Ready-made Materials

Հրատարակությունը ներկայացնում է Յ. Գուրգենի՝ Վարազդատյան ընկերության հավաքում արտասանած խոսքը՝ պահպանելով XIX դարի հայ հասարակական և մտավոր կյանքի բանավոր ելույթների տպագիր ավանդույթը։ Հասարակական ընկերությունները կարևոր դեր էին կատարում հայ համայնքների մշակութային, կրթական և մտավոր կյանքում՝ ստեղծելով միջավայր, որտեղ հնարավոր էր քննարկել ազգային նշանակության հարցեր, տարածել գիտելիքներ, խրախուսել գրական ու կրթական նախաձեռնությունները և ձևավորել հասարակական կարծիք։ Նման հավաքներում արտասանված ճառերն ու խոսքերը հաճախ ծառայում էին ոչ միայն ներկաներին դիմելու, այլև ավելի լայն ընթերցողական շրջանակների հետ հաղորդակցվելու նպատակին։ Դրանց տպագրությունը հնարավորություն էր տալիս պահպանելու տվյալ ժամանակաշրջանի հռետորական լեզուն, գաղափարական շեշտադրումները և հասարակական հաղորդակցության ձևերը։ Վարազդատյան ընկերության անվանումը հիշեցնում է հայ պատմական հիշողության մեջ կարևոր տեղ զբաղեցնող արքայական ու ազգային ավանդույթները, որոնք կարող էին ծառայել որպես մշակութային ինքնության և պատմական շարունակականության խորհրդանիշներ։ Խոսքի բովանդակությունը վերնագրից ամբողջությամբ որոշել հնարավոր չէ, սակայն հրատարակության ձևաչափը այն դասում է հասարակական ելույթների և ճարտասանական գրականության շարքը։ Այն արժեքավոր է XIX դարի հայ համայնքային կյանքի, հասարակական ընկերությունների գործունեության, բանավոր խոսքի գրավոր պահպանման և հայերեն տպագիր հրապարակախոսության պատմության ուսումնասիրության համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել հայ հասարակական մտքի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, գրականագետներին և այն ընթերցողներին, որոնք ուսումնասիրում են հայ համայնքների մշակութային կազմակերպվածությունը, հավաքների ավանդույթները և հանրային խոսքի դերը ազգային կյանքի ձևավորման գործում։

Ժողովածուն միավորում է օտարազգի մատենագիրների երկերից ընտրված հատվածներ՝ հայ ընթերցողին հաղորդակից դարձնելով տարբեր ժողովուրդների գրական ժառանգությանը, պատմական փորձին և մտավոր ավանդույթներին։ Ծաղկաքաղի ձևաչափը հնարավորություն է տալիս մեկ գրքում համադրելու տարբեր հեղինակների ստեղծագործություններից առանձնացված բնագրեր՝ ընթերցողին ներկայացնելով բազմազան թեմաներ, գաղափարներ, գեղարվեստական պատկերներ և մտորումներ։ Նման հավաքածուները կարևոր նշանակություն են ունեցել համաշխարհային գրականության ճանաչման, օտար մշակույթների վերաբերյալ պատկերացումների ընդլայնման և հայերեն ընթերցողական միջավայրում գրական բազմազանության խթանման գործում։ Ընտրված հատվածների միջոցով ընթերցողը կարող է ծանոթանալ մարդկային բնավորության, հասարակական հարաբերությունների, պատմական իրադարձությունների, բարոյական արժեքների և կյանքի իմաստի վերաբերյալ տարբեր հեղինակների դիտարկումներին։ Տարբեր գրական ավանդույթների համադրությունը նպաստում է համեմատական մտածողության զարգացմանը, գաղափարների ու պատկերավորման եղանակների տարբերությունների ընկալմանը և գրական երկերի նկատմամբ վերլուծական վերաբերմունքի ձևավորմանը։ Այսպիսի ժողովածուները նաև կրթական նշանակություն ունեն՝ ծառայելով որպես ընթերցանության նյութ և գրական գիտելիքների ընդլայնման միջոց։ Դրանք կարող են խթանել օտար գրականության ինքնուրույն ուսումնասիրությունը և հետաքրքրություն առաջացնել առանձին հեղինակների ամբողջական երկերի նկատմամբ։ Հրատարակությունը կարևոր է XIX դարի հայ գրական մշակույթի պատմության տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում է համաշխարհային գրականության ընտրովի ներկայացման և հայերեն գրքի միջոցով մշակութային գիտելիքների տարածման ավանդույթը։ Այն արժեքավոր նյութ է թարգմանական գրականության, գրական ընթերցվածքների կազմման սկզբունքների և հայ ընթերցողական մշակույթի զարգացման ուսումնասիրության համար՝ հետաքրքրություն ներկայացնելով գրականագետներին, մանկավարժներին, թարգմանության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին և համաշխարհային գրականության սիրահարներին։

Ժողովածուն ներկայացնում է օտարազգի մատենագիրների երկերից ընտրված հատվածներ՝ հայ ընթերցողին ծանոթացնելով տարբեր ժողովուրդների գրական, պատմական և մտավոր ժառանգության հետ։ Ծաղկաքաղի սկզբունքը ենթադրում է տարբեր հեղինակների ստեղծագործություններից առանձնացված բնագրերի համադրում՝ ընթերցանության համար ներկայացնելով առավել ուշագրավ մտքեր, նկարագրություններ, դատողություններ և գրական պատկերներ։ Նման ժողովածուները կարևոր դեր են ունեցել համաշխարհային գրականության ճանաչման և գրական գիտելիքների տարածման գործում՝ հնարավորություն տալով ընթերցողին մեկ գրքում հանդիպելու տարբեր հեղինակների ու մշակութային ավանդույթների։ Օտարազգի մատենագիրների երկերից քաղված հատվածները կարող են ընդգրկել պատմական իրադարձությունների նկարագրություններ, հասարակական կյանքի դիտարկումներ, բարոյական ու փիլիսոփայական մտորումներ և գեղարվեստական պատումներ՝ ընդլայնելով ընթերցողի պատկերացումները մարդկության մտավոր ու մշակութային փորձի մասին։ Նմանատիպ հրատարակությունների նշանակությունը պայմանավորված է նաև ընտրության և համադրման կրթական գործառույթով․ դրանք խթանում են ինքնուրույն ընթերցանությունը, զարգացնում են համեմատական մտածողությունը և նպաստում տարբեր գրական ավանդույթների միջև ընդհանրությունների ու տարբերությունների ընկալմանը։ Հայերեն գրական միջավայրում այսպիսի ժողովածուները կարևոր օղակ են եղել համաշխարհային գրականության տարածման և հայ ընթերցողի մտավոր հետաքրքրությունների ընդլայնման գործում։ Հրատարակությունը արժեքավոր է հայերեն թարգմանական ու կազմված գրականության պատմության, ընթերցողական մշակույթի զարգացման և օտար հեղինակների ստեղծագործությունների հայալեզու ընդունելության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետներին, թարգմանության պատմությամբ հետաքրքրվող հետազոտողներին, ուսուցիչներին և տարբեր ժողովուրդների գրական ժառանգության հետ ծանոթանալ ցանկացող ընթերցողներին։

Գեղարվեստական այս ստեղծագործությունը վերնագրի միջոցով կենտրոնանում է սիրո, տարիքի և մարդկային զգացմունքների փոխհարաբերության թեմայի վրա։ Ծեր սիրահարի կերպարը գրականության մեջ հաճախ հնարավորություն է տալիս բացահայտելու մարդու հուզական աշխարհի բարդությունները, սիրային ձգտումների և կյանքի փորձի հակադրությունը, ինչպես նաև անհատի ցանկությունների ու հասարակական պատկերացումների միջև առաջացող լարվածությունը։ Այսպիսի թեմատիկայով երկերում սիրո ընկալումը կարող է դիտարկվել ոչ միայն որպես անձնական զգացմունք, այլև որպես ինքնաճանաչման, մարդկային թուլությունների, ինքնախաբեության կամ հասարակական վարքականոնների քննության միջոց։ Վերնագիրը կարող է ենթադրել նաև հումորային կամ երգիծական դիտանկյուն, որի միջոցով բացահայտվում են տարիքի, սիրահարվածության և շրջապատի վերաբերմունքի հետ կապված իրավիճակները։ XIX դարի հայերեն գեղարվեստական գրականության համատեքստում նման ստեղծագործությունները հետաքրքիր են մարդկային հարաբերությունների պատկերման, բարոյական գնահատականների և ընթերցողական ճաշակի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Դրանք նպաստել են գեղարվեստական ընթերցանության բազմազանությանը՝ անդրադառնալով առօրյա կյանքին մոտ թեմաների և մարդկային բնավորության տարբեր դրսևորումների։ Հրատարակությունը արժեքավոր է հին հայերեն տպագիր գրականության, XIX դարի ընթերցողական մշակույթի և սիրային թեմատիկայի գեղարվեստական ներկայացման պատմությամբ հետաքրքրվողների համար։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև ժամանակաշրջանի գրական լեզվի, կերպարների ներկայացման եղանակների և հասարակական բարքերի գեղարվեստական արտացոլման ուսումնասիրության ընթացքում՝ որպես հայերեն գեղարվեստական հրատարակությունների պատմական ժառանգության մաս։

Աշխատությունը նվիրված է ծխախոտի և վերնագրում հիշատակվող ընչադեղի ազդեցությունների ու վնասների քննությանը՝ նպատակ ունենալով ընթերցողին տեղեկացնել մարդու առողջության և կենսակերպի վրա դրանց հնարավոր բացասական հետևանքների մասին։ Այն պատկանում է առողջապահական ու կանխարգելիչ բնույթի գրականությանը, որի հիմնական նշանակությունը վնասակար սովորությունների վերաբերյալ գիտելիքների տարածումն ու դրանցից խուսափելու անհրաժեշտության ընդգծումն է։ Ծխախոտի օգտագործման հետևանքների քննարկումը կարևոր տեղ է զբաղեցնում հանրային առողջության պատմության մեջ, քանի որ առնչվում է մարդու օրգանիզմի վրա վնասակար նյութերի ազդեցությանը, առողջության պահպանման վարքագծին և անհատական սովորությունների հասարակական նշանակությանը։ Նման աշխատությունները ձգտում էին բացատրել վնասակար նյութերի գործածության հնարավոր հետևանքները, ուշադրություն հրավիրել դրանց չարաշահման վտանգների վրա և ընթերցողին մղել ավելի գիտակցված վերաբերմունքի սեփական առողջության նկատմամբ։ Գրքի բովանդակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև XIX դարի հայերեն առողջապահական գրականության զարգացման տեսանկյունից, երբ բժշկական ու հիգիենիկ գիտելիքների տարածումը կարևոր միջոց էր համարվում հասարակության տեղեկացվածության բարձրացման համար։ Հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես էին առողջության պահպանման, վնասակար սովորությունների քննադատության և կանխարգելման գաղափարներն արտահայտվում ժամանակի հայերեն տպագիր խոսքում։ Այն արժեքավոր է բժշկության պատմությամբ, հանրային առողջության գաղափարների զարգացմամբ և հայերեն գիտահանրամատչելի գրականության պատմությամբ հետաքրքրվողների համար։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել նաև առողջապահական կրթության պատմության ուսումնասիրության ընթացքում՝ որպես նյութ, որն արտացոլում է վնասակար սովորությունների և մարդու առողջության փոխհարաբերության վերաբերյալ հասարակական իրազեկման ձևավորման վաղ դրսևորումները։

Աշխատությունը նախատեսված է ընդհանուր և ազգային պատմության ուսումնասիրման համակարգված կազմակերպման համար՝ համադրելով պատմական թեմաների ծրագիրն ու ժամանակագրական աղյուսակը։ Այն ներկայացնում է պատմական գիտելիքների դասակարգման և ժամանակագրական հաջորդականությամբ յուրացման կրթական մոտեցում, որի միջոցով հնարավոր է համադրել համաշխարհային պատմության կարևոր իրադարձություններն ու հայ ժողովրդի պատմական անցյալը։ Ընդհանուր պատմության ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս դիտարկել տարբեր ժողովուրդների, պետությունների և քաղաքակրթությունների զարգացումը, իսկ ազգային պատմության բաղադրիչը կենտրոնանում է հայ ժողովրդի պատմական ընթացքի, պետականության, հասարակական կյանքի և մշակութային ժառանգության վրա։ Ժամանակագրական աղյուսակը պատմական իրադարձությունները դասավորելու կարևոր գործիք է․ այն օգնում է պարզելու իրադարձությունների հաջորդականությունը, համեմատելու տարբեր ժամանակաշրջաններում տեղի ունեցած զարգացումները և հասկանալու պատմական գործընթացների փոխկապակցվածությունը։ Ծրագրային կառուցվածքը նպաստում է ուսումնական նյութի տրամաբանական կազմակերպմանը, թեմաների հերթականության որոշմանը և պատմական գիտելիքների հետևողական յուրացմանը։ Նման հրատարակությունները կարևոր տեղ են ունեցել XIX դարի հայ կրթական միջավայրում, երբ պատմության դասավանդման և ազգային պատմական գիտակցության ձևավորման հարցերը մեծ նշանակություն էին ձեռք բերում։ Դրանք նպաստել են պատմական նյութի համակարգմանը, ուսուցիչների և սովորողների աշխատանքի կազմակերպմանը, ինչպես նաև հայոց պատմությունը համաշխարհային պատմության ավելի լայն համատեքստում ընկալելու մշակույթի զարգացմանը։ Գիրքը արժեքավոր է հայ պատմագիտական և մանկավարժական մտքի պատմության, պատմության ուսուցման մեթոդների և ժամանակագրական տեղեկատու նյութերի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմության ուսուցիչներին, կրթության պատմությամբ հետաքրքրվող հետազոտողներին և հայ ազգային պատմական գիտակցության ձևավորման գործընթացն ուսումնասիրող ընթերցողներին։

Փաստաթուղթը ներկայացնում է Ազգային ժողովի ներքին կանոնադրության նախագիծը՝ ուղղված ժողովի աշխատանքի կազմակերպման, ներքին ընթացակարգերի սահմանման և որոշումների ընդունման գործընթացի կանոնակարգմանը։ Ազգային ժողովը հայ հասարակական և ազգային կյանքի կարևոր հաստատություններից էր, որի գործունեությունը կապված էր համայնքի ներկայացուցչության, կառավարման, հասարակական խնդիրների քննարկման և հավաքական որոշումների կայացման հետ։ Նման կանոնադրական նախագծերը սահմանում էին ժողովի նիստերի անցկացման, օրակարգի ձևավորման, քննարկումների կազմակերպման, անդամների մասնակցության, խոսքի և քվեարկության կարգի, ինչպես նաև ժողովի ներքին պատասխանատվությունների ու լիազորությունների հստակեցման սկզբունքները։ Ներքին կանոնների մշակումը նպատակ ուներ բարձրացնելու կառավարման արդյունավետությունը, ապահովելու քննարկումների հետևողականությունը և սահմանելու ժողովի աշխատանքի համար ընդհանուր ընդունելի ընթացակարգեր։ Փաստաթղթի նախագիծ լինելը կարևոր է իրավական ու ինստիտուցիոնալ պատմության տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում է ոչ միայն հաստատության գործունեության կազմակերպման ձգտումը, այլև դրա ներքին կարգի վերանայման կամ կատարելագործման գործընթացը։ XIX դարի հայ ազգային կառույցների գործունեության ուսումնասիրության շրջանակում նման նյութերը հնարավորություն են տալիս հասկանալու ներկայացուցչական մարմինների կազմակերպչական սկզբունքները, հասարակական մասնակցության ձևերը և կանոնակարգված կառավարման մշակույթի զարգացումը։ Հրատարակությունը արժեքավոր է հայ ազգային հաստատությունների պատմությամբ, հայ համայնքների ինքնակառավարման համակարգով և հայ իրավաքաղաքական մտքի զարգացմամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև իրավական փաստաթղթերի, ժողովների ընթացակարգերի և ազգային ներկայացուցչական կառույցների պատմական ձևավորման ուսումնասիրության ժամանակ՝ որպես հայ հասարակական կյանքի ինստիտուցիոնալացման ընթացքն արտացոլող նյութ։

Հրատարակությունը պատկանում է XIX դարի հայ եկեղեցական և հասարակական բանավիճային գրականությանը՝ անդրադառնալով հայ կաթոլիկ համայնքի ներսում ծագած հակասություններին և դրանց հետևանքով առաջացած կրոնական ու հասարակական խնդիրներին։ Վերնագրում արտահայտված մեղադրական դիրքորոշումը վկայում է, որ աշխատությունը ներկայացնում է որոշակի կողմի տեսակետը՝ քննադատաբար անդրադառնալով Հասուն գերապայծառի գործունեությանը և դրա ազդեցությանը կաթողիկե ուղղափառ հայերի վիճակի վրա։ Անտոն Հասունը XIX դարի հայ կաթոլիկ եկեղեցական կյանքի նշանավոր գործիչներից էր, որի գործունեությունը կապված էր հայ կաթոլիկ համայնքի կառավարման, եկեղեցական իշխանության և համայնքային ինքնության շուրջ ծավալված վեճերի հետ։ Այդ ժամանակաշրջանում հայ կաթոլիկների շրջանում առկա տարաձայնություններն առնչվում էին եկեղեցական ենթակայության, դավանաբանական դիրքորոշումների, համայնքի կառավարման և կրոնական ավանդույթների պահպանման հարցերին։ Նման բանավիճային հրատարակությունները կարևոր աղբյուր են պատմական հակասությունների, տարբեր խմբերի ինքնընկալման և եկեղեցական իշխանության վերաբերյալ հասարակական պատկերացումների ուսումնասիրության համար։ Դրանց արժեքը միայն ներկայացված փաստարկների մեջ չէ. դրանք նաև ցույց են տալիս, թե ինչպես էին կրոնական տարաձայնությունները արտահայտվում տպագիր խոսքի միջոցով և ինչպես էր մամուլն ու գրքագրությունը դառնում հանրային քննարկման ու դիրքորոշումների պաշտպանության միջոց։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ կաթոլիկ համայնքի պատմությամբ, XIX դարի հայ եկեղեցական հարաբերություններով, կրոնական բանավեճերով և հայ հասարակական մտքի զարգացմամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Այն նաև կարևոր նյութ է պատմական աղբյուրների քննադատական ընթերցման տեսանկյունից՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու ժամանակի հակադիր դիրքորոշումները, եկեղեցական հակամարտությունների լեզուն և դրանց արտացոլումը հայերեն տպագիր գրականության մեջ։

Գեղարվեստական այս հրատարակությունը պատկանում է XIX դարի հայերեն գրական ընթերցանության այն շրջանակին, որի միջոցով հայ ընթերցողը հաղորդակից էր դառնում եվրոպական գրականության մեջ տարածված կերպարներին, հասարակական հարաբերություններին և բարոյական խնդիրներին։ Վերնագրում հիշատակվող մարքիզուհու կերպարը վկայում է ազնվական միջավայրի հետ կապված պատմողական նյութի մասին, որը կարող է ընթերցողին ներկայացնել հասարակական դիրքի, անձնական արժանապատվության, մարդկային հարաբերությունների և ժամանակաշրջանի բարոյական պատկերացումների բախումները։ Նմանատիպ ստեղծագործություններում անհատական ճակատագրերը հաճախ դիտարկվում են հասարակական ընդունված նորմերի, ընտանեկան կապերի, պատվի ու հեղինակության և անձնական ընտրության համատեքստում՝ գեղարվեստական պատումի միջոցով բացահայտելով մարդու վարքի ու հասարակական միջավայրի փոխազդեցությունը։ Հրատարակությունն արժեքավոր է նաև հայ գրական մշակույթի պատմության տեսանկյունից, քանի որ XIX դարի հայերեն գրքերի շարքում գեղարվեստական արձակի տարածումը նպաստել է ընթերցողական մշակույթի զարգացմանը և տարբեր գրական ավանդույթների միջև կապերի ձևավորմանը։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հին հայերեն տպագիր գրքերի, թարգմանական գրականության և հայ ընթերցողական մշակույթի պատմությամբ զբաղվող ուսումնասիրողների համար։ Գիրքը կարող է դիտարկվել նաև որպես ժամանակաշրջանի գրական ճաշակի, հրատարակչական գործունեության և հայալեզու գեղարվեստական ընթերցանության ընդլայնման պատմական վկայություն։ Այն կարևոր է հատկապես այն առումով, որ արտացոլում է հայ ընթերցողին տարբեր հասարակական միջավայրեր և մարդկային փորձառություններ ներկայացնելու գրական ձգտումը՝ նպաստելով գեղարվեստական գրականության բազմազանության ձևավորմանը։

Հրատարակությունը նվիրված է Կոստանդնուպոլսի Կադըքյոյ (Գատըգյուղ) թաղամասի Ուզուն-Չայըր տեղանքում գտնվող հայոց ազգային գերեզմանատան կառավարման և գործունեության կանոնակարգմանը։ Այն ներկայացնում է համայնքային նշանակություն ունեցող տարածքի կազմակերպման իրավական ու վարչական հիմքերը՝ արտացոլելով գերեզմանատան պահպանման, օգտագործման և դրա հետ կապված հասարակական պարտականությունների կանոնակարգման անհրաժեշտությունը։ Հայ ազգային գերեզմանատները պատմականորեն կարևոր դեր են ունեցել համայնքային կյանքի կազմակերպման, հանգուցյալների հիշատակի պահպանման և թաղման ու հիշատակման ավանդույթների շարունակականության ապահովման գործում։ Դրանք ոչ միայն թաղման վայրեր էին, այլև համայնքի պատմական հիշողության, ընտանեկան կապերի և կրոնական-մշակութային սովորույթների պահպանման նշանակալի միջավայրեր։ Նման կանոնագրքերը նախատեսված էին գերեզմանատան գործունեության կարգավորված ընթացքն ապահովելու, պատասխանատու անձանց ու կառավարման մարմինների գործառույթները սահմանելու և տարածքի օգտագործման հետ կապված հարաբերությունները կանոնակարգելու համար։ Դրանցում ամրագրված սկզբունքները նպաստում էին համայնքային սեփականության կամ տնօրինության ներքո գտնվող տարածքի պահպանությանը, կարգուկանոնի ապահովմանը և ընդհանուր շահերի պաշտպանությանը։ Փաստաթուղթը կարևոր է Օսմանյան կայսրության հայ համայնքների տեղական ինքնակառավարման, հասարակական կազմակերպվածության և կրոնական-ծիսական կյանքի պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես էին համայնքները կանոնակարգում իրենց առօրյա կյանքի այն ոլորտները, որոնք կապված էին մահվան, թաղման ծեսերի, հիշատակի և ազգային ավանդույթների պահպանման հետ։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրել Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի պատմությամբ, հայկական գերեզմանատների ու հիշատակի մշակույթի ուսումնասիրությամբ, ինչպես նաև հայ հասարակական և վարչական փաստաթղթերի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին։

Հրատարակությունը ներկայացնում է հողագործական ընկերության գործունեությունը կարգավորող կանոնագիրքը՝ արտացոլելով գյուղատնտեսության զարգացման, տնտեսական համագործակցության և կազմակերպված հասարակական գործունեության սկզբունքները։ Հողագործական ընկերությունների ստեղծումը կարևոր նշանակություն ուներ գյուղատնտեսական գիտելիքների տարածման, երկրագործության կատարելագործման, արտադրական փորձի փոխանակման և գյուղատնտեսական տնտեսության առաջընթացին նպաստելու տեսանկյունից։ Նման կազմակերպությունների կանոնագրքերը սահմանում էին ընկերության գործունեության ընդհանուր ուղղությունները, անդամակցության պայմանները, կառավարման կառուցվածքը, պատասխանատու անձանց պարտականությունները, որոշումների ընդունման կարգը և անդամների փոխհարաբերությունների կազմակերպման սկզբունքները։ Դրանք նաև նպաստում էին ընկերության նպատակների հստակեցմանը, համատեղ աշխատանքի համակարգմանը և տնտեսական նախաձեռնությունների շուրջ համագործակցության ձևավորմանը։ Այս փաստաթուղթը հետաքրքրություն է ներկայացնում Օսմանյան կայսրության հայ և ընդհանրապես հասարակական-տնտեսական կյանքի պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ կանոնադրական հրատարակությունները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու տվյալ ժամանակաշրջանում կազմակերպությունների գործունեության իրավական ու վարչական ձևերի մասին։ Գյուղատնտեսական թեմատիկայի և կազմակերպչական բովանդակության համադրությունը կարևոր է նաև տնտեսական մտքի պատմության տեսանկյունից՝ ցույց տալով, թե ինչպես էր փորձ արվում գյուղատնտեսական գործունեությունը կազմակերպել հաստատութենական հիմքերի վրա։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել գյուղատնտեսության պատմությամբ, տնտեսական հարաբերություններով, հասարակական կազմակերպությունների զարգացմամբ և Օսմանյան կայսրության հայ համայնքների հասարակական կյանքով հետաքրքրվող հետազոտողների համար։ Այն նաև արժեքավոր նյութ է XIX դարի հայերեն գործնական ու վարչական գրականության, կանոնադրական փաստաթղթերի լեզվի և հասարակական նախաձեռնությունների պատմության ուսումնասիրության համար։

Փաստաթուղթը ներկայացնում է Թիֆլիսի Ներսիսյան ազգային հոգևոր դպրոցի գործունեությունը կարգավորող կանոնադրությունը՝ արտացոլելով հայ կրթական հաստատությունների կազմակերպման, կառավարման և ազգային կրթական նպատակների ձևակերպման սկզբունքները։ Ներսիսյան դպրոցը նշանակալի տեղ է զբաղեցրել հայ ժողովրդի կրթական ու մշակութային պատմության մեջ՝ դառնալով հայագիտական մտքի, գրագիտության, ազգային ինքնագիտակցության և հասարակական կյանքի զարգացման կարևոր կենտրոններից մեկը։ Դպրոցի գործունեությունը կապված էր հայ եկեղեցու կրթական ավանդույթների, հոգևոր ու աշխարհիկ գիտելիքների տարածման և կրթված սերունդ պատրաստելու ձգտման հետ։ Կանոնադրական բնույթի այս հրատարակությունը նախատեսված էր հաստատության ներքին կազմակերպման և աշխատանքի ընդհանուր սկզբունքների սահմանման համար։ Նման փաստաթղթերը սովորաբար անդրադառնում էին ուսումնական հաստատության կառավարման կառուցվածքին, պատասխանատու մարմինների և պաշտոնատար անձանց պարտականություններին, ուսուցիչների ու աշակերտների կարգավիճակին, ուսումնական գործընթացի կազմակերպմանը և դպրոցի առջև դրված կրթական խնդիրներին։ Այդ կարգավորումների միջոցով ձգտում էր ապահովվել հաստատության գործունեության շարունակականությունը, ներքին կարգապահությունը և կրթական առաքելության իրականացումը։ Հրատարակությունը կարևոր սկզբնաղբյուր է XIX դարի հայ ազգային դպրոցի պատմության, կրթական կառավարման ձևերի և հայ հասարակական կյանքի զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այն հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես էին ձևավորվում ազգային նշանակություն ունեցող կրթական հաստատությունների իրավական ու կազմակերպչական հիմքերը, և ինչ դեր էր վերապահվում դպրոցին հայ մշակութային ժառանգության պահպանման ու նոր սերունդների կրթության գործում։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել կրթության պատմաբաններին, մանկավարժներին, հայ եկեղեցու և ազգային հաստատությունների պատմությամբ հետաքրքրվող հետազոտողներին, ինչպես նաև Ներսիսյան դպրոցի պատմությունն ուսումնասիրող ընթերցողներին։

Աշխատությունը ներկայացնում է հայոց եկեղեցական-ծխական ուսումնարանների գործունեությունը կարգավորող կանոնները՝ անդրադառնալով եկեղեցու հովանավորությամբ գործող կրթական հաստատությունների կազմակերպչական հիմքերին, կառավարման սկզբունքներին և կրթական առաքելությանը։ Եկեղեցական-ծխական դպրոցները կարևոր դեր են ունեցել հայ ժողովրդի կրթական և մշակութային կյանքում՝ նպաստելով գրագիտության տարածմանը, հայոց լեզվի ուսուցմանը, կրոնական գիտելիքների փոխանցմանը և ազգային ինքնության պահպանմանը։ Դրանց գործունեությունը սերտորեն կապված էր եկեղեցական համայնքների, ծխական կառույցների, հոգևորականության և տեղական հասարակության մասնակցության հետ։ Նման կանոնակարգերի մշակումը նպատակ ուներ սահմանելու ուսումնարանների գործունեության ընդհանուր սկզբունքները, հստակեցնելու կառավարման և պատասխանատվության շրջանակները, ամրապնդելու կրթական գործընթացի կազմակերպվածությունը և ապահովելու դպրոցների աշխատանքը եկեղեցական ու ազգային կրթական ավանդույթներին համապատասխան։ Փաստաթուղթն արտացոլում է հայ կրթական կյանքի այն պատմական փուլը, երբ դպրոցների կազմակերպման, վերահսկողության և ուսուցման միասնականացման հարցերը կարևոր նշանակություն էին ձեռք բերել։ Այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու եկեղեցու մասնակցությունը կրթության կառավարմանը, դպրոցական հաստատությունների իրավական ու վարչական հիմքերի ձևավորումը և համայնքային կրթության դերը հայ հասարակության զարգացման մեջ։ Հրատարակությունը արժեքավոր սկզբնաղբյուր է հայ մանկավարժության պատմության, եկեղեցական կառավարման, ազգային դպրոցի զարգացման և կրթական հաստատությունների գործունեության ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում պատմաբանների, մանկավարժների, հայ եկեղեցու պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների և XIX դարի հայ կրթական համակարգի կառուցվածքն ու կազմակերպչական առանձնահատկություններն ուսումնասիրող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայ Առաքելական եկեղեցու հասարակական աղոթքների կազմակերպմանն ու ծիսական կարգին՝ ներկայացնելով եկեղեցական համայնքի համատեղ աղոթական կյանքի կանոնակարգված կառուցվածքը։ Այն պատկանում է հայ եկեղեցու ծիսական գրականության այն կարևոր տեսակին, որի նպատակն է ապահովել պաշտամունքային արարողությունների պատշաճ, միասնական և ավանդությանը համապատասխան կատարումը։ Հասարակական աղոթքը հայ քրիստոնեական ավանդության մեջ ոչ միայն անհատական հավատքի արտահայտություն է, այլև համայնքային կյանքի, հոգևոր հաղորդակցության և եկեղեցական միասնության պահպանման կարևոր միջոց։ Այդ առումով ժողովածուն առնչվում է եկեղեցական ժամերգություններին, աղոթական ընթերցումներին, հոգևոր երգեցողությանը և պաշտամունքի ընթացքում կիրառվող ծիսական կանոններին՝ նպաստելով դրանց հետևողական ու ներդաշնակ իրականացմանը։ Նմանատիպ ծիսական ձեռնարկները կարևոր նշանակություն ունեն հոգևորականների պատրաստության, եկեղեցական սպասավորության կազմակերպման և ավանդական պաշտամունքային ձևերի պահպանման համար։ Դրանք արտացոլում են հայ եկեղեցու ծիսական ժառանգության համակարգված բնույթը, որտեղ աղոթքի հերթականությունը, տեքստերի կիրառությունը և արարողության ընթացքը կապված են դարերի ընթացքում ձևավորված հոգևոր սովորույթների հետ։ Գիրքը արժեքավոր է հայ եկեղեցագիտության, պատարագագիտության, ծիսագիտության և հայ հոգևոր մշակույթի պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հոգևորականներին, աստվածաբաններին, հայ եկեղեցու պատմությամբ հետաքրքրվող հետազոտողներին, ինչպես նաև հայերեն եկեղեցական գրականության ու աղոթական ավանդույթի ուսումնասիրողներին։ Հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի նաև հայ գրքի պատմության մեջ՝ որպես եկեղեցական կյանքի կազմակերպմանն ու ծիսական ժառանգության փոխանցմանն ուղղված ծավալուն ձեռնարկի օրինակ։