Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության հիմնախնդիրները Հայաստանի Հանրապետությունում

Mathematics

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է լիցքավորված մասնիկների և տարբեր միջավայրերի անհարթ բաժանման սահմանների փոխազդեցության արդյունքում առաջացող ճառագայթման ֆիզիկական բնույթի և օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են էլեկտրամագնիսական ճառագայթման առաջացման տեսական հիմքերը, վերլուծվում են մակերևութային անհարթությունների ազդեցությունը ճառագայթման ինտենսիվության, սպեկտրային հատկությունների, ուղղվածության և տարածման առանձնահատկությունների վրա։ Քննարկվում են տարբեր մաթեմատիկական մոդելներ և հաշվարկային մեթոդներ, որոնք հնարավորություն են տալիս նկարագրել բարդ ֆիզիկական գործընթացները և գնահատել միջավայրերի սահմանների երկրաչափական կառուցվածքի ազդեցությունը ճառագայթային երևույթների վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տեսական կանխատեսումների և փորձարարական տվյալների համադրմանը, ինչպես նաև ստացված արդյունքների կիրառական նշանակությանը մասնիկների արագացուցիչների, ճառագայթային տեխնոլոգիաների, նյութագիտության, պլազմայի ֆիզիկայի և ժամանակակից էլեկտրոնային ու օպտիկական համակարգերի զարգացման համատեքստում։ Գիրքը նախատեսված է տեսական և կիրառական ֆիզիկայի բնագավառի գիտաշխատողների, դասախոսների, ասպիրանտների, ուսանողների և այն մասնագետների համար, ովքեր հետաքրքրված են էլեկտրադինամիկայի, մասնիկների ֆիզիկայի և էլեկտրամագնիսական ճառագայթման առաջացման մեխանիզմների խորացված ուսումնասիրությամբ։

Linguistics

Գիտական աշխատանքը նվիրված է «Պատմություն Աղուանից աշխարհի» երկի լեզվի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով հայոց լեզվի պատմական զարգացման, գրաբարի առանձնահատկությունների և միջնադարյան հայ մատենագրության համատեքստում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել երկում կիրառված լեզվական համակարգի բնորոշ գծերը, բառապաշարի, քերականական կառուցվածքի, շարահյուսության և ոճական միջոցների առանձնահատկությունները, ինչպես նաև պարզել դրանց տեղն ու նշանակությունը հայ գրական լեզվի զարգացման պատմության մեջ։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել երկի ձեռագրային և տեքստաբանական ավանդույթի ուսումնասիրությունը, քանի որ հին մատենագրական երկերի լեզվական պատկերը հաճախ պայմանավորված է ոչ միայն հեղինակի լեզվով, այլև հետագա արտագրությունների, խմբագրումների և լեզվական փոփոխությունների ազդեցությամբ։ Այդ պատճառով բնագրի լեզվական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը պահանջում է հնարավոր տարբերակների, ձեռագրական վկայությունների և տեքստի փոխանցման պատմության հաշվառում։ Լեզվական վերլուծության առանցքային ուղղություններից մեկը բառապաշարի ուսումնասիրությունն է։ Կարող են քննվել բնիկ հայերեն բառերը, գրաբարյան բառաձևերը, հնաբանությունները, մասնագիտական և վարչական բառապաշարը, անձնանուններն ու տեղանունները, ինչպես նաև այն բառերն ու արտահայտությունները, որոնք կապված են տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական, քաղաքական, կրոնական և մշակութային իրականության հետ։ Բառապաշարի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն բնութագրելու երկի լեզվական ոճը, այլև բացահայտելու այն միջավայրը, որի արտացոլումն է պատմագրական երկը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի օտար և փոխառյալ բառերի քննությունը։ Պատմական երկը կարող է պարունակել տարբեր լեզվական և մշակութային շերտերից ներթափանցած բառեր, որոնք վկայում են տարածաշրջանի ժողովուրդների ու մշակույթների փոխշփումների մասին։ Նման միավորների ուսումնասիրությունը կարող է օգնել պարզելու, թե ինչպիսի ազդեցություններ են կրել հայերենը և տվյալ պատմագրական երկի լեզուն տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Քերականական մակարդակում աշխատանքը կարող է անդրադառնալ հոլովման և խոնարհման ձևերին, բայի ժամանակային և եղանակային համակարգին, դերանունների գործածությանը, ածականների և մակբայների ձևերին ու շարահյուսական կապերին։ Այսպիսի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե որքանով է երկի լեզուն համապատասխանում դասական գրաբարի ընդունված նորմերին և որտեղ են դրսևորվում առանձնահատուկ կամ շեղվող ձևեր։ Կարևոր է նաև շարահյուսական կառուցվածքների ուսումնասիրությունը։ Նախադասությունների կառուցվածքը, ստորադասության ձևերը, կապակցական միջոցները, բառերի դասավորությունը և բարդ նախադասությունների գործածությունը կարող են բնորոշել հեղինակի կամ երկի լեզվական ոճը։ Շարահյուսական նյութի ուսումնասիրությունը միաժամանակ կարող է ցույց տալ պատմագրական արձակի զարգացման որոշակի առանձնահատկություններ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է լեզվի և ոճի փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը։ Պատմագրական երկի լեզուն սովորաբար միավորում է փաստագրական, պատմողական, կրոնական, բանավիճային և գեղարվեստական տարրեր։ Պատմական իրադարձությունների շարադրանքը, անձանց բնութագրումները, կրոնական գաղափարների ներկայացումը և քաղաքական իրադարձությունների մեկնաբանությունը կարող են ունենալ տարբեր լեզվաոճական դրսևորումներ։ Այդ պատճառով ոճական քննությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու երկի հեղինակային և ժանրային առանձնահատկությունների մասին։ Հետազոտությունը կարևոր է նաև հայոց լեզվի պատմական զարգացման տեսանկյունից։ Հին և միջնադարյան մատենագրական աղբյուրների լեզվի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու գրաբարի բառապաշարի և քերականական կառուցվածքի փոփոխություններին, ինչպես նաև հասկանալու գրական լեզվի և խոսակցական լեզվական միջավայրի փոխհարաբերությունները։ Երկի լեզվական նյութը կարող է արժեքավոր տվյալներ տրամադրել պատմական բարբառագիտության և հայերենի տարածքային տարբերակների ուսումնասիրության համար՝ հատկապես այն դեպքում, երբ տեքստում պահպանվել են տարածաշրջանային կամ ոչ դասական լեզվական առանձնահատկություններ։ Միաժամանակ աշխատանքը կարող է կարևոր լինել Աղվանքի պատմության և մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Լեզուն այստեղ հանդես է գալիս որպես պատմական տեղեկությունների լրացուցիչ աղբյուր․ տեղանունները, անձնանունները, էթնիկական և վարչական անվանումները, կրոնական ու հասարակական եզրույթները կարող են լրացուցիչ պատկերացում տալ տարածաշրջանի պատմական իրականության մասին։ Այսպիսով, լեզվական քննությունը դուրս է գալիս զուտ քերականական վերլուծության սահմաններից և կապվում է պատմության, մշակույթի և միջնադարյան հասարակության ուսումնասիրության հետ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը երկի լեզուն դիտարկում է որպես արժեքավոր պատմալեզվաբանական աղբյուր՝ բացահայտելով դրա բառապաշարային, ձևաբանական, շարահյուսական և ոճական առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել հայ միջնադարյան գրական լեզվի զարգացման գործընթացների ավելի խոր ըմբռնմանը, գրաբարի պատմության ուսումնասիրությանը և հայ պատմագրական ժառանգության լեզվական արժեքի բացահայտմանը։

History

Աշխատությունը ներկայացնում է հայ մտավորականների նշանակալի ներդրումը քրդական մշակույթի, պատմության, լեզվի, բանահյուսության և ազգագրության ուսումնասիրման գործում՝ ընդգրկելով 1850–1990 թվականների ժամանակաշրջանը։ Հեղինակը վերլուծում է տարբեր սերունդների հայ գիտնականների, պատմաբանների, լեզվաբանների, ազգագրագետների և մշակութային գործիչների կատարած հետազոտությունները՝ անդրադառնալով նրանց գիտական աշխատություններին, հավաքագրած նյութերին և հրապարակումներին։ Ուսումնասիրվում է հայ և քուրդ ժողովուրդների պատմամշակութային փոխհարաբերությունների արտացոլումը գիտական գրականության մեջ, ինչպես նաև գնահատվում է հայ հետազոտողների դերը քրդագիտության զարգացման և պատմամշակութային ժառանգության պահպանման գործում։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում պատմաբանների, արևելագետների, մշակութաբանների, ազգագրագետների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրվում են տարածաշրջանի ժողովուրդների պատմությամբ, մշակութային կապերով և գիտական ժառանգությամբ։

Pedagogy

Այս աշխատանքը նվիրված է հանրակրթական դպրոցում տուրիստական պատրաստության մեթոդական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով աշակերտների ֆիզիկական, ճանաչողական և սոցիալական կարողությունների ձևավորման գործընթացը արտադասարանային և ուսումնական գործունեության շրջանակում։ Տուրիստական պատրաստությունը դիտարկվում է որպես համալիր մանկավարժական գործընթաց, որը միավորում է ֆիզիկական դաստիարակությունը, բնապահպանական գիտելիքները, կողմնորոշման հմտությունները և խմբային աշխատանքի կարողությունները։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են ուսուցման կազմակերպման ձևերը՝ արշավներ, էքսկուրսիաներ, մարզական-տուրիստական խաղեր, կողմնորոշման վարժություններ և անվտանգության կանոնների ուսուցում, որոնք նպաստում են աշակերտների գործնական հմտությունների զարգացմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մեթոդական մոտեցումներին՝ աստիճանական բարդացում, գործնական ուսուցում, թիմային համագործակցություն և իրական միջավայրում ուսուցման իրականացում։ Աշխատությունը ընդգծում է նաև տուրիզմի դաստիարակչական դերը՝ առողջ ապրելակերպի ձևավորման, բնության նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունքի և ինքնուրույնության զարգացման գործում։ Այսպիսով, տուրիստական պատրաստությունը հանրակրթական դպրոցում դիտարկվում է որպես բազմակողմանի կրթական գործընթաց, որը նպաստում է աշակերտների համակողմանի զարգացմանը։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է արտամարմնային բեղմնավորումից հետո միապտուղ հղիության ընթացքի և ելքերի ուսումնասիրությանը՝ ուշադրություն դարձնելով հղիության տարբեր փուլերում առաջացող առանձնահատկություններին, հնարավոր բարդություններին և մայրական ու պտղային արդյունքներին։ Գրքում ներկայացվում են օժանդակ վերարտադրողական տեխնոլոգիաների կիրառման արդյունքում ձևավորված հղիությունների առանձնահատկությունները և դրանց համեմատական գնահատման հնարավորությունները բնական ճանապարհով առաջացած հղիությունների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հղիության վաղ փուլին, սաղմի իմպլանտացիայից հետո ընթացող փոփոխություններին, հղիության պահպանմանը և հետագա զարգացմանը՝ հաշվի առնելով արտամարմնային բեղմնավորման հետ կապված կլինիկական գործոնները։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են մայրական առողջության, պլացենտացիայի, պտղի աճի և զարգացման, հղիության տարբեր բարդությունների առաջացման ու ծննդաբերության ընթացքի հետ կապված ցուցանիշները։ Քննարկվում են վաղաժամ ծննդաբերության, հղիության ընթացքում արյան ճնշման խանգարումների, պտղի աճի սահմանափակման և այլ հնարավոր բարդությունների զարգացման ռիսկերը՝ դրանց վրա ազդող գործոնների բացահայտման նպատակով։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հղիության ընթացքի հսկողությանը, ժամանակին ախտորոշմանը և հղիների բժշկական վարման առանձնահատկություններին՝ հնարավորություն տալով գնահատել առավել արդյունավետ վերահսկման և կանխարգելման մոտեցումները։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են նաև ծննդաբերության եղանակը, հղիության ավարտը, նորածնի վիճակը և պերինատալ հիմնական ցուցանիշները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու արտամարմնային բեղմնավորումից հետո ձևավորված միապտուղ հղիության կլինիկական ընթացքի մասին և առանձնացնելու այն գործոնները, որոնք կարող են պայմանավորել բարենպաստ կամ անբարենպաստ ելքը։ Ստացված արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ օժանդակ վերարտադրողական տեխնոլոգիաներից հետո հղիների անհատականացված հսկողության, ռիսկերի վաղ հայտնաբերման և մանկաբարձական մարտավարության կատարելագործման համար։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել մանկաբարձ-գինեկոլոգների, վերարտադրողական բժշկության մասնագետների, պերինատոլոգների, ընտանեկան բժիշկների, կլինիկական հետազոտողների, ասպիրանտների և բժշկական բուհերի ուսանողների համար, ինչպես նաև այն մասնագետների, ովքեր զբաղվում են անպտղության բուժմամբ և օժանդակ վերարտադրողական տեխնոլոգիաներից հետո հղիությունների վարմամբ։

Law

Աշխատությունը նվիրված է ստացիոնարի վերակենդանացման և ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքում վարակների նկատմամբ բազմապրոֆիլ ինտենսիվ հսկողության սկզբունքների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ծանր վիճակում գտնվող հիվանդների շրջանում հիվանդանոցային վարակների առաջացման, տարածման և կանխարգելման խնդիրներն են, ինչպես նաև ինտենսիվ թերապիայի պայմաններում վարակի վերահսկման արդյունավետ համակարգի կազմակերպումը։ Ուսումնասիրվում են ներհիվանդանոցային վարակների հիմնական աղբյուրները, փոխանցման հնարավոր ուղիները և դրանց զարգացմանը նպաստող գործոնները՝ հաշվի առնելով վերակենդանացման բաժանմունքների բարձր ռիսկային միջավայրը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վարակի վերահսկման համալիր միջոցառումներին՝ ձեռքերի հիգիենային, ասեպտիկ և հակասեպտիկ կանոնների պահպանմանը, բժշկական սարքավորումների և միջավայրի պատշաճ մշակմանը, մեկուսացման համապատասխան միջոցների կիրառմանը և անձնակազմի վարակի կանխարգելման վարքագծին։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում հիվանդների շարունակական կլինիկական և լաբորատոր հսկողությանը, վարակի հնարավոր նշանների վաղ հայտնաբերմանը և դրանց արագ գնահատմանը։ Քննարկվում են նաև տարբեր մասնագիտությունների բժիշկների, բուժքույրերի, լաբորատոր և վարակաբանական ծառայությունների համագործակցության նշանակությունը, քանի որ ինտենսիվ թերապիայի պայմաններում վարակների վերահսկումը պահանջում է բազմամասնագիտական մոտեցում։ Ուսումնասիրվում են հակամանրէային բուժման ռացիոնալ կիրառման, հակամանրէային կայունության կանխարգելման և մանրէաբանական հետազոտությունների արդյունքների օգտագործման սկզբունքները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ինվազիվ բժշկական միջամտությունների և սարքերի հետ կապված վարակների կանխարգելմանը, քանի որ դրանց կիրառումը ծանր հիվանդների բուժման ընթացքում կարող է մեծացնել վարակային բարդությունների վտանգը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև վարակի վերահսկման ցուցանիշների մշտադիտարկմանը, ռիսկերի գնահատմանը, բռնկումների վաղ հայտնաբերմանը և բաժանմունքում սահմանված կանխարգելիչ միջոցառումների արդյունավետության գնահատմանը։ Աշխատության գործնական նշանակությունը կայանում է նրանում, որ համակարգված հսկողության և կանխարգելիչ միջոցառումների համադրումը կարող է նպաստել հիվանդանոցային վարակների հաճախականության նվազեցմանը, հիվանդների անվտանգության բարձրացմանը և ինտենսիվ թերապիայի արդյունքների բարելավմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել վերակենդանացման և ինտենսիվ թերապիայի բժիշկների, վարակաբանների, համաճարակաբանների, բուժքույրերի, լաբորատոր մասնագետների, հիվանդանոցների վարակի վերահսկման թիմերի, գիտաշխատողների և բժշկական կրթության ոլորտի մասնագետների համար։ Այն ընդգծում է, որ վարակների արդյունավետ վերահսկումը պետք է հիմնված լինի շարունակական հսկողության, վաղ հայտնաբերման, բազմամասնագիտական համագործակցության, կանխարգելման և ապացուցողական բժշկության սկզբունքների վրա։