Հայաստան 1979 ։ Համահավաք գրացուցակ

Գրականություն

Սա գրականագիտական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է Ավետիք Իսահակյանի ստեղծագործական ժառանգության և ռուս գրականության հետ նրա կապերի, ազդեցությունների և փոխազդեցությունների վերլուծությանը։ Աշխատության մեջ դիտարկվում է Իսահակյանի պոեզիայի գաղափարական և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ձևավորումը ռուս գրական ավանդույթի համատեքստում՝ ընդգծելով նրա ստեղծագործական երկխոսությունը ռուս ռոմանտիզմի, սիմվոլիզմի և հետագա գրական ուղղությունների հետ։ Վերլուծվում են Իսահակյանի թեմատիկ հետաքրքրությունները՝ հայրենիք, ազատություն, մարդկային ճակատագիր և բնության փիլիսոփայական ընկալում, ինչպես նաև դրանց համադրությունը ռուսական գրական մտածողության ազդեցությունների հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում թարգմանությունների, գրական կապերի և անձնական շփումների միջոցով ձևավորված մշակութային երկխոսությանը, ինչպես նաև Իսահակյանի ընկալմանը ռուս գրական քննադատության մեջ։ Քննարկվում է նաև նրա տեղը համեմատական գրական գործընթացներում և հայ-ռուսական մշակութային հարաբերությունների զարգացման մեջ ունեցած դերը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի համեմատական գրականագիտության, հայ նոր գրականության և ռուս գրականության ուսումնասիրության ոլորտներում՝ բացահայտելով Իսահակյանի ստեղծագործության միջմշակութային չափումները։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է քրեական իրավունքում սխալի ինստիտուտի հիմնախնդիրների համեմատական-իրավական ուսումնասիրությանը՝ վերլուծելով դրա տեսական հիմքերը, իրավական նշանակությունը և գործնական կիրառման առանձնահատկությունները։ Ներկայացվում են քրեական պատասխանատվության վրա սխալի ազդեցության հարցերը, սխալի տարբեր տեսակների դասակարգումը, դրանց սահմանազատման չափանիշները և իրավական հետևանքները։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են տարբեր իրավական համակարգերում սխալի վերաբերյալ մոտեցումները, օրենսդրական կարգավորումները և դատական պրակտիկան՝ բացահայտելով ընդհանուր և տարբերակիչ առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում փաստական և իրավական սխալների բնույթին, մեղքի ձևերի գնահատմանը, հանցակազմի տարրերի ընկալման խնդիրներին և քրեական իրավունքի արդարացի կիրառման ապահովման մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրությունը նպաստում է քրեական իրավունքի տեսության զարգացմանը, իրավակիրառ պրակտիկայի կատարելագործմանը և անձի քրեական պատասխանատվության հիմնավորված որոշմանը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, դատավորների, փաստաբանների, քննիչների, քրեական իրավունքի մասնագետների, գիտաշխատողների, ուսանողների, ինչպես նաև քրեական իրավունքի հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Պատմություն

Այս գիրքը ուսումնասիրում է Հայոց ցեղասպանությունը ոչ միայն որպես պատմական իրադարձություն, այլ նաև որպես ազգային և համամարդկային հիշողության կարևոր բաղադրիչ։ Այն անդրադառնում է Օսմանյան կայսրությունում իրականացված զանգվածային բռնություններին, տեղահանություններին և հայ ժողովրդի կորստին՝ ներկայացնելով քաղաքական, սոցիալական և պատմական այն պայմանները, որոնք հանգեցրին ողբերգությանը։ Գրքում մեծ ուշադրություն է դարձվում հիշողության պահպանման, պատմական արդարության և ցեղասպանության ճանաչման խնդիրներին՝ ցույց տալով, թե ինչպես է այս թեման փոխանցվել սերունդներին և դարձել ազգային ինքնության կարևոր մաս։ Հեղինակը քննարկում է նաև վկայությունների, հուշագրությունների, արխիվային նյութերի և մշակութային հիշողության դերը, ինչպես նաև միջազգային արձագանքներն ու ցեղասպանագիտության մեջ Հայոց ցեղասպանության տեղը։ Ստեղծագործությունը միավորում է պատմագիտական վերլուծությունը և հիշողության ուսումնասիրությունը՝ ներկայացնելով ոչ միայն անցյալի փաստերը, այլ նաև դրանց ազդեցությունը ներկայի հասարակական, քաղաքական և մշակութային գործընթացների վրա։ Գիրքը կարևոր աղբյուր է պատմաբանների, ուսանողների, հետազոտողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր ցանկանում են խորությամբ հասկանալ Հայոց ցեղասպանության պատմական նշանակությունն ու հիշողության պահպանման կարևորությունը։

