Օրոմի դամբարանադաշտի պալեոանտրոպոլոգիան

Literature

Աշխատությունը նվիրված է Հովհաննես Թումանյանի ստեղծագործության հոգեբանական և հոգեվերլուծական առանձնահատկությունների բացահայտմանը՝ գրողի գեղարվեստական աշխարհի ներքին կառուցվածքը, կերպարների հոգեբանական դրսևորումները և մարդկային վարքի խորքային շարժառիթները վերլուծելու նպատակով։ Հետազոտության առանցքում այն հարցն է, թե ինչպես են մարդու գիտակցական և ենթագիտակցական ապրումները, ներքին հակասությունները, ցանկությունները, վախերը, մեղքի զգացումը, տառապանքը, սերը, կորուստը և ինքնության որոնումը վերածվում գեղարվեստական պատկերների ու կերպարային համակարգերի։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս Թումանյանի ստեղծագործությունը դիտարկել ոչ միայն ազգային բանահյուսական, սոցիալական և փիլիսոփայական համատեքստերում, այլև մարդու հոգեկանի խորքային շերտերի արտահայտության տեսանկյունից։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հեղինակի կերպարների հոգեբանական կառուցվածքին, նրանց ներքին մղումներին և արտաքին վարքի ու ներաշխարհի միջև առկա հարաբերություններին։ Կարող են ուսումնասիրվել մարդկային հարաբերությունների, ընտանեկան կապերի, սիրո, ծնողական զգացմունքների, սոցիալական ճնշումների և բարոյական ընտրության այնպիսի դրսևորումներ, որոնք բացահայտում են կերպարների հոգեկան բարդ աշխարհը։ Հոգեվերլուծական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալ նաև խորհրդանիշների, երազային կամ ենթագիտակցական պատկերների, կրկնվող մոտիվների և այլ խորքային իմաստային կառուցվածքների դերին։ Թումանյանի ստեղծագործություններում բնությունը, կենդանական աշխարհը, ճանապարհը, տունը, մութն ու լույսը, մահը և կյանքի շարունակականությունը կարող են հանդես գալ ոչ միայն որպես սյուժետային կամ գեղարվեստական բաղադրիչներ, այլև որպես հոգեբանական վիճակների ու ներքին գործընթացների խորհրդանշական արտահայտություններ։ Աշխատությունում կարևոր նշանակություն ունի նաև բանահյուսական նյութի և անհատական ստեղծագործական հոգեբանության փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը։ Թումանյանը հաճախ օգտագործում է ժողովրդական պատումներ, առասպելական ու հեքիաթային մոտիվներ, սակայն դրանք վերակազմավորում է՝ դրանց միջոցով արտահայտելով մարդու ներքին ապրումները, բարոյական հակասությունները և գոյաբանական հարցերը։ Հետազոտությունը կարող է դիտարկել նաև հեղինակի ստեղծագործության մեջ ողբերգականի և զավեշտականի համադրությունը՝ որպես մարդկային հոգեբանության հակասական կողմերի բացահայտման միջոց։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տառապանքի, կարեկցանքի, խղճի և արդարության թեմաներին, որոնք Թումանյանի գեղարվեստական աշխարհում հաճախ ձեռք են բերում ոչ միայն սոցիալական, այլև խորապես հոգեբանական նշանակություն։ Աշխատությունը կարող է ներառել նաև հեղինակի քնարական ստեղծագործությունների ուսումնասիրություն՝ բացահայտելով անձնական զգացմունքի, ինքնախորհրդածության, միայնության, սիրո և հոգևոր որոնման արտահայտությունները։ Այս համատեքստում գրական տեքստը դիտարկվում է որպես ներաշխարհի բացահայտման միջոց, որտեղ արտաքին իրադարձությունները հաճախ զուգահեռվում են կերպարի կամ քնարական հերոսի ներքին փոփոխությունների հետ։ Հետազոտության կարևոր կողմերից է հոգեբանական վերլուծության և հոգեվերլուծական մեկնաբանության սահմանների տարբերակումը՝ խուսափելով կերպարների և հեղինակային աշխարհի պարզեցված մեկնաբանություններից և փորձելով դրանք դիտարկել գեղարվեստական ամբողջության մեջ։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գրականագետներին, հոգեբանության և հոգեվերլուծության մասնագետներին, հայ գրականության հետազոտողներին, մշակութաբաններին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին և հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը Թումանյանի ստեղծագործությունը ներկայացնում է որպես մարդկային հոգեկանի բազմաշերտ արտահայտության հարուստ գեղարվեստական համակարգ՝ բացահայտելով նրա կերպարների ներքին աշխարհը, ենթագիտակցական մղումները, հոգեբանական հակասությունները և խորհրդանշական կառուցվածքները և ցույց տալով, թե ինչպես են այդ բաղադրիչները ձևավորում գրողի ստեղծագործության խորքային գեղագիտական ու փիլիսոփայական նշանակությունը։

