Տեղական ինքնակառավարման տնտեսական զարգացման հիմնախնդիրների լուծման ուղղությունները Հայաստանի Հանրապետությունում

Chemistry

Այս աշխատանքը նվիրված է ֆունկցիոնալ տեղակալված Y-լակտոնների (γ-լակտոնների) սինթեզի նոր մեթոդների մշակմանը և դրանց ռեակցիոն մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ օրգանական քիմիայի ժամանակակից մոտեցումների շրջանակում։ Աշխատությունում դիտարկվում են տարբեր սինթետիկ ուղիներ, որոնք հնարավորություն են տալիս ստանալ կառուցվածքային բազմազանությամբ օժտված լակտոնային համակարգեր՝ վերահսկելով ստերեոքիմիական արդյունքը և ֆունկցիոնալ խմբերի դիրքորոշումը մոլեկուլում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կատալիտիկ գործընթացներին, ներառյալ օրգանոկատալիզը և մետաղակատալիզը, որոնք թույլ են տալիս բարձրացնել ելքը և ընտրողականությունը՝ մեղմ ռեակցիոն պայմաններում։ Քննարկվում են նաև ցիկլացման տարբեր ռազմավարություններ՝ ներքին էսթերացման, օքսիդատիվ ցիկլացման և ռադիկալային մեխանիզմների հիման վրա, ինչպես նաև դրանց կիրառելիությունը բարդ կառուցվածքով բնական և կենսաակտիվ միացությունների սինթեզում։ Աշխատությունում ընդգծվում է, որ առաջարկվող նոր մեթոդները կարող են կարևոր նշանակություն ունենալ դեղագործական քիմիայի, նյութագիտության և կենսաօրգանական միացությունների նախագծման ոլորտներում՝ ապահովելով ավելի արդյունավետ և ընտրողական սինթետիկ գործիքակազմ։

Chemistry

Աշխատությունը նվիրված է գազային փուլում չհագեցած ածխաջրածինների օքսիդացման ընթացքում շղթայական ռեակցիաների զարգացման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են ռադիկալային շղթայական գործընթացների հիմնական փուլերը՝ նախաձեռնություն, շղթայի աճ և ավարտ, ինչպես նաև դրանց վրա ազդող թերմոդինամիկական և կինետիկ գործոնները։ Հեղինակը ուսումնասիրում է ակտիվ ռադիկալների առաջացման ուղիները, միջանկյալ ռեակցիոն մասնիկների դերը և շղթայական ճյուղավորման ու ինհիբիցիայի մեխանիզմները՝ ընդգծելով դրանց ազդեցությունը օքսիդացման ընդհանուր արագության և արտադրանքի կազմի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում չհագեցած ածխաջրածինների կառուցվածքային առանձնահատկությունների ազդեցությանը ռեակցիայի ընթացքի վրա, ինչպես նաև թթվածնի մասնակցությամբ ընթացող բարդ բազմաստիճան փոխազդեցություններին։ Քննարկվում են նաև կինետիկ մոդելավորման մոտեցումները և փորձարարական տվյալների համադրումը տեսական հաշվարկների հետ՝ նպատակ ունենալով բացահայտել շղթայական գործընթացների կարգավորման հիմնական օրինաչափությունները։ Աշխատությունը նախատեսված է քիմիկոսների, ֆիզիկական քիմիայի մասնագետների և քիմիական կինետիկայի ոլորտի հետազոտողների համար։

