Օրոմի դամբարանադաշտի պալեոանտրոպոլոգիան

Իրավաբանություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է XX դարի սկզբին կնքված միջազգային պայմանագրերի իրավական վավերականության և դրանցում Հայաստանի տարածքային շահերին վերաբերող դրույթների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն միջազգային-իրավական փաստաթղթերն են, որոնք ձևավորվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի, Օսմանյան կայսրության փլուզման և հետպատերազմյան միջազգային հարաբերությունների վերակազմավորման շրջանում և որոնցով փորձ էր արվում կարգավորել տարածաշրջանի պետությունների տարածքային և քաղաքական կարգավիճակը։ Աշխատությունը կարևորում է պայմանագրերի իրավական ուժի հարցը՝ ուսումնասիրելով դրանց կնքման պայմանները, կողմերի իրավական կարգավիճակը, վավերացման գործընթացները և միջազգային իրավունքի այն սկզբունքները, որոնց շրջանակում պետք է գնահատվի պայմանագրերի գործողությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն տարբերությանը, որը կարող է գոյություն ունենալ պայմանագրի ստորագրման և դրա միջազգային-իրավական ուժի մեջ մտնելու միջև։ Այս տեսանկյունից ուսումնասիրվում են վավերացումը, ուժի մեջ մտնելը, միջազգային ճանաչումը և պայմանագրային պարտավորությունների կատարման հարցերը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է Սևրի պայմանագրի ուսումնասիրությունը, քանի որ այն նախատեսում էր Հայաստանի Հանրապետության հետ կապված տարածքային և քաղաքական նշանակալի դրույթներ և նախատեսում էր նաև ԱՄՆ նախագահի արբիտրաժային դերակատարությունը որոշ սահմանային հարցերում։ Սակայն պայմանագրի հետագա իրավական ճակատագիրը կապված էր այն հանգամանքի հետ, որ այն ամբողջությամբ չմտավ գործող միջազգային պայմանագրային համակարգի մեջ։ Այդ պատճառով հետազոտությունը դիտարկում է ոչ միայն պայմանագրերում ամրագրված տարածքային դրույթների բովանդակությունը, այլև դրանց իրավական իրագործելիության հարցը։ Աշխատության շրջանակում կարևոր նշանակություն ունեն նաև Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերը, որոնք ձևավորվեցին տարածաշրջանի ռազմական և քաղաքական ուժերի փոփոխությունից հետո և էական ազդեցություն ունեցան Հայաստանի ու հարևան պետությունների միջև սահմանային հարաբերությունների հետագա ձևավորման վրա։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ այն հարցին, թե ինչ հարաբերակցություն կա տարբեր ժամանակներում կնքված պայմանագրերի միջև, և ինչպես պետք է գնահատել դրանց իրավական ուժը՝ հաշվի առնելով միջազգային իրավունքի ժամանակակից սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի իրավահաջորդության, պայմանագրերի շարունակականության, տարածքային ամբողջականության, ժողովուրդների ինքնորոշման և սահմանների միջազգային ճանաչման սկզբունքները։ Այս համատեքստում աշխատանքը փորձում է տարբերակել պատմական-քաղաքական նշանակությունը և գործող միջազգային իրավունքի տեսանկյունից պայմանագրերի անմիջական իրավական հետևանքները։ Հեղինակը նաև ուսումնասիրում է պայմանագրերի կատարման հնարավորությունը և այն քաղաքական ու իրավական հանգամանքները, որոնք կարող էին խոչընդոտել դրանց իրականացմանը։ Կարևոր է նաև պատմական ժամանակաշրջանի միջազգային համակարգի առանձնահատկությունը․ XX դարի սկզբի պայմանագրերը պետք է դիտարկվեն այն ժամանակ գործող միջազգային իրավական նորմերի և պետությունների փոխհարաբերությունների համատեքստում, այլ ոչ միայն ժամանակակից իրավական չափանիշներով։ Աշխատության գիտական նշանակությունն այն է, որ Հայաստանի տարածքային հարցերը դիտարկվում են միջազգային իրավունքի տեսանկյունից՝ փորձելով առանձնացնել իրավական փաստը քաղաքական մեկնաբանությունից։ Այդ մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի համակարգված ուսումնասիրել Հայաստանի հետ կապված միջազգային պայմանագրերի ծագումը, իրավական բնույթը, վավերացման գործընթացը, գործողության պայմանները և հետագա պատմական զարգացումները։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել միջազգային իրավունքով, պայմանագրային իրավունքով, Հայաստանի դիվանագիտական պատմությամբ և տարածաշրջանի միջազգային հարաբերություններով հետաքրքրվող իրավաբանների, պատմաբանների, քաղաքագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

