Разработка составов модифицированных бетонов на природных заполнителях армении для монолитного строительства

Linguistics

Работа посвящена автоматической обработке текста в системах машинного перевода и рассматривает совокупность методов, алгоритмов, программных средств и информационных ресурсов, необходимых для преобразования текста с одного естественного языка на другой. В центре исследования находится задача автоматизации языкового анализа, которая требует не только механической замены слов, но и учета грамматической структуры, синтаксических связей, семантики, контекста и особенностей конкретного языка. Рассматриваются основные этапы автоматической обработки текста: предварительная подготовка материала, распознавание и сегментация языковых единиц, морфологический и синтаксический анализ, установление соответствий между исходным и переводным текстом, формирование целевого высказывания и последующая коррекция результата. Особое внимание уделяется информационным и лингвистическим ресурсам, используемым системами машинного перевода, включая электронные словари, терминологические базы, грамматические справочники, текстовые корпуса, параллельные корпуса и другие структурированные массивы языковых данных. Исследуется роль таких ресурсов в повышении качества автоматического перевода и в обеспечении более точного соответствия между языковыми конструкциями. Работа может рассматривать различные принципы построения систем машинного перевода, включая правила, словари, статистические методы и автоматизированные способы обработки языкового материала. Отдельно анализируются трудности, возникающие при переводе многозначных слов, фразеологизмов, терминов, устойчивых выражений и конструкций, для понимания которых необходимо учитывать широкий контекст. Существенное значение имеет проблема сохранения смысла исходного сообщения при одновременном соблюдении грамматических и стилистических норм языка перевода. Автоматическая обработка текста рассматривается также как инструмент, способный существенно ускорить перевод больших объемов информации и облегчить работу человека-переводчика, однако качество результата зависит от полноты языковых ресурсов, корректности алгоритмов и способности системы учитывать контекст. Исследование может включать вопросы организации данных, построения лингвистических моделей и автоматизированного анализа языкового материала, а также способы расширения и совершенствования ресурсов, используемых переводческими системами. Практическое значение работы заключается в возможности применения разработанных подходов при создании и совершенствовании программ машинного перевода, электронных словарей, систем автоматического реферирования и других средств компьютерной обработки естественного языка. Материалы исследования могут быть полезны для развития отечественной компьютерной лингвистики и создания более эффективных инструментов автоматической обработки многоязычной информации. Работа представляет интерес для специалистов по компьютерной лингвистике, машинному переводу, искусственному интеллекту, информационным технологиям, лексикографии и обработке естественного языка, а также для исследователей, преподавателей и студентов соответствующих специальностей.

Chemistry

Այս աշխատությունը վերաբերում է աղմուկի ազդեցության պայմաններում փորձարարական կենդանիների հյուսվածքներում ընթացող օքսիդատիվ գործընթացների և կառուցվածքային փոփոխությունների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև բեդիտինի կիրառման պաշտպանական և բուժական ազդեցության գնահատմանը՝ ընդգծելով փորձարարական պաթոֆիզիոլոգիայի, կենսաքիմիայի և շրջակա միջավայրի ազդեցության բժշկության փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է պարզել բարձր ինտենսիվության աղմուկի քրոնիկական ազդեցության հետևանքով օրգանիզմում զարգացող օքսիդատիվ սթրեսի մակարդակը և դրա ազդեցությունը տարբեր հյուսվածքների մորֆոլոգիական և ֆունկցիոնալ փոփոխությունների վրա։ Ուսումնասիրվում են ազատ ռադիկալային պրոցեսների ակտիվացումը, լիպիդային պերօքսիդացիայի մակարդակի բարձրացումը, հակաօքսիդանտային համակարգի ճնշումը, ինչպես նաև բջջային և ենթաբջջային կառուցվածքների՝ հատկապես լյարդի, սրտամկանի և նյարդային հյուսվածքի վնասման աստիճանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում աղմուկային սթրեսի ազդեցության պայմաններում հյուսվածքներում զարգացող դեգեներատիվ և դիստրոֆիկ փոփոխություններին, ինչպես նաև դրանց կապին ֆունկցիոնալ խանգարումների հետ։ Աշխատությունը նաև ուսումնասիրում է բեդիտինի՝ որպես դեղաբանական միջամտության միջոցի, ազդեցությունը օքսիդատիվ սթրեսի նվազեցման, հակաօքսիդանտային պաշտպանական համակարգի ակտիվացման և հյուսվածքների վերականգնման գործընթացների խթանման վրա։ Միաժամանակ վերլուծվում են փորձարարական տվյալները՝ հյուսվածքաբանական, կենսաքիմիական և ֆունկցիոնալ ցուցանիշների համեմատական գնահատմամբ։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է փորձարարական բժշկության և շրջակա միջավայրի պաթոֆիզիոլոգիայի ոլորտում՝ նպաստելով աղմուկային սթրեսի կենսաբանական ազդեցությունների ավելի խորքային հասկացմանը և պաշտպանիչ դեղաբանական միջոցների զարգացմանը։

