Հայաստան 1979 ։ Համահավաք գրացուցակ

Political Science

Աշխատությունը նվիրված է քաղաքական ապագայաբանության շրջանակում կանխատեսման տեսական, մեթոդաբանական և ճանաչողական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ քաղաքական գործընթացների հնարավոր զարգացման ուղղությունների բացահայտման տեսանկյունից։ Հետազոտության առանցքում քաղաքական ապագայի վերաբերյալ գիտականորեն հիմնավորված դատողությունների ձևավորման հնարավորություններն ու սահմանափակումներն են, ինչպես նաև քաղաքական երևույթների բարձր փոփոխականության, բազմագործոն բնույթի և անորոշության ազդեցությունը կանխատեսումների վրա։ Քաղաքական կանխատեսումը դիտարկվում է ոչ թե որպես ապագայի միանշանակ որոշում, այլ որպես առկա միտումների, պատճառահետևանքային կապերի, հնարավոր փոփոխությունների և այլընտրանքային սցենարների համակարգված ուսումնասիրություն։ Ժամանակակից ռազմավարական ապագայաբանության մոտեցումները ևս սովորաբար շեշտադրում են ոչ թե մեկ անխուսափելի ապագայի կանխագուշակումը, այլ մի քանի հնարավոր ապագաների ուսումնասիրությունը և դրանց նկատմամբ պատրաստվածության զարգացումը։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում կանխատեսման օբյեկտի և ժամանակային հորիզոնի սահմանմանը, քաղաքական գործընթացների վերաբերյալ տեղեկատվության ընտրությանը, փոփոխականների առանձնացմանը և ստացված արդյունքների հավաստիության գնահատմանը։ Քննվում են կանխատեսման տարբեր մեթոդաբանական մոտեցումներ՝ միտումների վերլուծությունը, փորձագիտական գնահատումները, սցենարային մեթոդները, համեմատական վերլուծությունը, մոդելավորումը և հավանականային գնահատումները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում քաղաքական կանխատեսումների ստուգելիության խնդիրը, քանի որ գիտական կանխատեսումը պահանջում է հնարավորինս հստակ սահմանված արդյունքներ, ժամանակային շրջանակներ և պայմաններ, որոնց դեպքում հնարավոր կլինի հետագայում գնահատել դրա համապատասխանությունը իրական զարգացումներին։ Ուսումնասիրվում է նաև քաղաքական ապագայի վրա մարդկային ընտրությունների, ինստիտուցիոնալ փոփոխությունների, միջազգային միջավայրի, տնտեսական գործընթացների, տեխնոլոգիական զարգացման և անսպասելի իրադարձությունների ազդեցությունը։ Այս հանգամանքները սահմանափակում են երկարաժամկետ կանխատեսումների որոշակիությունը և մեծացնում այլընտրանքային սցենարների կիրառման նշանակությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում կանխատեսողի սուբյեկտիվ գնահատականների, տեղեկատվական սահմանափակումների և ճանաչողական կողմնակալությունների հնարավոր ազդեցությանը։ Հետազոտության շրջանակում քաղաքական կանխատեսումը կապվում է նաև որոշումների ընդունման և ռազմավարական պլանավորման հետ, քանի որ ապագայի հնարավոր տարբերակների ուսումնասիրությունը կարող է օգտագործվել ռիսկերի, հնարավորությունների և քաղաքական ընտրությունների հետևանքների վերլուծության համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է քաղաքականագիտության, ապագայաբանության, քաղաքական վերլուծության և կանխատեսման մեթոդաբանության մոտեցումները՝ քաղաքական ապագան ներկայացնելով որպես անորոշ և բազմատարբերակ գործընթաց, որի գիտական ուսումնասիրությունը պահանջում է հավանականային, սցենարային և քննադատական մտածողության համատեղ կիրառում։