Հրատարակությունը հանձնարարական մատենագիտական բնույթի համառոտ տեղեկատու է, որի նպատակն է ընթերցողին ծանոթացնել արհեստական և սինթետիկ նյութերի ստեղծմանը, հատկություններին, արտադրական նշանակությանը և դրանցից ստացվող տարբեր առարկաների վերաբերյալ գրականությանը։ Ներկայացվող նյութերի միջոցով հնարավոր է ընդհանուր պատկերացում կազմել քիմիական արդյունաբերության զարգացման, նոր նյութերի ստեղծման և դրանց առօրյա ու արտադրական կիրառությունների ընդլայնման մասին։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում պոլիմերային նյութերին, պլաստմասսաներին, սինթետիկ մանրաթելերին, կաուչուկներին, խեժերին և այլ արհեստական նյութերին՝ ներկայացնելով դրանց հիմնական հատկությունները և օգտագործման ոլորտները ճանաչողական մակարդակով։ Մատենագիտական ցանկում ընդգրկված գրականությունը կարող է անդրադառնալ այդ նյութերից կենցաղային իրերի, հագուստի և գործվածքների, տեխնիկական բաղադրիչների, շինարարական տարրերի, փաթեթավորման և արդյունաբերական նշանակության տարբեր արտադրատեսակների ստեղծմանն ու կիրառմանը։ Հրատարակության հանձնարարական բնույթը ենթադրում է գրականության նպատակային ընտրություն՝ ընթերցողին համապատասխան թեմայի վերաբերյալ առավել մատչելի և օգտակար աղբյուրների ուղղորդելու նպատակով։ Նման ցանկերը կարևոր դեր են կատարել գիտատեխնիկական գիտելիքների հանրայնացման, ինքնակրթության և մասնագիտական կողմնորոշման գործում՝ հնարավորություն տալով հետաքրքրված ընթերցողին արագ գտնել անհրաժեշտ գրականությունը։ Միաժամանակ հրատարակությունն ունի պատմական նշանակություն, քանի որ արտացոլում է այն ժամանակաշրջանի պատկերացումները սինթետիկ նյութերի տնտեսական ու տեխնոլոգիական նշանակության մասին և ցույց է տալիս, թե նոր նյութերի տարածումը ինչպես էր ներկայացվում գիտահանրամատչելի ու մատենագիտական գրականության մեջ։ Ընտրված աղբյուրների թեմատիկ կազմը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու նաև քիմիական արդյունաբերության և նյութագիտության վերաբերյալ գրականության տարածման առանձնահատկությունները։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը համադրում է հանձնարարական մատենագիտության և գիտատեխնիկական տեղեկատվության գործառույթները՝ ծառայելով որպես ուղեցույց սինթետիկ նյութերի հատկությունների, կիրառությունների և դրանցից պատրաստվող արտադրատեսակների վերաբերյալ գրականության որոնման ու ուսումնասիրման համար։

Այլ առարկաներ

Հրատարակությունը մատենագիտական և տեղեկատու բնույթի աշխատություն է, որը համակարգված ձևով ներկայացնում է Հայաստանի վերաբերյալ որոշակի ժամանակահատվածում հրատարակված գրականությունը և ծառայում որպես համապատասխան նյութերի որոնման ու ուսումնասիրության գործիք։ Այն կազմվել է Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան պետական գրադարանի ինֆորմացիայի և մատենագիտության բաժնի կողմից և նախատեսված է տարբեր ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների, գրադարանավարների, մատենագետների, ուսանողների ու Հայաստանի վերաբերյալ գրականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Գրացուցակում ընդգրկված մատենագիտական տեղեկությունները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանում հրատարակված գրքերի, ուսումնասիրությունների և այլ տպագիր նյութերի շրջանակի մասին։ Նյութերի համակարգված ներկայացումը հեշտացնում է անհրաժեշտ հրատարակությունների հայտնաբերումը, դրանց մատենագիտական տվյալների ճշտումը և թեմատիկ ուսումնասիրությունների համար համապատասխան աղբյուրների ընտրությունը։ Հրատարակությունն արժեքավոր է նաև որպես ժամանակաշրջանի գիտական, հասարակական և մշակութային գործունեությունն արտացոլող տեղեկատվական շտեմարան, քանի որ գրական արտադրանքի ամբողջացումը հնարավորություն է տալիս հետևելու տարբեր գիտակարգերի և ուսումնասիրության ուղղությունների զարգացմանը։ Այն կարող է օգտագործվել պատմության, մշակույթի, գրականության, լեզվաբանության, հասարակական գիտությունների, արվեստի և այլ ոլորտների վերաբերյալ մատենագիտական հետազոտություններ իրականացնելիս։ Գրացուցակի առանձնահատուկ նշանակությունը պայմանավորված է տարբեր աղբյուրներում և հավաքածուներում առկա նյութերի վերաբերյալ տեղեկությունների մեկ միասնական համակարգում համախմբմամբ, ինչի շնորհիվ ընթերցողը կարող է առավել արագ կողմնորոշվել մեծածավալ գրականության մեջ։ Միաժամանակ հրատարակությունը կարևոր սկզբնաղբյուր է գրքի և տպագրության պատմության ուսումնասիրության համար՝ հնարավորություն տալով վերականգնել տվյալ ժամանակաշրջանի հրատարակչական պատկերը, ուսումնասիրել գիտական ու մշակութային հետաքրքրությունների հիմնական ուղղությունները և կատարել վիճակագրական կամ համեմատական վերլուծություններ։ Իր կառուցվածքով և նշանակությամբ այն ոչ թե մեկ թեմայի վերաբերյալ շարադրանք է, այլ տեղեկությունների կազմակերպված հավաքածու, որի հիմնական նպատակն է ապահովել գրականության մատենագիտական հաշվառում, որոնում և հետագա գիտական օգտագործում։

Այլ առարկաներ

Այս կուրսային աշխատանքը վերաբերում է ձեռնարկության էներգետիկ տնտեսության կազմակերպման հիմնարար սկզբունքների ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով էներգիայի արդյունավետ օգտագործման, կառավարման և օպտիմալացման գործընթացները արդյունաբերական և արտադրական համակարգերում։ Աշխատանքում ներկայացվում են էներգետիկ ռեսուրսների պլանավորման և բաշխման մեթոդները, էներգիայի սպառման վերահսկման համակարգերը, ինչպես նաև ծախսերի նվազեցման և արդյունավետության բարձրացման ռազմավարությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ձեռնարկության էներգետիկ հաշվեկշռի կազմմանը, որտեղ գնահատվում են էլեկտրաէներգիայի, ջերմային էներգիայի և այլ էներգակիրների օգտագործման ծավալները՝ ըստ արտադրական գործընթացների պահանջների։ Նկարագրվում են նաև էներգախնայող տեխնոլոգիաների ներդրման հնարավորությունները, ավտոմատացված կառավարման համակարգերի կիրառումը և էներգետիկ աուդիտի դերը՝ կորուստների բացահայտման և նվազեցման նպատակով։ Աշխատանքը դիտարկում է նաև էներգետիկ տնտեսության կազմակերպման կառավարչական կողմը՝ ներառելով պլանավորման, վերահսկման և պատասխանատվության բաշխման մեխանիզմները ձեռնարկության տարբեր մակարդակներում։ Բացի այդ, վերլուծվում են էներգետիկ արդյունավետության բարձրացման տնտեսական ազդեցությունները՝ արտադրողականության աճի, ինքնարժեքի նվազեցման և մրցունակության բարելավման տեսանկյունից։ Կուրսայինի նպատակն է ձևավորել ամբողջական պատկերացում ձեռնարկության էներգետիկ համակարգի կազմակերպման մասին՝ ընդգծելով էներգիայի ռացիոնալ օգտագործման և ժամանակակից տեխնոլոգիաների ներդրման կարևորությունը արդյունաբերական զարգացման համատեքստում։

Այլ առարկաներ

Հայաստանի և հայ ժողովրդի պատմության, աշխարհագրության, հասարակական-քաղաքական կյանքի, հայ լեզվաբանության, գրականագիտության, արվեստի, Հայաստանի բնության, բնական ռեսուրսների, ժողովրդական տնտեսության, Հայաստանում ճշգրիտ գիտությունների զարգացման պատմության վերաբերյալ նոր գրքերի ցանկ Հրատ.՝ Ալ. Մյասնիկյանի անվան պետական գրադարանի ինֆորմացիայի և մատենագիտության բաժին, Երևան, 1979, 10 էջ [src=123456789/12034] [dspace.nla.am]

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է հայ գրականության ծագման, պատմական զարգացման, գեղարվեստական ուղղությունների ձևավորման և գրական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ հայ ժողովրդի մշակութային, հասարակական և հոգևոր կյանքի պատմության համատեքստում։ Գրքում ներկայացվող թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է հայ գրականության զարգացման հիմնական ժամանակաշրջանները՝ սկսած հնագույն բանավոր ստեղծագործություններից և գրավոր մշակույթի սկզբնավորումից մինչև միջնադարյան, նոր և նորագույն գրականության ձևավորումն ու զարգացումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայոց գրերի ստեղծման պատմական նշանակությանը, թարգմանական գրականության սկզբնավորմանը, հինգերորդ դարի մշակութային վերելքին և հայ մատենագրության ձևավորման գործընթացներին։ Քննության են առնվում վաղ միջնադարի պատմագրական, աստվածաբանական, փիլիսոփայական և գեղարվեստական երկերի առանձնահատկությունները, դրանց գաղափարական բովանդակությունը և նշանակությունը ազգային ինքնության պահպանման ու զարգացման գործում։ Անդրադարձ է կատարվում հայ պատմիչների, բանաստեղծների, փիլիսոփաների և հոգևոր հեղինակների ստեղծագործական ժառանգությանը, նրանց գրական մտածողության առանձնահատկություններին և հայ գրավոր մշակույթի զարգացման մեջ ունեցած ներդրմանը։ Ուսումնասիրվում են միջնադարյան հայ գրականության հիմնական ժանրերը, կրոնական և աշխարհիկ գրականության փոխհարաբերությունները, շարականագրության, տաղերգության, առակագրության և պատմագրության զարգացման օրինաչափությունները։ Կարևորվում են Գրիգոր Նարեկացու, Ներսես Շնորհալու, Ֆրիկի, Հովհաննես Թլկուրանցու, Նահապետ Քուչակի և այլ հեղինակների ստեղծագործությունների գեղարվեստական առանձնահատկությունները, մարդասիրական գաղափարները, լեզվական արտահայտչամիջոցները և գրական ավանդույթների զարգացման վրա ունեցած ազդեցությունը։ Հետազոտության թեմատիկ շրջանակում դիտարկվում են նաև հայկական ժողովրդական բանահյուսության, էպիկական ստեղծագործությունների, ավանդությունների, հեքիաթների և ժողովրդական երգարվեստի կապերը գրավոր գրականության հետ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում նոր շրջանի հայ գրականության ձևավորմանը, լուսավորական գաղափարների տարածմանը, աշխարհաբարի զարգացմանը և գրականության աշխարհիկացման գործընթացներին։ Քննարկվում են տասնիններորդ դարի հայ գրականության գաղափարական ու գեղարվեստական ուղղությունները, ռոմանտիզմի և ռեալիզմի դրսևորումները, ազգային-ազատագրական գաղափարների արտացոլումը և հասարակական կյանքի հիմնախնդիրների ներկայացումը գրական ստեղծագործություններում։ Անդրադարձ է կատարվում Խաչատուր Աբովյանի, Միքայել Նալբանդյանի, Րաֆֆու, Պերճ Պռոշյանի, Գաբրիել Սունդուկյանի, Հովհաննես Թումանյանի, Ավետիք Իսահակյանի և այլ նշանավոր գրողների ստեղծագործական գործունեությանը՝ հայ գրականության զարգացման ընդհանուր գործընթացների համատեքստում։ Ուսումնասիրվում են արևելահայ և արևմտահայ գրական ավանդույթների ձևավորման առանձնահատկությունները, դրանց լեզվական, մշակութային և գեղարվեստական ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Կարևորվում են արևմտահայ գրականության նշանավոր ներկայացուցիչների ստեղծագործությունները, ազգային ինքնագիտակցության, հասարակական հարաբերությունների, մարդու ներաշխարհի և պատմական իրադարձությունների արտացոլումը գրականության մեջ։ Դիտարկվում են քսաներորդ դարի հայ գրականության զարգացման հիմնական միտումները, գրական նորարարությունները, բանաստեղծության, արձակի և դրամատուրգիայի ժանրային փոփոխությունները, ինչպես նաև պատմական ու հասարակական վերափոխումների ազդեցությունը գրական ստեղծագործության վրա։ Առանձին տեղ է հատկացվում հայկական սփյուռքի գրականությանը, տարբեր երկրներում ստեղծագործող հայ հեղինակների մշակութային գործունեությանը, ազգային հիշողության, ինքնության և հայրենիքի թեմաների գեղարվեստական արտահայտությանը։ Քննության են առնվում հայ գրականության կապերը համաշխարհային գրականության հետ, թարգմանական փոխազդեցությունները, գրական ուղղությունների ներթափանցումը և հայկական գեղարվեստական մտածողության ինքնատիպության պահպանման առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու հայ գրականության պատմական շարունակականության, գրական ժանրերի զարգացման, ստեղծագործական անհատականությունների և ազգային մշակութային արժեքների ձևավորման մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետների, բանասերների, պատմաբանների, մշակութաբանների, հայագիտության մասնագետների, դասախոսների, ուսուցիչների, ուսանողների, ինչպես նաև հայ գրականության պատմությամբ և հայկական մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։