Law

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում իրավաստեղծ գործունեության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով սահմանադրական և դատաիրավական բարեփոխումների գործընթացների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում իրավական նորմերի ստեղծման, փոփոխման և կատարելագործման գործընթացն է, դրա սկզբունքները, մասնակիցները, իրավական կարգավորման որակը և այն ինստիտուցիոնալ մեխանիզմները, որոնց միջոցով ձևավորվում և զարգանում է ազգային օրենսդրությունը։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ իրավաստեղծ գործունեության սահմանադրական հիմքերին, օրենսդրական նախաձեռնության և օրենքների ընդունման ընթացակարգերին, իրավական ակտերի համակարգվածությանը, դրանց փոխհամաձայնեցվածությանը և հասարակական հարաբերությունների փոփոխություններին համապատասխանեցմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սահմանադրական բարեփոխումների ազդեցությանը իրավական համակարգի զարգացման վրա, ինչպես նաև դատական համակարգի բարեփոխումների և օրենսդրական փոփոխությունների փոխկապակցվածությանը։ Աշխատանքում կարևորվում է այն հարցը, թե որքանով է իրավաստեղծ գործընթացը ապահովում իրավական որոշակիություն, կանխատեսելիություն, օրենքի գերակայություն և մարդու իրավունքների արդյունավետ պաշտպանություն։ Կարող են ուսումնասիրվել նաև իրավական ակտերի մշակման ընթացքում առաջացող խնդիրները՝ նորմերի հակասությունները, իրավական բացերը, կարգավորման կրկնությունները, ձևակերպումների անորոշությունը և իրավական կարգավորման կայունության ապահովման անհրաժեշտությունը։ Դատաիրավական բարեփոխումների համատեքստում կարևոր է նաև օրենսդրության և դատական պրակտիկայի փոխազդեցության ուսումնասիրությունը, քանի որ արդյունավետ իրավական համակարգի համար անհրաժեշտ է, որ օրենսդրական կարգավորումները լինեն ոչ միայն ձևականորեն ամբողջական, այլև գործնականում կիրառելի և համապատասխանեն իրավական պետության սկզբունքներին։ Աշխատությունը կարող է քննարկել իրավաստեղծ գործունեության կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները՝ օրենսդրական գործընթացների արդյունավետության բարձրացում, իրավական ակտերի փորձաքննության զարգացում, հանրային մասնակցության ընդլայնում, մասնագիտական հիմնավորվածության ամրապնդում և իրավական համակարգի տարբեր բաղադրիչների միջև ավելի սերտ համակարգում։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, օրենսդիր և պետական կառավարման ոլորտի մասնագետների, դատական համակարգի ներկայացուցիչների, իրավագիտության ուսանողների և սահմանադրական ու դատաիրավական բարեփոխումների հիմնախնդիրներով զբաղվող հետազոտողների համար։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է դպրոցի և ընտանիքի համագործակցության մանկավարժական նշանակության ուսումնասիրությանը կրտսեր դպրոցականների առողջ ապրելակերպի վերաբերյալ գիտելիքների, վերաբերմունքների և առօրյա օգտակար սովորությունների ձևավորման գործընթացում՝ ֆիզիկական դաստիարակությունը դիտարկելով որպես այդ համագործակցության կարևոր ուղղություններից մեկը։ Հետազոտության կենտրոնում երեխայի զարգացման երկու հիմնական միջավայրերի՝ ընտանիքի և դպրոցի նպատակների, պահանջների և դաստիարակչական գործունեության համաձայնեցումն է։ Քննվում են կրտսեր դպրոցական տարիքի առանձնահատկությունները, որոնց պայմաններում աստիճանաբար ձևավորվում են ֆիզիկական ակտիվության, անձնական հիգիենայի, օրվա ռեժիմի, հանգստի և ընդհանուր առողջապահական վարքագծի վերաբերյալ պատկերացումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ֆիզիկական դաստիարակության դասերի կրթական և դաստիարակչական հնարավորություններին, շարժողական ակտիվության նկատմամբ դրական վերաբերմունքի ձևավորմանը և երեխայի տարիքին ու անհատական հնարավորություններին համապատասխան ակտիվ կենսակերպի խրախուսմանը։ Ընտանիքի մասնակցությունը դիտարկվում է որպես դպրոցում ձևավորվող գիտելիքների և սովորությունների շարունակականությունն ապահովող կարևոր գործոն, քանի որ երեխայի առօրյա վարքագծի զգալի մասը ձևավորվում է ընտանեկան միջավայրում։ Ուսումնասիրվում են ուսուցիչների և ծնողների համագործակցության ձևերը՝ խորհրդատվությունները, ծնողական հանդիպումները, համատեղ կրթական և ֆիզկուլտուրային միջոցառումները, տեղեկատվական աշխատանքը և երեխայի զարգացման վերաբերյալ փոխադարձ հաղորդակցությունը։ Կարևորվում է այնպիսի միասնական մոտեցման ձևավորումը, որի դեպքում դպրոցական և ընտանեկան պահանջները չեն հակասում միմյանց, այլ նպաստում են երեխայի ինքնուրույնության, պատասխանատվության և առողջության նկատմամբ գիտակցված վերաբերմունքի զարգացմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել մանկավարժական դիտարկումներ, հարցումներ, զրույցներ և կրթական աշխատանքի արդյունքների համեմատական գնահատում՝ համագործակցության տարբեր ձևերի արդյունավետությունը պարզաբանելու նպատակով։ Առողջ ապրելակերպի ձևավորումը ներկայացվում է ոչ թե որպես առանձին սովորությունների մեխանիկական յուրացում, այլ որպես շարունակական կրթադաստիարակչական գործընթաց, որը պահանջում է երեխայի ֆիզիկական, հոգեբանական և սոցիալական զարգացման առանձնահատկությունների հաշվառում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է տարրական կրթության մանկավարժության, ֆիզիկական դաստիարակության և ընտանեկան դաստիարակության մոտեցումները՝ դպրոցի և ընտանիքի արդյունավետ համագործակցության միջոցով երեխաների առողջության պահպանմանն ու ակտիվ կենսակերպի մշակույթի ձևավորմանը նպաստելու նպատակով։

