Սովետական Հայաստանի Ճարտարապետական Հուշարձանները

Biology

Աշխատությունը նվիրված է գլուտամատ դեհիդրոգենազ ֆերմենտի դերի ուսումնասիրությանը Corynebacterium glutamicum մանրէի նյութափոխանակության և մի շարք ամինաթթուների գերարտադրության գործընթացներում։ Քննության են առնվում ֆերմենտի կենսաքիմիական առանձնահատկությունները, դրա մասնակցությունը ազոտային նյութափոխանակությանը և ամոնիումի յուրացման հետ կապված նյութափոխանակային ուղիներին։ Վերլուծվում է գլուտամատ դեհիդրոգենազի ակտիվության և ամինաթթուների կենսասինթեզի միջև փոխկապակցվածությունը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով բջջում ածխածնային և ազոտային նյութափոխանակության հավասարակշռությանը։ Դիտարկվում է գլուտամատի՝ որպես բազմաթիվ կենսասինթետիկ գործընթացների կարևոր միջանկյալ միացության նշանակությունը և դրա ազդեցությունը այլ ամինաթթուների առաջացման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆերմենտային ակտիվության փոփոխությունների պայմաններում մանրէային բջիջների նյութափոխանակային արձագանքներին և նպատակային միացությունների կուտակման առանձնահատկություններին։ Քննարկվում են տարբեր սննդային և մշակման պայմանների ազդեցությունները ֆերմենտի ակտիվության, բջիջների աճի և ամինաթթուների արտադրողականության վրա։ Ուսումնասիրվում են նաև նյութափոխանակային ուղիների կարգավորման մեխանիզմները և դրանց փոխկապակցվածությունը մանրէի արտադրական հատկությունների հետ։ Կարևորվում է համապատասխան ֆերմենտային համակարգերի ուսումնասիրությունը՝ բարձր արտադրողականությամբ մանրէային շտամների կենսաքիմիական առանձնահատկությունները հասկանալու և կենսատեխնոլոգիական գործընթացների արդյունավետությունը բարձրացնելու տեսանկյունից։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել ամինաթթուների մանրէաբանական արտադրության հիմքում ընկած նյութափոխանակային մեխանիզմների առավել ամբողջական բացահայտմանը, ինչպես նաև արդյունաբերական կենսատեխնոլոգիայում կիրառվող արտադրական շտամների հատկությունների նպատակային բարելավման գիտական մոտեցումների զարգացմանը։

History

Աշխատությունը ուսումնասիրում է հայ հասարակական և մտավոր շրջանակների վերաբերմունքը 1830-1860-ական թվականների լեհական ազգային-ազատագրական շարժումների նկատմամբ՝ դիտարկելով այդ ժամանակաշրջանի քաղաքական իրադարձությունների արձագանքը հայ իրականության մեջ։ Ուսումնասիրության կենտրոնում այն գաղափարներն ու տեսակետներն են, որոնք ձևավորվել են լեհական ազատագրական պայքարի, ազգային ինքնորոշման ձգտումների և եվրոպական քաղաքական փոփոխությունների ազդեցությամբ։ 1830-1831 թվականների Նոյեմբերյան ապստամբությունը, ինչպես նաև 1863-1864 թվականների Հունվարյան ապստամբությունը Լեհաստանի ազգային պատմության կարևորագույն իրադարձություններից էին և լայն արձագանք էին գտնում ժամանակի եվրոպական հասարակական ու մտավոր միջավայրում։ Աշխատությունը բացահայտում է, թե հայ մտավորականությունը և հասարակական գործիչներն ինչպես էին ընկալում այդ պայքարները, ինչ զուգահեռներ էին տեսնում լեհ ժողովրդի ազգային ձգտումների և հայության պատմական ու քաղաքական խնդիրների միջև, ինչպես նաև ինչ նշանակություն էին տալիս ազատության, ազգային իրավունքների, ինքնության պահպանման և քաղաքական ինքնորոշման գաղափարներին։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ժամանակի հայկական մամուլի, հրապարակախոսության, գրական-հասարակական մտքի և քաղաքական քննարկումների հնարավոր արտացոլումներին՝ ցույց տալու համար, թե եվրոպական ազգային շարժումները ինչպես էին ներգործում հայ հասարակական գիտակցության զարգացման վրա։ Լեհական փորձի ընկալումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես արտաքին քաղաքական իրադարձությունների արձագանք, այլև որպես սեփական ազգային խնդիրների վերաիմաստավորման միջոց։ Այդ համատեքստում ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու 19-րդ դարի հայ հասարակական մտքի եվրոպական կողմնորոշումները, ազգային-ազատագրական գաղափարների տարածման առանձնահատկությունները և տարբեր ժողովուրդների ազատագրական շարժումների նկատմամբ ձևավորվող համակրանքն ու հետաքրքրությունը։ Աշխատությունը կարևոր է նաև այն առումով, որ ցույց է տալիս հայ մտավորականության ներգրավվածությունը ժամանակի եվրոպական գաղափարական գործընթացների մեջ և օգնում է ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել հայ ազգային-քաղաքական մտքի զարգացման, նրա գաղափարական աղբյուրների և միջազգային համատեքստի մասին։

History

Ժողովածուն ամփոփում է 1976–1977 թվականներին իրականացված դաշտային ազգագրական և մարդաբանական հետազոտությունների արդյունքներին նվիրված համամիութենական գիտական նստաշրջանի զեկուցումների թեզիսները։ Ներկայացված նյութերն արտացոլում են տարբեր ժողովուրդների ու համայնքների կյանքի, մշակույթի, կենցաղի, սոցիալական հարաբերությունների և մարդաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրման գիտական ուղղություններն ու հետազոտական մոտեցումները։ Դաշտային աշխատանքների արդյունքների քննարկումը կարևոր նշանակություն ունի ազգագրական տվյալների հավաքագրման, համակարգման և համեմատական վերլուծության համար՝ հնարավորություն տալով բացահայտելու մշակութային ավանդույթների, հասարակական կազմակերպման ձևերի և կենսակերպի ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Ժողովածուն ընդգրկում է գիտական քննարկումների բազմազան շրջանակ՝ միավորելով ազգագրական դիտարկումներն ու մարդաբանական ուսումնասիրությունները։ Զեկուցումների թեզիսները ներկայացնում են հետազոտությունների հիմնական դրույթները, մեթոդաբանական մոտեցումները և գիտական եզրահանգումները՝ ծառայելով ոլորտի մասնագետների միջև գիտելիքների ու հետազոտական փորձի փոխանակմանը։ Հրատարակությունը կարևոր աղբյուր է ազգագրության և մարդաբանության պատմության, դաշտային հետազոտությունների մեթոդների ու ժողովուրդների մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Այն օգտակար է հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և հասարակագիտական գիտություններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Literature