History

Հայոց ցեղասպանության (1915–1917 թթ. փետրվար) ընթացքում Ռուսաստանի դիրքորոշումը և ներգրավվածությունը պայմանավորված էին Առաջին համաշխարհային պատերազմի կովկասյան ճակատում նրա ռազմաքաղաքական շահերով, Օսմանյան կայսրության հետ հակամարտությամբ և տարածաշրջանում ազդեցության ընդլայնման նպատակներով։ Ռուսական կայսրությունը, լինելով Անտանտի անդամ և կռվելով Օսմանյան կայսրության դեմ, որոշ փուլերում հանդես էր գալիս որպես արևմտահայ բնակչության հնարավոր պաշտպան կամ դաշնակից, հատկապես այն տարածքներում, որտեղ ռուսական բանակը առաջ էր շարժվում դեպի Արևմտյան Հայաստան՝ ստեղծելով ժամանակավոր վերահսկողություն մի շարք շրջանների վրա։ 1915 թվականի իրադարձությունների ընթացքում ռուսական զորքերի առաջխաղացումը Վանի, Էրզրումի և այլ ուղղություններով որոշ դեպքերում հնարավորություն տվեց հայ բնակչության մի մասին փրկվել տեղահանություններից և կոտորածներից, ինչպես նաև կազմակերպել տեղական ինքնապաշտպանություն և վարչական կառույցներ ռուսական վերահսկողության ներքո։ Սակայն միևնույն ժամանակ Ռուսաստանի քաղաքականությունը չէր բխում բացառապես մարդասիրական նպատակներից, քանի որ այն հիմնականում պայմանավորված էր ռազմավարական հաշվարկներով և Օսմանյան կայսրության թուլացման ձգտմամբ, իսկ հայկական հարցը դիտարկվում էր որպես տարածաշրջանային քաղաքականության մաս։ 1916–1917 թվականներին ռուսական բանակի հաջողությունները շարունակվեցին, սակայն ներքին քաղաքական ճգնաժամերը Ռուսաստանում, հատկապես 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունը, հանգեցրին կովկասյան ճակատի քայքայմանը և ռուսական զորքերի աստիճանական դուրսբերմանը, ինչը ծանր հետևանքներ ունեցավ արևմտահայ բնակչության համար՝ թողնելով նրանց ավելի խոցելի օսմանյան վերահսկողության և շարունակվող բռնությունների պայմաններում։ Ընդհանուր առմամբ, Ռուսաստանի դերը Հայոց ցեղասպանության ընթացքում երկակի բնույթ ուներ՝ մի կողմից՝ որոշ դեպքերում նպաստելով հայ բնակչության ժամանակավոր պաշտպանությանը իր ռազմական առաջխաղացման միջոցով, մյուս կողմից՝ չլինելով հետևողական քաղաքական և մարդասիրական աջակցություն ապահովող գործոն, քանի որ նրա գործողությունները հիմնականում պայմանավորված էին պատերազմի ռազմավարական հաշվարկներով և տարածաշրջանային շահերով։

Other Subjects

Աշխատությունը նվիրված է Հարավային Ուկրաինայի քաղաքներում մոդեռն ոճով կառուցված պատմական շենքերի պահպանման, վերականգնման և վերակառուցման սկզբունքների ուսումնասիրությանը՝ Օդեսայի ճարտարապետական ժառանգության օրինակով։ Վերլուծվում են մոդեռն ոճի շենքերին բնորոշ ծավալատարածական լուծումները, ճակատների հորինվածքը, դեկորատիվ տարրերը, շինարարական նյութերն ու կառուցվածքային առանձնահատկությունները, որոնք անհրաժեշտ է հաշվի առնել վերականգնողական աշխատանքների ընթացքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատմական շենքերի սկզբնական ճարտարապետական կերպարի պահպանմանը, վնասված կամ կորցրած տարրերի վերականգնմանը և ժամանակակից օգտագործման պահանջների ու մշակութային ժառանգության պահպանության միջև հավասարակշռության ապահովմանը։ Քննարկվում են շենքերի տեխնիկական վիճակի գնահատման, պատմական շերտերի ուսումնասիրման, ճակատների և ներքին տարածքների վերականգնման, ինչպես նաև հետագա շահագործման համար դրանց հարմարեցման մոտեցումները։ Ուսումնասիրվում են վերակառուցման ընթացքում հնարավոր միջամտությունների սահմանները, պատմական նյութերի և դեկորատիվ լուծումների պահպանման եղանակները, ինչպես նաև ժամանակակից ինժեներական համակարգերի ներդրման հետ կապված խնդիրները։ Օդեսայի քաղաքային միջավայրի օրինակով դիտարկվում է առանձին շենքերի և ընդհանուր պատմաճարտարապետական միջավայրի փոխկապակցվածությունը՝ ընդգծելով քաղաքային դիմագծի պահպանման նշանակությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև վերականգնման նախագծերի մշակման մեթոդաբանական սկզբունքներին և պատմական շենքերի հետագա օգտագործման հնարավորություններին՝ առանց դրանց արժեքավոր ճարտարապետական առանձնահատկությունների կորստի։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ճարտարապետների, վերականգնողների, քաղաքաշինության և մշակութային ժառանգության պահպանության մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