Other Subjects

Այս աշխատությունը նվիրված է հայկական զանգակատների ճարտարապետական առանձնահատկությունների, ձևավորման սկզբունքների, կառուցվածքային լուծումների և պատմական զարգացման ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է հայկական եկեղեցական համալիրների կարևոր բաղադրիչներից մեկի՝ զանգակատան տեղն ու նշանակությունը հայկական ճարտարապետության ընդհանուր համակարգում՝ ուշադրություն դարձնելով դրանց հորինվածքային, գեղարվեստական և շինարարական առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են զանգակատների ծավալատարածական կառուցվածքը, հատակագծային լուծումները, հարկայնությունը, սյուների և կամարների համակարգը, ծածկերի ձևերը, արտաքին հարդարանքը և դեկորատիվ տարրերը։ Առանձին կարևորություն է տրվում այն հանգամանքին, որ հայկական զանգակատները տարբեր ժամանակաշրջաններում ստացել են բազմազան ճարտարապետական լուծումներ՝ պայմանավորված ինչպես ժամանակի գեղարվեստական նախասիրություններով, այնպես էլ տեղական շինարարական ավանդույթներով, բնական միջավայրով և եկեղեցական համալիրի ընդհանուր հորինվածքով։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս հետևելու այս կառույցների ձևավորման և զարգացման ընթացքին՝ վաղ շրջանի լուծումներից մինչև ավելի ուշ միջնադարյան և նորագույն ժամանակաշրջանների օրինակներ։ Զանգակատների ուսումնասիրության միջոցով բացահայտվում են հայկական ճարտարապետությանը բնորոշ մի շարք սկզբունքներ՝ համաչափության զգացողությունը, կառուցվածքային տրամաբանության և գեղարվեստական արտահայտչականության համադրումը, քարե շինության հնարավորությունների ստեղծագործական օգտագործումը և մանրամասների նկատմամբ առանձնահատուկ ուշադրությունը։ Կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նաև զանգակատների կապը եկեղեցու, գավթի և այլ օժանդակ կառույցների հետ, քանի որ դրանք հաճախ ոչ թե առանձին կանգնած շինություններ են, այլ ամբողջական վանական կամ եկեղեցական համալիրի հորինվածքային համակարգի մաս։ Ուսումնասիրությունը արժեքավոր է նաև հայկական մշակութային ժառանգության պահպանության տեսանկյունից, քանի որ բազմաթիվ պատմական զանգակատներ իրենց ճարտարապետական առանձնահատկություններով կարևոր վկայություններ են տարբեր դարաշրջանների շինարարական մշակույթի մասին։ Նյութը կարող է հետաքրքրել ճարտարապետներին, արվեստաբաններին, պատմաբաններին, մշակութաբաններին, հուշարձանագետներին, վերականգնող մասնագետներին, ինչպես նաև հայկական միջնադարյան ճարտարապետությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին և ընթերցողներին։ Աշխատությունը հատկապես արժեքավոր է նրանց համար, ովքեր ցանկանում են ուսումնասիրել հայկական եկեղեցական ճարտարապետության ձևաբանական զարգացումը, առանձին կառույցների փոխհարաբերությունը և հայկական ճարտարապետական ժառանգության մեջ զանգակատների ունեցած գեղարվեստական ու պատմամշակութային նշանակությունը։

