Պարենային և առաջին անհրաժեշտության ոչ պարենային ապրանքների շուկաների բնորոշ գծերը և կարգավորման կառուցակարգերը Հայաստանի Հանրապետությունում

Economics

Գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում տարածքային կառավարման և տեղական ինքնակառավարման համակարգերի արդյունավետության բարձրացման, վարչատարածքային զարգացման ռազմավարական ուղղությունների մշակման և կառավարման կազմակերպական, տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ մեխանիզմների կատարելագործման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակներում քննության են առնվում վարչատարածքային կառավարման տեսական և մեթոդաբանական հիմքերը, պետական կառավարման տարածքային կազմակերպման սկզբունքները, իշխանության տարբեր մակարդակների միջև լիազորությունների բաշխման առանձնահատկությունները և տարածքային զարգացման գործընթացներում կառավարման մարմինների դերակատարությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի Հանրապետության վարչատարածքային կառուցվածքի ձևավորման և զարգացման առանձնահատկություններին, մարզային կառավարման և համայնքային ինքնակառավարման փոխհարաբերություններին, ինչպես նաև կենտրոնական և տեղական կառավարման մարմինների գործունեության համակարգման հիմնախնդիրներին։ Ուսումնասիրվում են վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական զարգացման անհամաչափությունները, տարածքային ռեսուրսների բաշխման առանձնահատկությունները, բնակչության կենսամակարդակի տարբերությունները և հանրային ծառայությունների հասանելիության վրա ազդող գործոնները։ Քննարկվում են կառավարման արդյունավետության գնահատման տեսական մոտեցումները, կազմակերպական կառուցվածքների կատարելագործման հնարավորությունները, ռազմավարական պլանավորման մեթոդները և տարածքային զարգացման ծրագրերի մշակման ու իրականացման սկզբունքները։ Անդրադարձ է կատարվում վարչատարածքային միավորների ֆինանսական ինքնուրույնության, բյուջետային պլանավորման, տեղական եկամուտների ձևավորման, պետական ֆինանսական աջակցության և հանրային միջոցների նպատակային օգտագործման հիմնախնդիրներին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կառավարման արդյունավետությունը բնութագրող ցուցանիշների ուսումնասիրությունը՝ ներառելով ֆինանսատնտեսական կայունությունը, հանրային ծառայությունների որակը, կառավարման որոշումների իրականացման արդյունավետությունը, բնակչության մասնակցության մակարդակը և տարածքային զարգացման արդյունքները։ Դիտարկվում են ռազմավարական կառավարման ժամանակակից գործիքների կիրառման հնարավորությունները, երկարաժամկետ զարգացման առաջնահերթությունների սահմանումը, ծրագրային բյուջետավորման սկզբունքները, կատարողականի գնահատման մեխանիզմները և կառավարման արդյունքների մշտադիտարկման համակարգերի նշանակությունը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում վարչատարածքային բարեփոխումների, համայնքների խոշորացման, կառավարման գործառույթների ապակենտրոնացման և միջհամայնքային համագործակցության հնարավոր ազդեցություններին տարածքային կառավարման կազմակերպման վրա։ Քննության են առնվում վարչական գործընթացների թվայնացման, էլեկտրոնային կառավարման համակարգերի ներդրման, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառման և հանրային ծառայությունների մատուցման ընթացակարգերի պարզեցման հնարավորությունները։ Կարևորվում են նաև տեղական տնտեսական զարգացման խթանման, ներդրումային միջավայրի բարելավման, ենթակառուցվածքների արդիականացման, մարդկային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման և տարածքային մրցունակության բարձրացման ռազմավարական ուղղությունները։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում ուսումնասիրվում են պետական կառավարման մարմինների, տեղական ինքնակառավարման հաստատությունների, մասնավոր հատվածի և քաղաքացիական հասարակության համագործակցության ձևերը, մասնակցային կառավարման սկզբունքները, որոշումների ընդունման թափանցիկության ապահովումը և հանրային հաշվետվողականության մեխանիզմները։ Անդրադարձ է կատարվում միջազգային փորձի ուսումնասիրության և Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ պայմաններին համապատասխան կառավարման մոդելների կիրառման հնարավորություններին։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել տարածքային կառավարման ռազմավարական պլանավորման մեթոդաբանության զարգացմանը, վարչատարածքային