Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionPhilosophy
Филон Александрийский в армянской средневековой герменевтике
Աշխատությունը նվիրված է հելլենիստական շրջանի նշանավոր հրեա փիլիսոփա և աստվածաբանական մտածող Փիլոն Ալեքսանդրացու գաղափարական ժառանգության ազդեցության ուսումնասիրությանը հայկական միջնադարյան մեկնողական ավանդույթի ձևավորման և զարգացման համատեքստում։ Քննարկվում են նրա փիլիսոփայական և աստվածաբանական հայացքները, սուրբգրային տեքստերի մեկնաբանության սկզբունքները, այլաբանական մեկնության առանձնահատկությունները և դրանց առնչությունները հայ միջնադարյան մտավոր մշակույթի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անտիկ փիլիսոփայության, հուդայական կրոնական մտածողության և քրիստոնեական աստվածաբանության փոխազդեցությանը, ինչպես նաև դրանց արտահայտություններին հայկական մեկնողական գրականության մեջ։ Ուսումնասիրվում են Փիլոնի երկերի հայերեն թարգմանությունների պատմությունը, դրանց պահպանման և տարածման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև հայ մատենագրության մեջ նրա գաղափարների ընկալման ու վերաիմաստավորման հնարավոր ուղիները։ Դիտարկվում են սուրբգրային պատմությունների խորհրդանշական մեկնաբանության, բառացի և այլաբանական իմաստների հարաբերակցության, աստվածային ճանաչողության, մարդու հոգևոր կատարելագործման և բարոյական արժեքների վերաբերյալ պատկերացումները։ Կարևորվում են հայկական միջնադարյան մեկնիչների կողմից փիլիսոփայական հասկացությունների կիրառման առանձնահատկությունները, հունական մտավոր ավանդույթի յուրացումը և աստվածաբանական մեկնությունների ձևավորման պատմական պայմանները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատական վերլուծության ենթարկվել Փիլոնի մեկնողական մոտեցումները և հայ միջնադարյան հեղինակների աշխատություններում հանդիպող համապատասխան գաղափարներն ու մեկնաբանական սկզբունքները։ Անդրադարձ է կատարվում հայկական թարգմանական գրականության դերին անտիկ փիլիսոփայական ժառանգության պահպանման, փոխանցման և հետագա ուսումնասիրության գործում։ Առանձնացվում են մեկնողական տեքստերի լեզվաոճական, իմաստաբանական և գաղափարական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև փիլիսոփայական եզրաբանության ձևավորման հետ կապված հարցերը։ Կարևորվում է հայ միջնադարյան աստվածաբանական մտածողության կապը վաղ քրիստոնեական մեկնողական ավանդույթների հետ և դրանց փոխազդեցությունը հելլենիստական փիլիսոփայության գաղափարների հետ։ Աշխատությունը կարող է նպաստել հայ միջնադարյան մտքի պատմության, սուրբգրային մեկնության մեթոդների և հայ-հունական մշակութային առնչությունների առավել խորքային ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության արդյունքները նշանակություն ունեն նաև հայերեն թարգմանություններով պահպանված փիլոնյան ժառանգության գիտական գնահատման և համաշխարհային փիլիսոփայական մտքի պատմության մեջ հայկական մատենագրության դերի լուսաբանման համար։ Այն օգտակար է հայագետների, փիլիսոփայության պատմաբանների, աստվածաբանների, բանասերների, ձեռագրագետների, կրոնագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։
Updated: 2026-10-16
Psychology
Մանկատան սաների միջանձնային և միջխմբային հարաբերությունների կարգավորման հոգեբանական առանձնահատկությունները