Biology

Այս կենսաբանական ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Վայոց ձորի լեռնային համակարգի կենտրոնական հատվածի անտառներում տարածված մակրոմիցետների տեսակային կազմի և կենսաբանական առանձնահատկությունների հետազոտմանը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են սնկերի բազմազանության, տարածվածության և էկոլոգիական դերակատարության վերաբերյալ տվյալներ՝ ընդգրկելով տարբեր տաքսոնոմիական խմբերի ներկայացուցիչներին։ Հեղինակը ուսումնասիրում է մակրոմիցետների մորֆոլոգիական հատկանիշները, աճի պայմանները, սեզոնային զարգացման առանձնահատկությունները և փոխհարաբերությունները անտառային էկոհամակարգի այլ բաղադրիչների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հազվագյուտ և էնդեմիկ տեսակների հայտնաբերմանը, դրանց պահպանության խնդիրներին և կենսաբազմազանության պահպանման գործում ունեցած նշանակությանը։ Աշխատությունը նաև գնահատում է սնկերի դերը օրգանական նյութերի քայքայման, հողագոյացման և անտառային էկոհամակարգերի կայունության ապահովման գործընթացներում։ Այն օգտակար է սնկաբանների, բուսաբանների, բնապահպանների, անտառագետների և կենսաբազմազանության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։

Psychology

Ոչ լեզվական հաղորդակցության ձևերը աշխատությունը նվիրված է մարդու հաղորդակցության այն ձևերի ուսումնասիրությանը, որոնք իրականացվում են առանց խոսքի՝ ընդգրկելով ժեստերը, դիմախաղը, մարմնի դիրքը, ձայնի ինտոնացիան և տարածական վարքագիծը։ Գրքում ներկայացվում է ոչ լեզվական հաղորդակցության դերը միջանձնային հարաբերություններում, կրթության, հոգեբանության և սոցիալական փոխազդեցության ոլորտներում՝ ընդգծելով, թե ինչպես են այդ ազդանշանները լրացնում կամ փոխարինում բանավոր խոսքին։ Հեղինակը մանրամասնորեն վերլուծում է հաղորդակցության տարբեր տեսակները՝ էմոցիոնալ արտահայտությունները, մշակութային տարբերություններով պայմանավորված ժեստերը, ինչպես նաև հաղորդակցության սխալ ընկալման հնարավոր պատճառները։ Աշխատությունում շեշտադրվում է ոչ լեզվական նշանների կարևորությունը հաղորդակցության արդյունավետության բարձրացման, մարդու վարքագծի ընկալման և սոցիալական փոխհարաբերությունների կարգավորման գործում։ Ներառված են տեսական մոտեցումներ, հոգեբանական ուսումնասիրություններ և գործնական օրինակներ, որոնք օգնում են ընթերցողին հասկանալ ոչ խոսքային հաղորդակցության մեխանիզմները և դրանց կիրառությունը առօրյա կյանքում։ Գիրքը օգտակար է թե ուսանողների, թե հոգեբանների, թե մանկավարժների և բոլոր նրանց համար, ովքեր ցանկանում են խորացնել իրենց գիտելիքները մարդկային հաղորդակցության ոչ լեզվական ձևերի վերաբերյալ։