Այս աշխատությունը նվիրված է Ալեխո Կարպենտիերի սոցիալ-փիլիսոփայական արձակի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով նրա ստեղծագործությունների գաղափարական խորքը, գեղարվեստական առանձնահատկությունները և լատինամերիկյան գրականության զարգացման մեջ ունեցած դերը։ Կարպենտիերի արձակը ձևավորվել է որպես մշակութային, պատմական և փիլիսոփայական մտորումների համադրություն, որտեղ կենտրոնական տեղ են զբաղեցնում պատմության ընկալումը, հասարակական իրականության հակասությունները և մարդու գոյաբանական խնդիրները։ Նրա ստեղծագործություններում առանձնահատուկ է «մոգական ռեալիզմի» և պատմական իրականության սինթեզը, որտեղ իրական իրադարձությունները ներկայացվում են առասպելաբանական, խորհրդանշական և փիլիսոփայական շերտերի միջոցով։ Սոցիալ-փիլիսոփայական ուղղվածությունը հատկապես արտահայտվում է իշխանության, ազատության, հեղափոխության և մշակութային ինքնության խնդիրների քննադատական մեկնաբանության մեջ, որտեղ անհատը դիտարկվում է պատմական գործընթացների և սոցիալական կառուցվածքների համատեքստում։ Կարպենտիերի պոետիկան բնորոշվում է բազմաշերտ պատմողականությամբ, լեզվական հարուստ կառուցվածքով և երաժշտական ռիթմիկայով, որոնք ստեղծում են խորքային գեղարվեստական ազդեցություն։ Նրա արձակը ոչ միայն գեղարվեստական ստեղծագործություն է, այլ նաև փիլիսոփայական մտորումների դաշտ, որտեղ պատմությունը և առասպելը փոխլրացնում են միմյանց՝ բացահայտելով լատինամերիկյան ինքնության և քաղաքակրթական զարգացման բարդ ուղիները։ Այսպիսով, Ալեխո Կարպենտիերի սոցիալ-փիլիսոփայական արձակը կարևոր տեղ է զբաղեցնում XX դարի համաշխարհային գրականության մեջ՝ որպես մշակութային և գաղափարական խորքային վերլուծության օրինակ։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է դպրոցականների գեղարվեստական կրթության համակարգում դեկորատիվ-կիրառական արվեստի դերին, նշանակությանը և ուսուցման մեթոդներին։ Գրքում վերլուծվում են այն մանկավարժական մոտեցումները, որոնք նպաստում են աշակերտների ստեղծագործական մտածողության, գեղագիտական ճաշակի և գործնական հմտությունների զարգացմանը դեկորատիվ արվեստի տարբեր ձևերի միջոցով։ Ներկայացվում են ուսումնական գործընթացում կիրառվող մեթոդներ, ծրագրային մոտեցումներ և ուսուցման կազմակերպման ձևեր, որոնք օգնում են ինտեգրել ժողովրդական և ժամանակակից դեկորատիվ արվեստի տարրերը դպրոցական կրթության մեջ։ Հեղինակը ընդգծում է արվեստի ուսուցման դաստիարակչական և մշակութային նշանակությունը՝ որպես ազգային ինքնության ձևավորման, գեղագիտական ընկալման և ստեղծագործական կարողությունների զարգացման կարևոր գործոն։ Քննարկվում են նաև ուսուցիչների պատրաստման, դասընթացների արդյունավետ կազմակերպման և ուսումնական նյութերի ընտրության հարցերը։ Գիրքը նախատեսված է մանկավարժների, արվեստի ուսուցիչների, ուսանողների և գեղարվեստական կրթության ոլորտով հետաքրքրվողների համար՝ որպես տեսական և գործնական արժեքավոր ուղեցույց։

Philosophy

Աշխատությունը նվիրված է ամերիկացի փիլիսոփա Ռիչարդ Ռորտիի փիլիսոփայական հայացքների քննական և մեթոդաբանական վերլուծությանը։ Քննության են առնվում նրա մտածողության ձևավորման գաղափարական աղբյուրները, պրագմատիստական ավանդույթի հետ ունեցած կապերը և ժամանակակից արևմտյան փիլիսոփայության համատեքստում նրա մոտեցումների առանձնահատկությունները։ Վերլուծվում են ճշմարտության, գիտելիքի, լեզվի, իրականության և ճանաչողության վերաբերյալ նրա պատկերացումները՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով ավանդական իմացաբանական մոտեցումների վերաիմաստավորմանը։ Դիտարկվում է լեզվի դերը մարդկային փորձի նկարագրման և աշխարհի վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորման գործընթացում, ինչպես նաև փիլիսոփայական բառապաշարների պատմական ու մշակութային պայմանավորվածության խնդիրը։ Քննարկվում են օբյեկտիվության, հիմնավորման և գիտելիքի համընդհանուր հիմքերի վերաբերյալ Ռորտիի քննադատական մոտեցումները, դրանց տեսական նախադրյալներն ու փիլիսոփայական հետևանքները։ Առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում նոր պրագմատիզմի, հակահիմնարարության, հեգնանքի, համերաշխության և ազատական հասարակության վերաբերյալ նրա գաղափարների ուսումնասիրությանը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև փիլիսոփայության դերի և նշանակության վերաբերյալ նրա ըմբռնմանը, ըստ որի փիլիսոփայական մտածողությունը կարող է դիտարկվել ոչ միայն որպես վերջնական ճշմարտությունների որոնում, այլև որպես տարբեր գաղափարների, նկարագրությունների և մշակութային ավանդույթների միջև շարունակական երկխոսություն։ Համեմատական դիտարկման միջոցով բացահայտվում են նրա մոտեցումների ուժեղ և վիճահարույց կողմերը, ինչպես նաև դրանց շուրջ ձևավորված տեսական բանավեճերը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված պատկերացում կազմելու Ռորտիի փիլիսոփայական ժառանգության և ժամանակակից պրագմատիզմի զարգացման մեջ նրա ունեցած նշանակության մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել փիլիսոփայության, իմացաբանության, լեզվի փիլիսոփայության և ժամանակակից մտքի պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։