միավորների կառավարման արդյունավետության գնահատման գործիքակազմի կատարելագործմանը, տարածքային անհամաչափությունների նվազեցմանն ուղղված մոտեցումների հիմնավորմանը և հանրային կառավարման համակարգի կազմակերպական կարողությունների ամրապնդմանը։ Աշխատությունն ունի տեսական և կիրառական նշանակություն և կարող է օգտակար լինել պետական կառավարման և տեղական ինքնակառավարման մասնագետների, տնտեսագետների, տարածքային զարգացման փորձագետների, հանրային քաղաքականության հետազոտողների, մարզային և համայնքային կառավարման մարմինների աշխատակիցների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և տնտեսագիտական ու կառավարման մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է թերմոդինամիկական աշխատանքի հասկացության ուսումնասիրությանը՝ էլեկտրամագնիսական երևույթներից մինչև ֆիզիկական և կենսաբանական համակարգերի հարմարվողական գործընթացներ։ Քննարկվում են էներգիայի փոխակերպման, փոխանցման և օգտագործման հիմնական սկզբունքները, ինչպես նաև թերմոդինամիկայի օրենքների կիրառությունը տարբեր բնույթի համակարգերում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում աշխատանքի և էներգիայի փոխհարաբերությանը, համակարգի ու շրջակա միջավայրի միջև էներգետիկ փոխանակմանը և հավասարակշռությունից դուրս ընթացող գործընթացների առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրվում են էլեկտրական և մագնիսական դաշտերի հետ կապված էներգետիկ երևույթները, էլեկտրամագնիսական ուժերի կատարած աշխատանքը և դրանց թերմոդինամիկական մեկնաբանության հնարավորությունները։ Դիտարկվում են ազատ էներգիայի, էնտրոպիայի, էներգիայի պահպանման և դիսիպացիայի հասկացությունները՝ ֆիզիկական համակարգերի վիճակների փոփոխության և ինքնակազմակերպման գործընթացների համատեքստում։ Կարևորվում են ոչ հավասարակշռային թերմոդինամիկայի սկզբունքները, արտաքին ազդեցություններին համակարգերի արձագանքը և էներգետիկ սահմանափակումների պայմաններում դրանց վարքագծի փոփոխությունները։ Անդրադարձ է կատարվում հարմարվողականության ֆիզիկական հիմքերին, միջավայրի փոփոխություններին արձագանքող համակարգերի էներգետիկ առանձնահատկություններին և կայուն վիճակների ձևավորման հնարավոր մեխանիզմներին։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել դասական թերմոդինամիկայի, վիճակագրական ֆիզիկայի և էլեկտրամագնիսականության տեսական մոտեցումները՝ աշխատանքի հասկացության առավել ընդհանրական մեկնաբանություն ներկայացնելու նպատակով։ Առանձնացվում են էներգիայի արդյունավետ օգտագործման, արտաքին պայմանների փոփոխության նկատմամբ համակարգերի կայունության և հարմարվողական վարքագծի միջև հնարավոր կապերը։ Կարևորվում է նաև ֆիզիկական սկզբունքների կիրառությունը բարդ համակարգերի, այդ թվում՝ կենսաբանական և ինքնակարգավորվող համակարգերի ուսումնասիրության մեջ։ Աշխատությունը կարող է նպաստել թերմոդինամիկական աշխատանքի վերաբերյալ տեսական պատկերացումների ընդլայնմանը և էներգետիկ գործընթացների ու հարմարվողականության միջև կապերի միջգիտակարգային ուսումնասիրությանը։ Այն օգտակար է ֆիզիկոսների, կենսաֆիզիկոսների, թերմոդինամիկայի, վիճակագրական ֆիզիկայի և բարդ համակարգերի տեսության մասնագետների, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Informatics

Աշխատությունը նվիրված է նանոմասշտաբային հիշողության սարքերի և համակարգերի համար ներկառուցված թեստավորման լուծումների մշակմանը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել հիշողության բաղադրիչների աշխատանքի հուսալիությունը, վերահսկելիությունը և արտադրական փորձարկումների արդյունավետությունը։ Հետազոտության հիմքում հիշողության սարքերի փոքրացման հետևանքով առաջացող նոր տեխնիկական խնդիրներն են, երբ նանոմասշտաբային չափերը մեծացնում են կառուցվածքային և էլեկտրական պարամետրերի տատանումների, խափանումների և արտադրական շեղումների ազդեցությունը։ Ներկառուցված թեստավորման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս թեստավորման որոշակի գործառույթներ իրականացնել հենց սարքի կամ համակարգի ճարտարապետության ներսում՝ նվազեցնելով արտաքին չափիչ սարքավորումներից կախվածությունը և արագացնելով սխալների հայտնաբերման գործընթացը։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել հիշողության բջիջների և զանգվածների փորձարկման մեթոդները, թեստային ազդանշանների ձևավորումը, խափանումների մոդելավորումը, սխալների