Վարձակալության հաշվապահական հաշվառման բարելավման ուղիները ՀՀ կազմակերպություններում

History

Աշխատության առանցքում գտնվում է այն հարցը, թե ինչպես ենք մենք իմանում անցյալի մասին։ Հեղինակը մանրամասն ներկայացնում է պատմական աղբյուրների տեսակները՝ գրավոր, նյութական, բանավոր և այլ, և բացատրում է, թե ինչպիսի դեր ունի յուրաքանչյուրն հայոց պատմության վերականգնման գործում։ Գրավոր աղբյուրների շարքում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում միջնադարյան պատմիչների աշխատությունները, տարեգրությունները, վավերագրերը և պաշտոնական փաստաթղթերը, որոնք հնարավորություն են տալիս վերականգնել տարբեր ժամանակաշրջանների քաղաքական և մշակութային պատկերը։ Մելիք-Բախշյանը մեծ ուշադրություն է դարձնում նաև աղբյուրների քննադատությանը՝ ցույց տալով, որ պատմաբանը չի կարող պարզապես ընդունել աղբյուրները որպես անվիճելի ճշմարտություն։ Նա ներկայացնում է, թե ինչպես պետք է վերլուծել աղբյուրի ծագումը, հեղինակությունը, նպատակները և հնարավոր կողմնակալությունները։ Այս մոտեցումը կապվում է պատմագիտության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի՝ պատմական քննադատություն-ի հետ, որը թույլ է տալիս ավելի հավաստի պատկեր կազմել անցյալի մասին։ Գրքում առանձին բաժիններ են նվիրված հնագիտական նյութերին, արձանագրություններին, դրամագիտությանը և այլ օժանդակ գիտություններին, որոնք լրացնում են գրավոր աղբյուրների տվյալները։ Հեղինակը ցույց է տալիս, որ հայոց պատմության ուսումնասիրությունը պահանջում է բազմակողմանի մոտեցում, որտեղ տարբեր աղբյուրներ փոխլրացնում են միմյանց։ Աշխատության կարևոր առանձնահատկություններից է նաև նրա մեթոդաբանական ուղղվածությունը։ Այն օգնում է ընթերցողին հասկանալ ոչ միայն «ինչ է տեղի ունեցել», այլ նաև «ինչպես է պետք ուսումնասիրել, վերլուծել և մեկնաբանել պատմությունը»։ Այս պատճառով գիրքը հատկապես օգտակար է ուսանողների, հետազոտողների և նրանց համար, ովքեր ցանկանում են խորությամբ զբաղվել պատմագիտությամբ որպես գիտություն։

Linguistics

Գիտական աշխատանքը նվիրված է բառիմաստի ներլեզվական զարգացման ուսումնասիրությանը՝ անգլերենից և հայերենից փոխառված բառերի օրինակների հիման վրա։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել, թե ինչպես են լեզվում արդեն գործածության մեջ մտնող փոխառյալ բառերը ժամանակի ընթացքում ենթարկվում իմաստային փոփոխությունների, ինչպես են ձևավորվում դրանց նոր նշանակությունները և ինչպիսի ներլեզվական ու արտալեզվական գործոններ են պայմանավորում այդ փոփոխությունները։ Փոխառությունը սովորաբար չի սահմանափակվում միայն բառի՝ մեկ լեզվից մյուսը անցնելու գործընթացով․ նոր լեզվական միջավայրում հայտնվելով՝ բառը կարող է աստիճանաբար ձեռք բերել նոր իմաստներ, կորցնել սկզբնական նշանակության որոշ կողմեր, նեղացնել կամ ընդլայնել իր իմաստային ծավալը, ստանալ փոխաբերական կամ դարձվածային կիրառություններ և ներառվել տվյալ լեզվի բառապաշարային համակարգի մեջ։ Աշխատության շրջանակում կարևոր է փոխառյալ բառի սկզբնական նշանակության և ընդունող լեզվում ձևավորված իմաստների համեմատական քննությունը։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե արդյոք փոխառված միավորը պահպանել է սկզբնաղբյուր լեզվի իմաստը, թե ենթարկվել է մասնագիտացման, ընդհանրացման, իմաստային տեղաշարժի կամ այլ փոփոխության։ Անգլերենի և հայերենի նյութի համադրությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել տարբեր լեզվական համակարգերում ընթացող իմաստային զարգացման ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից մեկը իմաստային փոփոխությունների դասակարգումն է։ Կարող են ուսումնասիրվել իմաստի ընդլայնման և նեղացման, իմաստի բարելավման կամ վատթարացման, փոխաբերականացման, իմաստային տեղափոխության և այլ գործընթացներ։ Յուրաքանչյուր փոփոխություն կարելի է դիտարկել կոնկրետ բառի պատմական կիրառության օրինակներով՝ պարզելու համար, թե ինչպես է փոխվել դրա իմաստային կառուցվածքը տարբեր ժամանակաշրջաններում և տարբեր հաղորդակցական միջավայրերում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի փոխառությունների հարմարեցումը ընդունող լեզվի բառապաշարային համակարգին։ Փոխառված բառը գործածության մեջ մտնելով՝ կարող է ստանալ նոր բառակապակցություններ, մասնակցել նոր բառակազմական շղթաների ձևավորմանը և փոխհարաբերությունների մեջ մտնել տվյալ լեզվի արդեն գոյություն ունեցող բառերի հետ։ Այդ գործընթացը կարող է հանգեցնել նաև իմաստային նոր կապերի ձևավորմանը, որոնց արդյունքում փոխառությունը աստիճանաբար դառնում է լեզվի բնական և ակտիվ բառապաշարային միավոր։ Աշխատանքի մեջ կարող է կարևորվել նաև համատեքստի դերը։ Բառի իմաստը հաճախ պայմանավորված է ոչ միայն բառարանի սահմանմամբ, այլև այն միջավայրով, որտեղ այն գործածվում է։ Տարբեր ոլորտներում՝ տեխնոլոգիա, տնտեսություն, քաղաքականություն, գիտություն, մշակույթ կամ առօրյա հաղորդակցություն, նույն փոխառյալ բառը կարող է ստանալ տարբեր մասնավոր նշանակություններ։ Այս երևույթը հատկապես նկատելի է ժամանակակից լեզուներում, որտեղ միջազգային հաղորդակցությունը արագացնում է նոր բառերի և հասկացությունների ներթափանցումը։ Ուսումնասիրության մեջ կարող է դիտարկվել նաև լեզվական և հասարակական փոփոխությունների փոխկապակցվածությունը։ Նոր տեխնոլոգիաների, սոցիալական հարաբերությունների, մշակութային երևույթների և միջազգային շփումների զարգացումը ստեղծում է նոր հասկացությունների անվանման անհրաժեշտություն։ Անգլերենը ժամանակակից միջազգային հաղորդակցության մեջ ունեցած իր մեծ դերակատարության շնորհիվ բազմաթիվ ոլորտների համար դարձել է նոր բառապաշարի կարևոր աղբյուր, և այդ բառերի՝ հայերենում գործածության ընթացքում կարող են առաջանալ իմաստային յուրահատուկ փոփոխություններ։ Միաժամանակ հայերենից այլ լեզուներ անցած բառերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել հակառակ ուղղությամբ ընթացող գործընթացները և պարզել, թե ինչպես է սկզբնաղբյուր լեզվի բառային միավորը փոխակերպվում օտար լեզվական միջավայրում։ Համեմատական վերլուծությունը կարող է բացահայտել, որ նույն բառը տարբեր լեզուներում կարող է զարգացնել տարբեր իմաստային շերտեր։ Դա պայմանավորված է տվյալ լեզվի ներքին համակարգով, խոսողների մշակութային փորձով, բառի գործածության հաճախականությամբ և այլ բառերի հետ ունեցած հարաբերություններով։ Հետևաբար փոխառության հետագա իմաստային զարգացումը պետք է դիտարկել ոչ միայն որպես օտար բառի մեխանիկական ներմուծում, այլ որպես նոր լեզվական միջավայրում դրա վերաիմաստավորման և համակարգայնացման գործընթաց։ Հետազոտության կարևոր աղբյուրներ կարող են լինել տարբեր ժամանակաշրջանների բառարանները, գրական և հրապարակախոսական տեքստերը, մամուլի նյութերը, մասնագիտական գրականությունը և ժամանակակից էլեկտրոնային հաղորդակցության լեզվական օրինակները։ Դրանց համադրումը հնարավորություն է տալիս հետևելու բառի իմաստային փոփոխությանը ժամանակի ընթացքում և տարբերակելու կայուն, անցողիկ ու համատեքստային նշանակությունները։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են օգտակար լինել ինչպես հայերենի և անգլերենի բառապաշարի ուսումնասիրության, այնպես էլ փոխառությունների տեսության և լեզվական շփումների հետազոտության համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը փոխառյալ բառը դիտարկում է որպես լեզվական համակարգում շարունակաբար զարգացող միավոր։ Այն ցույց է տալիս, որ բառի՝ նոր լեզու անցնելուց հետո նրա պատմությունը չի ավարտվում․ հակառակը, նոր լեզվական միջավայրը կարող է առաջացնել իմաստային վերակազմավորումներ, նոր նշանակությունների ձևավորում և գործածական նոր ոլորտների ընդլայնում։ Այդ գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու լեզուների փոխազդեցությունը, բառապաշարի փոփոխության ներքին մեխանիզմները և բառիմաստի պատմական զարգացումը։

History

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան մոնղոլների պատմության ուսումնասիրությանը՝ հայերեն պատմական աղբյուրների և ժամանակակիցների վկայությունների հիման վրա։ Այն արժեքավոր է հատկապես նրանով, որ կենտրոնանում է մոնղոլական նվաճումների, Կովկասում և Առաջավոր Ասիայում նրանց հայտնվելու ու քաղաքական ազդեցության վերաբերյալ հայկական մատենագրության պահպանած տեղեկությունների համակարգման և վերլուծության վրա։ Հետազոտության հիմքում օգտագործված նյութերը ներառում են միջնադարյան հայ պատմիչների երկերից քաղված տեղեկություններ, մասնավորապես Վարդան Արևելցու, Ստեփանոս Օրբելյանի, Սմբատ Սպարապետի և Կիրակոս Գանձակեցու պատմական երկերը։ Կ. Պ. Պատկանովի կազմած երկհատորյակը հրատարակվել է 1873-1874 թվականներին. առաջին հատորում ներառված են Վարդանի, Ստեփանոս Օրբելյանի և Սմբատի աշխատություններից քաղված հատվածներ, իսկ երկրորդը նվիրված է Կիրակոս Գանձակեցու պատմությունից քաղված նյութերին։ Աշխատության մեջ հայ պատմական աղբյուրները հնարավորություն են տալիս դիտարկելու մոնղոլական արշավանքների ընթացքը, նվաճված տարածքների քաղաքական իրավիճակը, տեղական իշխանությունների և մոնղոլական իշխանության փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև բնակչության կրած սոցիալական և տնտեսական հետևանքները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն այն տեղեկությունները, որոնք վերաբերում են XIII դարի իրադարձություններին, մոնղոլական զորքերի առաջխաղացմանը դեպի Կովկաս և Մերձավոր Արևելք, տեղական իշխանների քաղաքական վարքագծին և նորաստեղծ իշխանական համակարգի հետ հարաբերություններին։ Հայկական աղբյուրների համադրումը թույլ է տալիս ոչ միայն վերականգնել առանձին իրադարձությունների ժամանակագրությունը, այլև ուսումնասիրել մոնղոլական տիրապետության ազդեցությունը տարածաշրջանի հասարակական, քաղաքական և մշակութային կյանքի վրա։ Կարևոր է նաև աղբյուրագիտական մոտեցումը, քանի որ տարբեր պատմիչների հաղորդած տեղեկությունները կարող են տարբերվել ծավալով, շեշտադրումներով և իրադարձությունների մեկնաբանությամբ։ Այդ պատճառով նյութի համադրական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանի պատմական իրադարձությունների մասին։ Հետազոտությունը արժեքավոր է նաև այն առումով, որ հայկական միջնադարյան պատմագրությունը դիտարկվում է որպես մոնղոլների պատմության կարևոր սկզբնաղբյուրային շերտ. ժամանակակից ուսումնասիրություններում նույնպես Կիրակոս Գանձակեցու, Վարդանի, Ստեփանոս Օրբելյանի և Սմբատի տեղեկությունները օգտագործվում են մոնղոլների՝ Կովկասում և Առաջավոր Ասիայում գործունեությունը վերականգնելու համար։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն նպաստում է հայ միջնադարյան պատմագրության տեղեկությունների հասանելիությանը և համակարգմանը՝ դրանք ներկայացնելով թարգմանության և բացատրական ծանոթագրությունների միջոցով։ Պատկանովի աշխատանքը կարևոր տեղ ունի մոնղոլական շրջանի ուսումնասիրության աղբյուրագիտական գրականության մեջ և հետագայում օգտագործվել է Կովկասի ու Արևմտյան Ասիայի XIII-XIV դարերի պատմությանը վերաբերող ուսումնասիրություններում։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, միջնադարագետներին, արևելագետներին, մոնղոլագիտության և հայագիտության մասնագետներին, աղբյուրագետներին, ինչպես նաև Կովկասի և Մերձավոր Արևելքի միջնադարյան պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին ու համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։

Mathematics

Материал посвящён исследованию закономерностей распространения волн в низкоразмерных неоднородных средах, где волновые процессы существенно зависят от пространственного распределения физических свойств среды и её ограниченной геометрии. В центре внимания находятся математические и физические особенности распространения, отражения, преломления, рассеяния и затухания волн в системах, размеры которых по одному или нескольким направлениям значительно меньше характерного масштаба рассматриваемого процесса. Неоднородность среды может проявляться в изменении плотности, упругих характеристик, показателя преломления, электромагнитных параметров или других физических величин, вследствие чего волна распространяется не так, как в однородном пространстве. В низкоразмерных структурах дополнительное влияние оказывают границы, геометрия системы и локальные дефекты, способные изменять дисперсионные свойства и пространственное распределение волнового поля. Исследование подобных процессов предполагает построение математических моделей, основанных на дифференциальных уравнениях, описывающих соответствующий тип волн, а также применение аналитических, асимптотических и численных методов. Особый интерес представляет установление зависимости между характеристиками неоднородности и основными параметрами волнового движения, такими как скорость распространения, длина волны, частота, амплитуда и спектральный состав. В зависимости от структуры среды могут возникать локализация волн, направленное распространение, усиление или подавление отдельных мод, резонансные явления и изменение условий прохождения энергии. Существенную роль играет дисперсия, поскольку в низкоразмерных системах она может приводить к зависимости скорости распространения от частоты и формированию сложной динамики волнового пакета. Изучение взаимодействия волн с неоднородностями также позволяет анализировать процессы рассеяния и определять условия, при которых волновая энергия преимущественно проходит через структуру либо концентрируется в отдельных её областях. Подобные исследования имеют значение для физики конденсированного состояния, акустики, оптики, электродинамики, нанофизики и инженерных приложений. Полученные закономерности могут использоваться при разработке волноводов, микроструктурированных материалов, акустических и оптических устройств, сенсоров, фильтров и других систем, в которых требуется управлять распространением энергии на малых масштабах. Низкоразмерные неоднородные среды представляют особый интерес также в связи с возможностью целенаправленно изменять их свойства посредством геометрии, состава или пространственного распределения параметров, что открывает возможности для управления волновыми процессами. В целом материал рассматривает волновое распространение как результат сложного взаимодействия между динамическими свойствами среды, её неоднородностью и геометрическими ограничениями, а применение математического моделирования позволяет глубже понять механизмы формирования наблюдаемых волновых эффектов и определить условия их практического использования.

Economics

Աշխատությունը նվիրված է ծախսումների ֆունկցիոնալ-արժեքային վերլուծության, կառավարման և հաշվառման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են կազմակերպության գործունեության ընթացքում ձևավորվող ծախսերի կառուցվածքը, դրանց առաջացման պատճառները, գործառույթների հետ փոխկապակցվածությունը և արտադրանքի կամ ծառայության արժեքի ձևավորման վրա ունեցած ազդեցությունը։ Ֆունկցիոնալ-արժեքային վերլուծությունը ներկայացվում է որպես ծախսերի օպտիմալացման և կառավարման արդյունավետ գործիք, որի միջոցով հնարավոր է բացահայտել արտադրանքի կամ ծառայության հիմնական և օժանդակ գործառույթները, գնահատել դրանց իրական արժեքը և հայտնաբերել այն ծախսերը, որոնք չեն ապահովում համապատասխան տնտեսական արդյունք։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ծախսերի դասակարգման, հաշվառման, պլանավորման, վերահսկման և վերլուծության մեթոդների կատարելագործմանը, ինչպես նաև հաշվապահական և կառավարչական տեղեկատվության արդյունավետ օգտագործմանը։ Ուսումնասիրվում են ծախսերի կառավարման և արտադրության արդյունավետության միջև փոխկապակցվածությունը, ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործման հնարավորությունները, ինքնարժեքի նվազեցման և կազմակերպության մրցունակության բարձրացման ուղիները։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում ֆունկցիոնալ-արժեքային մոտեցման և հաշվապահական հաշվառման համակարգի համադրմանը, ինչը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական տեղեկատվություն ստանալ ծախսերի ձևավորման և դրանց արդյունավետության վերաբերյալ։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, հաշվապահների, ֆինանսական և կառավարչական մասնագետների, կազմակերպությունների ղեկավարների, աուդիտորների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Other Subjects

Այս աշխատությունը նվիրված է գովազդի էությանը, զարգացման փուլերին և ժամանակակից մարքեթինգային համակարգում նրա դերին։ Գրքում ներկայացվում է, թե ինչ է գովազդը՝ որպես հաղորդակցման գործիք, որի նպատակն է տեղեկատվություն փոխանցել ապրանքների, ծառայությունների կամ գաղափարների մասին և ազդել սպառողի վարքագծի վրա։ Հեղինակը անդրադառնում է գովազդի հիմնական տեսակներին՝ տպագիր, հեռուստատեսային, ռադիո, արտաքին և թվային գովազդ, ինչպես նաև դրանց կիրառման առանձնահատկություններին տարբեր շուկաներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գովազդային հաղորդագրության կառուցվածքին, ստեղծագործական մոտեցումներին և թիրախային լսարանի ընտրությանը։ Գրքում քննարկվում են նաև գովազդի հոգեբանական ազդեցությունները՝ ուշադրության գրավում, հիշողության ձևավորում և սպառողական որոշումների վրա ազդեցություն։ Վերլուծվում է գովազդի դերը բրենդի ձևավորման, վաճառքների խթանման և շուկայական մրցակցության մեջ։ Աշխատությունը համադրում է տեսական հիմքերը և գործնական օրինակները՝ օգտակար լինելով մարքեթինգի մասնագետների, ձեռնարկատերերի, հաղորդակցության ոլորտի աշխատողների և ուսանողների համար։