History

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է 1905-1911 թվականների Իրանի սահմանադրական հեղափոխության ընթացքում հայերի մասնակցության, նրանց քաղաքական, հասարակական և ռազմական գործունեության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում Իրանի հայ համայնքի դերն է այն ժամանակաշրջանի հասարակական-քաղաքական գործընթացներում, երբ երկրում ձևավորվեց սահմանադրական կարգ հաստատելու, միապետական իշխանությունը սահմանափակելու և ներկայացուցչական կառավարման սկզբունքներ ներդնելու լայն շարժում։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել հայերի մասնակցությունը ոչ միայն որպես առանձին համայնքի պատմության դրվագ, այլև որպես Իրանի ընդհանուր քաղաքական և հասարակական վերափոխումների կարևոր բաղադրիչ։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են ներկայացվել Իրանի հայ համայնքի սոցիալ-տնտեսական և մշակութային դրությունը հեղափոխությանը նախորդող շրջանում, հայկական բնակավայրերի և կազմակերպությունների հասարակական կյանքը, ինչպես նաև այն քաղաքական գաղափարները, որոնք ազդեցություն են ունեցել հայերի՝ սահմանադրական շարժմանը միանալու վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սահմանադրականության, քաղաքացիական իրավունքների, օրինականության և ներկայացուցչական կառավարման գաղափարների տարածմանը հայ համայնքի շրջանում։ Հայերի մասնակցությունը դրսևորվել է տարբեր ձևերով՝ քաղաքական և հասարակական գործունեությունից մինչև զինված պայքար, ինքնապաշտպանական ջոկատների և հեղափոխական ուժերի կազմում մասնակցություն։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է հայ գործիչների և կազմակերպությունների գործունեության ուսումնասիրությունը, նրանց հարաբերությունները իրանական սահմանադրական շարժման ներկայացուցիչների հետ և ընդհանուր քաղաքական նպատակների շուրջ համագործակցությունը։ Հատուկ նշանակություն ունի նաև Թավրիզի սահմանադրական պայքարի համատեքստում հայերի մասնակցության ուսումնասիրությունը, քանի որ քաղաքը հեղափոխական շարժման կարևոր կենտրոններից էր, իսկ տեղի հայ համայնքը ակտիվ դերակատարություն է ունեցել այդ իրադարձություններում։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ հայ կամավորների և զինյալների գործունեությանը, նրանց մասնակցությանը ռազմական գործողություններին, ինչպես նաև հեղափոխական պայքարի ընթացքում հայերի և այլ քաղաքական ու ազգային խմբերի համագործակցության ձևերին։ Միաժամանակ աշխատանքը կարող է քննարկել այն պատճառները, որոնք պայմանավորել են հայերի ակտիվ ներգրավվածությունը՝ ներառյալ համայնքի քաղաքական շահերը, անվտանգության խնդիրները, սահմանադրական ազատությունների նկատմամբ հետաքրքրությունը և Իրանի հասարակական կյանքում ավելի լայն քաղաքացիական իրավունքների հաստատման ձգտումը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև հեղափոխության ավարտից հետո հայ համայնքի դրության փոփոխություններին և այդ իրադարձությունների երկարաժամկետ ազդեցությանը հայ-իրանական հարաբերությունների ու Իրանի հայ համայնքի պատմության վրա։ Աշխատությունը կարող է օգտագործել պատմական փաստաթղթեր, մամուլի նյութեր, հուշագրություններ, ժամանակակիցների վկայություններ և հետագա պատմագիտական ուսումնասիրություններ՝ իրադարձությունների բազմակողմանի պատկերը վերականգնելու համար։ Թեմայի ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև այն պատճառով, որ ցույց է տալիս Իրանի հայերի ինտեգրվածությունը երկրի հասարակական և քաղաքական կյանքում և նրանց փոխհարաբերությունները տարածաշրջանի ավելի լայն քաղաքական գործընթացների հետ։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, իրանագետներին, հայագետներին, քաղաքագետներին, ազգագրագետներին, ինչպես նաև Իրանի սահմանադրական շարժման և հայ համայնքների պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին ու ուսանողներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես հայերի պատմական դերակատարությունը Իրանի սահմանադրական հեղափոխության ընթացքում ամբողջականորեն ներկայացնելու և այդ մասնակցությունը ժամանակաշրջանի քաղաքական, հասարակական ու տարածաշրջանային զարգացումների համատեքստում հասկանալու տեսանկյունից։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի տարածքային խոսվածքների և բարբառային տարբերակների ուսումնասիրության համար անհրաժեշտ լեզվական նյութերի հավաքագրմանը, համակարգմանը և գիտական քննությանը։ Այն արժեքավոր աղբյուր է հայ բարբառագիտության համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու տարբեր բնակավայրերում և պատմաազգագրական շրջաններում գործածված խոսքի հնչյունական, բառապաշարային, ձևաբանական ու շարահյուսական առանձնահատկությունները։ Հիմնական ուշադրությունը հատկացվում է կենդանի ժողովրդական խոսքի փաստերին, որոնց միջոցով հնարավոր է բացահայտել գրական լեզվից տարբերվող տեղական լեզվական ձևերը և դրանց տարածքային բաշխվածությունը։ Նյութերը կարող են ներառել առանձին բառեր, բառաձևեր, արտահայտություններ, դարձվածքներ, նախադասություններ, բանավոր պատմություններ և բանահյուսական բնագրեր, որոնք միաժամանակ լեզվաբանական ու ազգագրական արժեք ունեն։ Հնչյունաբանական մակարդակում կարևորվում են ձայնավորների և բաղաձայնների արտասանական տարբերությունները, պատմական հնչյունափոխությունները և տարբեր խոսվածքներում դրանց դրսևորման օրինաչափությունները։ Ձևաբանական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համեմատելու գոյականների հոլովման, բայերի խոնարհման, դերանունների և այլ խոսքի մասերի տեղական ձևերը, իսկ բառապաշարային նյութը բացահայտում է տարբեր շրջաններին բնորոշ բառային միավորները, հնաբանությունները, փոխառությունները և իմաստային առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի բարբառային տվյալների աշխարհագրական համադրումը, որի միջոցով հնարավոր է որոշել լեզվական երևույթների տարածման սահմանները և տարբեր խոսվածքների միջև եղած ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Հավաքված նյութերը կարևոր են նաև հայերենի պատմական զարգացման ուսումնասիրության համար, քանի որ բարբառները հաճախ պահպանում են լեզվական այնպիսի հին հատկանիշներ, որոնք գրական լեզվում փոփոխվել կամ դուրս են եկել գործածությունից։ Միաժամանակ տեղական բառապաշարն ու բանավոր խոսքի օրինակները տեղեկություններ են հաղորդում ավանդական կենցաղի, զբաղմունքների, սովորույթների և ժողովրդական աշխարհընկալման մասին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է բարբառագիտության, պատմական լեզվաբանության, լեզվական աշխարհագրության և բանահյուսական նյութերի ուսումնասիրության մոտեցումները՝ նպաստելով հայերենի բարբառային բազմազանության փաստագրմանը, դասակարգմանը և լեզվի պատմության առավել ամբողջական վերականգնմանը։