Աշխարհագրություն

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տարածքի երկրակեղևի բլոկային կառուցվածքի և սեյսմիկության միջև գոյություն ունեցող կապերի ուսումնասիրությանը՝ հիմնվելով երկրաբանական, երկրաֆիզիկական և սեյսմաբանական տվյալների համալիր վերլուծության վրա։ Հետազոտության հիմքում այն պատկերացումն է, որ Հայաստանի երկրակեղևը միատարր կառուցվածք չունի, այլ բաժանված է տարբեր չափերի և երկրակառուցվածքային առանձնահատկություններ ունեցող բլոկների, որոնց սահմանները հիմնականում կապված են խորքային խզվածքների և տեկտոնական գոտիների հետ։ ՀՀ տարածքի համար մշակված բլոկային մոդելներում առանձնացվել են տարբեր կարգի բլոկներ, իսկ դրանց սահմանների զգալի մասը կապված է խզվածքային գոտիների հետ։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել երկրակեղևի բլոկային կառուցվածքի բացահայտման մեթոդները և դրա ձևավորման երկրադինամիկական նախադրյալները։ Երկրաֆիզիկական ուսումնասիրությունների միջոցով հնարավոր է գնահատել երկրակեղևի խորքային կառուցվածքը, ապարների ֆիզիկական հատկությունների տարածական փոփոխությունները, խզվածքների դիրքը և տարբեր կառուցվածքային միավորների սահմանները։ Այս նպատակով կարող են օգտագործվել գրավիմետրիկ, մագնիտոմետրիկ, սեյսմաբանական և սեյսմահետախուզական տվյալներ, որոնց համադրումը հնարավորություն է տալիս կառուցելու երկրակեղևի երկչափ և եռաչափ մոդելներ։ ՀՀ ԳԱԱ համապատասխան մասնագիտական հաստատությունների հետազոտական ուղղություններում նույնպես ընդգրկված են երկրակեղևի կառուցվածքի, ուժեղ երկրաշարժերի սեյսմիկականության, լարվածադեֆորմացիոն վիճակի և երկրաֆիզիկական դաշտերի ուսումնասիրությունները։ Հետազոտության առանցքային խնդիրներից է պարզել, թե ինչպիսի կապ կա բլոկների կառուցվածքային առանձնահատկությունների, դրանց սահմաններում ընթացող տեկտոնական գործընթացների և երկրաշարժերի տարածական բաշխման միջև։ Երկրաշարժերի օջախների և էպիկենտրոնների տեղադրության վերլուծությունը կարող է ցույց տալ, որ սեյսմիկ իրադարձությունները տարածականորեն համաչափ չեն բաշխվում, այլ որոշակիորեն կենտրոնանում են ակտիվ խզվածքների և բլոկների սահմանների հարակից գոտիներում։ Այդպիսի օրինաչափությունների բացահայտումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու սեյսմիկ տեսանկյունից առավել ակտիվ կառուցվածքային միավորները և գնահատելու դրանց հնարավոր սեյսմատեկտոնական ներուժը։ Հետազոտություններում ցույց է տրվել, որ ՀՀ տարածքի բլոկների տեկտոնական ակտիվության տարբերությունները կարող են կապված լինել տարբեր մեծության սեյսմիկ իրադարձությունների կենտրոնացման առանձնահատկությունների հետ։ Աշխատանքում կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել ակտիվ և պասիվ բլոկների տարբերակումը։ Տեկտոնապես ակտիվ բլոկներն առանձնանում են ժամանակակից կամ նորագույն շարժումների ավելի բարձր ինտենսիվությամբ, դեֆորմացիոն գործընթացների արտահայտվածությամբ և սեյսմիկ իրադարձությունների ավելի մեծ կենտրոնացմամբ։ Պասիվ կամ համեմատաբար կայուն բլոկներում այդ գործընթացները կարող են ավելի թույլ արտահայտված լինել։ Բլոկների ակտիվության նման դասակարգումը հնարավորություն է տալիս ավելի մանրամասն