հայտնաբերման և ախտորոշման ալգորիթմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել նանոմասշտաբային հիշողության առանձնահատկություններին՝ ներառյալ բջիջների միջև փոխազդեցությունը, կարդալու և գրելու գործընթացների անկայունությունը, տվյալների պահպանման խնդիրները, մաշվածությունը և տարբեր տեսակի ֆիզիկական խափանումները։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է ներկառուցված թեստային սխեմաների նախագծումը և դրանց ինտեգրումը հիշողության ընդհանուր ճարտարապետության մեջ՝ հաշվի առնելով տարածքային մակերեսի, էներգիայի սպառման, արագագործության և արտադրական բարդության սահմանափակումները։ Աշխատությունը կարող է ներառել նաև թեստավորման ալգորիթմների համեմատական գնահատում՝ պարզելու համար դրանց արդյունավետությունը սխալների հայտնաբերման ծածկույթի, թեստավորման ժամանակի և ապարատային ծախսերի տեսանկյունից։ Մշակվող լուծումները կարող են կիրառելի լինել տարբեր տեսակի նանոմասշտաբային հիշողության տեխնոլոգիաների և համակարգերի համար՝ նպաստելով դրանց արտադրական վերահսկողության, հուսալիության և գործառնական կայունության բարձրացմանը։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի ժամանակակից միկրոէլեկտրոնիկայի զարգացման համար, որտեղ հիշողության սարքերի շարունակական փոքրացումը պահանջում է թեստավորման նոր, ավելի ճկուն և ինքնաբավ մեխանիզմներ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել միկրոէլեկտրոնիկայի և նանոտեխնոլոգիայի մասնագետներին, թվային համակարգերի նախագծողներին, VLSI և EDA ոլորտների ինժեներներին, թեստավորման մասնագետներին, հետազոտողներին և համապատասխան տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողներին։

Pedagogy

Այս աշխատանքը նվիրված է 7-9-րդ դասարաններում երկրաչափության դասընթացի շրջանակում հարթաչափական հիմնական հասկացությունների սահմանումների արդյունավետ ուսուցման մեթոդիկային։ Ուսումնասիրության կենտրոնում այնպիսի հիմնարար երկրաչափական հասկացությունների յուրացումն է, որոնց ճիշտ ընկալումն ու սահմանումների իմացությունը կարևոր հիմք են հետագա տեսական գիտելիքների, երկրաչափական դատողությունների և խնդիրների լուծման հմտությունների ձևավորման համար։ Աշխատանքը դիտարկում է, թե ինչպես կարելի է սովորողներին աստիճանաբար և հասանելի ձևով ներկայացնել երկրաչափական հասկացությունների էությունը, տարբերակել դրանց էական հատկանիշները, ձևակերպել սահմանումները և կիրառել դրանք տարբեր իրավիճակներում։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում ուսուցման այնպիսի մեթոդների և հնարների կիրառմանը, որոնք սովորողին չեն սահմանափակում սահմանումը պարզապես անգիր հիշելով, այլ նպաստում են դրա գիտակցված ըմբռնմանը։ Կարևորվում է տեսողական նյութերի, գծագրերի, համեմատությունների, հարցադրումների, դիտարկումների, օրինակների և հակաօրինակների օգտագործումը, քանի որ երկրաչափական հասկացությունների ձևավորումն անմիջականորեն կապված է դրանց պատկերային ընկալման և տարածական մտածողության զարգացման հետ։ Աշխատանքում կարող են քննարկվել նաև ուսուցման տարբեր փուլերը՝ նոր հասկացության ներմուծում, դրա հիմնական հատկանիշների բացահայտում, սահմանման ձևակերպում, ամրապնդում և գործնական կիրառություն։ Ուշադրություն է դարձվում սովորողների տարիքային և ճանաչողական առանձնահատկություններին, նրանց տրամաբանական մտածողության զարգացմանը և ինքնուրույն եզրահանգումներ կատարելու կարողության ձևավորմանը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև ուսուցչի դերը՝ որպես սովորողների գործունեությունը կազմակերպող և ուղղորդող, ինչպես նաև դասի ընթացքում առաջացող սխալ պատկերացումների ու սահմանումների ոչ ճիշտ կիրառման բացահայտման և շտկման գործընթացը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ինչպես ապագա և գործող մաթեմատիկայի ուսուցիչների, այնպես էլ մանկավարժական կրթությամբ զբաղվող ուսանողների համար, քանի որ առաջարկվող մեթոդական մոտեցումները հնարավորություն են տալիս երկրաչափական սահմանումների ուսուցումը դարձնել ավելի համակարգված, հասկանալի և արդյունավետ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը նպատակ ունի ցույց տալ, որ երկրաչափական սահմանումների ուսուցումը պետք է կառուցվի ոչ միայն հիշողության, այլև դիտարկման, տրամաբանության, համեմատության, հիմնավորման և գործնական կիրառության վրա՝ նպաստելով սովորողների մաթեմատիկական մտածողության