Վարդգես Սուրենյանց (1860-1921)

Biology

Աշխատությունը նվիրված է պարաթիրեոիդ հորմոնի ազդեցության ուսումնասիրությանը նյարդային համակարգի գործունեության և օրգանիզմի ընդհանուր ինտեգրատիվ վիճակի վրա՝ փորձարարական հետազոտությունների հիման վրա։ Ուսումնասիրվում է հորմոնի ազդեցությունը ուղեղի կապտավուն բծի նեյրոնների ակտիվության, նյարդային կարգավորման մեխանիզմների և ֆիզիոլոգիական գործընթացների փոխկապակցվածության վրա։ Աշխատության շրջանակում վերլուծվում են էնդոկրին և նյարդային համակարգերի փոխազդեցության առանձնահատկությունները, հորմոնալ կարգավորման դերը վարքային և ֆունկցիոնալ փոփոխությունների ձևավորման գործընթացներում, ինչպես նաև օրգանիզմի հոմեոստազի պահպանման մեխանիզմները։ Հետազոտությունը ներկայացնում է փորձարարական տվյալների վերլուծություն, որոնք հնարավորություն են տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ հորմոնների ազդեցությունը կենտրոնական նյարդային համակարգի գործունեության վրա և բացահայտել նեյրոէնդոկրին փոխհարաբերությունների նշանակությունը կենդանի օրգանիզմի հարմարվողական հնարավորությունների ձևավորման գործում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել նյարդաֆիզիոլոգիայի, էնդոկրինոլոգիայի, կենսաբանության և բժշկական գիտությունների ոլորտների մասնագետներին ու հետազոտողներին։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է հայերենով հրատարակված ասորական պարբերականի լեզվական, մշակութային և պատմական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով որպես հայերի և ասորիների երկարատև շփումների ու լեզվական համակեցության ուշագրավ վկայություն։ Հետազոտության շրջանակում պարբերական մամուլը դիտարկվում է ոչ միայն որպես տեղեկատվության տարածման միջոց, այլև որպես բազմալեզու և բազմամշակութային միջավայրում ձևավորված հաղորդակցության յուրահատուկ հարթակ։ Քննության են առնվում հրապարակումների լեզվական կառուցվածքը, բառապաշարը, ոճական առանձնահատկությունները, ասորական մշակութային իրականությունը ներկայացնող բառերի և հասկացությունների գործածությունը, ինչպես նաև լեզվական փոխազդեցության հնարավոր դրսևորումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ ասորական համայնքի համար նախատեսված կամ նրա մշակութային կյանքն արտացոլող պարբերականում հայերենի կիրառումը կարող է կարևոր տեղեկություններ հաղորդել տվյալ միջավայրում լեզուների գործառութային բաշխման, երկլեզվության և համայնքների միջև հաղորդակցության մասին։ Ուսումնասիրվում են հայերեն տեքստերում ասորական անձնանունների, տեղանունների, կրոնական ու մշակութային հասկացությունների ներկայացման ձևերը, փոխառությունների և լեզվական ազդեցությունների հնարավոր օրինակները, ինչպես նաև թարգմանական կամ միջլեզվական փոխանցման առանձնահատկությունները։ Պարբերականի նյութերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու նաև ասորական համայնքի ինքնության, պատմական հիշողության, կրթության, կրոնական կյանքի և մշակութային ինքնարտահայտման հարցերը՝ հայալեզու հասարակական միջավայրի հետ դրանց փոխհարաբերության համատեքստում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում մամուլի լեզվի ուսումնասիրությանը՝ պարզելու համար, թե ինչպես են տարբեր լեզվամշակութային տարրեր համատեղվում մեկ տեղեկատվական տարածքում և ինչպիսի լեզվական միջոցներով է պահպանվում համայնքի առանձնահատուկ մշակութային բովանդակությունը։ Նյութի քննությունը կարող է արժեքավոր տվյալներ տրամադրել նաև հայերենի՝ որպես միջհամայնքային հաղորդակցության լեզվի գործառույթի վերաբերյալ։ Աշխատությունն ունի միջգիտակարգային նշանակություն՝ միավորելով սոցիալեզվաբանության, շփումների լեզվաբանության, մամուլի պատմության, հայագիտության և ասորագիտության մոտեցումները։ Այն նպաստում է հայ-ասորական լեզվական ու մշակութային փոխհարաբերությունների, ազգային փոքրամասնությունների մամուլի և բազմալեզու հասարակություններում լեզվական համակեցության պատմական ձևերի առավել ամբողջական ուսումնասիրությանը։

Mathematics

Նյութը նվիրված է կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքներում սպինի և էլեկտրոնի ուղեծրային շարժման միջև փոխազդեցության ֆիզիկական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Սպին-ուղեծրային փոխազդեցությունը քվանտային մեխանիկական երևույթ է, որի դեպքում լիցքավորված մասնիկի շարժման և նրա ներքին սպինային աստիճանի ազատության միջև առաջանում է փոխկապակցվածություն, և այն հատկապես նշանակալի է դառնում ցածրաչափ կիսահաղորդչային համակարգերում։ Նանոկառուցվածքների փոքր չափերը, սահմանափակված երկրաչափությունը, նյութի բյուրեղային կառուցվածքը և էլեկտրական դաշտերի ազդեցությունը կարող են էապես փոխել այս փոխազդեցության ուժգնությունն ու բնույթը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր է հասկանալ, թե ինչպես է սպին-ուղեծրային փոխազդեցությունը ձևավորում էներգետիկ մակարդակների կառուցվածքը, փոխում էլեկտրոնների շարժման հատկությունները և ազդում սպինային վիճակների տարածական ու ժամանակային դինամիկայի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել այն երևույթներին, որոնք առաջանում են կիսահաղորդչային հետերոկառուցվածքներում, քվանտային փոսերում, քվանտային լարերում և այլ ցածրաչափ համակարգերում, որտեղ մասնիկների շարժումը սահմանափակված է մեկ կամ մի քանի ուղղություններով։ Նման համակարգերում կառուցվածքի երկրաչափական և նյութական պարամետրերի փոփոխությունը հնարավորություն է տալիս վերահսկել սպին-ուղեծրային փոխազդեցության ուժգնությունը և դրա ազդեցությունը էլեկտրոնային հատկությունների վրա։ Կարևոր դեր ունեն նաև բյուրեղային համաչափությունը, միջերեսային էլեկտրական դաշտերը և կառուցվածքի ասիմետրիան, որոնք կարող են հանգեցնել տարբեր սպինային ճեղքավորումների և էներգետիկ սպեկտրի փոփոխությունների։ Թեմայի ուսումնասիրությունը կարող է ներառել տեսական մոդելավորում, քվանտամեխանիկական հաշվարկներ և նանոկառուցվածքների էլեկտրոնային ու սպինային բնութագրերի վերլուծություն։ Հետազոտության ընթացքում հնարավոր է դիտարկել նաև սպինային թուլացման և սպինային տրանսպորտի գործընթացները, քանի որ սպին-ուղեծրային փոխազդեցությունը կարող է ազդել սպինի պահպանման ժամանակի, սպինային կոհերենտության և լիցքակիրների տեղափոխման մեխանիզմների վրա։ Այս երևույթների կառավարումը կարևոր է սպինտրոնիկայի զարգացման համար, որտեղ տեղեկատվության մշակման և պահպանման նպատակով օգտագործվում է ոչ միայն էլեկտրոնի լիցքը, այլև նրա սպինային վիճակը։ Սպին-ուղեծրային փոխազդեցության ուսումնասիրությունը կարող է նաև նպաստել նոր քվանտային և նանոէլեկտրոնային սարքերի ստեղծմանը, որոնցում հնարավոր կլինի էլեկտրական միջոցներով վերահսկել սպինային հատկությունները։ Գործնական տեսանկյունից նման համակարգերը հեռանկարային են սպինային տրանզիստորների, քվանտային սարքերի, սպինային ֆիլտրերի և այլ առաջադեմ նանոէլեկտրոնային կառուցվածքների համար։ Ընդհանուր առմամբ, թեման ուսումնասիրում է այն հիմնարար մեխանիզմները, որոնց միջոցով կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքի երկրաչափական, էլեկտրական և նյութական հատկությունները փոխկապակցվում են էլեկտրոնների սպինային դինամիկայի հետ՝ հնարավորություն ստեղծելով կառավարելու քվանտային համակարգերի սպինային վիճակները և կիրառելու այդ երևույթները ժամանակակից նանոֆիզիկայում ու սպինտրոնիկայում։

Psychology

Այս աշխատանքը նվիրված է լոկուս վերահսկման (locus of control) հոգեբանական կոնստրուկտի դերին կպչուն-սևեռուն ձևավորումների (օբսեսիվ-կոմպուլսիվ դրսևորումների) առաջացման, զարգացման և պահպանման գործընթացներում՝ ընդգծելով անձի վերահսկողության զգացման ընկալման և անհանգստության կառավարման մեխանիզմների փոխկապվածությունը։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում է, թե ինչպես են արտաքին կամ ներքին լոկուս վերահսկման կողմնորոշումները ազդում անհատի մտքերի, վախերի և կրկնվող վարքագծերի ձևավորման վրա, հատկապես այն իրավիճակներում, երբ անձը փորձում է նվազեցնել անորոշությունը կամ կանխել հնարավոր բացասական հետևանքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գաղափարին, որ արտաքին լոկուս վերահսկման գերակայության դեպքում անհատը ավելի հակված է իր կյանքի իրադարձությունները վերագրելու արտաքին ուժերին, ինչը կարող է ուժեղացնել վերահսկողության կորստի զգացումը և նպաստել կպչուն մտքերի ու կոմպուլսիվ գործողությունների ամրապնդմանը, մինչդեռ ներքին լոկուս վերահսկումը կարող է հանդես գալ որպես պաշտպանիչ գործոն՝ նպաստելով ինքնակարգավորման և անհանգստության նվազեցման մեխանիզմների զարգացմանը։ Քննարկվում են նաև կոգնիտիվ-վարքային մոտեցումները, որոնք բացատրում են, թե ինչպես են աղավաղված համոզմունքները և վերահսկողության գերագնահատված անհրաժեշտությունը պահպանում օբսեսիվ-կոմպուլսիվ ցիկլը, ինչպես նաև միջամտության հնարավորությունները՝ ուղղված վերահսկողության ընկալման վերակառուցմանը և ադապտիվ վարքային ռազմավարությունների ձևավորմանը:

Biology

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է դեռահասների ագրեսիվության երևույթի հոգեֆիզիոլոգիական ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով վարքային, նյարդային և սոցիալական գործոնների փոխազդեցությունը։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են դեռահասության շրջանում տեղի ունեցող հորմոնալ փոփոխությունները, կենտրոնական նյարդային համակարգի հասունացման առանձնահատկությունները և դրանց ազդեցությունը հուզական կարգավորման ու իմպուլսային վարքի վրա։ Աշխատությունում դիտարկվում է ագրեսիվ վարքի դրսևորման տարբեր ձևերը՝ ռեակտիվ, պրոակտիվ և սոցիալապես պայմանավորված ագրեսիա, ինչպես նաև դրանց կապը անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունների հետ։

Economics

Մարդկային կապիտալը տնտեսագիտական հասկացություն է, որը վերաբերում է մարդկանց գիտելիքների, հմտությունների, փորձի, առողջության և կարողությունների ամբողջությանը, որոնք օգտագործվում են տնտեսական արժեք ստեղծելու համար։ Այն դիտարկվում է որպես կապիտալի հատուկ տեսակ, քանի որ, ինչպես ֆիզիկական կապիտալը (սարքավորումներ, տեխնոլոգիաներ), մարդկային կապիտալը նույնպես կարող է ներդրվել, զարգացվել և բարձրացնել արտադրողականությունը։ Մարդկային կապիտալի ձևավորման հիմնական միջոցներն են կրթությունը, մասնագիտական պատրաստվածությունը, առողջապահությունը և աշխատանքի փորձը։ Որքան բարձր է մարդու կրթական և մասնագիտական մակարդակը, այնքան մեծ է նրա ներդրումը տնտեսության զարգացման և նորարարությունների ստեղծման մեջ։ Այս հասկացությունը կարևոր դեր ունի ժամանակակից տնտեսագիտության մեջ, քանի որ այն բացատրում է երկրների տնտեսական աճի տարբերությունները՝ ցույց տալով, որ զարգացած երկրները սովորաբար ունեն բարձր որակի մարդկային կապիտալ։ Բացի տնտեսական նշանակությունից, մարդկային կապիտալը նաև սոցիալական արժեք ունի, քանի որ նպաստում է կյանքի որակի բարձրացմանը, սոցիալական շարժունակությանը և հասարակության ընդհանուր զարգացմանը։ Այսպիսով, մարդկային կապիտալը համարվում է կայուն տնտեսական զարգացման և մրցունակության հիմնական աղբյուրներից մեկը ժամանակակից աշխարհում։