գնահատել տարածաշրջանի սեյսմատեկտոնական կառուցվածքը և առանձնացնել այն հատվածները, որտեղ երկրաշարժերի առաջացման հավանականությունը համեմատաբար բարձր է։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է խզվածքների դերի ուսումնասիրությունը։ Խորքային խզվածքները ոչ միայն տարանջատում են երկրակեղևի տարբեր բլոկները, այլև կարող են հանդիսանալ լարվածության կուտակման և դրա հետագա վերաբաշխման հիմնական գոտիներ։ Ուժեղ երկրաշարժերի ժամանակ բլոկների սահմաններով կարող են տեղի ունենալ տարբեր բնույթի տեղաշարժեր, այդ թվում՝ կողաշարժային և վերնետքային բնույթի խզումներ։ Հետևաբար խզվածքների երկրաչափական դիրքը, ուղղվածությունը, ակտիվության աստիճանը և փոխհարաբերությունները կարևոր նշանակություն ունեն սեյսմիկ վտանգի գնահատման համար։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև երկրակեղևի լարվածադեֆորմացիոն վիճակը։ Տարբեր բլոկներում կուտակվող լարվածությունները կարող են ունենալ տարբեր ուղղություններ և ինտենսիվություններ՝ պայմանավորված տարածաշրջանային տեկտոնական ուժերով, բլոկների փոխադարձ շարժումներով և խորքային կառուցվածքի առանձնահատկություններով։ Սեյսմաբանական և երկրաբանա-երկրաֆիզիկական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ինչպես տարածաշրջանային, այնպես էլ տեղային լարվածային դաշտերը և գնահատելու սեյսմատեկտոնական դեֆորմացիաների բնութագրերը։ Հետազոտության մեթոդական հիմքում կարող են ընդգրկվել երկրաբանական քարտեզների, երկրաֆիզիկական դաշտերի, սեյսմիկության կատալոգների, ակտիվ խզվածքների վերաբերյալ տվյալների և երկրաձևաբանական ցուցանիշների համատեղ վերլուծությունը։ Նման համալիր մոտեցումը թույլ է տալիս խուսափել որևէ առանձին տվյալների աղբյուրի սահմանափակումներից և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել երկրակեղևի կառուցվածքադինամիկ առանձնահատկությունների մասին։ Սեյսմաշրջանացման աշխատանքների մեթոդաբանության մեջ նույնպես կարևոր նշանակություն է տրվում երկրաբանական, երկրաձևաբանական, երկրաֆիզիկական և սեյսմաբանական տվյալների հավաքագրմանն ու համադրմանը, ինչպես նաև ակտիվ բեկվածքների և երկրակեղևի կառուցվածքային տարրերի առանձնացմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել երկրաշարժերի օջախային մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Օջախային մեխանիզմների տվյալները հնարավորություն են տալիս պարզելու երկրակեղևում տեղի ունեցող տեղաշարժերի բնույթը, դրանց ուղղվածությունը և լարվածային դաշտի առանձնահատկությունները։ Այդ տվյալների համադրումը բլոկների կառուցվածքի հետ կարող է օգնել պարզելու, թե տարբեր բլոկների սահմաններում ինչպիսի շարժումներ են գերակշռում և ինչպես են դրանք կապված սեյսմիկ իրադարձությունների առաջացման հետ։ Այսպիսի վերլուծության միջոցով հնարավոր է անցում կատարել երկրաշարժերի պարզ վիճակագրական նկարագրությունից դեպի դրանց տեկտոնական պայմանավորվածության ավելի խորքային բացատրություն։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը հատկապես մեծ է սեյսմիկ վտանգի և ռիսկի գնահատման համար։ Բլոկային կառուցվածքի, ակտիվ խզվածքների և սեյսմիկության միջև կապերի բացահայտումը կարող է օգտագործվել սեյսմիկ վտանգի տարածքային գնահատման, սեյսմիկ գոտևորման, քաղաքաշինական պլանավորման և սեյսմակայուն շինարարության խնդիրներում։ Հայաստանի պայմաններում նման ուսումնասիրությունները կարևոր են, քանի որ սեյսմիկ վտանգի գնահատման ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել ոչ միայն երկրաշարժերի պատմական տվյալները, այլև երկրակեղևի խորքային կառուցվածքը և ակտիվ տեկտոնական գործընթացները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը երկրակեղևի բլոկային կառուցվածքը դիտարկում է որպես Հայաստանի տարածքի