Речевой дискурс персонажей и тип языковой личности в романе Ф. M. Достоевского "Подросток"

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է Գերմանիայի մանկավարժական բարձրագույն կրթական հաստատությունների գործունեությանը և դրանցում սովորող հայ ուսանողների կրթական փորձառությանը։ Այն ներկայացնում է եվրոպական կրթական միջավայրի և հայ երիտասարդության կրթական ձգտումների առնչությունները՝ անդրադառնալով մանկավարժական մասնագիտական պատրաստության, ուսումնական հաստատությունների կազմակերպման և կրթական համակարգի զարգացման հարցերին։ Նյութը կարևոր է 19-րդ դարի վերջում հայ կրթական կյանքի և եվրոպական առաջավոր կրթական փորձի միջև ձևավորված կապերի ուսումնասիրության համար։ Գերմանիայի մանկավարժական հաստատությունները դիտարկվում են որպես մասնագիտական գիտելիքների և ուսուցման մեթոդների ձեռքբերման միջավայր, որտեղ հայ ուսանողները հնարավորություն ունեին ծանոթանալու կրթության կազմակերպման տարբեր սկզբունքների ու մանկավարժական մոտեցումների։ Հրատարակությունը կարող է տեղեկություններ հաղորդել հայ ուսանողների արտասահմանյան կրթության պատմության, նրանց մասնագիտական պատրաստության և եվրոպական կրթական համակարգերի նկատմամբ հայ հասարակական հետաքրքրության մասին։ Այն արժեքավոր սկզբնաղբյուր է հայ-գերմանական կրթական ու մշակութային կապերի, հայ մանկավարժական մտքի զարգացման և հայ մտավորականության կրթական շարժումների պատմության ուսումնասիրության համար։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է մեծահասակների կրթության համակարգում առողջ ապրելակերպի մշակույթի ձևավորման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով առողջության պահպանմանն ուղղված գիտելիքների, արժեքների, վարքագծային սովորությունների և պատասխանատու վերաբերմունքի ձևավորման գործընթացը։ Հետազոտության կենտրոնում մեծահասակների շրջանում առողջ ապրելակերպի վերաբերյալ իրազեկվածության բարձրացման, առողջապահական վարքագծի խթանման և կրթական արդյունավետ մեթոդների կիրառման հարցերն են։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է այն հանգամանքը, որ առողջ ապրելակերպը սահմանափակված չէ միայն հիվանդությունների կանխարգելմամբ, այլ ներառում է ֆիզիկական ակտիվության, հավասարակշռված սննդակարգի, հանգստի և քնի ճիշտ կազմակերպման, անձնական հիգիենայի, վնասակար սովորությունների սահմանափակման, հոգեբանական բարեկեցության և առողջության նկատմամբ գիտակցված վերաբերմունքի ամբողջություն։ Աշխատանքում մեծահասակների կրթությունը դիտարկվում է որպես այդ մշակույթի ձևավորման արդյունավետ միջավայր, քանի որ կրթական գործընթացի միջոցով հնարավոր է ոչ միայն փոխանցել առողջության վերաբերյալ գիտելիքներ, այլև նպաստել դրանց գործնական կիրառմանը և կայուն վարքագծային փոփոխությունների ձևավորմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մեծահասակների տարիքային, սոցիալական, մասնագիտական և անհատական առանձնահատկություններին, որոնք անհրաժեշտ է հաշվի առնել կրթական ծրագրերի բովանդակությունն ու մեթոդները մշակելիս։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ առողջ ապրելակերպի վերաբերյալ կրթական ծրագրերի կազմակերպմանը, ուսուցման ինտերակտիվ մեթոդներին, ինքնակրթության հնարավորություններին, առողջապահական տեղեկատվության մատչելիությանը և կրթական ու առողջապահական կառույցների համագործակցությանը։ Կարևորվում է նաև ընտանիքի, աշխատավայրի և հասարակական միջավայրի ազդեցությունը, քանի որ մեծահասակի առողջ վարքագիծը ձևավորվում և ամրապնդվում է ոչ միայն կրթական հաստատությունում, այլև