և երկրաչափական գրագիտության համակողմանի զարգացմանը։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բնակելի անշարժ գույքի գնահատման տնտեսական, մեթոդաբանական և կազմակերպական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բնակարանների և բնակելի նշանակության այլ օբյեկտների արժեքի ձևավորման օրինաչափություններն են, ինչպես նաև այն գործոնները, որոնք պայմանավորում են շուկայական արժեքի տարբերությունները տարածքային և տնտեսական տարբեր պայմաններում։ Անշարժ գույքի գնահատումը դիտարկվում է որպես բազմագործոն գործընթաց, որի ընթացքում անհրաժեշտ է հաշվի առնել օբյեկտի տեղադրությունը, մակերեսը, տեխնիկական վիճակը, կառուցման առանձնահատկությունները, ենթակառուցվածքների հասանելիությունը, շրջակա միջավայրի որակը և տվյալ տարածքում ձևավորված առաջարկի ու պահանջարկի հարաբերակցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բնակարանային շուկայի վերաբերյալ հավաստի տեղեկատվության հավաքագրման և վերլուծության խնդիրներին, քանի որ գնահատման արդյունքի հիմնավորվածությունը մեծապես կախված է համադրելի գործարքների և շուկայական ցուցանիշների որակից։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են անշարժ գույքի գնահատման հիմնական մոտեցումների՝ համեմատական, եկամտային և ծախսային գնահատման կիրառելիության առանձնահատկությունները բնակֆոնդի տարբեր տեսակների համար։ Կարևորվում է գնահատման մեթոդի ընտրության համապատասխանությունը գնահատման նպատակին, տվյալների հասանելիությանը և կոնկրետ օբյեկտի բնութագրերին։ Առանձին ուղղություն է բնակարանային ֆոնդի տարածքային անհամաչափությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ մայրաքաղաքի, այլ քաղաքների և բնակավայրերի անշարժ գույքի շուկաները կարող են տարբերվել ակտիվությամբ, պահանջարկով, գների ձևավորման գործոններով և տեղեկատվության հասանելիությամբ։ Գնահատման խնդիրները դիտարկվում են նաև հիփոթեքային վարկավորման, գույքային գործարքների, հարկային հարաբերությունների, ապահովագրության և ներդրումային որոշումների համատեքստում, որտեղ անշարժ գույքի արժեքի հիմնավորված որոշումը կարող է ունենալ էական տնտեսական նշանակություն։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է գնահատման մասնագիտական չափանիշների, մեթոդաբանության միասնականության և գնահատողների գործունեության կազմակերպման կատարելագործումը՝ արդյունքների համադրելիությունն ու արժանահավատությունը բարձրացնելու նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է անշարժ գույքի տնտեսագիտության, գնահատման տեսության, բնակարանային շուկայի վերլուծության և ֆինանսական գնահատման մոտեցումները՝ բացահայտելով Հայաստանում բնակելի անշարժ գույքի արժեքի որոշման հիմնական խնդիրներն ու գնահատման համակարգի կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է պիրիտի և խալկոպիրիտի բարձր պարունակությամբ մոլիբդենիտային խտանյութերի համալիր հիդրոմետալուրգիական վերամշակման հիման վրա արժեքավոր մետաղների կորզման տեխնոլոգիայի մշակմանը՝ ընդգծելով բազմաբաղադրիչ հանքային հումքի արդյունավետ օգտագործման արդի խնդիրները։ Հեղինակը վերլուծում է նման խտանյութերի քիմիական և միներալոգիական կազմը, ինչպես նաև դրանց մշակման ընթացքում առաջացող տեխնոլոգիական դժվարությունները՝ կապված ծծմբային միացությունների, երկաթի սուլֆիդների և պղնձի պարունակության հետ։ Գրքում դիտարկվում են հիդրոմետալուրգիական հիմնական գործընթացները՝ լիչինգ (leaching), օքսիդացում, լուծույթներից մետաղների կորզում և նստեցում, ինչպես նաև դրանց օպտիմալացման պայմանները՝ ջերմաստիճան, pH, օքսիդացնող միջավայր և ռեագենտների կոնցենտրացիա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ընտրողական կորզման տեխնոլոգիաներին, որոնք թույլ են տալիս առանձնացնել մոլիբդենը, պղինձը և այլ ուղեկցող արժեքավոր մետաղները՝ նվազեցնելով թափոնների քանակը և բարձրացնելով գործընթացի տնտեսական արդյունավետությունը։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության նվազեցման հարցերը՝ արդյունաբերական արտահոսքերի չեզոքացում և էկոլոգիապես անվտանգ տեխնոլոգիական սխեմաների կիրառություն։ Աշխատությունը ընդգծում է համալիր հիդրոմետալուրգիական մոտեցումների կարևորությունը բազմամետաղային հանքերի արդյունավետ և կայուն օգտագործման համար։ Այն օգտակար է մետալուրգների, քիմիական տեխնոլոգների և հանքարդյունաբերության ոլորտի մասնագետների համար։