Other Subjects

Հրատարակությունը մատենագիտական և տեղեկատվական բնույթի համահավաք ցանկ է, որը կազմվել է Հայկական ՍՍՀ-ում գործող գրադարանների կենտրոնացված համակարգերի գրքափոխանակության ֆոնդերում առկա և այլ գրադարաններին առաջարկվող գրականության վերաբերյալ տեղեկությունները մեկ միասնական աղբյուրում ներկայացնելու նպատակով։ Այն արտացոլում է գրադարանային համակարգերի միջև գրականության փոխանակման կազմակերպված մեխանիզմը և ծառայում է որպես գործնական միջոց՝ տարբեր գրադարանների ֆոնդերում առկա ավելորդ կամ տվյալ հաստատության համար այլևս անհրաժեշտություն չներկայացնող հրատարակությունները նպատակային կերպով վերաբաշխելու համար։ Համահավաք բնույթը հնարավորություն է տալիս տարբեր գրադարանային կենտրոններից ստացված տվյալները ներկայացնել համակարգված ձևով և գրադարանավարներին տեղեկացնել այն գրքերի ու այլ հրատարակությունների մասին, որոնք հնարավոր է ձեռք բերել գրքափոխանակության միջոցով։ Նման ցանկերի կազմումը կապված է գրադարանային ֆոնդերի արդյունավետ կառավարման, համալրման և փոխադարձ օգտագործման խնդիրների հետ։ Գրադարաններում ժամանակի ընթացքում կարող էին կուտակվել կրկնօրինակներ, տվյալ հաստատության ընթերցողական պահանջներին չհամապատասխանող կամ այլ պատճառներով քիչ օգտագործվող հրատարակություններ, որոնք, սակայն, կարող էին անհրաժեշտ և արժեքավոր լինել մեկ այլ գրադարանի համար։ Դրանց պարզապես ֆոնդից դուրս բերելու փոխարեն գրքափոխանակության համակարգը հնարավորություն էր տալիս գրականությունը փոխանցել այն հաստատություններին, որտեղ տվյալ նյութի նկատմամբ իրական պահանջ կար։ Այսպիսով ապահովվում էր գրքային պաշարների առավել նպատակային օգտագործումը և տարբեր գրադարանների հավաքածուների համալրումը՝ առանց յուրաքանչյուր անհրաժեշտ հրատարակությունը նորից ձեռք բերելու անհրաժեշտության։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է առաջարկվող գրականության մատենագիտական ներկայացման վրա։ Ցանկում ընդգրկվող յուրաքանչյուր միավորի վերաբերյալ տվյալները նախատեսված էին հրատարակության նույնականացման և դրա անհրաժեշտությունը գնահատելու համար։ Այդպիսի տեղեկատվությունը կարող էր ներառել հեղինակի անունը, հրատարակության անվանումը, հրատարակության վայրը և տարեթիվը, ինչպես նաև մատենագիտական նկարագրության համար անհրաժեշտ այլ տվյալներ։ Տեղեկությունների միասնական ձևով ներկայացումը հեշտացնում էր առաջարկվող նյութերի որոնումը և գրադարանների միջև պատվերների կազմակերպումը։ Հրատարակության կառուցվածքը կապված է նաև համահավաք գրացուցակների և մատենագիտական տեղեկատվության կազմակերպման սկզբունքների հետ։ Առանձին գրադարանների գրքափոխանակության ֆոնդերի մասին տեղեկությունների համախմբումը հնարավորություն էր տալիս ստեղծել ընդհանուր տեղեկատվական պատկեր և խուսափել այնպիսի իրավիճակից, երբ յուրաքանչյուր հաստատություն ստիպված էր առանձին կապ հաստատել բազմաթիվ գրադարանների հետ՝ անհրաժեշտ գրականության առկայությունը պարզելու համար։ Համահավաք ցանկը հանդես էր գալիս որպես միջգրադարանային տեղեկատվական գործիք՝ միավորելով տարբեր ֆոնդերի առաջարկները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում գրքափոխանակության ֆոնդի նշանակությանը։ Այն առանձնահատուկ նշանակության հավաքածու է, որտեղ կենտրոնացվում են այն հրատարակությունները, որոնք կարող են առաջարկվել այլ գրադարանների։ Նման ֆոնդի ճիշտ կազմակերպումը պահանջում է նյութերի հաշվառում, դասակարգում, պահպանություն և պարբերական տեղեկատվության տարածում դրանց առկայության մասին։ Համահավաք ցանկերի հրապարակումը հենց այդ տեղեկատվական աշխատանքի կարևոր բաղադրիչներից էր, քանի որ առանց առաջարկվող նյութերի մասին տեղեկությունների տարածման գրքափոխանակության ֆոնդը չէր կարող արդյունավետորեն ծառայել իր նպատակին։ Գրադարանները ցանկի միջոցով հնարավորություն էին ստանում համեմատելու առաջարկվող նյութերը սեփական ֆոնդի կառուցվածքի հետ, հայտնաբերելու բացակայող հրատարակությունները և ընտրելու անհրաժեշտ գրականությունը։ Այս գործընթացը հատկապես կարևոր էր հետադարձ համալրման համար, երբ անհրաժեշտ էր ձեռք բերել ոչ թե նոր լույս տեսած, այլ նախկին տարիներին հրատարակված և տվյալ գրադարանում բացակայող նյութեր։ Գրքափոխանակության ֆոնդերը կարող էին այդպիսի հրատարակությունների ձեռքբերման կարևոր աղբյուր լինել՝ լրացնելով հավաքածուների թեմատիկ կամ ժամանակագրական բացերը։ Նյութը նաև պատկերացում է տալիս կենտրոնացված գրադարանային համակարգերի աշխատանքի կազմակերպման մասին։ Նման համակարգերում առանձին գրադարանների գործունեությունը փոխկապակցված էր ընդհանուր ֆոնդային, մատենագիտական և մեթոդական աշխատանքների հետ։ Գրականության վերաբաշխումը հնարավորություն էր տալիս կենտրոնացված համակարգի ներսում և տարբեր համակարգերի միջև առավել արդյունավետ օգտագործել առկա գրքային պաշարները։ Մի գրադարանում քիչ պահանջարկ ունեցող հրատարակությունը կարող էր փոխանցվել մեկ այլ գրադարան, որտեղ այն անհրաժեշտ էր ընթերցողների սպասարկման, ուսումնական աշխատանքի, մասնագիտական գործունեության կամ հետազոտական նպատակների համար։ Առանձին նշանակություն ունի հրատարակության դերը գրադարանային ֆոնդերի համալրման պլանավորման մեջ։ Գրադարանավարը կարող էր ցանկի միջոցով ընտրել այն նյութերը, որոնք համապատասխանում էին տվյալ հաստատության համալրման թեմատիկ ուղղություններին։ Ընտրությունը կարող էր իրականացվել հաշվի առնելով գրադարանի տեսակը, ընթերցողների կազմը, ֆոնդում արդեն առկա գրականությունը և չբավարարված ընթերցողական պահանջները։ Այսպիսով ցանկը ծառայում էր ոչ միայն որպես տեղեկատու, այլև որպես ֆոնդի զարգացման վերաբերյալ գործնական որոշումներ ընդունելու միջոց։ Գրքափոխանակությունը նպաստում էր նաև նյութական միջոցների խնայողությանը։ Գրադարանները հնարավորություն էին ստանում անհրաժեշտ հրատարակությունների մի մասը ձեռք բերել փոխանակման կամ վերաբաշխման միջոցով՝ սահմանափակելով լրացուցիչ գնման անհրաժեշտությունը։ Միաժամանակ ավելորդ կրկնօրինակները դուրս էին գալիս այն ֆոնդերից, որտեղ դրանց օգտագործումը սահմանափակ էր, և փոխանցվում այն հաստատություններին, որտեղ դրանք կարող էին ակտիվ շրջանառության մեջ մտնել։ Այս մեխանիզմը կարևոր էր գրադարանային տարածքի արդյունավետ օգտագործման և ֆոնդերի որակական կազմի կարգավորման տեսանկյունից։ Հրատարակությունը կարելի է դիտարկել նաև որպես տվյալ ժամանակաշրջանի գրադարանային ֆոնդերի ուսումնասիրության աղբյուր։ Առաջարկվող գրականության մատենագիտական կազմը կարող է տեղեկություններ հաղորդել այն մասին, թե ինչպիսի հրատարակություններ էին կուտակվել տարբեր կենտրոնացված համակարգերի գրադարաններում, ինչ թեմատիկ ուղղություններ էին ներկայացված և ինչպիսի նյութեր էին ընդգրկվում փոխանակման գործընթացում։ Այդ պատճառով ցանկը կարող է արժեք ունենալ ոչ միայն իր անմիջական գործնական նշանակությամբ, այլև գրադարանագիտության և գրքային մշակույթի պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտագործվել խորհրդային Հայաստանի գրադարանային ցանցի զարգացման, ֆոնդերի կառուցվածքի, գրականության տարածման և միջգրադարանային համագործակցության ձևերի հետազոտության ժամանակ։ Առանձին ուշադրության է արժանի համահավաք ցանկի մատենագիտական նշանակությունը։ Տարբեր ֆոնդերից ստացված տվյալների կենտրոնացված ներկայացումը ձևավորում է որոշակի ժամանակահատվածի հրատարակությունների վերաբերյալ տեղեկատվական շտեմարան, որը կարող է օգտակար լինել նաև հետագայում համապատասխան գրքերի որոնման և նույնականացման համար։ Նույնիսկ այն ժամանակ, երբ գրքափոխանակության անմիջական գործառույթն այլևս արդիական չէ, նման ցանկերը կարող են պահպանել աղբյուրագիտական արժեք՝ փաստագրելով գրադարաններում առկա գրականության մի հատվածը։ Ցանկի համարակալված լինելը ցույց է տալիս նման տեղեկատվական նյութերի պարբերական կամ շարունակական բնույթը և հնարավորություն է տալիս ենթադրել, որ այն նախատեսված է եղել գրքափոխանակության վերաբերյալ տեղեկությունների փուլային ներկայացման համար։ Նման թողարկումների միջոցով գրադարանային աշխատողները կարող էին պարբերաբար տեղեկանալ նոր առաջարկվող գրականության մասին և համապատասխան պատվերներ ներկայացնել։ Կարևորվում է նաև գրադարանների միջև մասնագիտական համագործակցությունը։ Գրքափոխանակությունը պահանջում էր հստակ կապ տարբեր հաստատությունների միջև, առաջարկների և պահանջների հաշվառում, նյութերի ընտրություն, փոխանցման կազմակերպում և համապատասխան փաստաթղթավորում։ Համահավաք ցանկը այդ գործընթացում կատարում էր տեղեկատվական միջնորդի դեր՝ նպաստելով գրադարանային ռեսուրսների միասնական օգտագործմանը։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը ներկայացնում է գրադարանային ֆոնդերի փոխանակման և վերաբաշխման կազմակերպված համակարգի կարևոր գործիք, որը միաժամանակ կատարում է մատենագիտական, տեղեկատվական և գործնական գործառույթներ։ Այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել գրքափոխանակության կազմակերպման սկզբունքները, կենտրոնացված գրադարանային համակարգերի համագործակցությունը, ֆոնդերի համալրման լրացուցիչ աղբյուրները և գրքային պաշարների արդյունավետ օգտագործման մեխանիզմները։ Նյութը կարող է օգտակար լինել գրադարանագիտության, մատենագիտության և գրադարանային ֆոնդերի պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, գրադարանավարների, տեղեկատվական մասնագետների, ինչպես նաև Հայաստանի խորհրդային շրջանի գրքային և մշակութային կյանքի պատմությունն ուսումնասիրող դասախոսների ու ուսանողների համար։

Other Subjects

Այս ինֆորմացիոն ցուցիչը ներկայացնում է հասարակական-քաղաքական գիտությունների ոլորտում նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցանկը՝ նպատակ ունենալով ապահովել ընթերցողների, հետազոտողների և ուսանողների արագ կողմնորոշումը արդի գիտական և վերլուծական գրականության մեջ։ Այն ընդգրկում է քաղաքական գիտության, սոցիոլոգիայի, պատմության, տնտեսագիտության, իրավագիտության, միջազգային հարաբերությունների և հարակից այլ ուղղությունների հրատարակություններ, որոնք արտացոլում են հասարակական գործընթացների ուսումնասիրության ժամանակակից մոտեցումները և տեսական զարգացումները։ Ցուցիչը կազմվում է գրադարանային նոր ստացումների և հրատարակչական տվյալների հիման վրա՝ ապահովելով տեղեկատվության համակարգված ներկայացում և մատչելիություն մասնագիտական շրջանակների համար։ Այն ծառայում է որպես կարևոր տեղեկատվական գործիք գիտական հետազոտությունների, ուսումնական գործընթացի և վերլուծական աշխատանքի համար՝ օգնելով հետևել ոլորտի նոր գրականությանը, գնահատել դրա գիտական արժեքը և կիրառելիությունը հասարակական-քաղաքական երևույթների ուսումնասիրության մեջ։

History

Աշխատությունը ներկայացնում է Աղթամարի հոգևոր և եկեղեցական կենտրոնի հետ կապված աղետալի իրադարձությունների ու անկարգությունների մասին տեղեկություններ՝ նպատակ ունենալով արձանագրել տեղի ունեցած դեպքերը և պահպանել դրանց վերաբերյալ պատմական հիշողությունը։ Աղթամարը հայ ժողովրդի հոգևոր, եկեղեցական և մշակութային պատմության կարևոր կենտրոններից էր, որի վանքն ու կաթողիկոսական աթոռը նշանակալի դեր են ունեցել Վասպուրականի և հարակից շրջանների հայ համայնքների կյանքում։ Այս կենտրոնի պատմության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու ոչ միայն կրոնական կառույցների գործունեությանը, այլև դրանց շուրջ ձևավորված հասարակական հարաբերություններին, եկեղեցական կառավարման խնդիրներին և համայնքային կյանքի բարդություններին։ Վերնագրում հիշատակված աղետալի անցքերն ու անկարգությունները մատնանշում են պատմական իրադարձությունների փաստագրական ներկայացման ուղղվածությունը՝ ուշադրությունը կենտրոնացնելով եկեղեցական միջավայրում առաջացած ճգնաժամերի, հակասությունների և դրանց հետևանքների վրա։ Նման տեղեկագրերը կարևոր սկզբնաղբյուրներ են պատմական իրադարձությունների նկարագրության, ժամանակակիցների արձագանքների և հասարակական տրամադրությունների ուսումնասիրության համար։ Դրանք կարող են նպաստել եկեղեցական հաստատությունների ներքին կյանքի, հոգևոր իշխանության ու համայնքի փոխհարաբերությունների, ինչպես նաև պատմական անկայուն պայմաններում ազգային կառույցների առջև ծառացած դժվարությունների ըմբռնմանը։ Աշխատության արժեքը պայմանավորված է նաև իրադարձությունների մասին տեղեկությունների գրավոր պահպանմամբ, ինչը հնարավորություն է տալիս հետազոտողներին ուսումնասիրելու Աղթամարի պատմության առանձին դրվագները և դրանք դիտարկելու հայոց եկեղեցական ու հասարակական կյանքի ավելի լայն համատեքստում։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել հայոց պատմությամբ, Հայոց եկեղեցու պատմությամբ, Աղթամարի հոգևոր կենտրոնով և XIX դարի հայ հասարակական կյանքի փաստագրական աղբյուրներով զբաղվող հետազոտողներին ու ընթերցողներին։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է աֆրիկյան խոզերի ժանտախտի սուր ընթացքի ժամանակ էրիթրոպոեզի՝ էրիթրոցիտների առաջացման և հասունացման գործընթացի խանգարումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են հիվանդության ընթացքում արյունաստեղծ համակարգում տեղի ունեցող փոփոխությունները, մասնավորապես՝ կարմիր արյան բջիջների ձևավորման, հասունացման և շրջանառության պահպանման վրա հիվանդաբանական գործընթացների ազդեցությունը։ Ուշադրություն է դարձվում սուր վարակային ընթացքին բնորոշ հեմատոլոգիական փոփոխություններին և դրանց հնարավոր կապին օրգանիզմում զարգացող ընդհանուր պաթոֆիզիոլոգիական գործընթացների հետ։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես կարող է ծանր վարակային ախտահարումը անդրադառնալ ոսկրածուծի արյունաստեղծ գործունեության, էրիթրոցիտների արտադրության հավասարակշռության և արյան կազմի փոփոխությունների վրա։ Քննարկվում են նաև էրիթրոպոեզի խանգարումների հնարավոր մեխանիզմները՝ հաշվի առնելով հիվանդության համակարգային բնույթը, անոթային և հյուսվածքային ախտահարումները, օրգանիզմի ընդհանուր ինտոքսիկացիան և այլ պաթոլոգիական երևույթներ։ Հեմատոլոգիական ցուցանիշների ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի հիվանդության ընթացքի և կենդանու օրգանիզմում առաջացող փոփոխությունների բնութագրման համար, քանի որ արյունաստեղծ համակարգի վիճակը կարող է արտացոլել ընդհանուր ախտաբանական գործընթացի խորությունն ու դինամիկան։ Աշխատությունը միաժամանակ արժեքավոր է անասնաբուժական ախտաբանության և վարակիչ հիվանդությունների ուսումնասիրման տեսանկյունից՝ նպաստելով աֆրիկյան խոզերի ժանտախտի ժամանակ օրգանիզմի համակարգային արձագանքի առավել ամբողջական ընկալմանը։ Նյութը կարող է հետաքրքրել անասնաբույժներին, ախտաբաններին, անասնաբուժական բժշկության և կենսաբժշկական գիտությունների հետազոտողներին, ասպիրանտներին ու ուսանողներին, ինչպես նաև վարակիչ հիվանդությունների և արյունաստեղծ համակարգի պաթոֆիզիոլոգիայի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին։