Sեփականության բազմաձևությունը և ապապետականացման գործընթացները ՀՀ-ում (բնական մենաշնորհների ճյուղերում)

Informatics

Աշխատությունը նվիրված է Մուր–Պենրոուզի պարամետրական ընդհանրացված հակադարձ մատրիցների որոշման թվային-վերլուծական մեթոդների մշակմանը և համապատասխան հաշվողական ընթացակարգերի ավտոմատացմանը։ Քննության են առնվում ընդհանրացված հակադարձ մատրիցների տեսական հիմքերը, դրանց գոյության և միակության պայմանները, կառուցվածքային առանձնահատկությունները և կիրառությունը գծային հանրահաշվի տարբեր խնդիրներում։ Վերլուծվում են պարամետրերից կախված մատրիցների դեպքում հակադարձման գործընթացում առաջացող խնդիրները, այդ թվում՝ մատրիցի ռանգի հնարավոր փոփոխությունները, հատուկ արժեքների ազդեցությունը և հաշվարկների թվային կայունության ապահովման անհրաժեշտությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վերլուծական արտահայտությունների և թվային հաշվարկների համատեղ կիրառմանը՝ ընդհանրացված հակադարձ մատրիցների տարրերը արդյունավետ և բավարար ճշտությամբ որոշելու նպատակով։ Դիտարկվում են հաշվարկային ալգորիթմների կառուցման, դրանց արդյունավետության գնահատման և տարբեր պարամետրական դեպքերի մշակման մոտեցումները։ Քննարկվում են նաև մեծածավալ և բարդ մատրիցային հաշվարկների ավտոմատացման հնարավորությունները՝ համապատասխան ծրագրային միջոցների և ալգորիթմական ընթացակարգերի կիրառմամբ։ Կարևորվում է հաշվարկային գործողությունների քանակի նվազեցումը, արդյունքների ճշտության վերահսկումը և թվային սխալների ազդեցության սահմանափակումը։ Անդրադարձ է կատարվում մշակվող մեթոդների կիրառությանը գծային հավասարումների համակարգերի լուծման, փոքրագույն քառակուսիների խնդիրների, մաթեմատիկական մոդելավորման, օպտիմալացման և այլ հաշվողական խնդիրներում։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել պարամետրական մատրիցների հետ աշխատանքի արդյունավետ ալգորիթմների զարգացմանը և բարդ հաշվարկների ծրագրային ավտոմատացման կատարելագործմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել հաշվողական մաթեմատիկայի, թվային վերլուծության, կիրառական գծային հանրահաշվի և մաթեմատիկական ծրագրավորման ոլորտների հետազոտողների ու մասնագետների համար։

Literature

Հրատարակությունը գեղարվեստական արձակի նմուշ է, որի վերնագիրը մատնանշում է սիրային հարաբերությունների, մարդկային զգացմունքների և գաղտնիքների շուրջ ծավալվող պատմողական նյութ։ «Արարատի այցելուն» անվանումը ստեղծագործությանը հաղորդում է նաև խորհրդանշական ու տեղագրական երանգ՝ կապելով այն հայկական մշակութային պատկերացումների և ազգային ինքնության կարևոր խորհրդանիշներից մեկի հետ։ Երկրորդ հատորի առկայությունը վկայում է ստեղծագործության շարունակական կառուցվածքի մասին և ենթադրում է պատմության զարգացում նախորդ մասում ներկայացված իրադարձություններից հետո։ Վերնագրում միավորված սիրային և խորհրդավոր մոտիվները հնարավորություն են տալիս աշխատությունը դիտարկելու 19-րդ դարի հայ գեղարվեստական գրականության այն ուղղության համատեքստում, որտեղ անձնական զգացմունքները, մարդկային փոխհարաբերությունները և պատմողական հետաքրքրությունը կարևոր տեղ էին զբաղեցնում։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև Կոստանդնուպոլսի հայ տպագրական և գրական միջավայրի ուսումնասիրության համար։ Այն արտացոլում է հայ ընթերցողական մշակույթի զարգացումը, գեղարվեստական արձակի տարածումը և բազմահատոր ստեղծագործությունների հրատարակման ավանդույթը։ Գիրքը կարող է ծառայել որպես նյութ 19-րդ դարի հայ գրականության, սիրային թեմատիկայի և ժամանակի ընթերցողական նախասիրությունների ուսումնասիրության համար։

