Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionGeography
Համառոտ աշխարհագրութիւն ուսումնական, բնական, քաղաքական
Գիրքը աշխարհագրության ուսուցման համար նախատեսված հայերեն դասագիրք է, որը ներառում է բնական և քաղաքական աշխարհագրության հիմնական գիտելիքները։ Աշխատության նպատակն է սովորողներին ծանոթացնել Երկրի բնությանը, աշխարհագրական դիրքին, ցամաքներին ու ծովերին, լեռներին, գետերին, կլիմայական առանձնահատկություններին, ինչպես նաև տարբեր երկրների, պետությունների, բնակչության և բնակավայրերի վերաբերյալ տեղեկություններին։ Բնական աշխարհագրության բաժինը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու Երկրի մակերևույթի, բնության բաղադրիչների և աշխարհագրական միջավայրի մասին, իսկ քաղաքական աշխարհագրությունը ներկայացնում է պետությունների տարածքային բաժանումը, սահմանները և աշխարհում դրանց տեղը։ Գիրքը կազմված է ուսումնական նպատակներով՝ աշխարհագրական գիտելիքները համակարգված և մատչելի ձևով փոխանցելու համար։ Այն արտացոլում է 19-րդ դարի հայ կրթական միջավայրում աշխարհագրության դասավանդման զարգացման միտումները և մայրենի լեզվով աշխարհագրական գիտելիքներ տարածելու կարևորությունը։ Հրատարակությունը լույս է տեսել 1873 թվականին Կոստանդնուպոլսում՝ Հովսեփ Գավաֆյանի տպարանում, և բաղկացած է 94 էջից։ Այն արժեքավոր է հայերեն աշխարհագրական ուսումնական գրականության, դպրոցական կրթության պատմության և 19-րդ դարի հայ մասնագիտական տերմինաբանության զարգացման ուսումնասիրության համար։
Updated: 2026-10-24
Literature
Հայկական և ռուսական հարսանեկան երգերը (տիպահամեմատական ուսումնասիրություն)
Հայկական և ռուսական հարսանեկան երգերի տիպահամեմատական ուսումնասիրությունը բացահայտում է երկու ժողովրդական երաժշտական ավանդույթների կառուցվածքային, գործառութային և գաղափարական ընդհանրություններն ու տարբերությունները՝ ընդգծելով հարսանեկան ծեսի երաժշտական արտահայտման դերը որպես սոցիալական անցման (transition ritual) կարևոր բաղադրիչ։ Հայկական հարսանեկան երգերում գերակշռում են քնարական-ծիսական բնույթ ունեցող ստեղծագործությունները, որոնք կապված են հարսի հրաժեշտի, ծնողական տան լքման, նոր ընտանիք մտնելու և համայնքային օրհնության գաղափարների հետ, որտեղ հաճախ արտահայտվում է ցավի և ուրախության միաժամանակյա զգացմունքային համադրություն։ Ռուսական հարսանեկան երգերում նույնպես առկա է ծիսական բազմաստիճան կառուցվածք՝ «փեսայի գալուստ», «հարսի լաց», «օրհնության և խրախճանքի» փուլեր, սակայն դրանցում ավելի ընդգծված է համայնքային խաղային և ծիսական-դրամատիկ տարրը՝ հաճախ ուղեկցված երգ-պարային ձևերով և երկխոսական կառուցվածքներով։ Երկու ավանդույթներում էլ հարսանեկան երգերը կատարում են սոցիալական կարգավորման և դերաբաշխման ֆունկցիա՝ ամրապնդելով ընտանեկան և համայնքային կապերը, ինչպես նաև փոխանցելով ավանդական արժեքներ՝ կապված ամուսնության, կնոջ դերի և ընտանիքի կառուցվածքի հետ։ Տիպաբանական առումով հայկական երգերում հաճախ հանդիպում են մոնոֆոնիկ կառուցվածքներ և ավելի խիստ լադային մտածողություն, մինչդեռ ռուսական ավանդույթում ավելի հաճախ են հանդիպում բազմաձայնության տարրեր և խմբային կատարողական ձևեր։ Համեմատական վերլուծությունը ցույց է տալիս նաև, որ երկու մշակույթներում էլ հարսանեկան երգերը կրում են անցման ծեսի խորհրդանշական իմաստ, որտեղ անհատի սոցիալական կարգավիճակի փոփոխությունը արտահայտվում է երաժշտական լեզվով։ Ընդհանուր առմամբ, հայկական և ռուսական հարսանեկան երգերի տիպահամեմատական ուսումնասիրությունը բացահայտում է ինչպես ընդհանուր ինդոեվրոպական ծիսական-երաժշտական շերտեր, այնպես էլ յուրաքանչյուր մշակույթի ինքնատիպ գեղարվեստական և սոցիալական առանձնահատկություններ, որոնք ձևավորվել են պատմական և էթնոմշակութային զարգացման ընթացքում։
Updated: 2026-09-21
Law
Խուլիգանություն
Խուլիգանությունը հասարակական կարգը խախտող վարքագծի ձև է, որը դրսևորվում է բացահայտ անհարգալից, ագրեսիվ կամ հասարակության նորմերին հակասող գործողություններով՝ ուղղված հասարակական վայրերում կարգապահության և հանգստի խաթարմանը։ Այն կարող է ներառել վիրավորանքներ, սպառնալիքներ, բռնի գործողություններ, գույքի վնասում կամ այլ վարք, որը առաջացնում է հասարակական անհանգստություն և վտանգում է մարդկանց անվտանգությունը։ Իրավական համակարգերում խուլիգանությունը համարվում է իրավախախտում կամ որոշ դեպքերում՝ քրեական հանցագործություն՝ կախված դրա ծանրությունից, հետևանքներից և դրսևորման ձևից։ Խուլիգանություն-ը հաճախ կապված է նաև սոցիալական գործոնների հետ, ինչպիսիք են դաստիարակությունը, սոցիալական միջավայրը, ալկոհոլի կամ թմրանյութերի ազդեցությունը, ինչպես նաև վարքային վերահսկողության ցածր մակարդակը։ Հասարակական անվտանգության ապահովման համար պետությունները կիրառում են վարչական և քրեական պատասխանատվության միջոցներ՝ նպատակ ունենալով կանխել նման վարքագծի կրկնությունը և պահպանել հասարակական կարգը։
Updated: 2026-10-23
Biology
Антиоксидантные и in vivo ранозаживляющие свойства экстрактов листьев лавра (Laurus nobilis L.)
Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է դափնու տերևների (Laurus nobilis) էքստրակտների հակաօքսիդանտային ակտիվության և in vivo պայմաններում վերքամոքիչ (ռանազժիվլյայուշչի) հատկությունների ուսումնասիրությանը՝ համադրելով ֆիտոքիմիական, կենսաբանական և փորձարարական մոտեցումները։ Հեղինակը վերլուծում է բույսի կենսաքիմիական կազմը՝ ընդգծելով պոլիֆենոլների, ֆլավոնոիդների, տերպենոիդների և այլ կենսաակտիվ միացությունների բարձր պարունակությունը, որոնք պայմանավորում են դրա հակաօքսիդանտային ներուժը և օքսիդատիվ սթրեսի նվազեցման կարողությունը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են տարբեր էքստրակցիոն մեթոդներ (ջրային, էթանոլային և այլ լուծիչներով ստացված էքստրակտներ) և դրանց ազդեցությունը կենսաակտիվ նյութերի կոնցենտրացիայի վրա, ինչպես նաև հակաօքսիդանտային ակտիվության գնահատման փորձարարական մոդելներ՝ ազատ ռադիկալների չեզոքացման և բջջային պաշտպանության ցուցանիշներով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում in vivo փորձերին, որտեղ կենդանական մոդելների վրա ուսումնասիրվում է մաշկային վնասվածքների վերականգնման արագությունը՝ էքստրակտների կիրառման դեպքում, համեմատելով վերահսկիչ խմբերի հետ։ Նշվում է, որ դափնու տերևների էքստրակտները կարող են խթանել հյուսվածքների ռեգեներացիան, նվազեցնել բորբոքային գործընթացները և արագացնել էպիթելացման փուլը՝ հավանաբար պայմանավորված հակաբորբոքային և հակաօքսիդանտային մեխանիզմների համակցված ազդեցությամբ։ Աշխատությունը նաև քննարկում է հնարավոր կիրառությունները դեղագործության և վերականգնողական բժշկության ոլորտներում՝ որպես բնական ծագման կենսաակտիվ նյութերի աղբյուր։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է Laurus nobilis էքստրակտների կենսաբժշկական ներուժը որպես հակաօքսիդանտ և վերքամոքիչ միջոցների զարգացման խոստումնալից ուղղություն։
Updated: 2026-09-19
Geography
Исследование экологической составляющей устойчивого человеческого развития (на глобальном и национальном уровнях)
Բնապահպանական և սոցիալ-տնտեսական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է կայուն մարդկային զարգացման բնապահպանական բաղադրիչի ուսումնասիրությանը համաշխարհային և ազգային մակարդակներում։ Քննության են առնվում շրջակա միջավայրի վիճակի, բնական ռեսուրսների օգտագործման, տնտեսական զարգացման և բնակչության բարեկեցության միջև ձևավորվող փոխկապակցվածությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բնապահպանական կայունության գնահատման չափանիշներին և ցուցանիշներին, ինչպես նաև դրանց կիրառման հնարավորություններին մարդկային զարգացման գործընթացների վերլուծության ժամանակ։ Վերլուծվում են բնական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, շրջակա միջավայրի պահպանության, աղտոտման նվազեցման և էկոլոգիական ռիսկերի կառավարման հետ կապված հիմնախնդիրները։ Քննարկվում են նաև համաշխարհային բնապահպանական մարտահրավերների և ազգային առանձնահատկությունների փոխազդեցությունը, բնապահպանական քաղաքականության ձևավորման մոտեցումները և կայուն զարգացման նպատակների իրականացման մեխանիզմները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու բնապահպանական գործոնների նշանակությունը մարդկանց կյանքի որակի, սոցիալական բարեկեցության և երկարաժամկետ տնտեսական զարգացման ապահովման գործում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել կայուն զարգացման, բնապահպանական տնտեսագիտության, շրջակա միջավայրի կառավարման և սոցիալ-տնտեսական քաղաքականության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։
Updated: 2026-10-05
History
Отчет правления Ростовского на Дону армянского благотворительного общества имени патриарха Измирлиана за 1911 год
Հրատարակությունը ներկայացնում է Դոնի Ռոստովում գործող Իզմիրլյան պատրիարքի անվան հայկական բարեգործական ընկերության վարչության 1911 թվականի գործունեության տարեկան հաշվետվությունը՝ արտացոլելով կազմակերպության աշխատանքների հիմնական ուղղությունները, ֆինանսական գործունեությունը և հասարակական նշանակությունը։ Փաստաթուղթը կարևոր սկզբնաղբյուր է XX դարի սկզբին Ռուսաստանի կայսրության տարածքում բնակվող հայ համայնքների հասարակական կյանքի, բարեգործական նախաձեռնությունների և փոխօգնության կազմակերպման առանձնահատկությունների ուսումնասիրության համար։ Հաշվետվության բնույթը ենթադրում է ընկերության կազմակերպական գործունեության, վարչության իրականացրած աշխատանքների, անդամակցության, ֆինանսական մուտքերի և ծախսերի վերաբերյալ տեղեկությունների ներկայացում։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում բարեգործական միջոցների հավաքագրման, նվիրատվությունների օգտագործման, կարիքավոր ընտանիքներին աջակցելու և համայնքային սոցիալական խնդիրների լուծմանը մասնակցելու հնարավոր ուղղությունները։ Նմանատիպ հաշվետվությունները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու հայ համայնքի հասարակական ինքնակազմակերպման ձևերը, բարեգործական հաստատությունների գործունեության սկզբունքները և մասնավոր բարերարների մասնակցությունը համայնքային նախաձեռնություններին։ Կարևորվում են ընկերության ֆինանսական հաշվետվողականությունը, նյութական միջոցների բաշխման կազմակերպումը, վարչության որոշումների փաստաթղթավորումը և բարեգործական գործունեության նկատմամբ հասարակական վերահսկողության նշանակությունը։ Հրատարակությունը կարող է տեղեկություններ պարունակել նաև կազմակերպության անդամների, նվիրատուների, աջակցության ծրագրերի և համայնքային հաստատությունների հետ համագործակցության վերաբերյալ։ Պատմական տեսանկյունից այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու Դոնի հայության սոցիալական հարաբերությունները, հասարակական կազմակերպությունների դերը և բարեգործության ավանդույթների զարգացումը նախահեղափոխական ժամանակաշրջանում։ Հաշվետվությունը արժեքավոր է նաև հայ համայնքների տնտեսական հնարավորությունների, հասարակական կապերի և մշակութային ինքնության պահպանմանն ուղղված նախաձեռնությունների պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, սփյուռքագետների, ազգագրագետների, հասարակական կազմակերպությունների պատմության հետազոտողների, արխիվագետների և հայ համայնքների պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։
Updated: 2026-10-15