Discover other interesting and useful materials

    Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials section
    Online

    Literature

    Հայ ժողովրդական հեքիաթներ, հատոր տասներորդ

    Ժողովածուն ընդգրկում է հայ ժողովրդի բանավոր ստեղծագործական ժառանգության կարևորագույն դրսևորումներից մեկը՝ ժողովրդական հեքիաթները, որոնց միջոցով արտահայտվել են ժողովրդի աշխարհընկալումը, կենսափորձը, բարոյական պատկերացումները, երազանքներն ու հասարակական իդեալները։ Հեքիաթային պատումներում իրական կյանքի պատկերները միահյուսվում են երևակայական ու հրաշապատում տարրերին՝ ստեղծելով մի աշխարհ, որտեղ սովորական մարդիկ, թագավորներ, աղքատներ, արհեստավորներ, կենդանիներ և գերբնական էակներ հայտնվում են անսովոր փորձությունների ու իրադարձությունների մեջ։ Հեքիաթների սյուժեներում հաճախ կարևորվում են բարու և չարի հակադրությունը, արդարության վերականգնումը, խելքի ու հնարամտության հաղթանակը, ազնվությունը, աշխատասիրությունը, հավատարմությունն ու ընկերասիրությունը։ Ժողովրդական պատմողներին բնորոշ կենդանի խոսքը, կրկնությունները, երկխոսությունները, պատկերավոր համեմատություններն ու ավանդական դարձվածքները հաղորդում են պատումներին յուրահատուկ ռիթմ և արտահայտչականություն։ Հեքիաթները արժեքավոր են ոչ միայն որպես գեղարվեստական ընթերցանության նյութ, այլև որպես պատմական ու ազգագրական տեղեկությունների աղբյուր, քանի որ դրանցում պահպանվել են տարբեր ժամանակաշրջանների կենցաղի, ընտանեկան հարաբերությունների, սովորույթների, աշխատանքի ձևերի, հասարակական պատկերացումների և ժողովրդական մտածողության հետքերը։ Ժողովածուն կարևոր նշանակություն ունի հայ բանահյուսության պահպանման, ուսումնասիրության և հաջորդ սերունդներին փոխանցման համար՝ ընձեռելով հնարավորություն բացահայտելու հայկական հեքիաթային ավանդույթի թեմատիկ բազմազանությունը, պատումային առանձնահատկություններն ու մշակութային ինքնատիպությունը։

