Ready-made Materials

Աշխատությունը նվիրված է կազմակերպություններում մարդկային ռեսուրսների կառավարման արդյունավետության բարձրացման հիմնական ուղղությունների ուսումնասիրությանը՝ փոփոխվող տնտեսական և կազմակերպական միջավայրի պայմաններում՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։ Հետազոտության շրջանակում մարդկային ռեսուրսները դիտարկվում են որպես կազմակերպության մրցունակության, արտադրողականության և երկարաժամկետ զարգացման կարևոր գործոն, իսկ դրանց արդյունավետ կառավարումը՝ փոփոխություններին հարմարվելու հիմնական նախապայմաններից մեկը։ Վերլուծվում են աշխատակիցների հավաքագրման և ընտրության, աշխատանքի կազմակերպման, մասնագիտական զարգացման, վերապատրաստման, կատարողականի գնահատման, մոտիվացիայի և վարձատրության համակարգերի կատարելագործման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կազմակերպական փոփոխությունների ազդեցությանը աշխատակիցների վարքագծի, աշխատանքի արդյունավետության և մասնագիտական պահանջների վրա։ Քննության են առնվում տեխնոլոգիական զարգացումների, թվայնացման, աշխատանքի նոր ձևերի, մրցակցային միջավայրի և կառավարման մոտեցումների փոփոխության հետևանքով մարդկային ռեսուրսների կառավարման համակարգում առաջացող նոր խնդիրները։ Կարևորվում է աշխատակիցների գիտելիքների ու կարողությունների շարունակական զարգացումը, քանի որ կազմակերպության հաջող հարմարվողականությունը մեծապես կախված է անձնակազմի պատրաստվածությունից և նոր պայմաններում արդյունավետ աշխատելու կարողությունից։ Վերլուծվում են նաև կազմակերպական մշակույթի, ղեկավարության ոճի, ներքին հաղորդակցության և աշխատակիցների ներգրավվածության ազդեցությունները փոփոխությունների իրականացման արդյունքների վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է փոփոխությունների նկատմամբ հնարավոր դիմադրության պատճառների բացահայտումը և դրա նվազեցման կառավարչական մեխանիզմների ուսումնասիրությունը։ Հայաստանի կազմակերպությունների օրինակով դիտարկվում են աշխատաշուկայի առանձնահատկությունները, որակյալ մասնագետների ներգրավման և պահպանման խնդիրները, մասնագիտական հմտությունների պահանջարկի փոփոխությունները և ժամանակակից կառավարման մեթոդների ներդրման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև մարդկային ռեսուրսների կառավարման թվային գործիքների կիրառմանը, տվյալների վրա հիմնված որոշումների ընդունմանը և անձնակազմի կառավարման գործընթացների ավտոմատացմանը։ Կարևորվում է այնպիսի համակարգի ձևավորումը, որը հնարավորություն կտա կազմակերպության ռազմավարական նպատակները համադրել աշխատակիցների մասնագիտական զարգացման և արդյունավետ աշխատանքի խթանման հետ։ Աշխատությունը գործնական նշանակություն ունի կազմակերպությունների կառավարման համակարգերի կատարելագործման, աշխատանքի արտադրողականության բարձրացման, փոփոխությունների արդյունավետ իրականացման և Հայաստանի կազմակերպություններում մարդկային ռեսուրսների կառավարման ժամանակակից ու ճկուն մեխանիզմների զարգացման համար։

Աշխատությունը նվիրված է Արարատյան հարթավայրի և նախալեռնային գոտու պայմաններում ոռոգելի գյուղատնտեսական հողերի տարածքային կազմակերպման և հողաշինարարական մեթոդների կատարելագործման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են հողային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, գյուղատնտեսական նշանակության տարածքների կազմակերպման և ոռոգման համակարգերի հետ դրանց փոխկապակցման հիմնական սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարածաշրջանի բնական և գյուղատնտեսական պայմաններին՝ ռելիեֆին, հողային ծածկույթին, ջրային ռեսուրսների հասանելիությանը, կլիմայական առանձնահատկություններին և մշակաբույսերի տարածքային տեղաբաշխմանը։ Վերլուծվում են ոռոգելի հողատարածքների չափերը, ձևը և տեղադիրքը, դաշտերի ու հողամասերի սահմանների կազմակերպումը, ճանապարհային և ոռոգման ենթակառուցվածքների տեղաբաշխումը, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը գյուղատնտեսական աշխատանքների արդյունավետության վրա։ Քննության են առնվում ջրային ռեսուրսների նպատակային օգտագործման և ոռոգման ջրի կորուստների նվազեցման հնարավորությունները՝ հողաշինարարական կազմակերպումը համապատասխանեցնելով տարածքի բնական պայմաններին և գյուղատնտեսական արտադրության պահանջներին։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հողերի բերրիության պահպանման, էրոզիայի, աղակալման, գերխոնավացման և հողերի որակի վատթարացման այլ գործընթացների կանխարգելման խնդիրներին։ Նախալեռնային տարածքների դեպքում հատկապես կարևորվում են ռելիեֆի առանձնահատկությունների հաշվառումը, լանջային տարածքների նպատակահարմար օգտագործումը և հողապաշտպան միջոցառումների ներառումը տարածքային կազմակերպման համակարգում։ Հետազոտության ընթացքում կարող են կիրառվել հողագիտական, գեոդեզիական, քարտեզագրական և տարածական վերլուծության մեթոդներ՝ հողատարածքների վիճակը գնահատելու և դրանց կազմակերպման առավել արդյունավետ տարբերակներ մշակելու համար։ Անդրադարձ է կատարվում նաև գյուղացիական տնտեսությունների հողամասերի մասնատվածության, հողօգտագործման կառուցվածքի և գյուղատնտեսական ենթակառուցվածքների հասանելիության խնդիրներին։ Հողաշինարարական բարելավված լուծումների կիրառումը կարող է նպաստել ոռոգման համակարգերի առավել արդյունավետ շահագործմանը, գյուղատնտեսական տեխնիկայի օգտագործման պայմանների բարելավմանը, արտադրական ծախսերի նվազեցմանը և հողային ու ջրային ռեսուրսների պահպանությանը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի Արարատյան հարթավայրի և հարակից նախալեռնային տարածքների գյուղատնտեսական հողերի կայուն կառավարման, ոռոգելի երկրագործության արդյունավետության բարձրացման և հողային ռեսուրսների երկարաժամկետ պահպանության համար։

Աշխատությունը նվիրված է ջերմային էլեկտրակայանների կոնդենսացիոն տեղակայանքների շահագործման արդյունավետ պայմանների ուսումնասիրությանը և դրանց աշխատանքի էներգետիկ ցուցանիշների բարելավման մեթոդների մշակմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է կոնդենսացիոն համակարգերի դերը շոգետուրբինային էներգաբլոկների ընդհանուր աշխատանքում, քանի որ դրանց տեխնիկական վիճակը և շահագործման ռեժիմները անմիջականորեն կապված են ջերմային ցիկլի արդյունավետության ու էլեկտրաէներգիայի արտադրության տնտեսական ցուցանիշների հետ։ Վերլուծվում են կոնդենսատորներում ընթացող ջերմափոխանակության գործընթացները, գոլորշու խտացման պայմանները, հովացման ջրի ջերմաստիճանի և ծախսի ազդեցությունը, ինչպես նաև կոնդենսատորում անհրաժեշտ ճնշման պահպանման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արտաքին միջավայրի պայմանների, էներգաբլոկի բեռնվածության, ջերմափոխանակման մակերևույթների վիճակի և սարքավորումների շահագործման առանձնահատկությունների ազդեցությանը համակարգի արդյունավետության վրա։ Քննության են առնվում ջերմափոխանակման մակերևույթների աղտոտման, օդի ներթափանցման և հովացման համակարգի աշխատանքի հետ կապված գործոնները, որոնք կարող են վատթարացնել ջերմափոխանակությունը և բարձրացնել էներգետիկ կորուստները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տարբեր շահագործման ռեժիմների համեմատական գնահատումը և այնպիսի պայմանների որոշումը, որոնց դեպքում հնարավոր է ապահովել սարքավորումների առավել արդյունավետ աշխատանք՝ հաշվի առնելով տեխնիկական սահմանափակումներն ու փոփոխվող բեռնվածությունը։ Ուսումնասիրվում են նաև կոնդենսացիոն համակարգերի աշխատանքի վերահսկման, տեխնիկական վիճակի գնահատման և հիմնական պարամետրերի օպտիմալ կառավարման հնարավորությունները։ Մաթեմատիկական մոդելավորման, հաշվարկային վերլուծության և փորձարարական տվյալների օգտագործումը հնարավորություն է տալիս գնահատել առանձին գործոնների ազդեցությունը կայանի ընդհանուր արդյունավետության վրա և մշակել շահագործման բարելավված մոտեցումներ։ Կարևորվում է նաև օժանդակ սարքավորումների էներգասպառման նվազեցումը և հովացման համակարգերի աշխատանքի արդյունավետ կազմակերպումը։ Առաջարկվող մեթոդները կարող են նպաստել վառելիքի տեսակարար ծախսի նվազեցմանը, սարքավորումների աշխատանքի հուսալիության բարձրացմանը և էներգետիկ ռեսուրսների առավել արդյունավետ օգտագործմանը։ Աշխատությունը գործնական նշանակություն ունի գործող ջերմային էլեկտրակայանների տեխնիկական և տնտեսական ցուցանիշների բարելավման, էներգետիկ կորուստների նվազեցման և կոնդենսացիոն տեղակայանքների շահագործման արդյունավետ կառավարման համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում սահմանադրական մշտադիտարկման ինստիտուտի ձևավորման, իրավական բովանդակության և զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Սահմանադրական մշտադիտարկումը գիտական գրականության մեջ դիտարկվում է որպես սահմանադրականության իրական վիճակի շարունակական և համակարգային բացահայտման ու գնահատման մեխանիզմ, որը կապված է սահմանադրական հավասարակշռության պահպանման և խախտումների հայտնաբերման հետ։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են սահմանադրական վերահսկողության, սահմանադրական արդարադատության և մշտադիտարկման փոխհարաբերությունները՝ առանձնացնելով դրանց գործառույթները և կիրառման առանձնահատկությունները։ Ուշադրություն է դարձվում այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով հնարավոր է գնահատել Սահմանադրության սկզբունքների ու արժեքների իրացումը պետական կառավարման և հասարակական հարաբերությունների տարբեր ոլորտներում։ Քննության են առնվում պետական իշխանության մարմինների գործունեության սահմանադրականության գնահատման, իրավական բացերի և անորոշությունների բացահայտման, մարդու հիմնական իրավունքների պաշտպանության և իրավունքի գերակայության ապահովման հետ կապված հարցերը։ Հայաստանում սահմանադրական մշտադիտարկման հայեցակարգը մասնագիտական քննարկման առարկա է դարձել նաև սահմանադրական արդարադատությանը նվիրված միջազգային հարթակներում. մասնավորապես, 2016 թվականին Երևանում անցկացված միջազգային խորհրդաժողովում քննարկվել են իրավունքի գերակայության չափանիշների կիրառումը սահմանադրական մշտադիտարկման ընթացքում և սահմանադրական դատարանների դերը իրավական բացերի ու անորոշությունների հաղթահարման գործում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է մշտադիտարկման իրականացման համար անհրաժեշտ ինստիտուցիոնալ և մեթոդաբանական հիմքերի ուսումնասիրությունը, ներառյալ սահմանադրական ախտորոշման չափանիշների և գնահատման ցուցիչների ձևավորումը։ Հայաստանում այս ուղղությամբ գիտական ուսումնասիրությունները ներառում են նաև սահմանադրականության մակարդակի գնահատման ցուցիչների և համապատասխան մեթոդաբանական մոտեցումների մշակման խնդիրները։ Վերլուծվում են ինստիտուտի կայացմանը խոչընդոտող իրավական և կազմակերպական խնդիրները, տարբեր պետական մարմինների գործառույթների փոխկապակցվածությունը և մշտադիտարկման արդյունքների գործնական կիրառման հնարավորությունները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի սահմանադրական իրավունքի տեսության զարգացման, սահմանադրական վերահսկողության մեխանիզմների ուսումնասիրության և Հայաստանի Հանրապետությունում սահմանադրականության վիճակի համակարգային գնահատման գիտական ու իրավական հիմքերի կատարելագործման տեսանկյունից։

Աշխատությունը նվիրված է սեփականության անձեռնմխելիության՝ որպես քաղաքացիական իրավունքի հիմնարար սկզբունքներից մեկի իրավական բովանդակության, նշանակության և պաշտպանության մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում սեփականության իրավունքը դիտարկվում է որպես անձի գույքային ինքնուրույնության և քաղաքացիական շրջանառության կայունության կարևոր իրավական հիմք։ Վերլուծվում են սեփականատիրոջ հիմնական իրավազորությունները՝ գույքը տիրապետելու, օգտագործելու և տնօրինելու հնարավորությունները, ինչպես նաև դրանց իրականացման սահմաններն ու իրավական երաշխիքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն սկզբունքին, ըստ որի անձը չի կարող կամայականորեն զրկվել իրեն պատկանող գույքից, իսկ սեփականության իրավունքի սահմանափակումը կամ դադարեցումը կարող է իրականացվել միայն օրենքով նախատեսված հիմքերով և սահմանված ընթացակարգերի պահպանմամբ։ Քննության են առնվում հանրային և մասնավոր շահերի հարաբերակցության խնդիրները, սեփականության իրավունքի թույլատրելի սահմանափակումների իրավաչափության չափանիշները և սեփականատիրոջ շահերի պաշտպանության անհրաժեշտությունը։ Վերլուծվում են սեփականության իրավունքի պաշտպանության քաղաքացիաիրավական միջոցները, այդ թվում՝ սեփականատիրոջ խախտված իրավունքի վերականգնման, գույքի վերադարձի, իրավունքի իրականացմանը խոչընդոտող գործողությունների վերացման և պատճառված վնասի հատուցման հետ կապված իրավական կառուցակարգերը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում բարեխիղճ ձեռքբերման, գույքային շրջանառության կայունության և սեփականատիրոջ շահերի միջև հավասարակշռության ապահովման հարցերին։ Ուսումնասիրվում են նաև պետության կողմից սեփականության իրավունքի սահմանափակման դեպքերը և դրանց համար անհրաժեշտ իրավական երաշխիքները՝ օրինականության, համաչափության և պատշաճ իրավական ընթացակարգի տեսանկյունից։ Անդրադարձ է կատարվում սահմանադրական և քաղաքացիաիրավական կարգավորումների փոխկապակցվածությանը, ինչպես նաև դատական պաշտպանության նշանակությանը սեփականության իրավունքի արդյունավետ ապահովման գործում։ Համեմատական իրավական մոտեցումների կիրառումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել սեփականության պաշտպանության տարբեր մեխանիզմներ և դրանց զարգացման ընդհանուր միտումները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի քաղաքացիական իրավունքի տեսության և իրավակիրառ պրակտիկայի համար՝ նպաստելով սեփականության անձեռնմխելիության բովանդակության, դրա սահմանափակման թույլատրելի պայմանների և սեփականատերերի իրավունքների պաշտպանության իրավական միջոցների առավել ամբողջական ընկալմանը։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում գործարարության ձևավորման և զարգացման կազմակերպատնտեսական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ ուշադրություն դարձնելով ձեռնարկատիրական գործունեության արդյունավետ իրականացման համար անհրաժեշտ տնտեսական, կառավարչական և ինստիտուցիոնալ պայմաններին։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են գործարար միջավայրի ձևավորման առանձնահատկությունները, տնտեսավարող սուբյեկտների գործունեության վրա ազդող ներքին և արտաքին գործոնները, ինչպես նաև փոքր, միջին և խոշոր ձեռնարկությունների զարգացման հնարավորություններն ու սահմանափակումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ձեռնարկատիրական գործունեության կազմակերպման ձևերին, կառավարման համակարգերի արդյունավետությանը, ֆինանսական և նյութական ռեսուրսների օգտագործմանը, ներդրումային հնարավորություններին և արտադրական գործընթացների կազմակերպմանը։ Քննության են առնվում մրցակցային միջավայրի, հարկային և վարկային քաղաքականության, ֆինանսավորման հասանելիության, շուկայական ենթակառուցվածքների և պետական կարգավորման ազդեցությունները գործարարության զարգացման վրա։ Կարևորվում է փոքր և միջին ձեռնարկատիրության դերը զբաղվածության ընդլայնման, նոր աշխատատեղերի ստեղծման, տնտեսական ակտիվության բարձրացման և տարածաշրջանային զարգացման գործում։ Վերլուծվում են նաև ձեռնարկությունների ֆինանսական կայունության, արտադրողականության, նորարարությունների ներդրման, տեխնոլոգիական արդիականացման և ապրանքների ու ծառայությունների մրցունակության բարձրացման հետ կապված խնդիրները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է գործարարության զարգացմանը խոչընդոտող կազմակերպատնտեսական գործոնների բացահայտումը և դրանց հաղթահարման հնարավոր մեխանիզմների ուսումնասիրությունը։ Անդրադարձ է կատարվում կառավարման ժամանակակից մեթոդների կիրառմանը, բիզնես պլանավորման կատարելագործմանը, մարդկային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը, շուկայավարման համակարգերի զարգացմանը և ձեռնարկությունների միջև համագործակցության ընդլայնմանը։ Հայաստանի տնտեսական միջավայրի առանձնահատկությունների հաշվառմամբ դիտարկվում են նաև պետական աջակցության ծրագրերի, ներդրումային քաղաքականության և գործարար ենթակառուցվածքների զարգացման հնարավոր ազդեցությունները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի ձեռնարկատիրական միջավայրի բարելավման, տնտեսավարող սուբյեկտների գործունեության արդյունավետության բարձրացման և գործարարության կայուն զարգացման համար անհրաժեշտ կազմակերպական ու տնտեսական մեխանիզմների կատարելագործման ուղղությունների ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի պատմական զարգացման ընթացքում քերականական իմաստների փոփոխությունների և վերակազմավորման ուսումնասիրությանը՝ անվանական և բայական համակարգերի նյութի հիման վրա։ Հետազոտության շրջանակում լեզվի քերականական կառուցվածքը դիտարկվում է որպես պատմականորեն փոփոխվող համակարգ, որտեղ ձևաբանական միջոցները, քերականական կարգերը և դրանց արտահայտած իմաստները տարբեր ժամանակաշրջաններում կարող են ձեռք բերել նոր գործառույթներ, սահմանափակել նախկին կիրառությունները կամ փոխարինվել այլ կառուցվածքներով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անվանական համակարգի զարգացմանը՝ գոյականի և այլ անվանական խոսքի մասերի հոլովական ձևերի, թվի, որոշյալության, շարահյուսական գործառույթների և դրանց հետ կապված իմաստային փոփոխությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության է առնվում, թե ինչպես են պատմական տարբեր փուլերում վերափոխվել առանձին հոլովների նշանակությունները, ինչպես են փոխվել դրանց կիրառության սահմանները և ինչպիսի փոխհարաբերություններ են ձևավորվել հին ու նոր քերականական միջոցների միջև։ Բայական համակարգի ուսումնասիրության ընթացքում վերլուծվում են ժամանակի, կերպի, եղանակի, դեմքի, թվի և սեռի քերականական կարգերի պատմական զարգացումները, ինչպես նաև բայական ձևերի իմաստային ու գործառական տեղաշարժերը։ Կարևորվում է հին հայերենի, միջին հայերենի և աշխարհաբարի տվյալների համեմատությունը, որը հնարավորություն է տալիս հետևելու քերականական կառուցվածքների շարունակականությանը և փոփոխություններին։ Ուսումնասիրվում են նաև համադրական ձևերից վերլուծական կառույցների անցման երևույթները, օժանդակ բայերի դերի ընդլայնումը, որոշ ձևերի անհետացումը կամ նոր գործառույթների ձեռքբերումը և քերականացման գործընթացները։ Լեզվական փաստերի պատմահամեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե քերականական փոփոխություններն ինչ կապ ունեն իմաստային զարգացման, լեզվի ներքին կառուցվածքային միտումների և հաղորդակցական պահանջների հետ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև գրավոր աղբյուրների և տարբեր ժամանակաշրջանների լեզվական հուշարձանների նշանակությանը, որոնց միջոցով հնարավոր է վերականգնել առանձին քերականական երևույթների զարգացման ընթացքը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայերենի պատմական քերականության, ձևաբանության և իմաստաբանության ուսումնասիրության համար՝ հնարավորություն տալով առավել ամբողջական պատկերացում կազմել հայերենի անվանական ու բայական համակարգերի ձևավորման և դարերի ընթացքում տեղի ունեցած կառուցվածքային ու իմաստային փոփոխությունների մասին։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերում վարակիչ հիվանդությունների տարածվածության, կառուցվածքի և դրանց դեպքում մասնագիտացված բժշկական օգնության կազմակերպման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են զինծառայողների շրջանում արձանագրվող վարակիչ հիվանդությունների համաճարակաբանական բնութագրերը, հիվանդացության փոփոխությունները տարբեր ժամանակահատվածներում և դրանց վրա ազդող բժշկական, կենցաղային ու միջավայրային գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում զինվորական կոլեկտիվներում վարակների կանխարգելման և համաճարակաբանական հսկողության նշանակությանը, քանի որ մարդկանց համատեղ բնակության և ծառայության պայմաններում վարակիչ հիվանդությունների ժամանակին հայտնաբերումն ու վերահսկումը կարևոր են անձնակազմի առողջության պահպանման համար։ Քննության են առնվում հիվանդացության վիճակագրական ցուցանիշների հավաքագրման և գնահատման սկզբունքները, հիվանդությունների կառուցվածքը, սեզոնային փոփոխությունները և առանձին վարակների տարածման վրա ազդող ընդհանուր ռիսկի գործոնները։ Կարևորվում են վաղ ախտորոշումը, բժշկական հսկողությունը, կանխարգելիչ միջոցառումները և անհրաժեշտության դեպքում հիվանդների ժամանակին ուղղորդումը համապատասխան բուժհաստատություններ։ Ուսումնասիրվում են մասնագիտացված բուժօգնության կազմակերպման տարբեր փուլերը՝ բժշկական դիմելիությունից և նախնական գնահատումից մինչև մասնագիտական ախտորոշում, բուժում և հետագա բժշկական վերահսկողություն։ Վերլուծվում են նաև ռազմական բժշկական ծառայության տարբեր օղակների միջև համագործակցության, բժշկական անձնակազմի պատրաստվածության և անհրաժեշտ ռեսուրսների ապահովման հարցերը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բուժօգնության կազմակերպման արդյունավետության գնահատումը և այն գործոնների բացահայտումը, որոնք կարող են ազդել բժշկական ծառայությունների հասանելիության ու որակի վրա։ Անդրադարձ է կատարվում նաև սանիտարահիգիենիկ պայմանների պահպանմանը, առողջապահական կրթությանը և վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելման ընդհանուր միջոցառումներին։ Հիվանդացության տվյալների համադրումն ու վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել առավել կարևոր համաճարակաբանական միտումները և գնահատել կիրառվող կանխարգելիչ ու բուժական մոտեցումների արդյունավետությունը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի ռազմական առողջապահության կազմակերպման կատարելագործման, զինծառայողների առողջության պահպանման, վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելման և մասնագիտացված բժշկական օգնության որակի բարձրացման տեսանկյունից։

Աշխատությունը նվիրված է հանցագործություն կատարած անձի բռնման ընթացքում վնաս պատճառելու քրեաիրավական կարգավորման ուսումնասիրությանը, դրա ժամանակակից վիճակի գնահատմանը և հետագա կատարելագործման հնարավոր ուղղությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության շրջանակում տվյալ իրավական ինստիտուտը դիտարկվում է քրեական իրավունքի այն կառուցակարգերի համատեքստում, որոնք որոշակի պայմանների առկայության դեպքում կարող են բացառել արարքի հանցավորությունը կամ ազդել դրա իրավական գնահատման վրա։ Վերլուծվում են անձին բռնելու իրավաչափ նպատակը, անհրաժեշտության և համաչափության պահանջները, ինչպես նաև այն իրավական սահմանները, որոնց շրջանակում հնարավոր է հարկադրանքի կիրառում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բռնման անհրաժեշտության և պատճառված վնասի բնույթի միջև հարաբերակցությանը, քանի որ իրավական գնահատման համար կարևոր է տարբերակել իրավաչափ գործողությունը սահմանազանցումից։ Քննության են առնվում այն հանգամանքները, որոնք կարող են նշանակություն ունենալ կիրառված միջոցների իրավաչափությունը որոշելիս՝ ստեղծված իրավիճակը, վտանգի բնույթը, անձի վարքագիծը և այլ փաստական պայմաններ։ Ուսումնասիրվում են նաև անհրաժեշտ պաշտպանության և հանցանք կատարած անձի բռնման ընթացքում վնաս պատճառելու ինստիտուտների տարբերություններն ու փոխհարաբերությունները, քանի որ դրանց նպատակները և կիրառման իրավական հիմքերը կարող են տարբերվել։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է գործող քրեական օրենսդրության համապատասխան դրույթների, իրավակիրառ պրակտիկայում առաջացող մեկնաբանման խնդիրների և տեսական մոտեցումների համադրումը։ Անդրադարձ է կատարվում քաղաքացու և իրավապահ մարմինների գործողությունների իրավական գնահատման առանձնահատկություններին, մարդու իրավունքների պաշտպանության պահանջներին և պետական հարկադրանքի սահմաններին։ Համեմատական իրավական ուսումնասիրությունը կարող է ընդգրկել նաև այլ երկրների համապատասխան կարգավորումները՝ տարբեր մոդելների առավելություններն ու խնդիրները բացահայտելու նպատակով։ Աշխատության արդյունքում առանձնացվում են օրենսդրական ձևակերպումների հստակեցման, իրավակիրառ պրակտիկայի միասնականության ապահովման և իրավաչափ ու անհամաչափ գործողությունների տարբերակման չափանիշների կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի քրեական իրավունքի տեսության և իրավակիրառ գործունեության համար՝ նպաստելով անձի բռնման իրավական հիմքերի, թույլատրելի սահմանների և պատասխանատվության պայմանների առավել հստակ ու համակարգված ընկալմանը։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում խոշոր ձեռնարկությունների վերակազմավորման տնտեսական, կազմակերպական և կառավարչական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում վերակազմավորումը դիտարկվում է որպես ձեռնարկությունների գործունեության արդյունավետության բարձրացման, շուկայական պայմաններին հարմարվելու, ֆինանսական կայունության ամրապնդման և մրցունակության բարելավման կարևոր միջոց։ Վերլուծվում են խոշոր ձեռնարկությունների արտադրական, ֆինանսական և կառավարման կառուցվածքները, դրանց գործունեության արդյունավետության վրա ազդող ներքին ու արտաքին գործոնները, ինչպես նաև վերափոխումների անհրաժեշտություն առաջացնող տնտեսական պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սեփականության հարաբերությունների փոփոխությանը, կառավարման համակարգերի արդիականացմանը, արտադրական հզորությունների արդյունավետ օգտագործմանը, տեխնոլոգիական վերազինմանը և կազմակերպական կառուցվածքի կատարելագործմանը։ Քննության են առնվում ֆինանսական վերակազմավորման խնդիրները՝ պարտավորությունների կառավարումը, ծախսերի օպտիմալացումը, ներդրումային միջոցների ներգրավումը, ֆինանսական հոսքերի կարգավորումը և ձեռնարկությունների վճարունակության վերականգնման հնարավորությունները։ Կարևորվում է նաև մարդկային ռեսուրսների կառավարման դերը, քանի որ կազմակերպական փոփոխությունները կարող են ուղեկցվել աշխատուժի կառուցվածքի, մասնագիտական պահանջների և աշխատանքի կազմակերպման ձևերի փոփոխությամբ։ Հայաստանի տնտեսական միջավայրի համատեքստում ուսումնասիրվում են շուկայական հարաբերությունների զարգացման, սեփականաշնորհման գործընթացների, ներդրումային միջավայրի, մրցակցության և պետական տնտեսական քաղաքականության ազդեցությունները խոշոր ձեռնարկությունների գործունեության վրա։ Վերլուծվում են վերակազմավորման տարբեր ձևերն ու մեխանիզմները, այդ թվում՝ ձեռնարկությունների միավորումը, բաժանումը, կառավարման կառուցվածքի փոփոխությունը, արտադրության մասնագիտացումը և ոչ արդյունավետ ստորաբաժանումների վերափոխումը։ Հետազոտության ընթացքում կարևորվում է յուրաքանչյուր ձեռնարկության տնտեսական վիճակի համալիր գնահատումը և այնպիսի ռազմավարության ընտրությունը, որը համապատասխանում է տվյալ կազմակերպության արտադրական հնարավորություններին ու շուկայական պայմաններին։ Անդրադարձ է կատարվում նաև վերակազմավորման ընթացքում առաջացող սոցիալական և տնտեսական հետևանքներին, հնարավոր ռիսկերին և դրանց կառավարման մեխանիզմներին։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի խոշոր ձեռնարկությունների կառավարման արդյունավետության բարձրացման, ֆինանսական առողջացման, արտադրական ներուժի առավել նպատակային օգտագործման և Հայաստանի տնտեսության մեջ դրանց կայուն զարգացման հնարավորությունների ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության բանկային համակարգում իրացվելիության կառավարման արդյունավետության բարձրացման և դրա բարելավման հնարավոր ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում իրացվելիությունը դիտարկվում է որպես առևտրային բանկերի ֆինանսական կայունության կարևոր բաղադրիչ, որը բնութագրում է բանկի՝ իր ընթացիկ և առաջիկա պարտավորությունները ժամանակին կատարելու կարողությունը՝ առանց գործունեության բնականոն ընթացքի էական խախտման։ Վերլուծվում են բանկերի ակտիվների և պարտավորությունների կառուցվածքը, դրամական միջոցների հոսքերը, ավանդների ու վարկային պորտֆելի հարաբերակցությունը, բարձր իրացվելի ակտիվների ձևավորումը և ֆինանսավորման աղբյուրների կայունությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում իրացվելիության ռիսկի առաջացման պատճառներին, այդ թվում՝ ավանդների հնարավոր արտահոսքին, ակտիվների ու պարտավորությունների մարման ժամկետների անհամապատասխանությանը, վարկային պորտֆելի որակի փոփոխություններին և ֆինանսական շուկաների անկայունության ազդեցությանը։ Քննության են առնվում իրացվելիության գնահատման հիմնական ցուցանիշներն ու մեթոդները, ինչպես նաև բանկերի կողմից կիրառվող ակտիվների և պարտավորությունների կառավարման գործիքները։ Կարևորվում է Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի կարգավորող և վերահսկողական դերը, քանի որ բանկային համակարգի կայունության ապահովումը կապված է իրացվելիության նկատմամբ սահմանվող պահանջների, ռիսկերի կառավարման համակարգերի և վերահսկողական մեխանիզմների արդյունավետ կիրառման հետ։ Հետազոտության ընթացքում դիտարկվում են կարճաժամկետ և երկարաժամկետ իրացվելիության կառավարման մոտեցումները, սթրեսային իրավիճակների գնահատումը, իրացվելիության հնարավոր ճգնաժամերի կանխատեսումը և արտակարգ ֆինանսավորման ծրագրերի ձևավորումը։ Վերլուծվում են նաև միջբանկային շուկայի, վերաֆինանսավորման հնարավորությունների, ավանդային բազայի ընդլայնման և ֆինանսավորման աղբյուրների բազմազանեցման նշանակությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում իրացվելիության ու շահութաբերության միջև հավասարակշռությանը, քանի որ չափազանց մեծ իրացվելի պաշարների պահպանումը կարող է սահմանափակել բանկի եկամտաբերությունը, իսկ դրանց անբավարար մակարդակը՝ մեծացնել ֆինանսական ռիսկերը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի բանկերի ֆինանսական կայունության ամրապնդման, իրացվելիության ռիսկերի վաղ բացահայտման և կառավարման մեխանիզմների կատարելագործման, ինչպես նաև Հայաստանի բանկային համակարգի հուսալի ու կայուն գործունեության ապահովման հնարավորությունների ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը նվիրված է բնակչության տարբեր սոցիալական խմբերի եկամուտների անհավասարության կարգավորման և դրանց մակարդակների միջև տարբերությունների մեղմման ուղղությամբ իրականացվող պետական քաղաքականության տնտեսական ու սոցիալական մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են բնակչության եկամուտների ձևավորման հիմնական աղբյուրները, աշխատավարձերի, կենսաթոշակների, սոցիալական վճարների և այլ եկամուտների նշանակությունը, ինչպես նաև հասարակության տարբեր խմբերի միջև դրանց բաշխման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում եկամուտների տարբերակման պատճառներին, աշխատաշուկայի վիճակին, զբաղվածության մակարդակին, աշխատանքի վարձատրության համակարգին, գնաճի և կենսապահովման ծախսերի ազդեցությանը բնակչության իրական եկամուտների ու գնողունակության վրա։ Քննության են առնվում պետության կողմից կիրառվող վերաբաշխման հիմնական գործիքները՝ հարկային քաղաքականությունը, սոցիալական ապահովության և աջակցության համակարգերը, պետական նպաստները, կենսաթոշակային մեխանիզմները և զբաղվածության խթանման ծրագրերը։ Վերլուծվում է, թե այդ գործիքների կիրառումն ինչպես կարող է նպաստել եկամուտների չափազանց մեծ տարբերությունների նվազեցմանը և սոցիալապես խոցելի խմբերի տնտեսական պաշտպանվածության բարձրացմանը։ Կարևորվում է նաև նվազագույն աշխատավարձի, աշխատանքի արտադրողականության, տնտեսական աճի և բնակչության բարեկեցության միջև փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը։ Հայաստանի պայմաններում դիտարկվում են տարածքային և սոցիալական անհավասարությունները, աղքատության խնդիրները, քաղաքային ու գյուղական բնակչության եկամուտների ձևավորման առանձնահատկությունները և տնտեսական հնարավորությունների հասանելիության տարբերությունները։ Հետազոտության ընթացքում կարող են կիրառվել վիճակագրական և համեմատական վերլուծության մեթոդներ՝ եկամուտների բաշխման կառուցվածքը, անհավասարության աստիճանը և պետական քաղաքականության արդյունքները գնահատելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում նաև տնտեսական արդյունավետության և սոցիալական արդարության միջև հավասարակշռության ապահովման խնդրին, քանի որ եկամուտների վերաբաշխման քաղաքականությունը պետք է միաժամանակ հաշվի առնի սոցիալական պաշտպանության և տնտեսական ակտիվության խթանման անհրաժեշտությունը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի բնակչության կենսամակարդակի բարձրացման, աղքատության նվազեցման, սոցիալական անհավասարության մեղմման և եկամուտների կարգավորման պետական քաղաքականության մեխանիզմների կատարելագործման հնարավորությունների ուսումնասիրության համար։

Հրատարակությունը տեղեկատվական-մատենագիտական բնույթի պարբերական ցանկ է, որի հիմնական նպատակն է համակարգված ձևով ներկայացնել Հայկական ՍՍՀ-ում մշակույթի և արվեստի բնագավառներին վերաբերող նոր հրատարակությունները։ Այն նախատեսված է եղել գիտնականների, մշակույթի և արվեստի մասնագետների, դասախոսների, ասպիրանտների, ուսանողների, գրադարանային աշխատողների, ինչպես նաև համապատասխան թեմաներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Մատենագիտական նյութերը ներառում են մշակույթի, մշակութային շինարարության, մշակութալուսավորական աշխատանքի, թանգարանագիտության, պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանության, արվեստի տարբեր ճյուղերի, գրադարանագիտության և մատենագիտության վերաբերյալ հրապարակումներ։ Ցանկերում արտացոլվել են հանրապետությունում հայերեն և ռուսերեն հրատարակված համապատասխան նյութերը, ինչպես նաև հանրապետությունից դուրս լույս տեսած՝ հայկական մշակույթին և արվեստին առնչվող որոշ հրապարակումներ։ Նյութերը համակարգվել են գրադարանային-մատենագիտական դասակարգման սկզբունքներով, իսկ առանձին թեմատիկ բաժինների ներսում մատենագիտական նկարագրությունները դասավորվել են որոշակի կարգով, ինչը հեշտացրել է անհրաժեշտ աղբյուրների որոնումն ու օգտագործումը։ Հրատարակության կառուցվածքը հնարավորություն է տվել ընթերցողին արագ կողմնորոշվել տվյալ ժամանակաշրջանում շրջանառության մեջ մտած մասնագիտական գրականության մեջ, ընտրել անհրաժեշտ աշխատությունները և հետևել մշակույթի ու արվեստի տարբեր ոլորտներում կատարվող ուսումնասիրություններին։ Այն տեղեկություններ է տրամադրել գրքերի, հոդվածների, ժողովածուների և այլ տպագիր նյութերի վերաբերյալ՝ կատարելով գիտական ու մասնագիտական տեղեկատվության տարածման կարևոր գործառույթ։ Նման մատենագիտական ցանկերը հատկապես արժեքավոր են նաև պատմամշակութային հետազոտությունների տեսանկյունից, քանի որ դրանց միջոցով հնարավոր է վերականգնել որոշակի ժամանակաշրջանի հրատարակչական պատկերը, պարզել, թե մշակույթի և արվեստի որ ուղղություններն են առավել ակտիվ ուսումնասիրվել, և հետևել մասնագիտական գրականության զարգացման ընթացքին։ Հրատարակությունը միաժամանակ ներկայացնում է խորհրդային շրջանի հայկական գրադարանային և տեղեկատվական աշխատանքի կազմակերպման առանձնահատկությունները՝ ցույց տալով, թե ինչպես էր իրականացվում նոր մասնագիտական գրականության հաշվառումը, դասակարգումը և ընթերցողներին դրա վերաբերյալ տեղեկությունների տրամադրումը։

Աշխատությունը նվիրված է գյուղատնտեսական կոոպերատիվի իրավական և տնտեսական բնույթի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով որպես գործարարական հարաբերությունների ինքնուրույն մասնակից։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են կոոպերատիվների ստեղծման, պետական գրանցման, գործունեության կազմակերպման, կառավարման և դադարեցման իրավական հիմքերը, ինչպես նաև դրանց անդամների իրավունքներն ու պարտականությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կոոպերատիվի կազմակերպաիրավական կարգավիճակին, սեփականության ձևավորման առանձնահատկություններին, անդամների գույքային մասնակցությանը, կառավարման մարմինների իրավասություններին և որոշումների ընդունման մեխանիզմներին։ Քննության է առնվում գյուղատնտեսական կոոպերատիվների մասնակցությունը քաղաքացիաիրավական և գործարարական հարաբերություններին, այդ թվում՝ ապրանքների արտադրության, վերամշակման, պահպանման, մատակարարման, իրացման, ծառայությունների մատուցման և պայմանագրային հարաբերությունների ոլորտներում։ Վերլուծվում են կոոպերատիվի և նրա անդամների միջև առաջացող հարաբերությունները, եկամուտների ու ծախսերի բաշխման սկզբունքները, համատեղ գույքի օգտագործման առանձնահատկությունները և տնտեսական պատասխանատվության հարցերը։ Կարևորվում է գյուղատնտեսական կոոպերացիայի դերը փոքր և միջին տնտեսությունների հնարավորությունների համախմբման, արտադրական ծախսերի նվազեցման, տեխնիկական միջոցների համատեղ օգտագործման, ֆինանսական ու նյութական ռեսուրսների հասանելիության և շուկայում արտադրողների դիրքերի ամրապնդման տեսանկյունից։ Անդրադարձ է կատարվում նաև կոոպերատիվների հարաբերություններին մատակարարների, գնորդների, վերամշակող կազմակերպությունների, վարկային հաստատությունների և պետական մարմինների հետ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կոոպերատիվի՝ որպես գործարարական հարաբերությունների սուբյեկտի իրավունակության, պայմանագրային ազատության և պատասխանատվության սահմանների բացահայտումը։ Քննության են առնվում նաև կոոպերատիվ կառավարման ժողովրդավարական սկզբունքները, անդամների մասնակցությունը որոշումների կայացմանը և նրանց տնտեսական շահերի պաշտպանության մեխանիզմները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել գյուղատնտեսական կոոպերացիայի իրավական կարգավորման առկա խնդիրները և դրա զարգացման համար անհրաժեշտ կազմակերպական ու իրավական պայմանները։ Այն կարևոր նշանակություն ունի գյուղատնտեսական արտադրողների համագործակցության ընդլայնման, գործարարական հարաբերությունների արդյունավետ կազմակերպման և գյուղատնտեսության ոլորտում կայուն տնտեսական գործունեության իրավական հիմքերի կատարելագործման ուսումնասիրության համար։