սեյսմիկության տարածական և դինամիկ առանձնահատկությունները հասկանալու կարևոր հիմք։ Երկրաֆիզիկական և սեյսմաբանական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու բլոկների և դրանց սահմանների տեկտոնական ակտիվության տարբերությունները, գնահատելու խզվածքների սեյսմատեկտոնական ներուժը և ավելի հիմնավորված պատկերացում կազմելու ՀՀ տարածքի սեյսմիկ վտանգի ձևավորման երկրադինամիկական գործոնների մասին։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է քրեական իրավունքի կարևորագույն ինստիտուտներից մեկի՝ արարքի հանցավորությունը բացառող հանգամանքների տեսական և գործնական ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են այն իրավական պայմանները, որոնց առկայության դեպքում արտաքինից հանցագործության հատկանիշներ պարունակող արարքը չի համարվում քրեորեն պատժելի՝ իր իրավաչափ բնույթի պատճառով։ Հեղինակը մանրամասն անդրադառնում է անհրաժեշտ պաշտպանությանը, ծայրահեղ անհրաժեշտությանը, հանցագործություն կատարած անձին վնաս պատճառելով բռնելուն, իրավաչափ մասնագիտական կամ ծառայողական գործունեությանը, հիմնավորված ռիսկին և օրենքով նախատեսված այլ հանգամանքներին՝ ներկայացնելով դրանց կիրառման չափանիշներն ու սահմանները։ Ուսումնասիրությունը հիմնված է քրեական օրենսդրության, իրավական տեսության, դատական պրակտիկայի և համեմատական իրավունքի վերլուծության վրա՝ նպաստելով իրավակիրառական խնդիրների առավել հստակ ընկալմանը և քրեական իրավունքի նորմերի արդյունավետ կիրառմանը։

Իրավաբանություն

Աշխատանքը նվիրված է իրավունքի գերակայության սկզբունքի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով ժամանակակից իրավական համակարգի հիմնարար սկզբունքներից և իրավական պետության կայացման առանցքային նախապայմաններից մեկը։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ պետական իշխանության իրականացումը, պետական մարմինների գործունեությունը և հասարակական հարաբերությունների կարգավորումը պետք է ենթարկվեն իրավական նորմերին, իսկ օրենքի պահանջները պետք է հավասարապես պարտադիր լինեն ինչպես քաղաքացիների, այնպես էլ իշխանություն իրականացնող սուբյեկտների համար։ Իրավունքի գերակայությունը ենթադրում է ոչ միայն օրենքների առկայություն, այլև դրանց որակական համապատասխանություն իրավականության, արդարության, մարդու իրավունքների պաշտպանության և կանխատեսելիության պահանջներին։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել սկզբունքի տեսական և պատմական ձևավորման հիմնական փուլերը, դրա բովանդակության վերաբերյալ տարբեր իրավագիտական մոտեցումները և ժամանակակից իրավական համակարգերում դրա դրսևորման ձևերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում իրավունքի գերակայության և իրավական պետության փոխկապակցվածությանը։ Իրավական պետության պայմաններում իշխանությունը չի կարող գործել իր հայեցողությամբ․ դրա լիազորությունները պետք է սահմանված և սահմանափակված լինեն իրավական նորմերով, իսկ քաղաքացին պետք է ունենա իր իրավունքների պաշտպանության արդյունավետ մեխանիզմներ։ Սկզբունքի կարևոր բաղադրիչներից է օրենքի առջև բոլորի հավասարությունը։ Սա նշանակում է, որ իրավական կարգավորումները պետք է կիրառվեն առանց կամայական խտրականության, իսկ պետական մարմինները պետք է իրենց որոշումները հիմնավորեն իրավական չափանիշներով։ Միաժամանակ իրավունքի գերակայությունը կապված է մարդու հիմնարար իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության հետ, քանի որ միայն օրենքի ձևական պահպանումը բավարար չէ, եթե իրավական համակարգը չի ապահովում անձի արժանապատվության, ազատության, սեփականության և այլ իրավունքների արդյունավետ պաշտպանություն։ Հետազոտության առանձին ուղղություն կարող է լինել դատական իշխանության անկախության և իրավունքի գերակայության հարաբերակցությունը։ Անկախ և անաչառ դատարանը կարևոր երաշխիք է պետական իշխանության հնարավոր չարաշահումների կանխարգելման և անձի խախտված իրավունքների վերականգնման համար։ Դատական պաշտպանության արդյունավետությունը, դատարան դիմելու հասանելիությունը, դատական ակտերի հիմնավորվածությունը և դրանց կատարման ապահովումը իրավունքի գերակայության գործնական դրսևորումների կարևոր չափանիշներ են։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև իշխանությունների տարանջատման սկզբունքին։ Օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունների միջև իրավասությունների հստակ բաշխումը և փոխադարձ զսպումների ու հակակշիռների մեխանիզմները նախատեսված են իշխանության կենտրոնացման և կամայական օգտագործման ռիսկերը նվազեցնելու համար։ Այս համակարգում սահմանադրությունը հանդես է գալիս որպես պետական իշխանության կազմակերպման և դրա սահմանափակման հիմնական իրավական հիմք։ Կարևոր խնդիր է նաև իրավական որոշակիության և կանխատեսելիության ապահովումը։ Քաղաքացին պետք է կարողանա ողջամտորեն հասկանալ իր իրավունքներն ու պարտականությունները, կանխատեսել իրավական կարգավորման հետևանքները և վստահ լինել, որ պետական մարմինների որոշումները չեն հիմնվի կամայական կամ անկանխատեսելի չափանիշների վրա։ Այս համատեքստում էական նշանակություն ունեն օրենքների հստակությունը, հրապարակայնությունը, կայունությունը և իրավական նորմերի հետևողական կիրառումը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել նաև իրավունքի գերակայության և պետական իշխանության արդյունավետության հարաբերությունները։ Իրավական սահմանափակումները չպետք է ընկալվեն միայն որպես պետական կառավարման խոչընդոտ․ դրանք նաև ստեղծում են իշխանության գործունեության լեգիտիմության, հանրային վստահության և կայունության հիմքեր։ Միաժամանակ արտակարգ իրավիճակներում կամ հանրային անվտանգության ապահովման անհրաժեշտության պայմաններում պետական իշխանության կողմից իրավունքների սահմանափակումը պետք է իրականացվի օրենքով նախատեսված կարգով, համաչափության և անհրաժեշտության պահանջների պահպանմամբ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել իրավունքի գերակայության սկզբունքի գործնական իրացման խնդիրների բացահայտումը։ Նույնիսկ զարգացած իրավական համակարգերում կարող են առաջանալ այնպիսի խնդիրներ, ինչպիսիք են օրենքների ընտրովի կիրառումը, կոռուպցիան, պետական մարմինների նկատմամբ արդյունավետ վերահսկողության պակասը, դատական համակարգի նկատմամբ անվստահությունը, իրավական անհավասարությունը կամ քաղաքացիների իրավական իրազեկվածության ցածր մակարդակը։ Այդ խնդիրների հաղթահարման համար անհրաժեշտ են ոչ միայն օրենսդրական բարեփոխումներ, այլև անկախ ինստիտուտների ամրապնդում, իրավական մշակույթի զարգացում և իրավակիրառ պրակտիկայի կատարելագործում։ Աշխատանքի տեսական նշանակությունը պայմանավորված է իրավունքի գերակայության՝ որպես բազմաշերտ իրավական և քաղաքական սկզբունքի բովանդակության համակարգված ուսումնասիրությամբ։ Գործնական նշանակությունն արտահայտվում է այն մեխանիզմների բացահայտմամբ, որոնք կարող են նպաստել իրավական պետության ամրապնդմանը, մարդու իրավունքների առավել արդյունավետ պաշտպանությանը և պետական իշխանության նկատմամբ իրավական վերահսկողության կատարելագործմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը իրավունքի գերակայությունը դիտարկում է որպես ժամանակակից իրավական համակարգի հիմնարար հենասյուն, որի արդյունավետ իրացումը պահանջում է օրենքի գերակայության, մարդու իրավունքների պաշտպանության, իշխանությունների տարանջատման, դատական անկախության, իրավական որոշակիության և պետական իշխանության հաշվետվողականության փոխկապակցված ապահովում։