առօրյա կյանքի տարբեր միջավայրերում։ Աշխատանքը կարող է բացահայտել առողջ ապրելակերպի մշակույթի ձևավորմանը խոչընդոտող գործոնները, այդ թվում՝ տեղեկատվության պակասը, սխալ պատկերացումները, ժամանակի և ռեսուրսների սահմանափակությունը, մոտիվացիայի ցածր մակարդակը և առողջապահական վարքագծի կայուն սովորությունների բացակայությունը։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ բացահայտված խնդիրներն ու առաջարկվող մոտեցումները կարող են հիմք ծառայել մեծահասակների կրթության ոլորտում առողջապահական ուղղվածություն ունեցող ծրագրերի կատարելագործման, կրթական բովանդակության հարստացման և առողջ վարքագծի խթանման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել մանկավարժներին, անդրագոգներին, առողջապահության և հանրային առողջության մասնագետներին, կրթական ծրագրեր մշակողներին, հոգեբաններին, ինչպես նաև մեծահասակների կրթության ոլորտի հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը առողջ ապրելակերպի մշակույթի ձևավորումը դիտարկում է որպես շարունակական կրթության կարևոր ուղղություն՝ ընդգծելով գիտելիքի, անձնական պատասխանատվության, արժեքային կողմնորոշումների և գործնական վարքագծի փոխկապակցվածությունը։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում արժեթղթերի շուկայի ինստիտուցիոնալ կառուցվածքի ուսումնասիրությանը և դրա կատարելագործման հիմնական ուղղությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են արժեթղթերի շուկայի կազմակերպման և գործունեության ինստիտուցիոնալ հիմքերը, շուկայի մասնակիցների փոխհարաբերությունները, կարգավորման և վերահսկողության մեխանիզմները, ինչպես նաև շուկայի արդյունավետության վրա ազդող տնտեսական և իրավական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում շուկայի հիմնական ինստիտուտների՝ կարգավորող մարմինների, բորսայական և առևտրային հարթակների, արժեթղթերի հաշվառման և պահպանման համակարգերի, ներդրումային ծառայություններ մատուցող կազմակերպությունների և այլ մասնակիցների դերին։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել ՀՀ արժեթղթերի շուկայի զարգացման առանձնահատկությունները, դրա կառուցվածքային խնդիրները, շուկայի իրացվելիության մակարդակը, ներդրողների ակտիվությունը և ֆինանսական գործիքների բազմազանությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ինստիտուցիոնալ միջավայրի ազդեցությանը ներդրողների վստահության, շուկայի թափանցիկության, մրցակցային պայմանների և գործարքների արդյունավետության վրա։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև արժեթղթերի շուկայի կարգավորման միջազգային փորձին և դրա կիրառման հնարավորություններին Հայաստանի պայմաններում՝ հաշվի առնելով ազգային ֆինանսական համակարգի առանձնահատկությունները։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել կորպորատիվ արժեթղթերի շուկայի ընդլայնմանը, նոր ֆինանսական գործիքների ներդրմանը, ինստիտուցիոնալ ներդրողների ակտիվացմանը և բնակչության ու տնտեսվարող սուբյեկտների՝ կապիտալի շուկայում ներգրավվածության բարձրացմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են առաջարկվել շուկայի ենթակառուցվածքների կատարելագործման, կարգավորման մեխանիզմների արդյունավետության բարձրացման, տեղեկատվական թափանցիկության ապահովման և ներդրողների իրավունքների պաշտպանության ուղղություններ։ Կարևոր նշանակություն կարող է ունենալ նաև թվայնացման և ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառումը՝ արժեթղթերի առևտրի, հաշվառման, տեղեկատվության տարածման և շուկայական