գրականությամբ, մոդեռնիզմով, XX դարի վեպի պատմությամբ և գրական ձևերի զարգացման խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողներին՝ օգնելով հասկանալ, թե ինչպես է Դոս Պասոսը փոխակերպում ավանդական վիպական կառուցվածքը և այն դարձնում ժամանակակից հասարակության բազմաշերտ իրականությունը ներկայացնելու միջոց։