XIV-XV դարերի հայերեն ձեռագրերի հիշատակարանների լեզուն

Религия

Աշխատությունը նվիրված է Հայ Առաքելական եկեղեցու սրբազան պատարագին՝ որպես քրիստոնեական պաշտամունքի կենտրոնական արարողության, դրա հոգևոր խորհրդի և ծիսական նշանակության ներկայացմանը։ Պատարագը հայ եկեղեցական ավանդության մեջ հավատացյալների համայնքային կյանքի կարևորագույն դրսևորումներից է, որի ընթացքում միավորվում են աղոթքը, սուրբգրային ընթերցումները, հոգևոր երգեցողությունը և Սուրբ Հաղորդության խորհուրդը։ Խորհրդատետրի բնույթը մատնանշում է պատարագի իմաստն ու ընթացքը հասկանալու, դրա հիմնական տարրերը ճանաչելու և ծիսական գործողությունների հոգևոր նշանակությունը բացահայտելու նպատակադրումը։ Նմանատիպ ձեռնարկները նպաստում են եկեղեցական արարողության նկատմամբ գիտակցված վերաբերմունքի ձևավորմանը՝ ընթերցողին ծանոթացնելով պատարագի խորհրդաբանական բովանդակությանը, աղոթական ավանդույթին և քրիստոնեական հավատքի արտահայտման ծիսական ձևերին։ Պատարագի ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև հայ եկեղեցու աստվածաբանական մտքի, ծիսական ժառանգության և հոգևոր մշակույթի պահպանման տեսանկյունից, քանի որ այդ արարողության մեջ արտահայտվում են եկեղեցու դավանաբանական ըմբռնումները, պաշտամունքային ավանդույթները և համայնքային հավատքի շարունակականությունը։ Հրատարակությունը կարող է ծառայել որպես օժանդակ նյութ հոգևորականների, աստվածաբանության ուսանողների, եկեղեցական կյանքի կազմակերպիչների և պատարագի բովանդակությամբ հետաքրքրվող հավատացյալների համար։ Այն արժեքավոր է հայ պատարագագիտական գրականության, եկեղեցական կրթության և աղոթական մշակույթի պատմության ուսումնասիրության համար՝ ներկայացնելով այն գրավոր ավանդույթը, որի միջոցով սրբազան արարողության իմաստն ու հոգևոր նշանակությունը փոխանցվել են ընթերցողներին և եկեղեցական համայնքներին։

География

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի հարավային և Իրանի հյուսիս-արևմտյան սահմանային շրջանների երկու երկրաբանական տեղամասերի՝ Վեդի–Եղեգնաձոր և Խոյ–Ավաջիկ հատվածների երկրաբանական կառուցվածքի և զարգացման պատմության համեմատական ուսումնասիրությանը։ Աշխատությունում ներկայացվում են տարածաշրջանների լիթոլոգիական կազմը, տեկտոնական կառուցվածքը, շերտագրական առանձնահատկությունները և մագմատիկ ու նստվածքային գործընթացների դերը դրանց ձևավորման մեջ։ Վերլուծվում են Ալպ-Հիմալայական լեռնակազմական գոտու ազդեցությունները, խզվածքային համակարգերի ակտիվությունը, ինչպես նաև էրոզիոն և դենուդացիոն գործընթացների երկարաժամկետ ազդեցությունը ռելիեֆի ձևավորման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տարածաշրջանային տեկտոնական շարժումների համաժամանակայնությանը և դրանց կապին օգտակար հանածոների ձևավորման ու բաշխման հետ։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու նշված տարածքների երկրաբանական էվոլյուցիայի ընդհանուր օրինաչափությունները և դրանց տեղը Կովկասի ու Իրանական բարձրավանդակի երկրաբանական կառուցվածքային համակարգում։

Религия

Աշխատությունը նվիրված է Եվսեբիոս Կեսարացու «Եկեղեցական պատմության» (Historia Ecclesiastica) սիրյակ և հայերեն թարգմանական տարբերակների համեմատական ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով տեքստային փոխանցման, լեզվական ադապտացիայի և մշակութային միջնորդության առանձնահատկությունները։ Հեղինակը վերլուծում է, թե ինչպես է հունարեն բնագիրը փոխանցվել արևելաքրիստոնեական տարբեր լեզվամշակութային միջավայրեր՝ սիրյակ և հայերեն թարգմանությունների միջոցով, և ինչ փոփոխություններ են տեղի ունեցել տեքստի կառուցվածքի, բառապաշարի և աստվածաբանական շեշտադրումների մակարդակում։ Գրքում դիտարկվում են նաև թարգմանական ավանդույթների ձևավորման պատմական պայմանները՝ հատկապես վաղ քրիստոնեական դարաշրջանում, երբ հայ և սիրյակ եկեղեցական մշակույթները հանդես էին գալիս որպես հունական աստվածաբանական ժառանգության կարևոր միջնորդներ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ձեռագրական ավանդույթներին, տարբեր խմբագրական շերտերին և տեքստային տարբերակների համեմատական քննությանը՝ փորձելով վերականգնել սկզբնական բովանդակության առավել ճշգրիտ պատկերը։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև թարգմանիչների լեզվական ռազմավարությունները և դրանց ազդեցությունը եկեղեցական պատմագրության ձևավորման վրա։ Աշխատությունը կարևոր է փիլոլոգների, պատմաբանների, աստվածաբանների և հայագիտության ոլորտի հետազոտողների համար՝ նպաստելով վաղ քրիստոնեական տեքստերի փոխանցման և մշակութային փոխազդեցությունների ավելի խոր ըմբռնմանը։