History

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան հայ պատմագրության կարևորագույն հուշարձաններից մեկի ձեռագրական ավանդույթի, պահպանված օրինակների, դրանց ծագման, ժամանակագրության, բովանդակային առանձնահատկությունների և փոխհարաբերությունների խորքային ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում XII դարի պատմիչ Սամվել Անեցու կազմած ժամանակագրական երկն է, որի սկզբնաղբյուրագիտական արժեքը պայմանավորված է ինչպես ընդգրկած պատմական ժամանակաշրջանի լայնությամբ, այնպես էլ տարբեր ժամանակների պատմական տեղեկությունների պահպանմամբ։ Երկը սկսվում է Ադամից և հեղինակային շարադրանքով հասնում մինչև 1163 թվականը՝ ներառելով հայ և համաշխարհային պատմության բազմաթիվ կարևոր իրադարձություններ։ Այն ստեղծվել է Անիի Մայր տաճարի ավագերեց Սամվել Անեցու կողմից և, ըստ ուսումնասիրությունների, գրվել է Կաթողիկոս Գրիգոր Գ Պահլավունու պատվերով։ Ուսումնասիրության առանցքային խնդիրներից է ձեռագրերի համեմատական քննության միջոցով բնագրի սկզբնական կառուցվածքի և հետագա հավելումների տարանջատումը։ Ժամանակագրությունը միջնադարում լայնորեն ընդօրինակվել է, սակայն պահպանված ձեռագրերը նույնական չեն․ դրանցում տարբեր ժամանակներում կատարվել են միջամտություններ, լրացումներ, ընդմիջարկություններ և շարունակություններ։ Այդ պատճառով յուրաքանչյուր ձեռագիր կարող է դիտարկվել ոչ միայն որպես տվյալ երկի պահպանված օրինակ, այլև որպես պատմական որոշակի ժամանակաշրջանի մտավոր և մշակութային միջավայրի վկայություն։ Ուսումնասիրությունների համաձայն՝ այսօր հայտնի են ժամանակագրության շուրջ յոթ տասնյակ ամբողջական կամ մասնակի ընդօրինակություններ, որոնց զգալի մասը պահպանվում է Մաշտոցի անվան Մատենադարանում և այլ հայկական ու արտասահմանյան հավաքածուներում։ Աղբյուրագիտական քննության կարևոր ուղղություն է ձեռագրերի թվագրումը և ծագման հանգամանքների պարզումը։ Ձեռագրերի հիշատակարանները, գրիչների թողած նշումները, թղթի կամ մագաղաթի առանձնահատկությունները, գրչության ձևը, ուղղագրական և լեզվական տարբերությունները հնարավորություն են տալիս վերականգնելու դրանց ստեղծման և շրջանառության պատմությունը։ Այսպիսի տվյալների համադրումը թույլ է տալիս պարզել, թե որ ձեռագրերն են ավելի մոտ նախնական բնագրին, որոնք են ներկայացնում հետագա խմբագրական շերտեր, և ինչ փուլերում են ձևավորվել լրացումները։ Հատկապես կարևոր է այն հանգամանքը, որ որոշ ընդօրինակություններում Սամվել Անեցու հեղինակային շարադրանքը շարունակվել է այլ հեղինակների կողմից՝ ժամանակագրական նյութը հասցնելով նույնիսկ XVII-XVIII դարեր։ Այդպիսով ձեռագրական ավանդույթը վերածվում է բազմաշերտ պատմական աղբյուրի, որտեղ տարբեր դարաշրջանների տեղեկություններն ու հեղինակային միջամտությունները գոյակցում են մեկ մատյանում։ Աշխատության աղբյուրագիտական նշանակությունը հատկապես դրսևորվում է այն հարցում, թե ինչպես կարելի է ձեռագրերի համեմատության միջոցով վերականգնել երկի առավել հավաստի բնագիրը։ Նախկին հրատարակություններում օգտագործվել են համեմատաբար