    Updated: 2026-11-09
    Հայ ժողովրդական հեքիաթներ, հատոր տասներորդ
    Online

    Culture

    Հայոց գրավոր մշակույթի համալիր թվայնացումը՝ որպես պետական զարգացման գրավական

    Աշխատությունը նվիրված է հայոց գրավոր մշակույթի համապարփակ թվայնացման հիմնախնդրին՝ այն դիտարկելով ոչ միայն որպես մշակութային ժառանգության պահպանման տեխնիկական միջոց, այլև որպես պետական զարգացման, գիտության, կրթության և ազգային ինքնության ամրապնդման ռազմավարական ուղղություն։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ ձեռագրերը, հին ու նոր տպագիր գրքերը, արխիվային փաստաթղթերը, պարբերականները, քարտեզները և գրավոր մշակույթի այլ նմուշները կազմում են ազգային հիշողության կարևորագույն շերտերից մեկը, որի երկարաժամկետ պահպանման և հասանելիության ապահովումը պահանջում է ժամանակակից թվային տեխնոլոգիաների համակարգված կիրառում։ Աշխատության մեջ թվայնացումը ներկայացվում է որպես բազմափուլ գործընթաց, որը չի սահմանափակվում փաստաթղթերի սկանավորմամբ։ Այն ներառում է նյութերի ընտրություն և նախապատրաստում, բարձրորակ թվային պատճենների ստեղծում, մետատվյալների ձևավորում, էլեկտրոնային կատալոգավորում, տեքստերի ճանաչում, թվային պահպանման համակարգերի ստեղծում և օգտվողների համար հասանելի տեղեկատվական հարթակների զարգացում։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ֆիզիկական կրիչների վրա պահպանվող մշակութային արժեքները վերածել երկարաժամկետ օգտագործման ենթակա թվային ռեսուրսների։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հայերեն գրավոր ժառանգության առանձնահատկություններին։ Հայկական ձեռագրերի և հին տպագիր նյութերի թվայնացումը պահանջում է ոչ միայն տեխնիկական բարձր որակ, այլև մասնագիտական նկարագրություն, քանի որ յուրաքանչյուր նյութ կարող է պարունակել պատմական, լեզվաբանական, գրական, արվեստաբանական և մատենագիտական մեծ արժեք ունեցող տեղեկություններ։ Թվային պատճենը լիարժեք գիտական ռեսուրս է դառնում այն դեպքում, երբ այն ուղեկցվում է հեղինակային, ժամանակագրական, տեղագրական, մատենագիտական և բովանդակային համապատասխան տվյալներով։ Այդ պատճառով աշխատանքում կարևորվում է միասնական չափորոշիչների և փոխգործունակ տեղեկատվական համակարգերի ստեղծումը։ Թվայնացման կարևորագույն արդյունքներից մեկը մշակութային ժառանգության հասանելիության ընդլայնումն է։ Եթե ֆիզիկական ձեռագիրը կամ հազվագյուտ գիրքը հասանելի է միայն այն հաստատության այցելուներին, որտեղ այն պահվում է, ապա թվային տարբերակը կարող է հասանելի դառնալ հետազոտողների, ուսանողների և ընթերցողների համար աշխարհի տարբեր երկրներից։ Սա հատկապես նշանակալի է հայկական սփյուռքի և հայագիտությամբ զբաղվող միջազգային գիտական համայնքի համար։ Թվային հասանելիությունը կարող է նպաստել նաև հայերեն լեզվով գիտական և կրթական նյութերի տարածմանը և նոր հետազոտությունների առաջացմանը։ Աշխատությունը թվայնացումը կապում է նաև պետական կառավարման և զարգացման գործընթացների հետ։ Համակարգված թվային մշակութային ենթակառուցվածքը կարող է նպաստել պետական և գիտակրթական հաստատությունների միջև տեղեկատվության փոխանակմանը, տվյալների միասնականացմանը և մշակութային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարմանը։ Թվային շտեմարանները կարող են օգտագործվել կրթական ծրագրերում, գիտական հետազոտություններում, մշակութային զբոսաշրջության զարգացման և միջազգային գիտական համագործակցության շրջանակում։ Միաժամանակ աշխատանքը ենթադրում է, որ թվայնացումը պետք է իրականացվի երկարաժամկետ պահպանման սկզբունքներով։ Թվային ֆայլի ստեղծումը դեռևս չի երաշխավորում դրա պահպանումը․ անհրաժեշտ են տվյալների կրկնօրինակում, պահպանման անվտանգ ենթակառուցվածքներ, ֆայլային ձևաչափերի կառավարում, մետատվյալների պահպանում և տեխնոլոգիական փոփոխություններին համապատասխան պարբերական թարմացում։ Հակառակ դեպքում թվային հավաքածուները կարող են ժամանակի ընթացքում դառնալ անհասանելի կամ տեխնոլոգիապես հնացած։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառումը հայերեն գրավոր ժառանգության մշակման գործում։ Նիշերի օպտիկական ճանաչման, մեքենայական որոնման, արհեստական բանականության և լեզվական տեխնոլոգիաների զարգացումը կարող է հնարավորություն տալ ոչ միայն պահպանել գրավոր նյութերի պատկերները, այլև ստեղծել դրանց որոնելի և մեքենայական մշակման ենթակա տեքստային տարբերակներ։ Սա հատկապես կարևոր է մեծածավալ հավաքածուների գիտական ուսումնասիրության համար, քանի որ թվայնացված տեքստերի միջոցով հնարավոր է արագ որոնել բառեր, անուններ, տեղանուններ և թեմատիկ կապեր։ Միևնույն ժամանակ հին ուղղագրության, ձեռագրային գրերի և վնասված փաստաթղթերի ճանաչումը պահանջում է մասնագիտացված տեխնոլոգիական լուծումներ և փորձագիտական վերահսկողություն։ Աշխատության մեջ պետական զարգացման հետ կապը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ ազգային գրավոր ժառանգությունը կարող է դիտարկվել որպես գիտելիքի և նորարարության ռեսուրս։ Թվայնացված հավաքածուները կարող են հիմք դառնալ նոր գիտական նախագծերի, թվային հումանիտար գիտությունների, կրթական ծրագրերի և մշակութային տեխնոլոգիաների զարգացման համար։ Այդպիսով մշակութային ժառանգության թվայնացումը դառնում է ոչ միայն անցյալի պահպանման, այլև ապագայի համար գիտելիքի նոր ենթակառուցվածք ստեղծելու միջոց։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է հայոց գրավոր մշակույթի թվայնացումը որպես բազմակողմանի պետական ծրագիր, որը միավորում է մշակութային ժառանգության պահպանությունը, գիտությունը, կրթությունը, տեղեկատվական տեխնոլոգիաները և հանրային հասանելիությունը։ Այն կարող է հետաքրքրել մշակութաբաններին, հայագետներին, գրադարանագետներին, արխիվագետներին, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մասնագետներին, պետական կառավարման ոլորտի ներկայացուցիչներին և թվային հումանիտար գիտություններով զբաղվող հետազոտողներին։

    Updated: 2026-08-26
    Հայոց գրավոր մշակույթի համալիր թվայնացումը՝ որպես պետական զարգացման գրավական
    Online

    Psychology

    Կառավարման ազգամշակութային առանձնահատկությունները

    Այս աշխատությունը նվիրված է կառավարման ազգամշակութային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով, թե ինչպես են ազգային արժեքները, ավանդույթները և մշակութային վարքագծային մոդելները ազդում կառավարման գործընթացների վրա տարբեր հասարակություններում։ Գրքում ներկայացվում է, թե ինչ է ազգամշակութային գործոնը կառավարման մեջ և ինչպես է այն ձևավորում ղեկավարության ոճը, կազմակերպական կառուցվածքը, որոշումների ընդունման մեխանիզմները և աշխատակիցների փոխհարաբերությունները։ Հեղինակը անդրադառնում է մշակութային տարբերությունների ազդեցությանը հաղորդակցության, թիմային աշխատանքի, հեղինակության ընկալման և կոնֆլիկտների լուծման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազգային կառավարման մոդելների համեմատությանը՝ արևմտյան, արևելյան և հետխորհրդային մոտեցումների շրջանակում։ Գրքում քննարկվում են նաև գլոբալիզացիայի պայմաններում միջմշակութային կառավարման մարտահրավերները և բազմամշակութային կազմակերպությունների արդյունավետ կառավարման սկզբունքները։ Վերլուծվում է, թե ինչպես կարող է մշակութային իրազեկությունը նպաստել կազմակերպությունների արդյունավետությանը, նորարարությանը և կայուն զարգացմանը։ Աշխատությունը համադրում է տեսական մոտեցումները և գործնական օրինակները՝ օգտակար լինելով կառավարման մասնագետների, կազմակերպական հոգեբանների, HR մասնագետների և ուսանողների համար։

    Updated: 2026-10-23
    Կառավարման ազգամշակութային առանձնահատկությունները
    Online

    Technology

    Разработка математических моделей и алгоритмов автоматизированных систем количественного учета нефтепродуктов

    Աշխատությունը նվիրված է նավթամթերքների քանակական հաշվառման ավտոմատացված համակարգերի մաթեմատիկական մոդելների և ալգորիթմների մշակման, դրանց ճշգրտության բարձրացման և գործառնական արդյունավետության ապահովման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են նավթամթերքների ընդունման, պահպանման, տեղափոխման և իրացման գործընթացներում քանակական հաշվառման կազմակերպման առանձնահատկությունները, չափումների ավտոմատացման սկզբունքները և տեղեկատվական համակարգերի կիրառման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հեղուկ նավթամթերքների ծավալի, զանգվածի, խտության, ջերմաստիճանի և այլ ֆիզիկական պարամետրերի չափման ու հաշվարկման մեթոդներին, ինչպես նաև դրանց փոխկապակցվածության մաթեմատիկական նկարագրությանը։ Ուսումնասիրվում են չափիչ սարքավորումների ցուցմունքների մշակման, չափման սխալների գնահատման, տվյալների ճշգրտման և հաշվառման արդյունքների հավաստիության ապահովման ալգորիթմները։ Անդրադարձ է կատարվում նավթամթերքների ջերմաստիճանային ընդարձակման, խտության փոփոխության, պահեստավորման պայմանների և տեխնոլոգիական գործընթացների ազդեցությանը քանակական հաշվառման ճշգրտության վրա։ Կարևորվում են մաթեմատիկական մոդելավորման, թվային հաշվարկների, վիճակագրական վերլուծության և տեղեկատվության ավտոմատ մշակման մեթոդների կիրառումը՝ հաշվառման գործընթացներում մարդկային գործոնի ազդեցությունը նվազեցնելու և հաշվարկային սխալները սահմանափակելու նպատակով։ Դիտարկվում են նաև ավտոմատացված համակարգերի կառուցվածքային կազմակերպման, տվիչներից ստացվող տեղեկատվության հավաքագրման, տվյալների փոխանցման, պահպանման և մշակման ծրագրային ապահովման մշակման հնարավորությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել չափման համակարգերի տրամաչափարկման, հաշվարկային ալգորիթմների օպտիմալացման, իրական ժամանակում տվյալների վերահսկման և հաշվառման արդյունքների համեմատական գնահատման մեթոդները։ Առանձնացվում են նավթամթերքների հաշվառման թափանցիկության բարձրացման, տեխնոլոգիական կորուստների բացահայտման, նյութական ռեսուրսների շարժի վերահսկման և արտադրական գործընթացների կառավարման կատարելագործման խնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի նավթարդյունաբերության և նավթամթերքների բաշխման համակարգերում չափումների ճշգրտության ապահովման, հաշվառման ավտոմատացման, տեխնոլոգիական գործընթացների արդյունավետության բարձրացման և տեղեկատվական կառավարման համակարգերի զարգացման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել ավտոմատացման մասնագետների, ծրագրավորողների, չափագիտության ոլորտի հետազոտողների, նավթագազային արդյունաբերության ճարտարագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

    Updated: 2026-10-15
    Разработка математических моделей и алгоритмов автоматизированных систем количественного учета нефтепродуктов
    Online

    Literature

    Կոստան Զարյանի գեղարվեստական արձակը («Անցորդը և իր ճամփան», «Բանկոոպը և մամութի ոսկորները», «Նավը լեռան վրա» վեպերը)

    Գրականագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հայ նշանավոր գրող Կոստան Զարյանի գեղարվեստական արձակի ուսումնասիրությանը՝ «Անցորդը և իր ճամփան», «Բանկոոպը և մամութի ոսկորները» և «Նավը լեռան վրա» վեպերի համեմատական վերլուծության հիման վրա։ Քննության են առնվում գրողի ստեղծագործական աշխարհայացքի ձևավորման առանձնահատկությունները, նրա արձակի գաղափարագեղարվեստական ուղղվածությունը և տեղը XX դարի հայ գրականության զարգացման համատեքստում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վեպերի թեմատիկ կառուցվածքին, փիլիսոփայական ենթաշերտերին, մարդու և հասարակության փոխհարաբերությունների արտացոլմանը, ինչպես նաև ազգային ինքնության, պատմական հիշողության և անհատական ազատության խնդիրներին։ Վերլուծվում են ստեղծագործությունների սյուժետային և կառուցվածքային առանձնահատկությունները, կերպարների հոգեբանական նկարագրերը, խորհրդանշական պատկերները և գեղարվեստական ժամանակի ու տարածության կազմակերպման սկզբունքները։ Քննարկվում են Կոստան Զարյանի արձակին բնորոշ լեզվաոճական միջոցները, պատկերավոր մտածողությունը, պատմողական եղանակները և եվրոպական գրական ու փիլիսոփայական ավանդույթների հետ հնարավոր առնչությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են երեք վեպերի գաղափարական և գեղարվեստական ընդհանրություններն ու տարբերությունները, հեղինակի աշխարհընկալման դրսևորումները և ստեղծագործական զարգացման առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում գրողի արձակի արդիականության, հայ գրականության մեջ նրա ինքնատիպության և ազգային ու համաշխարհային գրական գործընթացների հետ ունեցած կապերի գնահատմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմության, գրականության տեսության, համեմատական գրականագիտության և Կոստան Զարյանի ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

    Updated: 2026-10-08
    Կոստան Զարյանի գեղարվեստական արձակը («Անցորդը և իր ճամփան», «Բանկոոպը և մամութի ոսկորները», «Նավը լեռան վրա» վեպերը)
    Online

    Informatics

    Разработка нелинейной следящей системы для контроля загрязненности атмосферы

    Աշխատությունը նվիրված է մթնոլորտային օդի աղտոտվածության վերահսկման համար նախատեսված ոչ գծային հետևող համակարգի մշակման և հետազոտման խնդիրներին։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են օդային միջավայրում աղտոտող նյութերի պարունակության շարունակական չափման, ստացված տվյալների մշակման և դրանց փոփոխություններին ավտոմատ կերպով արձագանքող կառավարման համակարգերի ստեղծման սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ոչ գծային դինամիկական գործընթացների մաթեմատիկական նկարագրմանը, քանի որ իրական պայմաններում չափիչ սարքերի, տվիչների և վերահսկվող միջավայրի միջև փոխազդեցությունը միշտ չէ, որ հնարավոր է բավարար ճշտությամբ ներկայացնել գծային կախվածություններով։ Քննության են առնվում մթնոլորտում տարբեր աղտոտիչների կոնցենտրացիաների փոփոխությունների գրանցման, ազդանշանների փոխակերպման, չափման սխալների նվազեցման և օգտակար տեղեկատվության առանձնացման խնդիրները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հետևող համակարգի դինամիկական հատկությունների, կայունության, արագագործության, զգայունության և չափումների ճշգրտության գնահատմանը։ Ուսումնասիրվում է համակարգի արձագանքը վերահսկվող ցուցանիշների արագ կամ աստիճանական փոփոխություններին, արտաքին խանգարումներին և չափիչ սարքավորումների պարամետրերի հնարավոր տատանումներին։ Մաթեմատիկական մոդելավորման միջոցով հնարավոր է նկարագրել համակարգի հիմնական տարրերի փոխազդեցությունը, որոշել կարգավորման նպատակահարմար պարամետրերը և գնահատել տարբեր աշխատանքային ռեժիմներում դրա արդյունավետությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև տվիչներից ստացվող տվյալների մշակման, ազդանշանների զտման և աղմուկի ազդեցության նվազեցման մեթոդներին, որոնք կարևոր են շրջակա միջավայրի իրական պայմաններում հուսալի չափումներ ապահովելու համար։ Մշակվող համակարգը կարող է հնարավորություն տալ ժամանակին հայտնաբերելու օդի որակի ցուցանիշների փոփոխությունները և ապահովելու աղտոտվածության մակարդակի երկարաժամկետ դիտարկում։ Նման տեխնիկական լուծումները կարող են կիրառվել արդյունաբերական տարածքներում, քաղաքային միջավայրում և բնապահպանական դիտարկման կայաններում՝ օդի վիճակի վերաբերյալ տվյալների ստացման և վերլուծության նպատակով։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի ավտոմատ կառավարման տեսության և բնապահպանական չափիչ տեխնիկայի զարգացման համար՝ նպաստելով մթնոլորտային աղտոտվածության վերահսկման առավել ճշգրիտ, կայուն և արդյունավետ համակարգերի ստեղծմանը։

    Updated: 2026-09-29
    Разработка нелинейной следящей системы для контроля загрязненности атмосферы