Geography

Աշխատությունը դպրոցական տարիքի սովորողների համար նախատեսված աշխարհագրական ուսումնական ձեռնարկ է, որի հիմնական նպատակն է մատչելի և համակարգված ձևով ներկայացնել Երկիր մոլորակի, նրա աշխարհագրական կառուցվածքի, բնական միջավայրի, աշխարհամասերի, երկրների և բնակչության վերաբերյալ հիմնարար գիտելիքները։ Այն ստեղծված է աշխարհագրության սկզբնական ուսուցման պահանջներին համապատասխան՝ ընթերցողին աստիճանաբար ծանոթացնելով աշխարհի տարածական կազմակերպմանը, բնական երևույթներին և մարդկային հասարակության աշխարհագրական առանձնահատկություններին։ Աշխարհագրությունը ներկայացվում է որպես գիտություն, որն ուսումնասիրում է Երկրի մակերևույթը, բնական պայմանները, աշխարհագրական օբյեկտները, բնակչության տեղաբաշխումը և տարբեր տարածքներում մարդկային գործունեության ձևերը։ Ուսումնական նյութի կարևոր ուղղություններից է Երկրի ընդհանուր աշխարհագրական պատկերի ճանաչումը՝ ներառյալ ցամաքների և օվկիանոսների տեղադրությունը, աշխարհագրական դիրքի նշանակությունը, մայրցամաքների առանձնահատկությունները և ծովերի ու ցամաքային տարածքների փոխհարաբերությունները։ Բնական աշխարհագրության շրջանակում կարևոր տեղ են զբաղեցնում լեռների, հարթավայրերի, գետերի, լճերի, ծովերի և այլ բնական կազմավորումների ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև կլիմայական պայմանների, եղանակային երևույթների և բնության բազմազանության ճանաչումը։ Այս գիտելիքները հնարավորություն են տալիս սովորողներին պատկերացում կազմելու Երկրի մակերևույթի բազմազանության, բնական միջավայրի առանձնահատկությունների և տարբեր աշխարհագրական տարածքների միջև գոյություն ունեցող տարբերությունների մասին։ Աշխատության մյուս կարևոր ուղղությունը քաղաքական և հասարակական աշխարհագրությունն է, որը սովորողին ծանոթացնում է աշխարհի տարբեր երկրների, ժողովուրդների, բնակավայրերի և հասարակական կյանքի առանձնահատկություններին։ Երկրների աշխարհագրական դիրքի, տարածքի, բնակչության, բնական պաշարների և տնտեսական գործունեության ուսումնասիրությունը նպաստում է տարբեր ժողովուրդների կենսակերպի ու պատմական զարգացման պայմանների ընկալմանը։ Աշխարհագրական գիտելիքների միջոցով բացահայտվում է նաև բնության և մարդու փոխհարաբերությունը։ Բնական պայմանները, աշխարհագրական դիրքը և ռեսուրսները կարևոր ազդեցություն են ունենում բնակչության զբաղմունքների, բնակավայրերի ձևավորման, տնտեսական գործունեության և հասարակական կյանքի կազմակերպման վրա։ Այսպիսով, աշխարհագրությունը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես տեղանունների ու տարածքների մասին տեղեկությունների ամբողջություն, այլև որպես գիտություն, որն օգնում է հասկանալու աշխարհի բնական և հասարակական երևույթների փոխկապակցվածությունը։ Դասագրքի կարևոր մանկավարժական առանձնահատկությունը նյութի ներկայացման ուսուցողական նպատակադրումն է։ Աշխարհագրական գիտելիքների հաջորդական յուրացումը նպաստում է սովորողների տարածական պատկերացումների ձևավորմանը, աշխարհագրական օբյեկտները ճանաչելու, համեմատելու և տարբերակելու կարողությունների զարգացմանը։ Քարտեզի և աշխարհագրական նկարագրությունների հետ աշխատանքը կարևոր դեր ունի տարածական մտածողության ձևավորման գործում՝ օգնելով սովորողներին հասկանալու ուղղությունները, հեռավորությունները, տարածքների