ուշ ձեռագրեր, ինչի հետևանքով հեղինակային բնագրի և հետագա լրացումների սահմանները միշտ չէ, որ հստակ են եղել։ Հետագա ձեռագրագիտական ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տվել բացահայտելու ավելի հին ընդօրինակություններ և դրանց հիման վրա կատարել համեմատական բնագրագիտական աշխատանք։ 2011 թվականին իրականացված հրատարակության հիմքում, մասնավորապես, օգտագործվել են հնագույն ձեռագրերը, ինչը կարևոր քայլ է եղել բնագրի գիտական վերականգնման ուղղությամբ։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում այն ձեռագրերը, որոնցում պահպանվել են նախկինում չհրապարակված կամ քիչ ուսումնասիրված պատմական տեղեկություններ։ Դրանք կարող են անդրադառնալ քաղաքական իրադարձություններին, եկեղեցական կյանքին, իշխանական տոհմերին, բնակավայրերին, վանքերի հիմնադրմանը, բնական աղետներին, պատերազմներին և այլ իրադարձությունների։ Այդպիսի նյութերի բացահայտումը ընդլայնում է ոչ միայն տվյալ ժամանակագրության, այլև միջնադարյան Հայաստանի պատմության ուսումնասիրման սկզբնաղբյուրային բազան։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նաև ձեռագրերի փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը։ Տարբեր օրինակների տեքստային համեմատությունը հնարավորություն է տալիս հայտնաբերելու ընդհանուր նախօրինակները, տարբեր խմբագրական շերտերը, պատճենման ընթացքում առաջացած փոփոխությունները և առանձին գրիչների կամ շարունակողների կատարած լրացումները։ Այս գործընթացը կարևոր է ոչ միայն բնագրի վերականգնման, այլև միջնադարյան ձեռագրական մշակույթի զարգացման օրինաչափությունները հասկանալու համար։ Հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ ձեռագրերի ուսումնասիրությունը չի սահմանափակվում արտաքին նկարագրությամբ․ այն պահանջում է պատմագիտական, բանասիրական, ձեռագրագիտական և բնագրագիտական մեթոդների համադրում։ Աշխատության ընդհանուր արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն հնարավորություն է տալիս Սամվել Անեցու պատմական ժառանգությունը դիտարկել ոչ միայն որպես մեկ հեղինակի ստեղծագործություն, այլև որպես դարերի ընթացքում շարունակաբար լրացվող և վերամշակվող պատմական հիշողության յուրահատուկ կրող։ Ձեռագրերի աղբյուրագիտական քննությունը կարևոր նշանակություն ունի միջնադարյան հայ պատմագրության զարգացման ընթացքը, պատմական գիտելիքի փոխանցման եղանակները և ժամանակագրական երկերի ձեռագրական տարածումը հասկանալու համար։ Այն կարող է հետաքրքրել հայագետներին, պատմաբաններին, բանասերներին, ձեռագրագետներին, բնագրագետներին, Միջնադարի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին և հայագիտություն ուսումնասիրող ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը արժեքավոր է նրանով, որ ձեռագրական նյութի մանրակրկիտ քննության միջոցով նպաստում է պատմական բնագրի առավել ամբողջական վերականգնմանը, նոր աղբյուրների գիտական շրջանառության մեջ դրմանը և միջնադարյան Հայաստանի պատմության ու մշակույթի վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմանը։