Տնտեսագիտական ուսմունքների պատմություն

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության արդյունաբերության ոլորտում ձեռնարկատիրության զարգացման հիմնական ուղղությունների, ռազմավարական առաջնահերթությունների և տնտեսական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են արդյունաբերական ձեռնարկատիրության դերը ազգային տնտեսության կառուցվածքային վերափոխման, արտադրական ներուժի ընդլայնման, զբաղվածության ապահովման և երկրի մրցունակության բարձրացման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արդյունաբերական ձեռնարկությունների գործունեության կազմակերպման պայմաններին, ներդրումային միջավայրի առանձնահատկություններին, արտադրական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը և ձեռնարկատիրական նախաձեռնությունների խթանման մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրվում են փոքր, միջին և խոշոր արդյունաբերական ձեռնարկությունների զարգացման հնարավորությունները, դրանց համագործակցության ձևերը, տեխնոլոգիական արդիականացման անհրաժեշտությունը և նորարարական գործունեության նշանակությունը։ Անդրադարձ է կատարվում արդյունաբերության տարբեր ճյուղերի զարգացման հեռանկարներին, արտադրանքի մրցունակության բարձրացմանը, արտահանման հնարավորությունների ընդլայնմանը և արտաքին շուկաներում հայկական արտադրանքի դիրքերի ամրապնդմանը։ Կարևորվում են պետական արդյունաբերական քաղաքականության, հարկային և ֆինանսական խթանների, վարկային ռեսուրսների հասանելիության, ենթակառուցվածքների զարգացման և գործարար միջավայրի բարելավման հարցերը։ Դիտարկվում են մարդկային կապիտալի զարգացման, մասնագիտական աշխատուժի պատրաստման, գիտության և արտադրության համագործակցության, ինչպես նաև տարածաշրջանային արդյունաբերական ներուժի արդյունավետ օգտագործման հնարավորությունները։ Աշխատությունն անդրադառնում է նաև ձեռնարկատիրության զարգացմանը խոչընդոտող տնտեսական և կազմակերպական գործոններին, դրանց հաղթահարման ուղիներին և արդյունաբերության երկարաժամկետ զարգացման գերակայությունների ձևավորմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, արդյունաբերական կառավարման մասնագետների, ձեռնարկատերերի, ներդրողների, պետական տնտեսական քաղաքականության մշակողների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Agriculture

Այս թեման վերաբերում է Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության զարգացման այն հիմնախնդիրներին, որոնք միաժամանակ ունեն ինչպես էկոլոգիական, այնպես էլ տնտեսական բնույթ և փոխկապակցված են բնական ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետության, շրջակա միջավայրի պահպանության և գյուղատնտեսական արտադրության կայունության հետ։ Հիմնական խնդիրներից մեկը հողերի դեգրադացիան է, որը պայմանավորված է էրոզիայով, աղակալմամբ, անթույլատրելի ոռոգմամբ և հողի ոչ ճիշտ մշակմամբ, ինչն ուղղակիորեն նվազեցնում է բերքատվությունը և երկարաժամկետ տնտեսական արդյունավետությունը։ Մյուս կարևոր ուղղությունը ջրային ռեսուրսների սահմանափակությունն է, որը Հայաստանում առանձնահատուկ նշանակություն ունի՝ հաշվի առնելով կլիմայական փոփոխությունները, սեզոնային ջրային պակասը և ոռոգման համակարգերի հնացած վիճակը։ Միաժամանակ խնդիր են հանդիսանում նաև գյուղատնտեսության ցածր տեխնոլոգիական մակարդակը, արտադրողականության անհավասար բաշխումը, փոքր հողակտորների մասնատվածությունը և շուկաների անկայունությունը, որոնք սահմանափակում են մրցունակության աճը։ Էկոլոգիական տեսանկյունից կարևոր են նաև քիմիական պարարտանյութերի և թունաքիմիկատների ոչ վերահսկվող օգտագործումը, կենսաբազմազանության կորուստը և բնական էկոհամակարգերի ճնշումը, որոնք երկարաժամկետ վտանգ են ստեղծում գյուղատնտեսության կայուն զարգացման համար։ Էկոլոգատնտեսագիտական մոտեցումը նպատակ ունի համադրել տնտեսական արդյունավետությունը և բնապահպանական հավասարակշռությունը՝ խթանելով կայուն գյուղատնտեսություն, օրգանական արտադրություն, ռեսուրսախնայող տեխնոլոգիաներ և պետական քաղաքականության ավելի նպատակային կարգավորում։ Այս համատեքստում կարևոր են նաև գյուղական համայնքների սոցիալ-տնտեսական պայմանների բարելավումը և նորարարական տեխնոլոգիաների ներդրումը, որոնք կարող են նվազեցնել ճնշումը բնական ռեսուրսների վրա և բարձրացնել արտադրության ընդհանուր արդյունավետությունը։

History

Աշխատությունը նվիրված է 1921–1922 թվականներին Անդրկովկասյան դաշնության ստեղծման գործընթացին և այդ գործընթացում Հայաստանի քաղաքական, տնտեսական ու վարչական դրության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո Անդրկովկասում ձևավորված նոր քաղաքական համակարգն է, ինչպես նաև Հայաստանի ընդգրկումը տարածաշրջանային պետական-վարչական միավորման մեջ։ Ժամանակաշրջանը Հայաստանի նորագույն պատմության կարևոր փուլերից է, քանի որ այն համընկնում է խորհրդային իշխանության ամրապնդման, պետական կառավարման վերակազմավորման, տնտեսական քաղաքականության փոփոխության և տարածաշրջանի հանրապետությունների միջև հարաբերությունների նոր համակարգի ձևավորման հետ։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել Անդրկովկասի խորհրդային հանրապետությունների՝ Հայաստանի, Վրաստանի և Ադրբեջանի, միջև քաղաքական ու տնտեսական համագործակցության նախադրյալները, ինչպես նաև այդ գործընթացում կենտրոնական խորհրդային իշխանության դերակատարությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել այն հարցին, թե ինչպիսի քաղաքական և տնտեսական նպատակներով էր հիմնավորվում հանրապետությունների միավորումը և ինչ ազդեցություն ուներ այդ գործընթացը Հայաստանի ինքնուրույն պետական կառավարման հնարավորությունների վրա։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ 1921 թվականին տարածաշրջանում տեղի ունեցած քաղաքական վերադասավորումներին, Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերի հետևանքներին, սահմանային ու տարածքային խնդիրներին և դրանց ազդեցությանը Հայաստանի հետագա վարչաքաղաքական կարգավիճակի վրա։ Դաշնության ստեղծման գործընթացի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էին խորհրդային իշխանությունները կազմակերպում Անդրկովկասի հանրապետությունների հարաբերությունները և ինչպիսի լիազորություններ էին պահպանվում հանրապետությունների, իսկ որոնք՝ փոխանցվում տարածաշրջանային ու միութենական կառույցներին։ Կարևոր ուղղություն է նաև տնտեսական հարաբերությունների ուսումնասիրությունը։ Հայաստանի տնտեսությունը 1920-ականների սկզբին գտնվում էր ծանր վիճակում, և հանրապետության տնտեսական վերականգնման խնդիրները սերտորեն կապված էին տարածաշրջանային տնտեսական համագործակցության, տրանսպորտային հաղորդակցության, ֆինանսական համակարգի և արտադրական ռեսուրսների վերաբաշխման հետ։ Այդ համատեքստում դաշնային կառույցների ձևավորումը կարող էր ունենալ ինչպես տնտեսական ինտեգրման, այնպես էլ կենտրոնացման հետևանքներ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել Հայաստանի պետական և կուսակցական ղեկավարության դիրքորոշումների ուսումնասիրությունը։ Այդ նյութերի միջոցով հնարավոր է բացահայտել, թե ինչպես էին հայկական քաղաքական շրջանակները գնահատում տարածաշրջանային միավորման անհրաժեշտությունը, դրա առավելություններն ու հնարավոր վտանգները և ինչպիսի դիրքորոշումներ էին արտահայտվում Հայաստանի քաղաքական ու տնտեսական շահերի պաշտպանության վերաբերյալ։ 1922 թվականի ընթացքում գործընթացը հասավ նոր փուլին՝ Անդրկովկասի խորհրդային հանրապետությունների դաշնային միավորման հաստատմամբ, որը հետագայում դարձավ ԽՍՀՄ կազմավորման գործընթացի կարևոր բաղադրիչներից մեկը։ Այս զարգացումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս կապել տարածաշրջանային դաշնության ստեղծումը Խորհրդային Միության ձևավորման ավելի լայն քաղաքական գործընթացի հետ։ Աշխատության պատմագիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն թույլ է տալիս ուսումնասիրել Հայաստանի պետականության սահմանափակման և խորհրդային վարչական համակարգի աստիճանական ամրապնդման գործընթացը՝ տարածաշրջանային քաղաքականության համատեքստում։ Միաժամանակ թեման հնարավորություն է տալիս գնահատելու, թե ինչպես էին Անդրկովկասի հանրապետությունների միջև հարաբերությունները փոխվում խորհրդային կենտրոնացման պայմաններում և ինչ ազդեցություն ունեցավ այդ փոփոխությունը Հայաստանի հետագա քաղաքական ու տնտեսական զարգացման վրա։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հայագետներին, քաղաքագետներին, խորհրդային պատմության և Անդրկովկասի քաղաքական պատմության մասնագետներին, պետական կառավարման պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և Հայաստանի 20-րդ դարի առաջին տասնամյակների պատմությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին։

Pedagogy

Այս աշխատանքը նվիրված է օտարալեզու սովորողների համար հայոց լեզվի արագացված ուսուցման գործընթացի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն մեթոդական և մանկավարժական խնդիրներն են, որոնք առաջանում են այն դեպքում, երբ հայերենը որպես մայրենի լեզու չկրող սովորողին անհրաժեշտ է համեմատաբար կարճ ժամանակահատվածում ձևավորել հայերենով հաղորդակցվելու, հասկանալու, կարդալու, գրելու և խոսելու անհրաժեշտ կարողություններ։ Աշխատության մեջ արագացված ուսուցումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես ուսումնական նյութի ավելի արագ մատուցում, այլև որպես նպատակային և համակարգված գործընթաց, որը պահանջում է ուսուցման բովանդակության, մեթոդների, նյութերի և ժամանակի արդյունավետ կազմակերպում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սովորողների նախնական լեզվական մակարդակի, տարիքային առանձնահատկությունների, կրթական փորձի, մայրենի լեզվի ազդեցության և հայերենի նկատմամբ ունեցած լեզվական կարիքների հաշվառմանը։ Ուսումնասիրվում է, թե ինչպես կարող են սովորողի արդեն ձևավորված լեզվական գիտելիքներն ազդել հայերենի յուրացման վրա և ինչ դժվարություններ կարող են առաջանալ հայերենի հնչյունական, բառապաշարային, քերականական և շարահյուսական համակարգերի յուրացման ընթացքում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հաղորդակցական մոտեցմանը, որի դեպքում լեզվական կանոնների մեխանիկական յուրացումից առավել կարևոր է սովորողի՝ իրական հաղորդակցական իրավիճակներում հայերեն օգտագործելու կարողության զարգացումը։ Այդ նպատակով կարող են կիրառվել երկխոսություններ, դերային խաղեր, իրավիճակային վարժություններ, լսողական և խոսքային առաջադրանքներ, տեսողական նյութեր և գործնական հաղորդակցական իրավիճակների մոդելավորում։ Աշխատության մեջ կարևոր է նաև բառապաշարի արագ և արդյունավետ ընդլայնման խնդիրը, քանի որ սահմանափակ ժամանակում լեզվի գործնական յուրացումը մեծապես կախված է առավել հաճախ գործածվող և հաղորդակցական առումով անհրաժեշտ բառերի ու արտահայտությունների ճիշտ ընտրությունից։ Ուսումնասիրվում են նաև քերականական նյութի մատուցման սկզբունքները՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ արագացված դասընթացում հնարավոր չէ հավասար խորությամբ ներկայացնել լեզվի բոլոր կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Այդ պատճառով կարևոր է առաջնահերթություն տալ այն քերականական երևույթներին, որոնք առավել անհրաժեշտ են առօրյա և մասնագիտական հաղորդակցության համար։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև ուսուցման ինտենսիվացման միջոցներին, ժամանակակից տեղեկատվական և թվային տեխնոլոգիաների կիրառմանը, ինքնուրույն աշխատանքի կազմակերպմանը և ուսումնական արդյունքների շարունակական գնահատմանը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև սխալների նկատմամբ մեթոդական ճիշտ մոտեցումը․ արագացված ուսուցման պայմաններում անհրաժեշտ է տարբերակել այն սխալները, որոնք խոչընդոտում են հաղորդակցությանը, և այնպիսի սխալները, որոնք կարող են աստիճանաբար շտկվել ուսուցման հետագա փուլերում։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել օտարալեզու սովորողների համար հայերենի արագացված ուսուցման առավել արդյունավետ կազմակերպման սկզբունքները և ձևավորել ուսուցման այնպիսի մոդելներ, որոնք համադրում են լեզվական գիտելիքի, հաղորդակցական կարողության և գործնական կիրառության զարգացումը։ Այն կարող է օգտակար լինել հայոց լեզու դասավանդող ուսուցիչների, դասախոսների, մեթոդիստների, լեզվաբանների, ուսումնական ծրագրեր մշակողների, ինչպես նաև օտարալեզու սովորողների հետ աշխատող կրթական հաստատությունների մասնագետների համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը կարևորում է սովորողի անհատական կարիքներին համապատասխանեցված, հաղորդակցական և ինտենսիվ ուսուցման կազմակերպումը՝ նպատակ ունենալով հնարավորինս արդյունավետ և կարճ ժամանակում ապահովել հայոց լեզվի գործնական յուրացումը։

Journalism

Աշխատությունը նվիրված է զանգվածային լրատվության միջոցների լսարանի կառուցվածքի, վարքագծի, տեղեկատվական պահանջմունքների և լրատվամիջոցների հետ փոխազդեցության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի լրատվական դաշտի օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում լսարանն է որպես հաղորդակցական գործընթացի ակտիվ մասնակից, որի հետաքրքրությունները, սոցիալական բնութագրերը, տեղեկատվության ընտրության սովորությունները և լրատվամիջոցների նկատմամբ վստահությունը կարևոր դեր ունեն մեդիա բովանդակության սպառման ձևավորման մեջ։ Քննվում են լսարանի ուսումնասիրության տեսական մոտեցումները, դրա սոցիալ-ժողովրդագրական բաժանումը, տարբեր խմբերի տեղեկատվական նախասիրությունները և հեռուստատեսության, ռադիոյի, տպագիր մամուլի ու առցանց լրատվամիջոցների օգտագործման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում լրատվական աղբյուրի ընտրության վրա ազդող գործոններին՝ տեղեկատվության հասանելիությանը, օպերատիվությանը, բովանդակության թեմատիկ ուղղվածությանը, ներկայացման ձևին և աղբյուրի նկատմամբ ձևավորված վստահությանը։ Դիտարկվում է նաև թվային հաղորդակցության զարգացմամբ պայմանավորված լսարանի վարքագծի փոփոխությունը, երբ տեղեկատվության սպառողը կարող է միաժամանակ օգտվել տարբեր հարթակներից, համեմատել աղբյուրները, մեկնաբանել և տարածել նյութերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում լսարանի հետադարձ կապի ուսումնասիրությունը, քանի որ ժամանակակից մեդիա միջավայրում հաղորդակցությունը հաճախ այլևս չի սահմանափակվում լրատվամիջոցից դեպի սպառող ուղղված միակողմանի տեղեկատվական հոսքով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել հարցումներ, հարցազրույցներ, լսարանի չափման տվյալներ, բովանդակության վերլուծություն և սոցիոլոգիական այլ մեթոդներ՝ պարզելու տարբեր լրատվամիջոցների օգտագործման հաճախականությունը, նախընտրությունները և տեղեկատվական վարքագծի օրինաչափությունները։ Ուսումնասիրվում է նաև մեդիա բովանդակության համապատասխանեցումը տարբեր լսարանների պահանջներին, թիրախային խմբերի առանձնացումը և լրատվամիջոցների հաղորդակցական ռազմավարությունների ձևավորումը։ Առանձին նշանակություն ունի մեդիագրագիտության խնդիրը՝ տեղեկատվության աղբյուրների գնահատման, տարբեր կարծիքների համադրման և վստահելի ու մոլորեցնող բովանդակության տարբերակման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է լրագրագիտության, զանգվածային հաղորդակցության, մեդիայի սոցիոլոգիայի և լսարանի հետազոտության մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով հասկանալու լրատվամիջոցների ու հասարակության միջև ձևավորվող փոխհարաբերությունների բնույթը։

Medicine

Բժշկագիտական, մանկական նյարդավիրաբուժության և վնասվածքաբանության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է երեխաների համակցված գանգուղեղային վնասվածքների կլինիկական առանձնահատկությունների, ախտորոշման և սուր շրջանում բուժման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում մանկական օրգանիզմի անատոմիական և ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունները, գանգուղեղային վնասվածքների առաջացման հիմնական պատճառները, դասակարգումը և դրանց զուգակցումը այլ օրգանների ու համակարգերի վնասվածքների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գիտակցության խանգարումների, նյարդաբանական ախտանիշների, ներգանգային ճնշման փոփոխությունների և ընդհանուր ֆիզիոլոգիական վիճակի գնահատման կլինիկական նշանակությանը։ Վերլուծվում են համակցված վնասվածքների ախտորոշման դժվարությունները, նյարդաբանական հետազոտության, ճառագայթային ախտորոշման և կենսական կարևոր ցուցանիշների վերահսկման հնարավորությունները՝ հաշվի առնելով երեխաների տարիքային առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են սուր շրջանում բժշկական օգնության կազմակերպման, հիվանդի վիճակի կայունացման, բազմամասնագիտական գնահատման և բուժական մոտեցումների ընտրության ընդհանուր սկզբունքները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել վնասվածքների ծանրության աստիճանի, ուղեկցող ախտահարումների, հնարավոր բարդությունների և բուժման արդյունքների գնահատման կլինիկական ու վիճակագրական մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում վաղ ախտորոշման, շարունակական հսկողության, բարդությունների կանխարգելման և հետագա վերականգնողական օգնության կազմակերպման նշանակությանը՝ երեխաների առողջական ու ֆունկցիոնալ վիճակի բարելավման նպատակով։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել մանկական նյարդավիրաբուժության, վնասվածքաբանության, մանկաբուժության, շտապ բժշկության, անեսթեզիոլոգիայի և վերակենդանացման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։