Համացանցային զանգվածային լրատվամիջոցներ. ձևավորումը և զարգացումը Հայաստանում

Աշխարհագրություն

Աշխատությունը նվիրված է մեթակրիլամիդի ածանցյալների ստացման և դրանց կիրառմամբ հոսքաջրերից մետաղների կատիոնների կորզման բնապահպանական գործընթացի մշակմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակը նոր կամ կատարելագործված պոլիմերային և օրգանական նյութերի ստացումն ու դրանց կիրառական հատկությունների ուսումնասիրությունն է՝ արդյունաբերական հոսքաջրերի մաքրման և մետաղական աղտոտիչների հեռացման համար։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են մեթակրիլամիդի հիմքով ածանցյալների սինթեզի պայմանները, դրանց կառուցվածքային և ֆիզիկաքիմիական բնութագրերը, ինչպես նաև մետաղների կատիոնների հետ փոխազդելու ունակությունը։ Նման նյութերի կիրառումը կարող է հիմնված լինել դրանց մոլեկուլային կառուցվածքում առկա ֆունկցիոնալ խմբերի և մետաղական իոնների միջև փոխազդեցությունների վրա, ինչի արդյունքում հնարավոր է ընտրողաբար կապել և հոսքաջրային միջավայրից հեռացնել որոշ մետաղներ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է տարբեր մետաղների կատիոնների կորզման արդյունավետության գնահատումը՝ կախված լուծույթի կազմից, թթվայնությունից, ջերմաստիճանից, նյութի քանակից, շփման տևողությունից և այլ գործոններից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կորզման գործընթացի ընտրողականությանը և արդյունավետությանը, քանի որ արդյունաբերական հոսքաջրերը հաճախ պարունակում են միաժամանակ մի քանի տեսակի մետաղական աղտոտիչներ։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև ստացված նյութերի վերականգնման և կրկնակի օգտագործման հնարավորությունների ուսումնասիրություն, ինչը կարևոր է գործընթացի տնտեսական և բնապահպանական արդյունավետության բարձրացման համար։ Բնապահպանական տեսանկյունից հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի, քանի որ ծանր և այլ մետաղների իոնների ներթափանցումը ջրային համակարգեր կարող է բացասաբար ազդել ջրային էկոհամակարգերի, հողի և կենդանի օրգանիզմների վրա։ Հոսքաջրերից այդ աղտոտիչների արդյունավետ հեռացումը կարող է նվազեցնել արդյունաբերական գործունեության ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա և նպաստել ջրային ռեսուրսների ավելի անվտանգ օգտագործմանը։ Ուսումնասիրության գործնական արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ առաջարկվող գործընթացը կարող է դիտարկվել որպես ավանդական մաքրման մեթոդներին լրացնող կամ այլընտրանքային մոտեցում՝ հատկապես այն դեպքերում, երբ անհրաժեշտ է բարձր արդյունավետությամբ հեռացնել մետաղական կատիոններ։ Կարևոր է նաև գործընթացի տեխնոլոգիական պարզությունը, նյութերի հասանելիությունը, երկրորդային թափոնների առաջացման նվազեցումը և կիրառված նյութերի հնարավոր վերօգտագործումը։ Աշխատության արդյունքները կարող են հետաքրքրել օրգանական և պոլիմերային քիմիայի, քիմիական տեխնոլոգիայի, բնապահպանական քիմիայի, ջրերի մաքրման և արդյունաբերական էկոլոգիայի մասնագետներին։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը միավորում է օրգանական սինթեզի և բնապահպանական տեխնոլոգիաների մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ստանալ ֆունկցիոնալ նյութեր և դրանց հիման վրա մշակել հոսքաջրերից մետաղների կատիոնների կորզման արդյունավետ ու էկոլոգիապես նպատակահարմար գործընթաց։

Պատմություն

Այս աշխատությունը նվիրված է IV դարում Բյուզանդական կայսրության և արաբական ցեղերի միջև հարաբերությունների պատմական ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով քաղաքական, ռազմական և դիվանագիտական փոխազդեցությունները, որոնք ձևավորվում էին ուշ անտիկ աշխարհի սահմանային գոտիներում։ Հեղինակը վերլուծում է Բյուզանդիայի արևելյան սահմանների ռազմավարական նշանակությունը և արաբական ցեղերի դերը որպես թե՛ դաշնակից, թե՛ հակառակորդ՝ կախված տարածաշրջանային ուժերի հավասարակշռությունից։ Աշխատության մեջ դիտարկվում է նաև Սիրիայի, Պաղեստինի և Միջագետքի սահմանային շրջանների նշանակությունը, որտեղ տեղի էին ունենում հաճախակի բախումներ, դաշինքների ձևավորում և փոխադարձ ներգործություններ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում «ֆեդերատ» (foederati) համակարգին, որով կայսրությունը փորձում էր կարգավորել արաբական ցեղերի հետ հարաբերությունները՝ նրանց ներգրավելով սահմանային պաշտպանության մեջ՝ փոխարենը տրամադրելով որոշ արտոնություններ և ֆինանսական աջակցություն։ Նշվում է նաև քրիստոնեության տարածման ազդեցությունը արաբական ցեղերի շրջանում և դրա դերը քաղաքական կապերի ձևավորման գործում, ինչպես նաև պարսկական Սասանյան կայսրության հետ մրցակցության ազդեցությունը տարածաշրջանային դինամիկայի վրա։ Աշխատությունը հիմնված է ինչպես հռոմեական և բյուզանդական պատմագիրների վկայությունների, այնպես էլ արաբական և հնագիտական տվյալների համադրության վրա, ինչը թույլ է տալիս վերականգնել IV դարի սահմանային աշխարհի բազմակողմանի պատկերը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է Բյուզանդիա–արաբական հարաբերությունները որպես բարդ և փոփոխական գործընթաց, որտեղ ռազմական հակամարտությունը և դիվանագիտությունը փոխկապակցված էին կայսրության արևելյան քաղաքականության շրջանակում։