հարաբերակցությունը և աշխարհագրական դիրքի նշանակությունը։ Աշխարհագրական երևույթների ուսումնասիրությունը զարգացնում է նաև դիտողականությունը, հիշողությունը, տրամաբանական մտածողությունը և բնության նկատմամբ ճանաչողական հետաքրքրությունը։ Աշխատության կրթական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն սովորողին հաղորդակից է դարձնում աշխարհի բազմազանությանը՝ ձևավորելով պատկերացում տարբեր բնական միջավայրերի, ժողովուրդների և երկրների մասին։ Աշխարհագրության ուսումնասիրությունը նպաստում է նաև բնության նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունքի ձևավորմանը։ Բնական պաշարների, կլիմայական պայմանների և մարդու գործունեության փոխազդեցության ճանաչումը հնարավորություն է տալիս հասկանալու շրջակա միջավայրի պահպանության կարևորությունը և մարդու պատասխանատվությունը բնության նկատմամբ։ Գրական և մեթոդական առումով աշխատությունը պատկանում է դպրոցական հանրամատչելի աշխարհագրական դասագրքերի ավանդույթին, որի հիմնական նպատակն է գիտական տեղեկությունները ներկայացնել սովորողների տարիքային ու կրթական պահանջներին համապատասխան։ Նյութի համակարգված շարադրանքը և աշխարհագրական հասկացությունների ուսուցողական ներկայացումը նպաստում են գիտելիքների աստիճանական յուրացմանը և աշխարհագրական ամբողջական աշխարհայացքի ձևավորմանը։ Պատմական և մշակութային առումով գիրքը կարևոր տեղ ունի տասնիններորդ դարի հայ դպրոցական ու գիտակրթական գրականության զարգացման պատմության մեջ։ Այդ ժամանակաշրջանում աշխարհագրության դասավանդումը դիտարկվում էր որպես ընդհանուր կրթության կարևոր բաղադրիչ, քանի որ այն հնարավորություն էր տալիս սովորողներին ճանաչելու ոչ միայն սեփական հայրենիքը, այլև աշխարհի տարբեր երկրներն ու ժողովուրդները։ Հայերեն աշխարհագրական դասագրքերի ստեղծումը նպաստում էր գիտական գիտելիքների տարածմանը, մայրենի լեզվով կրթության զարգացմանը և հայերեն աշխարհագրական եզրաբանության հարստացմանը։ Վենետիկի Սուրբ Ղազարի Մխիթարյան միաբանությունը նշանակալի ներդրում է ունեցել հայերեն ուսումնական գրականության զարգացման գործում։ Միաբանության հրատարակչական գործունեության շնորհիվ հայ ընթերցողին հասանելի են դարձել պատմության, աշխարհագրության, լեզվաբանության, մաթեմատիկայի և այլ գիտությունների վերաբերյալ բազմաթիվ աշխատություններ։ Այս հրատարակությունն արտացոլում է այդ կրթական ու լուսավորական գործունեության կարևոր ուղղություններից մեկը՝ աշխարհագրական գիտելիքների տարածումը դպրոցական կրթության միջոցով։ Այն արժեքավոր է հայ աշխարհագրական գրականության պատմության, դպրոցական կրթության զարգացման, աշխարհագրության դասավանդման ավանդույթների և Մխիթարյան միաբանության գիտակրթական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում աշխարհագրագետների, մանկավարժների, կրթության պատմաբանների, հայ գրքի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների և հին դպրոցական դասագրքերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Իր ճանաչողական և դաստիարակչական նշանակությամբ այն նպաստում է աշխարհի բնական ու հասարակական բազմազանության ընկալմանը, տարածական մտածողության զարգացմանը և աշխարհագրական գիտելիքի միջոցով մարդու ընդհանուր կրթական ու մշակութային հորիզոնի ընդլայնմանը։

Other Subjects

Հրատարակությունը նվիրված է 2021 թվականի ընթացքում Հայաստանի գրադարանների գործունեության վիճակագրական տվյալների համակարգմանը, համեմատական ուսումնասիրությանը և հիմնական միտումների բացահայտմանը։ Աշխատանքում գրադարանային ոլորտը դիտարկվում է որպես տեղեկատվական, կրթական և մշակութային ծառայությունների միասնական համակարգ, որի գործունեությունը հնարավոր է գնահատել ինչպես քանակական, այնպես էլ որակական ցուցանիշների միջոցով։ Վերլուծության շրջանակում կարող են ընդգրկվել գրադարանների ցանցի կառուցվածքը, սպասարկվող ընթերցողների և այցելությունների քանակը, գրքային ու այլ տեղեկատվական պաշարների ծավալը, նոր համալրումները, փաստաթղթերի տրամադրումը, տեղեկատու-մատենագիտական աշխատանքները և կազմակերպված մշակութային ու կրթական միջոցառումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել տարբեր տեսակի գրադարանների ցուցանիշների համեմատությանը, տարածքային բաշխվածությանը և գործունեության ծավալների տարբերություններին։ Վիճակագրական տվյալների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել գրադարանային ծառայությունների օգտագործման դինամիկան, ֆոնդերի համալրման առանձնահատկությունները և ընթերցողական ակտիվության փոփոխությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև գրադարանների տեխնիկական և թվային զարգացման գնահատումը՝ համակարգչային տեխնիկայի, ինտերնետային հասանելիության, էլեկտրոնային ռեսուրսների և հեռավար ծառայությունների կիրառման տեսանկյունից։ 2021 թվականի գործունեությունը կարող է դիտարկվել նաև նախորդ ժամանակաշրջանների ցուցանիշների համեմատությամբ՝ գրադարանային համակարգում տեղի ունեցած փոփոխությունների ուղղությունն ու ծավալը պարզելու նպատակով։ Հաշվի է առնվում տվյալ ժամանակաշրջանի առանձնահատուկ աշխատանքային միջավայրը, որի պայմաններում գրադարանները կարող էին համատեղել ավանդական սպասարկման և թվային հաղորդակցության տարբեր ձևեր։ Վերլուծությունը կարող է անդրադառնալ նաև աշխատակազմի թվաքանակին, մասնագիտական կազմին, նյութատեխնիկական հնարավորություններին և գրադարանային ծառայությունների կազմակերպման պայմաններին։ Նման վիճակագրական ամփոփումները կարևոր են գրադարանային քաղաքականության մշակման, ռեսուրսների պլանավորման, ոլորտի զարգացման առաջնահերթությունների որոշման և տարբեր տարիների արդյունքների համեմատական գնահատման համար։ Միաժամանակ հրատարակությունն ունի փաստագրական նշանակություն՝ պահպանելով տվյալ տարվա Հայաստանի գրադարանային համակարգի վիճակը բնութագրող համակարգված տեղեկատվություն և ստեղծելով հետագա գրադարանագիտական ու տեղեկատվագիտական ուսումնասիրությունների համար օգտակար տվյալային հիմք։

Literature

Հայ միջնադարյան հոգևոր գրականությանն առնչվող այս աշխատանքը նվիրված է Գրիգոր Սկևռացու աղոթական ժառանգության ուսումնասիրությանը և ներկայացմանը։ Քննության են առնվում աղոթքների բովանդակային, գաղափարական և գրական առանձնահատկությունները, դրանցում արտահայտված քրիստոնեական աշխարհընկալումը, բարոյական արժեքներն ու հոգևոր ապրումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ապաշխարության, հավատքի, խոնարհության, աստվածային ողորմության, հոգևոր մաքրագործման և մարդու ներաշխարհի թեմաներին։ Վերլուծվում են աղոթքների լեզուն ու ոճը, պատկերավորման միջոցները, խորհրդանշական արտահայտությունները և միջնադարյան հոգևոր գրականությանը բնորոշ գեղարվեստական առանձնահատկությունները։ Քննարկվում է նաև դրանց կապը հայկական եկեղեցական ու գրական ավանդույթների հետ և նշանակությունը հայ միջնադարյան հոգևոր մշակույթի համատեքստում։ Աղոթական բնագրերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու հեղինակի աստվածաբանական մտածողության, հոգևոր ընկալումների և գրական արտահայտչաձևերի մասին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայ միջնադարյան գրականության, աստվածաբանության, եկեղեցու պատմության, բանասիրության և ձեռագրական ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների ու ընթերցողների համար։