Այս ուսումնասիրությունը վերլուծում է մանկատան սաների միջանձնային և միջխմբային հարաբերությունների ձևավորման ու կարգավորման հոգեբանական առանձնահատկությունները՝ ընդգծելով ինչպես անձնական փորձառությունների, այնպես էլ ինստիտուցիոնալ միջավայրի ազդեցությունը։ Նշվում է, որ նման միջավայրում երեխաների սոցիալական կապերը հաճախ ձևավորվում են սահմանափակ հուզական անվտանգության պայմաններում, ինչը կարող է ազդել վստահության մակարդակի, կապվածության ձևերի և կոնֆլիկտների լուծման վարքագծային մոդելների վրա։ Կարևորվում է վաղ մանկական փորձառությունների դերը, մասնավորապես՝ կորստի, անտեսման կամ անկայուն խնամքի իրավիճակները, որոնք կարող են հանգեցնել ինչպես պաշտպանական ագրեսիվ վարքի, այնպես էլ սոցիալական հեռացման և մեկուսացման միտումների։ Միջխմբային հարաբերություններում դիտարկվում են խմբային դինամիկայի առանձնահատկությունները, դերային բաշխման խնդիրները, առաջնորդության ոչ ֆորմալ ձևավորումը և մրցակցային կամ համագործակցային վարքի զարգացման պայմանները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մանկատան սոցիալական միջավայրի կառուցվածքային գործոններին, դաստիարակների և հոգեբանների միջամտություններին, ինչպես նաև խմբային աշխատանքների և թերապևտիկ ծրագրերի դերին, որոնք նպաստում են հուզական կայունության և սոցիալական հմտությունների զարգացմանը։ Նշվում է, որ արդյունավետ կարգավորումը պահանջում է անհատական մոտեցում յուրաքանչյուր երեխայի նկատմամբ՝ հաշվի առնելով նրա հոգեբանական կարիքները, տրավմատիկ փորձառությունները և հարմարվողականության մակարդակը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ մանկատան սաների հարաբերությունների բարելավումը հնարավոր է միայն համակարգված հոգեբանական և մանկավարժական միջամտությունների միջոցով, որոնք ուղղված են վստահության վերականգնմանը, սոցիալական կապերի ամրապնդմանը և խմբային ներդաշնակության ձևավորմանը։
Updated: 2026-08-26
Religion
Ռուսական կայսրությունում Հայ լուսավորչական եկեղեցու կառավարման գործերի վերաբերյալ բարձրագույն կարգադրություն
Փաստաթուղթը վերաբերում է Ռուսական կայսրության տարածքում գործող Հայ առաքելական (լուսավորչական) եկեղեցու կառավարման համակարգին, դրա կազմակերպական կառուցվածքին, վարչական գործառույթներին և պետական իշխանության կողմից սահմանված կարգավորման սկզբունքներին։ Այն արտացոլում է 19-րդ դարում հայ եկեղեցական հաստատությունների և ռուսական պետական վարչակարգի միջև ձևավորված իրավական ու քաղաքական հարաբերությունների կարևոր փուլը՝ ներկայացնելով եկեղեցու կառավարման հարցերի նկատմամբ կայսերական իշխանության մոտեցումները և դրանց կարգավորման նպատակով ընդունված բարձրագույն պետական որոշումները։ Փաստաթղթի հիմնական նշանակությունը կապված է Հայ եկեղեցու գործունեության իրավական շրջանակների սահմանման, եկեղեցական կառավարման մարմինների լիազորությունների կարգավորման և հոգևոր հաստատությունների վարչական հարաբերությունների հստակեցման հետ։ Դրանում արտահայտված կարգադրական մոտեցումը վերաբերում է եկեղեցու կառավարման գործերի պետական վերահսկողության և եկեղեցական ավանդական ինքնակառավարման հարաբերակցությանը, ինչը հատկապես կարևոր խնդիր էր Ռուսական կայսրության կազմում ընդգրկված հայկական համայնքների համար։ Հայ եկեղեցին հայ ժողովրդի հոգևոր, մշակութային և ազգային ինքնության պահպանման առանցքային հաստատություններից էր, ուստի նրա կառավարման կարգի վերաբերյալ պետական որոշումները դուրս էին զուտ վարչական նշանակության սահմաններից և անմիջականորեն առնչվում էին հայ հասարակական կյանքի կազմակերպմանը, ազգային ներկայացուցչությանն ու հոգևոր առաջնորդության շարունակականությանը։ Նման կարգավորումների անհրաժեշտությունը պայմանավորված էր կայսրության տարածքում գործող տարբեր դավանանքների և կրոնական համայնքների կառավարման միասնական պետական համակարգի ձևավորման ձգտմամբ, ինչպես նաև եկեղեցական իշխանության և աշխարհիկ վարչակազմի իրավասությունների սահմանազատման խնդիրներով։ Փաստաթուղթը կարևոր է նաև Հայ առաքելական եկեղեցու պատմության այն շրջանի ուսումնասիրության համար, երբ ռուսական իշխանության ներքո գտնվող հայկական հոգևոր հաստատությունները գործում էին նոր քաղաքական և իրավական պայմաններում՝ պահպանելով իրենց պատմական ավանդույթները, միաժամանակ հարմարվելով կայսերական կառավարման պահանջներին։ Այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու եկեղեցու վարչական կազմակերպման, հոգևոր իշխանության իրավական դիրքի, եկեղեցական պաշտոնների ու կառույցների գործունեության և պետական միջամտության սահմանների վերաբերյալ ժամանակաշրջանի պատկերացումները։ Իր բնույթով աշխատությունը պատկանում է պաշտոնական իրավական և վարչական փաստաթղթերի շարքին, որոնց լեզվական ու կառուցվածքային առանձնահատկությունները պայմանավորված են կարգադրական նպատակով, իրավասությունների սահմանման և կառավարման ընթացակարգերի հաստատման անհրաժեշտությամբ։ Դրա արժեքը չի սահմանափակվում միայն եկեղեցական պատմությամբ․ այն առնչվում է նաև Ռուսական կայսրության ազգային և կրոնական քաղաքականության, հայ-ռուսական հարաբերությունների, արևելահայ հասարակական կյանքի և 19-րդ դարի պետական կառավարման պատմության ուսումնասիրությանը։ Հատկապես կարևոր է Էջմիածնի՝ որպես Հայ եկեղեցու հոգևոր կենտրոնի դերը, քանի որ եկեղեցական կառավարման վերաբերյալ որոշումները անմիջականորեն առնչվում էին Ամենայն հայոց կաթողիկոսության հեղինակությանը և հայության հոգևոր միասնության պահպանմանը։ Փաստաթուղթը կարևոր սկզբնաղբյուրային նշանակություն ունի պատմաբանների, հայագետների, եկեղեցագետների, իրավունքի պատմությամբ զբաղվող մասնագետների և 19-րդ դարի Կովկասի քաղաքական ու վարչական համակարգն ուսումնասիրողների համար։ Այն արժեքավոր նյութ է նաև հայ եկեղեցու և պետության հարաբերությունների պատմական զարգացումը, ազգային հաստատությունների իրավական կարգավիճակը և կայսերական իշխանության ազդեցությունը հայկական հոգևոր կյանքի վրա հասկանալու համար։
Updated: 2026-11-13
Political Science
Մովսես Բաղրամյանի քաղաքական հայացքները
Աշխատությունը նվիրված է XVIII դարի հայ հասարակական-քաղաքական մտքի նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկի գաղափարական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի ազատագրության, պետականության վերականգնման, հասարակական կառավարման, լուսավորության և ազգային համախմբման վերաբերյալ նրա պատկերացումների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում քաղաքական մտածողության ձևավորման պատմական պայմաններն են և այն գաղափարական միջավայրը, որտեղ ազգային ազատագրության խնդիրը աստիճանաբար սկսեց կապվել պետական ու հասարակական վերափոխումների անհրաժեշտության հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ազատության և պետական ինքնուրույնության գաղափարներին, ինչպես նաև այն մոտեցմանը, ըստ որի ժողովրդի քաղաքական ապագան պայմանավորված էր ոչ միայն արտաքին հանգամանքներով, այլև ներքին կազմակերպվածությամբ, կրթությամբ, հասարակական գիտակցության զարգացմամբ և միասնական գործողությունների կարողությամբ։ Նրա հայացքների ուսումնասիրության կարևոր սկզբնաղբյուրներից է XVIII դարի Մադրասի հայկական մտավոր միջավայրում հրատարակված «Նոր տետրակ, որ կոչի յորդորակ» աշխատությունը, որտեղ ներկայացված էին ազատության, լուսավորության և Հայաստանի ազատագրման վերաբերյալ գաղափարներ։ Քննության առարկա են դառնում միապետական անսահմանափակ իշխանության նկատմամբ քննադատական վերաբերմունքը, քաղաքական իշխանության կազմակերպման վերաբերյալ պատկերացումները և հասարակության զարգացման գործում ժողովրդի մասնակցության նշանակությունը։ Հետազոտական գրականության մեջ նրա պատկերացրած ապագա պետական կառավարման կոնկրետ ձևի վերաբերյալ առկա են տարբեր մեկնաբանություններ. որոշ ուսումնասիրություններ դրանք կապում են հանրապետական գաղափարների հետ, իսկ այլ մեկնաբանություններում նշվում է սահմանադրական միապետության հնարավորությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև լուսավորության գաղափարը. կրթությունը, գիտելիքի տարածումը և երիտասարդության հասարակական ակտիվությունը ներկայացվում էին որպես ազգային վերածննդին նպաստող կարևոր պայմաններ։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են նրա կապերը XVIII դարի հայկական ազատագրական մտքի այլ ներկայացուցիչների և Մադրասի հայկական մտավոր շրջանակի հետ՝ հնարավորություն տալով քաղաքական հայացքները դիտարկել ժամանակաշրջանի գաղափարական ավելի լայն շարժումների համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ազգային ազատագրության, պետականության, հասարակական առաջընթացի և լուսավորության փոխկապակցվածությունը XVIII դարի հայ քաղաքական մտքում և գնահատելու այդ գաղափարների տեղը հայ հասարակական-քաղաքական մտածողության հետագա զարգացման պատմության մեջ։
Updated: 2026-09-27
Chemistry
Поверхностные и объемные свойства диалкилсульфоксидных растворов
Ֆիզիկական քիմիայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է դիալկիլսուլֆօքսիդների լուծույթների մակերևութային և ծավալային հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում լուծույթների բաղադրության, միջմոլեկուլային փոխազդեցությունների և կառուցվածքային առանձնահատկությունների ազդեցությունը դրանց ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մակերևութային լարվածության, խտության, մոլային ծավալի և լուծույթների կառուցվածքի փոփոխությունները բնութագրող այլ պարամետրերի ուսումնասիրմանը։ Վերլուծվում են լուծիչի և լուծված նյութի մոլեկուլների փոխազդեցությունները, կոնցենտրացիայի փոփոխության ազդեցությունը համակարգի հատկությունների վրա և լուծույթներում հնարավոր ասոցիացման գործընթացները։ Քննարկվում են նաև փորձարարական տվյալների մշակման, ջերմադինամիկական պարամետրերի գնահատման և ստացված արդյունքների միջոցով հեղուկ համակարգերի մոլեկուլային կառուցվածքի վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորման հարցերը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու դիալկիլսուլֆօքսիդային համակարգերի մակերևութային ու ծավալային հատկությունների միջև առկա փոխկապակցվածությունները և գնահատելու դրանց ֆիզիկաքիմիական վարքի առանձնահատկությունները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ֆիզիկական քիմիայի, լուծույթների տեսության և քիմիական թերմոդինամիկայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։
Updated: 2026-10-05
Religion
Սուրբ գիրք՝ Հին և Նոր Կտակարան
Հրատարակությունը ներկայացնում է քրիստոնեական Սուրբ Գրքի երկու հիմնական բաժինները՝ Հին և Նոր Կտակարանները, որոնք կազմում են աստվածաշնչյան ավանդույթի հիմքը։ Հին Կտակարանը ներառում է աշխարհի արարման, մարդկության սկզբնավորման, նախահայրերի պատմության, Իսրայելի ժողովրդի անցյալի, մարգարեական պատգամների, իմաստության գրականության և հոգևոր խրատների հետ կապված սուրբգրային նյութը։ Նոր Կտակարանը կենտրոնանում է Հիսուս Քրիստոսի կյանքի, քարոզչության, առակների, հրաշքների, չարչարանքների, խաչելության և հարության, ինչպես նաև առաքյալների գործունեության և վաղ քրիստոնեական համայնքների ձևավորման վրա։ Երկու Կտակարանները փոխկապակցված են քրիստոնեական մեկնաբանության մեջ և բացահայտում են աստվածային հայտնության, ուխտի, փրկության, հավատի և բարոյական պատասխանատվության գաղափարները։ Սուրբգրային պատմություններն ու ուսմունքները դարեր շարունակ ձևավորել են քրիստոնեական հավատքը, եկեղեցական ծեսերը, գրականությունը, արվեստն ու հասարակական մտածողությունը։ Այս ամբողջական հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի կրոնական ընթերցանության, աստվածաշնչյան գիտելիքների տարածման և հոգևոր կրթության համար՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ծանոթանալ քրիստոնեական սուրբգրային ժառանգության հիմնական բովանդակությանը։
Updated: 2026-11-05