Другие предметы

Հրատարակությունը նախատեսված է 1837 թվականի օրերի, ամիսների և ժամանակագրական հաջորդականության ներկայացման համար՝ զուգադրելով Փրկչական թվականությունը և Հայոց թվականության համակարգը։ Երկու թվագրությունների համատեղ կիրառությունը հնարավորություն էր տալիս ընթերցողներին կողմնորոշվելու տարբեր ժամանակագրական հաշվարկներում և պահպանելու հայկական օրացուցային ավանդույթը։ Նման հրատարակությունները կարևոր դեր ունեին 19-րդ դարի հայ համայնքների առօրյա և հոգևոր կյանքում, քանի որ օրացույցը ոչ միայն ժամանակը հաշվելու միջոց էր, այլև եկեղեցական տարվա կազմակերպման գործնական ուղեցույց։ Դրանում սովորաբար ներկայացվում էին ամիսների ու օրերի դասավորությունը, շաբաթվա օրերը, կրոնական տոների և սրբերի հիշատակության օրերը, պահքի շրջաններն ու ծիսական կյանքի համար նշանակալի ամսաթվերը։ Այս տեղեկությունները կարևոր էին եկեղեցական արարողությունների, ընտանեկան տոնակատարությունների և համայնքային միջոցառումների ժամանակացույցը պահպանելու համար։ Աստրախանում տպագրված այս օրացույցը կարելի է դիտարկել նաև որպես տեղի հայ համայնքի մշակութային և հոգևոր կյանքի սպասարկման միջոց․ այն նպաստում էր հայկական ժամանակագրական գիտելիքների պահպանմանն ու տարածմանը համայնքային միջավայրում։ Հրատարակությունն արժեքավոր է հայ օրացուցային մշակույթի, եկեղեցական ժամանակագրության և Ռուսաստանի հայ համայնքների տպագրական ու հոգևոր կյանքի ուսումնասիրության համար։ Այն արտացոլում է ժամանակի հաշվարկման ավանդական ձևերի շարունակականությունը և հայկական ինքնության պահպանման գործում տպագիր գրքի ունեցած նշանակությունը։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է բնակչության միգրացիոն հոսքերի մոդելավորման տեսական, մեթոդաբանական և կիրառական հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել միգրացիոն տեղաշարժերի ձևավորման և փոփոխության օրինաչափությունները, որոշել դրանց վրա ազդող սոցիալ-տնտեսական, ժողովրդագրական և տարածքային հիմնական գործոնները և դրանց հիման վրա մշակել միգրացիոն հոսքերի գնահատման ու կանխատեսման արդյունավետ մոդելներ։ Աշխատությունում միգրացիան դիտարկվում է որպես բազմագործոն գործընթաց, որի ծավալների և ուղղությունների վրա կարող են ազդել զբաղվածության մակարդակը, բնակչության եկամուտները, կենսամակարդակը, տնտեսական աճը, սոցիալական պայմանները, ժողովրդագրական կառուցվածքը, տարածաշրջանային անհավասարությունները և բնակավայրերի զարգացման տարբերությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի պայմաններում արտաքին և ներքին միգրացիոն հոսքերի առանձնահատկություններին, դրանց ուղղություններին, ինտենսիվությանը, դինամիկային և տարածքային բաշխմանը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչն է միգրացիոն գործընթացների քանակական նկարագրությունը վիճակագրական ցուցանիշների միջոցով, որի շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ներգաղթի և արտագաղթի ծավալները, միգրացիոն մնացորդը, հոսքերի ինտենսիվությունը, կառուցվածքը և ժամանակի ընթացքում դրանց փոփոխությունները։ Աշխատությունում կարևորվում է մաթեմատիկական և վիճակագրական մոդելավորման կիրառումը՝ միգրացիայի վրա տարբեր գործոնների ազդեցությունը քանակապես գնահատելու և ապագա միտումները կանխատեսելու նպատակով։ Կարող են կիրառվել ռեգրեսիոն վերլուծության, ժամանակային շարքերի, հարաբերակցությունների և այլ քանակական մեթոդներ, որոնք հնարավորություն են տալիս բացահայտել միգրացիոն գործընթացների միջև առկա օրինաչափություններն ու փոխկապակցվածությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի միգրացիայի տարածական բաղադրիչը, քանի որ Հայաստանի տարբեր մարզերի և բնակավայրերի սոցիալ-տնտեսական պայմանների տարբերությունները կարող են էապես ազդել բնակչության տեղաշարժերի ուղղությունների և ծավալների վրա։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերլուծելու նաև միգրացիայի և տնտեսական զարգացման փոխադարձ կապը։ Տնտեսական հնարավորությունների, աշխատատեղերի և եկամուտների փոփոխությունները կարող են խթանել կամ սահմանափակել բնակչության տեղաշարժը, մինչդեռ միգրացիան իր հերթին կարող է ազդեցություն ունենալ աշխատուժի առաջարկի, մարդկային կապիտալի, բնակչության տարածքային բաշխման և ժողովրդագրական կառուցվածքի վրա։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է միգրացիոն հոսքերի կանխատեսումը, որը կարող է կիրառական նշանակություն ունենալ ժողովրդագրական և սոցիալ-տնտեսական քաղաքականության մշակման, աշխատաշուկայի պլանավորման, տարածքային զարգացման և հանրային ծառայությունների պահանջարկի գնահատման համար։ Հետազոտությունում կարևորվում է նաև կիրառվող մոդելների հավաստիության ստուգումը, կանխատեսումների ճշգրտության գնահատումը և տարբեր մոդելավորման մոտեցումների համեմատությունը՝ առավել արդյունավետ մեթոդաբանություն ընտրելու նպատակով։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել միգրացիոն վիճակագրության ամբողջականության և հավաստիության խնդրին, քանի որ միգրացիոն հոսքերի ճիշտ մոդելավորումը մեծապես կախված է օգտագործվող տվյալների որակից, ժամանակային համադրելիությունից և տարածքային ընդգրկումից։ Աշխատության արդյունքները կարող են կիրառվել միգրացիոն քաղաքականության կատարելագործման, բնակչության տարածքային տեղաշարժերի գնահատման, աշխատաշուկայի հավասարակշռման, ժողովրդագրական կանխատեսումների և սոցիալ-տնտեսական ծրագրերի մշակման գործընթացներում։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետներին, ժողովրդագիրներին, վիճակագիրներին, պետական կառավարման և տարածքային զարգացման մասնագետներին, ինչպես նաև միգրացիոն գործընթացների քանակական վերլուծությամբ զբաղվող հետազոտողներին և ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է միգրացիայի տեսական ուսումնասիրությունը և քանակական մոդելավորման մեթոդները՝ նպատակ ունենալով Հայաստանի Հանրապետության պայմաններում բացահայտել բնակչության միգրացիոն հոսքերի ձևավորման հիմնական գործոնները, գնահատել դրանց ազդեցությունը և մշակել հոսքերի փոփոխությունների գիտականորեն հիմնավորված կանխատեսման մոտեցումներ։

Религия

Գիրքը նվիրված է սաղմոսներին՝ աստվածաշնչյան հոգևոր ժառանգության կարևորագույն բաժիններից մեկին, որն առանցքային նշանակություն ունի քրիստոնեական աղոթական և պաշտամունքային ավանդության մեջ։ Սաղմոսները բանաստեղծական բնույթի աղոթքներ ու հոգևոր երգեր են, որոնցում արտահայտվում են մարդու հավատը, Աստծուն ուղղված փառաբանությունը, երախտագիտությունը, ապաշխարությունը, օգնության խնդրանքը և հոգևոր մխիթարության որոնումը։ Դրանց բովանդակությունն ընդգրկում է մարդկային ապրումների բազմազանությունը՝ ուրախությունից և հույսից մինչև վիշտ, զղջում ու դժվարությունների հաղթահարման ձգտում։ Սաղմոսների միջոցով ընթերցողը հաղորդակից է դառնում աստվածային արդարության, ողորմության, հավատի ամրության և մարդու հոգևոր պատասխանատվության գաղափարներին։ Դրանց լեզուն հարուստ է խորհրդանշական պատկերներով, համեմատություններով, կրկնություններով և հուզական արտահայտչամիջոցներով, որոնք ստեղծագործություններին հաղորդում են բանաստեղծական խորություն։ Քրիստոնեական եկեղեցում սաղմոսներն օգտագործվում են ժամերգությունների, ծիսական արարողությունների և անհատական աղոթքների ժամանակ՝ դառնալով հավատացյալի հոգևոր կյանքի կարևոր բաղադրիչ։ Հայերեն այս հրատարակությունը պատկանում է հայ աստվածաշնչյան և հոգևոր գրականության ավանդույթին՝ նպաստելով սուրբգրային տեքստերի ընթերցանության ու տարածման շարունակականությանը։ Այն արժեքավոր է կրոնական գրականության, հայ եկեղեցական մշակույթի և աստվածաշնչյան ժառանգության ուսումնասիրության համար։