History

Այս աշխատությունը ուսումնասիրում է սլավոնական ժողովուրդների ծագման վերաբերյալ ձևավորված պատմական հիշողությունները, առասպելները և վաղ միջնադարյան աղբյուրներում պահպանված տեղեկությունները՝ փորձելով տարբերակել դիցաբանական պատկերացումները և գիտականորեն հիմնավորված պատմական շերտերը։ Գրքում վերլուծվում են սլավոնների ձևավորման գործընթացները Եվրոպայի արևելյան և կենտրոնական հատվածներում, նրանց ցեղային միավորումների զարգացումը, ինչպես նաև հարևան քաղաքակրթությունների՝ բյուզանդական, գերմանական և թյուրքական աշխարհների ազդեցությունը այդ գործընթացների վրա։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև սլավոնական ինքնության ձևավորման մեխանիզմներին՝ ընդգծելով լեզվի, մշակույթի և պատմական հիշողության դերը հավաքական գիտակցության կայացման գործում։ Աշխատությունը համադրում է պատմագիտական, լեզվաբանական և մարդաբանական մոտեցումները՝ ընթերցողին ներկայացնելով սլավոնական աշխարհի ծագման վերաբերյալ տարբեր տեսությունների համապարփակ պատկերացում։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի և վերականգնվող նախահնդեվրոպական լեզվի պատմական կապերի, հայերենի ծագման և հնդեվրոպական լեզվաընտանիքում նրա զբաղեցրած դիրքի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում հայերենի հնչյունական, ձևաբանական, բառապաշարային և քերականական առանձնահատկությունները՝ դրանք համադրելով նախահնդեվրոպական վերականգնված ձևերի և մյուս հնդեվրոպական լեզուների համապատասխան տվյալների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կանոնավոր հնչյունական համապատասխանություններին և այն պատմական փոփոխություններին, որոնց միջոցով նախնական հնչյունական համակարգից ձևավորվել են հայերենին բնորոշ հնչյունները։ Ուսումնասիրվում են ձայնավորների և բաղաձայնների պատմական զարգացումը, հնչյունափոխությունների օրինաչափությունները, շեշտադրության հնարավոր ազդեցությունները և տարբեր ժամանակաշրջաններում տեղի ունեցած լեզվական փոփոխությունները։ Բառապաշարի ուսումնասիրության ընթացքում առանձնացվում են բնիկ հնդեվրոպական ծագում ունեցող բառերը և քննվում դրանց ստուգաբանությունը՝ համեմատելով ազգակցակից լեզուներում պահպանված ձևերի հետ։ Այդպիսի համեմատությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու բառերի հնագույն ձևերն ու իմաստները և հետևելու դրանց հետագա զարգացմանը հայերենում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև քերականական համակարգի պատմությանը՝ գոյականի հոլովման, թվի և սեռի հնագույն կարգերի, դերանունների, բայական խոնարհման, ժամանակաձևերի և բառակազմական միջոցների ուսումնասիրությանը։ Քննության է առնվում, թե նախահնդեվրոպական քերականական համակարգի որ հատկանիշներն են պահպանվել հայերենում, որոնք են վերափոխվել, և ինչ նոր առանձնահատկություններ են առաջացել հայերենի ինքնուրույն զարգացման ընթացքում։ Միաժամանակ կարևորվում է բնիկ բառաշերտի տարբերակումը իրանական, հունական, ասորական և այլ լեզուներից կատարված պատմական փոխառություններից, քանի որ այդ տարբերակումը հիմնարար նշանակություն ունի հայերենի հնագույն վիճակի վերականգնման համար։ Համեմատական-պատմական մեթոդի կիրառմամբ հայերենի տվյալները դիտարկվում են հնդեվրոպական լեզուների ընդհանուր զարգացման համատեքստում՝ բացահայտելով ինչպես ընդհանուր ժառանգությունը, այնպես էլ հայերենին հատուկ նորամուծությունները։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի հայոց լեզվի վաղ պատմության, ստուգաբանության և պատմական քերականության ուսումնասիրության համար և միաժամանակ նպաստում է նախահնդեվրոպական լեզվական համակարգի վերականգնման ու հնդեվրոպական լեզուների պատմական փոխհարաբերությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Chemistry