տվյալների հասանելիության գործընթացները բարելավելու նպատակով։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել ՀՀ կապիտալի շուկայի զարգացմանը, ֆինանսական ռեսուրսների արդյունավետ վերաբաշխմանը, ներդրումային միջավայրի բարելավմանը և տնտեսության ֆինանսավորման այլընտրանքային աղբյուրների ընդլայնմանը։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, ֆինանսիստներին, ներդրումային ոլորտի մասնագետներին, բանկային և ֆինանսական կազմակերպությունների աշխատակիցներին, պետական կարգավորող մարմինների մասնագետներին, հետազոտողներին և համապատասխան ոլորտների ուսանողներին։

Linguistics

Լեզվաբանական և հայագիտական բնույթի գիտական աշխատությունը նվիրված է հայոց լեզվի բառապաշարում իրանական ծագում ունեցող փոխառությունների ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով դրանց պատմական ձևավորման, լեզվական յուրացման, հնչյունական փոփոխությունների, իմաստային զարգացման և հայերենի բառային համակարգում ունեցած նշանակության հիմնախնդիրները։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է հայերենի և իրանական լեզուների բազմադարյա փոխազդեցության բացահայտման, լեզվական շփումների պատմական նախադրյալների ուսումնասիրության և փոխառյալ բառերի ծագումնաբանական ու համեմատական վերլուծության հետ։ Հայերենի բառապաշարի ձևավորման և զարգացման ընթացքում իրանական լեզուները կարևոր ազդեցություն են ունեցել հատկապես հին և միջին պատմական ժամանակաշրջաններում, երբ հայկական և իրանական աշխարհների միջև գոյություն են ունեցել քաղաքական, տնտեսական, հասարակական և մշակութային սերտ հարաբերություններ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է հին պարսկերենից, միջին իրանական լեզուներից, մասնավորապես՝ պարթևերենից և միջին պարսկերենից, ինչպես նաև իրանական լեզվական այլ աղբյուրներից հայերեն անցած բառերի ուսումնասիրությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի փոխառությունների հնչյունական համապատասխանությունները, բառարմատների կառուցվածքը, ձևաբանական հարմարեցումները, բառերի իմաստային փոփոխությունները և դրանց գործածության առանձնահատկությունները հայերենի պատմական տարբեր փուլերում։ Իրանական փոխառությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայոց լեզվի բառապաշարի հարստացման պատմական ուղիները, օտարալեզու տարրերի յուրացման օրինաչափությունները և լեզվական փոխազդեցության արդյունքում առաջացած նոր բառային ու իմաստային հարաբերությունները։ Կարևոր նշանակություն ունի փոխառյալ բառերի դասակարգումն ըստ իմաստային խմբերի՝ պետական կառավարման, ռազմական գործի, հասարակական հարաբերությունների, իրավական համակարգի, կրոնական պատկերացումների, առևտրի, արհեստների, կենցաղի, բնության և մշակութային կյանքի ոլորտներում։ Հետազոտության շրջանակում կարևորվում է նաև իրանական ծագում ունեցող բառերի տարածվածությունը գրաբարում, միջին հայերենում, աշխարհաբարի տարբերակներում և հայերենի բարբառներում՝ հնարավորություն տալով հետևելու դրանց պատմական կենսունակությանը, գործածության փոփոխություններին և ժամանակակից լեզվում պահպանված ձևերին։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում հայերենում վաղ շրջանից ամրագրված այն փոխառությունները, որոնք ժամանակի ընթացքում ամբողջությամբ հարմարվել են լեզվի հնչյունական և քերականական համակարգին և ընկալվում են որպես հայերենի բառապաշարի բնական բաղադրիչներ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է փոխառությունների տարբերակումը հայերենի և իրանական լեզուների ընդհանուր հնդեվրոպական ժառանգությունից, քանի որ բառերի արտաքին նմանությունը միշտ չէ, որ վկայում է փոխառության մասին։ Այս տեսանկյունից առանձնահատուկ նշանակություն ունեն պատմահամեմատական լեզվաբանության մեթոդները, հնչյունական համապատասխանությունների ուսումնասիրությունը, բառերի հնագույն վկայությունների համադրությունը և դրանց տարածման պատմական պայմանների գնահատումը։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև հայերենի պատմական հնչյունաբանությանը, ստուգաբանությանը, բառագիտությանը, իմաստաբանությանը և լեզվական շփումների տեսությանը։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում հայ մատենագրական աղբյուրներում պահպանված իրանական ծագման բառերի վկայությունները, դրանց կիրառության համատեքստերը և տարբեր դարաշրջաններում ունեցած իմաստային առանձնահատկությունները։ Իրանական փոխառությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու հայերի և իրանական ժողովուրդների պատմական շփումների որոշ կողմերը, բացահայտելու մշակութային ազդեցությունների ուղղությունները և լեզվական տվյալների միջոցով լրացուցիչ պատկերացում կազմելու հին Հայաստանի հասարակական ու քաղաքական կյանքի մասին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն նաև փոխառությունների միջնորդավորված փոխանցման հնարավորությունները, երբ բառերը հայերեն են անցել ոչ անմիջապես սկզբնաղբյուր լեզվից, այլ լեզվական շփումների ավելի բարդ գործընթացների արդյունքում։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է հայերենի բառապաշարի պատմական շերտերի բացահայտման, իրանական լեզուների հետ ունեցած փոխառնչությունների համակարգման և լեզվական փոփոխությունների օրինաչափությունների ուսումնասիրության անհրաժեշտությամբ։

Mathematics

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ճաքերի և անցքերի առկայությամբ ճկվող հեծանների մեխանիկական վարքի ուսումնասիրությանը՝ ներառելով դրանց դեֆորմացիայի, տատանումների և կայունության խնդիրները։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է պարզել, թե ինչպես են հեծանի կառուցվածքային ամբողջականության խախտումները՝ մասնավորապես ճաքերը և տեխնոլոգիական կամ կառուցվածքային անցքերը, ազդում նրա կրողունակության, կոշտության, բնական հաճախականությունների և ընդհանուր կայունության վրա։ Աշխատության հիմքում ընկած է այն հանգամանքը, որ իրական ինժեներական կառույցներում հեծանները միշտ չէ, որ ունեն իդեալական, միատարր և անթերի կառուցվածք․ նյութում կարող են առաջանալ ճաքեր, իսկ կառուցվածքային կամ տեխնոլոգիական անհրաժեշտությունից ելնելով կարող են նախատեսվել տարբեր չափերի և դիրքերի անցքեր։ Նման արատները փոխում են տարրի լայնակի կտրվածքի երկրաչափությունը և, հետևաբար, ազդում են նրա դիմադրության ու դեֆորմացիոն հատկությունների վրա։ Ճկման խնդրի ուսումնասիրության ժամանակ ուշադրություն է դարձվում արտաքին բեռի ազդեցությամբ առաջացող տեղաշարժերին, պտտման անկյուններին և ներքին ուժերին։ Ճաքի առկայությունը կարող է դիտարկվել որպես տեղային կոշտության նվազման պատճառ, ինչի հետևանքով հեծանի դեֆորմացիաները կարող են մեծանալ նույնիսկ այն դեպքում, երբ արտաքին բեռը չի փոխվում։ Անցքերի դեպքում կարևոր է դրանց չափը, ձևը, քանակը և տեղադրությունը, քանի որ այդ գործոնները կարող են փոփոխել ինչպես հեծանի ընդհանուր կոշտությունը, այնպես էլ տեղային լարվածությունների բաշխումը։ Աշխատության մյուս կարևոր ուղղությունը հեծանի տատանումների ուսումնասիրությունն է։ Կառուցվածքային վնասվածքները կարող են փոխել համակարգի զանգվածի և կոշտության բաշխումը, ինչն