Religion

Գիրքը նվիրված է Մարիամ Աստվածածնի յոթ ցավերի քրիստոնեական ավանդությանը և դրանց շուրջ հոգևոր խորհրդածություններին։ Քրիստոնեական բարեպաշտության մեջ Տիրամոր յոթ ցավերը խորհրդանշում են այն վիշտն ու տառապանքը, որ Մարիամը կրել է իր Որդու՝ Հիսուս Քրիստոսի կյանքի կարևոր իրադարձությունների ընթացքում։ Այս ավանդությունը հավատացյալին հրավիրում է խորհելու մայրական սիրո, անձնազոհության, հավատարմության, ցավի դիմագրավման և աստվածային կամքին վստահելու մասին։ Խորհրդածական գրականությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում եկեղեցական հոգևոր կյանքում՝ օգնելով ընթերցողին ոչ միայն ճանաչել կրոնական պատմություններն ու խորհրդանիշները, այլև դրանք կապել սեփական ներաշխարհի, խղճի և բարոյական ընտրությունների հետ։ Տիրամոր տառապանքի թեման քրիստոնեական մեկնաբանության մեջ հաճախ առնչվում է կարեկցանքի, համբերության, հույսի և հոգևոր տոկունության գաղափարներին։ Այսպիսի երկերը ծառայել են անձնական աղոթքի, հոգևոր ընթերցանության և հավատքի խորացման նպատակներին։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ եկեղեցական գրականության, Մարիամ Աստվածածնի պաշտամունքի, քրիստոնեական խորհրդածական ավանդույթի և 19-րդ դարի հայերեն կրոնական տպագրության ուսումնասիրության համար։