Lեզվաբանություն

Գիտական աշխատանքը նվիրված է «Պատմություն Աղուանից աշխարհի» երկի լեզվի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով հայոց լեզվի պատմական զարգացման, գրաբարի առանձնահատկությունների և միջնադարյան հայ մատենագրության համատեքստում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել երկում կիրառված լեզվական համակարգի բնորոշ գծերը, բառապաշարի, քերականական կառուցվածքի, շարահյուսության և ոճական միջոցների առանձնահատկությունները, ինչպես նաև պարզել դրանց տեղն ու նշանակությունը հայ գրական լեզվի զարգացման պատմության մեջ։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել երկի ձեռագրային և տեքստաբանական ավանդույթի ուսումնասիրությունը, քանի որ հին մատենագրական երկերի լեզվական պատկերը հաճախ պայմանավորված է ոչ միայն հեղինակի լեզվով, այլև հետագա արտագրությունների, խմբագրումների և լեզվական փոփոխությունների ազդեցությամբ։ Այդ պատճառով բնագրի լեզվական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը պահանջում է հնարավոր տարբերակների, ձեռագրական վկայությունների և տեքստի փոխանցման պատմության հաշվառում։ Լեզվական վերլուծության առանցքային ուղղություններից մեկը բառապաշարի ուսումնասիրությունն է։ Կարող են քննվել բնիկ հայերեն բառերը, գրաբարյան բառաձևերը, հնաբանությունները, մասնագիտական և վարչական բառապաշարը, անձնանուններն ու տեղանունները, ինչպես նաև այն բառերն ու արտահայտությունները, որոնք կապված են տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական, քաղաքական, կրոնական և մշակութային իրականության հետ։ Բառապաշարի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն բնութագրելու երկի լեզվական ոճը, այլև բացահայտելու այն միջավայրը, որի արտացոլումն է պատմագրական երկը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի օտար և փոխառյալ բառերի քննությունը։ Պատմական երկը կարող է պարունակել տարբեր լեզվական և մշակութային շերտերից ներթափանցած բառեր, որոնք վկայում են տարածաշրջանի ժողովուրդների ու մշակույթների փոխշփումների մասին։ Նման միավորների ուսումնասիրությունը կարող է օգնել պարզելու, թե ինչպիսի ազդեցություններ են կրել հայերենը և տվյալ պատմագրական երկի լեզուն տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Քերականական մակարդակում աշխատանքը կարող է անդրադառնալ հոլովման և խոնարհման ձևերին, բայի ժամանակային և եղանակային համակարգին, դերանունների գործածությանը, ածականների և մակբայների ձևերին ու շարահյուսական կապերին։ Այսպիսի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե որքանով է երկի լեզուն համապատասխանում դասական գրաբարի ընդունված նորմերին և որտեղ են դրսևորվում առանձնահատուկ կամ շեղվող ձևեր։ Կարևոր է նաև շարահյուսական կառուցվածքների ուսումնասիրությունը։ Նախադասությունների կառուցվածքը, ստորադասության ձևերը, կապակցական միջոցները, բառերի դասավորությունը և բարդ նախադասությունների գործածությունը կարող են բնորոշել հեղինակի կամ երկի լեզվական ոճը։ Շարահյուսական նյութի ուսումնասիրությունը միաժամանակ կարող է ցույց տալ պատմագրական արձակի զարգացման որոշակի առանձնահատկություններ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է լեզվի և ոճի փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը։ Պատմագրական երկի լեզուն սովորաբար միավորում է փաստագրական, պատմողական, կրոնական, բանավիճային և գեղարվեստական տարրեր։ Պատմական իրադարձությունների շարադրանքը, անձանց բնութագրումները, կրոնական գաղափարների ներկայացումը և քաղաքական իրադարձությունների մեկնաբանությունը կարող են ունենալ տարբեր լեզվաոճական դրսևորումներ։ Այդ պատճառով ոճական քննությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու երկի հեղինակային և ժանրային առանձնահատկությունների մասին։ Հետազոտությունը կարևոր է նաև հայոց լեզվի պատմական զարգացման տեսանկյունից։ Հին և միջնադարյան մատենագրական աղբյուրների լեզվի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու գրաբարի բառապաշարի և քերականական կառուցվածքի փոփոխություններին, ինչպես նաև հասկանալու գրական լեզվի և խոսակցական լեզվական միջավայրի փոխհարաբերությունները։ Երկի լեզվական նյութը կարող է արժեքավոր տվյալներ տրամադրել պատմական բարբառագիտության և հայերենի տարածքային տարբերակների ուսումնասիրության համար՝ հատկապես այն դեպքում, երբ տեքստում պահպանվել են տարածաշրջանային կամ ոչ դասական լեզվական առանձնահատկություններ։ Միաժամանակ աշխատանքը կարող է կարևոր լինել Աղվանքի պատմության և մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Լեզուն այստեղ հանդես է գալիս որպես պատմական տեղեկությունների լրացուցիչ աղբյուր․ տեղանունները, անձնանունները, էթնիկական և վարչական անվանումները, կրոնական ու հասարակական եզրույթները կարող են լրացուցիչ պատկերացում տալ տարածաշրջանի պատմական իրականության մասին։ Այսպիսով, լեզվական քննությունը դուրս է գալիս զուտ քերականական վերլուծության սահմաններից և կապվում է պատմության, մշակույթի և միջնադարյան հասարակության ուսումնասիրության հետ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը երկի լեզուն դիտարկում է որպես արժեքավոր պատմալեզվաբանական աղբյուր՝ բացահայտելով դրա բառապաշարային, ձևաբանական, շարահյուսական և ոճական առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել հայ միջնադարյան գրական լեզվի զարգացման գործընթացների ավելի խոր ըմբռնմանը, գրաբարի պատմության ուսումնասիրությանը և հայ պատմագրական ժառանգության լեզվական արժեքի բացահայտմանը։

Գյուղատնտեսություն

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է գյուղատնտեսության ոլորտում նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նախատեսված գյուղատնտեսության մասնագետների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ուսանողների և ոլորտով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Ցանկում ընդգրկված են բուսաբուծությանը, անասնաբուծությանը, ագրոնոմիային, հողագիտությանը, գյուղատնտեսական տեխնիկային, ագրոէկոլոգիային, գյուղատնտեսական տնտեսագիտությանը և գյուղատնտեսության այլ ուղղություններին վերաբերող նոր հրատարակություններ, որոնք արտացոլում են ոլորտի գիտական նվաճումները, տեխնոլոգիական նորարարությունները և արդի զարգացման միտումները։ Հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս արագ ծանոթանալ նոր մասնագիտական գրականությանը, ստանալ անհրաժեշտ մատենագիտական տեղեկություններ և ընտրել համապատասխան աղբյուրներ գիտահետազոտական, ուսումնական և գործնական գործունեության համար։ Այն կարևոր տեղեկատվական ռեսուրս է, որը նպաստում է գյուղատնտեսական գիտելիքների տարածմանը, մասնագիտական փորձի կատարելագործմանը և ոլորտի զարգացմանն ուղղված ժամանակակից տեղեկատվության հասանելիության ապահովմանը։

Գրականություն

Հերակլեսը հին հունական դիցաբանության ամենահայտնի հերոսներից է, որի ծնունդն ու դաստիարակությունը կապված են ինչպես աստվածային, այնպես էլ մարդկային աշխարհների հետ։ Ըստ առասպելների՝ նա Զևսի և մահկանացու կնոջ՝ Ալկմենեի որդին էր, ինչի պատճառով էլ ուներ արտասովոր ուժ և աստվածային ծագում։ Սակայն նրա ծնունդը բարդ և վտանգավոր էր, քանի որ Զևսի կինը՝ Հերան, խանդից փորձում էր վնասել նրան դեռ մանկուց։ Հերան ուղարկում էր օձեր, որպեսզի սպանեն մանուկ Հերակլեսին, սակայն նա արդեն այդ տարիքում ցուցաբերում է իր արտասովոր ուժը՝ խեղդելով օձերին իր ձեռքերով։ Նրա դաստիարակությունը իրականացվել է տարբեր ուսուցիչների կողմից, ովքեր նրան սովորեցրել են երաժշտություն, մարտարվեստ, ձիավարություն և ռազմավարություն։ Սակայն Հերակլեսի բնավորությունը հաճախ եղել է դժվար կառավարելի, և նրա ուժը երբեմն հանգեցրել է ողբերգական հետևանքների։ Այս դաստիարակության փուլը կարևոր դեր է ունեցել նրա հետագա հերոսական կյանքի ձևավորման մեջ, քանի որ հենց այստեղ են ձևավորվել նրա ֆիզիկական ուժը, քաջությունը և մարտական հմտությունները, որոնք նրան դարձրել են դիցաբանական մեծագույն հերոսներից մեկը։

Գրականություն

Հայոց լեզու և գրականություն ոլորտի «Հայոց լեզու և հայ գրականություն շտեմարան 5»-ը բարձր և խորացված մակարդակի ուսումնական ու քննություններին նախապատրաստող առաջադրանքների հավաքածու է, որը նախատեսված է սովորողների լեզվական և գրականագիտական գիտելիքների համակարգման, խորացման և վերլուծական մտածողության զարգացման համար, այստեղ ընդգրկվում են բարդ քերականական կառուցվածքներ, շարահյուսական վերլուծություն, ուղղագրական և կետադրական նրբություններ, ինչպես նաև հայ գրականության դասական և ժամանակակից ստեղծագործությունների վերլուծություն, հեղինակների գաղափարական և գեղարվեստական առանձնահատկությունների մեկնաբանում, գրական ուղղությունների համեմատական ուսումնասիրություն և տեքստային վերլուծական առաջադրանքներ, շտեմարանի նյութերը հաճախ պահանջում են քննադատական մոտեցում, մեկնաբանություն և ինքնուրույն շարադրանք, որի նպատակն է զարգացնել գրագետ և վերլուծական խոսք, խորացնել ազգային գրականության և լեզվի կառուցվածքային ընկալումը, ինչպես նաև պատրաստել սովորողներին ավարտական և ընդունելության բարձր մակարդակի քննություններին՝ ապահովելով լեզվի և գրականության ամբողջական ու համակարգված իմացություն։