իր հերթին անդրադառնում է բնական տատանումների հաճախականությունների և ձևերի վրա։ Այդ պատճառով տատանողական բնութագրերի փոփոխությունը կարող է օգտագործվել նաև որպես կառուցվածքային վնասվածքների հայտնաբերման և գնահատման հնարավոր միջոց։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կայունության խնդրին, հատկապես այն դեպքերում, երբ հեծանը ենթարկվում է սեղմող կամ երկայնական ուժերի։ Ճաքերի և անցքերի հետևանքով կոշտության նվազումը կարող է փոխել կրիտիկական բեռը և մեծացնել կորացման կամ կայունության կորստի հավանականությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել դասական առաձգականության տեսության, հեծանների տեսության և թվային հաշվարկների մեթոդները՝ տարբեր վնասվածքների ազդեցությունը քանակապես գնահատելու համար։ Մաթեմատիկական մոդելավորումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել տարբեր երկարությամբ և երկրաչափությամբ հեծաններ, փոփոխել ճաքի կամ անցքի դիրքն ու չափերը և գնահատել դրանց ազդեցությունը կառուցվածքի հիմնական մեխանիկական բնութագրերի վրա։ Աշխատության կիրառական նշանակությունը կապված է շինարարական և ինժեներական կառույցների անվտանգության գնահատման հետ, քանի որ վնասված կամ թուլացած տարրերի իրական վարքի ճիշտ կանխատեսումը կարևոր է դրանց շահագործման հուսալիության, վերանորոգման անհրաժեշտության որոշման և վթարների կանխարգելման համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը միավորում է ճկման, դինամիկայի և կայունության խնդիրները՝ դիտարկելով դրանք ոչ իդեալական կառուցվածք ունեցող հեծանների համար և ցույց տալով, թե ինչպես կարող են ճաքերն ու անցքերը փոխել կառուցվածքի մեխանիկական արձագանքը։

Law

Այս աշխատությունը վերաբերում է դատական նախադեպի (precedent) դերին և նշանակությանը Անգլիայի և ԱՄՆ-ի ազգային իրավական համակարգերի զարգացման գործում՝ ընդգծելով ընդհանուր իրավունքի (common law) ձևավորման պատմական, ինստիտուցիոնալ և տեսական հիմքերը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերլուծել դատական նախադեպի՝ որպես իրավունքի աղբյուրի, էվոլյուցիան և դրա ազդեցությունը երկու երկրների իրավական համակարգերի կառուցվածքի և զարգացման վրա։ Ուսումնասիրվում են Անգլիական իրավունքում նախադեպային համակարգի ձևավորման պատմական փուլերը՝ թագավորական դատարանների գործունեությունից մինչև ժամանակակից դատական պրակտիկա, ինչպես նաև ԱՄՆ-ում դրա ադապտացումը դաշնային և նահանգային իրավական համակարգերի առանձնահատկություններին համապատասխան։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում stare decisis սկզբունքին՝ որպես դատական որոշումների պարտադիր նախադեպային ուժի հիմք, և դրա կիրառման սահմաններին՝ նոր սոցիալական և տնտեսական հարաբերությունների պայմաններում։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է դատական նախադեպի հարաբերակցությունը օրենսդրական իրավունքի հետ, դատավորի ստեղծագործական դերը իրավունքի զարգացման գործընթացում, ինչպես նաև նախադեպային իրավունքի ճկունությունն ու փոփոխվող հասարակական պահանջներին հարմարվելու կարողությունը։ Միաժամանակ վերլուծվում են երկու համակարգերի միջև նմանություններն ու տարբերությունները՝ հատկապես իրավական աղբյուրների հիերարխիայի, դատական կառուցվածքի և իրավական մեկնաբանության մեթոդների առումով։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է համեմատական իրավագիտության ոլորտում՝ նպաստելով անգլոսաքսոնական իրավական համակարգերի ավելի խորքային ընկալմանը և դատական նախադեպի տեսական ու գործնական նշանակության գնահատմանը։