Քիմիական գիտությունների, կոորդինացիոն քիմիայի և մոլեկուլային սպեկտրոսկոպիայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ազոտի (II) օքսիդի (NO) և մի շարք անցումային մետաղների պորֆիրինատների ցածրջերմաստիճանային փոխազդեցությունների սպեկտրային ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում մետաղապորֆիրինային համալիրների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց էլեկտրոնային հատկությունները և փոքր մոլեկուլների հետ կոորդինացիոն փոխազդեցությունների հնարավոր մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազոտի (II) օքսիդի՝ որպես լիգանդի հատկություններին, մետաղական կենտրոնի հետ դրա կապման բնույթին և առաջացող համալիրների կայունությանը։ Վերլուծվում են տարբեր անցումային մետաղների էլեկտրոնային կառուցվածքի, օքսիդացման աստիճանի և կոորդինացիոն միջավայրի ազդեցությունները ազոտի օքսիդի հետ փոխազդեցության առանձնահատկությունների վրա։ Քննարկվում են ցածր ջերմաստիճաններում ընթացող համալիրագոյացման գործընթացները, դրանց հնարավոր միջանկյալ վիճակները և ջերմաստիճանի փոփոխության ազդեցությունը համակարգերի սպեկտրային բնութագրերի վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել ինֆրակարմիր, էլեկտրոնային կլանման և այլ սպեկտրոսկոպիական մեթոդների կիրառման հնարավորությունները՝ առաջացող միացությունների կառուցվածքի և կապերի բնույթի պարզաբանման նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում սպեկտրային գոտիների դիրքերի, ինտենսիվությունների և փոփոխությունների վերլուծությանը, ինչպես նաև փորձարարական տվյալների համադրմանը մոլեկուլների էլեկտրոնային կառուցվածքի վերաբերյալ տեսական պատկերացումների հետ։ Կարևորվում է մետաղ–ազոտի օքսիդ կապի բնույթի, լիգանդների փոխազդեցության և մետաղապորֆիրինային համակարգերի ռեակցիոնունակության ուսումնասիրությունը։ Աշխատանքը կարող է նպաստել ազոտի օքսիդի կոորդինացիոն քիմիայի օրինաչափությունների բացահայտմանը և պորֆիրինային համալիրների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների վերաբերյալ գիտելիքների խորացմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել անօրգանական քիմիայի, կոորդինացիոն միացությունների քիմիայի, մոլեկուլային սպեկտրոսկոպիայի և կենսաանօրգանական քիմիայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

History

Այս թեման վերաբերում է ուշ բրոնզեդարյան ժամանակաշրջանի թաղման ծեսերին Հայկական լեռնաշխարհի հյուսիս-արևելյան հատվածում՝ ընդգծելով այն հնագիտական և մշակութային առանձնահատկությունները, որոնք բնորոշ են տեղական հասարակությունների հավատալիքներին, սոցիալական կառուցվածքին և մահվան ու հետմահու աշխարհի ընկալումներին։ Ուշ բրոնզեդարում (մ.թ.ա. II հազարամյակի երկրորդ կես) տարածաշրջանում նկատվում է թաղման ձևերի բազմազանություն՝ ներառյալ քարարկղային թաղումներ, կույտային դամբարաններ և երբեմն նաև քարե կառուցվածքներով ծածկված գերեզմաններ, որոնք արտացոլում են ինչպես տեղական ավանդույթների զարգացումը, այնպես էլ հարևան մշակութային շրջանների ազդեցությունները։