Ready-made Materials

Հրատարակությունը գրական ժողովածուի երկրորդ համարն է, որն ընդգրկում է արձակ և չափածո ստեղծագործություններ։ Այն միավորում է գեղարվեստական խոսքի երկու հիմնական ձևերը՝ արձակ շարադրանքը և չափածո ստեղծագործությունը՝ ընթերցողին ներկայացնելով գրական արտահայտման տարբեր հնարավորություններ։ Արձակ և չափածո երկերի համատեղ ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու գրական լեզվի, պատումի, պատկերավորման և բանաստեղծական արտահայտչամիջոցների առանձնահատկությունները։ Ժողովածուի կառուցվածքը վկայում է տարբեր գրական ձևերի ներկայացման և ընթերցողական հետաքրքրությունների բազմազանության ապահովման ձգտման մասին։ Թեև առանձին ստեղծագործությունների հեղինակներն ու թեմատիկ ուղղվածությունը միայն վերնագրից հնարավոր չէ հստակեցնել, հրատարակությունն ընդհանուր առմամբ կարևոր է 19-րդ դարի հայ գրական կյանքի և տպագիր ժողովածուների պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու ժամանակաշրջանի գրական ճաշակին, արձակի ու պոեզիայի զարգացմանը և հայերեն գեղարվեստական գրականության տարածման գործընթացին։ Հրատարակությունը նաև արժեքավոր նյութ է հայ գրքի պատմության և Սանկտ Պետերբուրգի հայ տպագրական գործունեության ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Աշխատությունը ներկայացնում է անանուն ճշմարտասեր անձի խորհրդածությունները «Արարատյան արշալույս» պարբերականի 377-րդ համարում հրապարակված հոդվածի և նույն համարում տպագրված նամակի շուրջ։ Այն պատկանում է հրապարակախոսական գրականության այն տեսակին, որի նպատակն է արձագանքել մամուլում արտահայտված տեսակետներին, քննել հրապարակված նյութերի բովանդակությունը և ներկայացնել դրանց վերաբերյալ քննադատական դիտարկումներ։ Հրատարակությունը կարևոր է 19-րդ դարի կեսերի հայ մամուլի միջավայրում ձևավորված հասարակական քննարկումների, գրավոր բանավեճերի և կարծիքների փոխանակման ուսումնասիրության համար։ Նման նյութերը ցույց են տալիս, թե ինչպես էր պարբերական մամուլը դառնում հանրային կարծիքի ձևավորման, տարբեր դիրքորոշումների ներկայացման և հասարակական խնդիրների քննարկման հարթակ։ Գրքույկը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու լրագրային հրապարակումների նկատմամբ ժամանակակիցների արձագանքը, հրապարակախոսական խոսքի լեզուն ու փաստարկման եղանակները, ինչպես նաև հայ հասարակական մտքի արտահայտման ձևերը։ Այն արժեքավոր նյութ է հայ մամուլի պատմության և 19-րդ դարի հայկական մտավոր ու հասարակական կյանքի հետազոտության համար։

Աշխատությունը նվիրված է Արշակ Երկրորդին՝ Արշակունյաց Հայաստանի թագավորներից մեկին, որի գահակալությունը կարևոր ժամանակաշրջան է եղել հայոց հին պատմության մեջ։ Արշակ Երկրորդի գործունեությունը կապված է 4-րդ դարի Հայաստանի քաղաքական, պետական և հասարակական կյանքի բարդ իրադարձությունների, հայ-պարսկական հարաբերությունների և երկրի ինքնուրույնության պահպանման խնդիրների հետ։ Նրա կերպարը նշանակալի տեղ է զբաղեցնում հայ պատմական հիշողության և գրականության մեջ՝ ներկայացնելով թագավորական իշխանության, պետական շահերի, քաղաքական հակասությունների ու անձնական ճակատագրի փոխհարաբերությունները։ Ստեղծագործությունը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին անդրադառնալու Արշակ Երկրորդի պատմական կերպարին և նրա ժամանակաշրջանի իրադարձություններին՝ միաժամանակ դիտարկելով հայոց պատմության անցյալի գրական վերարտադրության առանձնահատկությունները։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում ինչպես Արշակունյաց Հայաստանի պատմությամբ, այնպես էլ հայ պատմական գրականության ձևավորմամբ ու զարգացման ընթացքով հետաքրքրվողների համար։ Հրատարակությունը հայ տպագիր ժառանգության կարևոր նմուշ է, որն արտացոլում է 19-րդ դարի հայ ընթերցողական հետաքրքրությունը ազգային պատմության և պատմական անհատների նկատմամբ։

Աշխատությունը նվիրված է ճարտասանության և հրապարակային խոսքի արվեստին՝ նախատեսված ազգային վարժարաններում ուսուցանելու համար։ Այն առնչվում է մտքերի տրամաբանական ու հետևողական շարադրման, խոսքի հստակության, արտահայտչականության, համոզիչ ներկայացման և լսարանի հետ արդյունավետ հաղորդակցվելու սկզբունքներին։ Ճարտասանությունը դիտարկվում է որպես կրթական և մտավոր զարգացման կարևոր բաղադրիչ, որի միջոցով սովորողները կարող են կատարելագործել բանավոր խոսքի հմտությունները, զարգացնել ինքնուրույն մտածողությունը և սովորել իրենց տեսակետները հիմնավորված ու պատշաճ ձևով ներկայացնել։ Դպրոցական միջավայրում նման գիտելիքների ուսուցումը նպաստում է լեզվական կարողությունների ձևավորմանը, բանավեճի մշակույթի զարգացմանը և հասարակական հաղորդակցության մեջ գրագետ մասնակցությանը։ Ձեռնարկը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ կրթական մտքի, հռետորաբանության դասավանդման ավանդույթների և 19-րդ դարի հայկական դպրոցական գրականության ուսումնասիրության համար։ Այն նաև վկայում է ազգային վարժարաններում ոչ միայն գրավոր գրագիտության, այլև բանավոր խոսքի մշակույթի զարգացմանը տրվող կարևորության մասին։ Հրատարակությունը կարող է դիտարկվել որպես հայերեն մանկավարժական և լեզվամշակութային ժառանգության արժեքավոր նմուշ։

Աշխատությունը նվիրված է նամակագրության արվեստին՝ գրավոր հաղորդակցության ձևերին, արտահայտչամիջոցներին և նամակ կազմելու ընդունված սկզբունքներին։ Այն անդրադառնում է գրավոր խոսքի կառուցման, մտքերի հստակ ու պատշաճ շարադրման, դիմելաձևերի ընտրության, քաղաքավարության կանոնների և նամակի ընդհանուր կառուցվածքի հարցերին։ Նամակագրությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես տեղեկություն փոխանցելու միջոց, այլև որպես մարդկանց միջև անձնական, հասարակական և գործնական հարաբերությունների պահպանման կարևոր ձև։ Նման ձեռնարկները նպաստել են գրավոր հաղորդակցության մշակույթի զարգացմանը՝ ընթերցողին ներկայացնելով տարբեր իրավիճակներում նամակ կազմելու և համապատասխան լեզվական ոճ ընտրելու սկզբունքները։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայոց լեզվի, գրավոր խոսքի պատմության, հաղորդակցության մշակույթի և 19-րդ դարի կրթական գրականության ուսումնասիրողներին։ Այն նաև արտացոլում է այն ժամանակաշրջանի հասարակական պահանջը՝ զարգացնելու գրագիտությունը և նամակագրության հմտությունները, որոնք կարևոր էին ինչպես անձնական շփումների, այնպես էլ կրթական ու հասարակական կյանքի համար։ Հրատարակությունը հայերեն գործնական գրականության և գրավոր հաղորդակցության պատմության ուսումնասիրության արժեքավոր նյութ է։

«Հարություն և Մանուել» վերնագրով հրատարակությունը ներկայացնում է երկու անձնավորությունների անուններով բնորոշվող գրական երկ, որի առաջին հատորը հայ ընթերցողին է ներկայացնում ստեղծագործության սկզբնական մասը։ Վերնագիրը թույլ է տալիս ենթադրել, որ պատմողական նյութի կենտրոնում Հարություն և Մանուել կերպարներն են, սակայն առանց բովանդակային լրացուցիչ տվյալների հնարավոր չէ վստահորեն որոշել նրանց հարաբերությունները, պատմության ժամանակաշրջանը կամ ստեղծագործության ժանրային առանձնահատկությունները։ Հատորային կառուցվածքը վկայում է երկի շարունակական բնույթի մասին և առաջին մասը դիտարկելու հնարավորություն է տալիս որպես ավելի ընդարձակ գրական ամբողջության բաղադրիչ։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի հայ գեղարվեստական արձակի, ընթերցանության մշակույթի և Թիֆլիսի հայ տպագրական կյանքի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այդ ժամանակաշրջանում Թիֆլիսը հայ գրական ու մշակութային կարևոր կենտրոններից էր, որտեղ հրատարակվում էին տարբեր ժանրերի ստեղծագործություններ և տարածվում հայալեզու ընթերցանության նյութեր։ Գիրքը հայ տպագիր ժառանգության պահպանման և մատենագիտական ուսումնասիրության համար արժեքավոր առանձին միավոր է։

Հրատարակությունը նվիրված է չորս սուրբ ավետարանիչների՝ Մատթեոսի, Մարկոսի, Ղուկասի և Հովհաննեսի ավետարաններում հիշատակվող օծման դրվագներին։ Այդ պատմությունները կարևոր տեղ են զբաղեցնում Քրիստոսի երկրային կյանքի ավետարանական վկայություններում և ներկայացնում են նրա նկատմամբ ցուցաբերված սիրո, հարգանքի ու նվիրվածության արտահայտությունները։ Դրվագների համադրումը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին ծանոթանալու ավետարանիչների պատմությունների ընդհանրություններին և առանձնահատկություններին, ինչպես նաև դիտարկելու դրանց հոգևոր ու խորհրդաբանական նշանակությունը քրիստոնեական ավանդության մեջ։ Օծման թեման քրիստոնեական մեկնողական գրականության մեջ կապվում է խոնարհության, ծառայության, հավատարմության և Քրիստոսի առաքելության ճանաչման գաղափարների հետ։ Այսպիսի առանձին հրատարակությունները նպաստում են աստվածաշնչյան որոշակի հատվածների առանձնացված ընթերցանությանն ու ուսումնասիրությանը և կարող են օգտագործվել նաև կրոնական ուսուցման ու եկեղեցական ընթերցումների ընթացքում։ Գիրքը կարևոր է Նոր Կտակարանի հայերեն հրատարակությունների, ավետարանական նյութի տարածման և Հայ եկեղեցու հոգևոր-ծիսական գրականության պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Նոր Կտակարանի չորս կանոնական ավետարաններից մեկը՝ Հովհաննես առաքյալին վերագրվող ավետարանական երկը։ Այն առանձնանում է Հիսուս Քրիստոսի աստվածային բնության, նրա ինքնության, առաքելության և մարդկության փրկության վերաբերյալ աստվածաբանական խորքային շեշտադրումներով։ Ավետարանի բովանդակության առանցքում Քրիստոսի՝ որպես Աստծո Խոսքի և կյանքի աղբյուրի ընկալումն է, ինչպես նաև հավատքի, սիրո, ճշմարտության, հավիտենական կյանքի և Աստծո հետ հաղորդակցության գաղափարները։ Այն ներառում է Քրիստոսի խոսքերն ու ուսուցումները, նրա կատարած նշանների մասին պատմությունները, աշակերտների հետ զրույցները և վերջին օրերի իրադարձությունները։ Հովհաննեսի Ավետարանը կարևոր տեղ ունի քրիստոնեական դավանաբանության և եկեղեցական մեկնողական ավանդության մեջ՝ նպաստելով Հիսուս Քրիստոսի անձի ու ուսմունքի աստվածաբանական ընկալմանը։ Առանձին ավետարանի տեսքով հրատարակությունը կարևոր է նաև աստվածաշնչյան տեքստերի տարածման, հայերեն կրոնական ընթերցանության և 19-րդ դարի հայալեզու հրատարակչական գործունեության ուսումնասիրության համար:

Աշխատությունը ներկայացնում է Հայ եկեղեցու տարվա ընթացքում կատարվող ճաշու ավետարանական ընթերցումներն ու յուրաքանչյուր օրվա եկեղեցական տոները՝ համակարգված ըստ նոր տոնացույցի։ Այն նախատեսված է եկեղեցական օրացույցի և աստվածաշնչյան ընթերցումների փոխկապակցվածությունը ներկայացնելու համար՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով կողմնորոշվելու տարվա տարբեր օրերի համար սահմանված ավետարանական հատվածներում և տոնական հիշատակություններում։ Ճաշու ընթերցումները կարևոր տեղ ունեն Հայ եկեղեցու ծիսական կյանքում, քանի որ դրանք ընդգրկվում են ժամերգությունների և պաշտամունքային կարգերի մեջ՝ կապելով աստվածաշնչյան խոսքը եկեղեցական տարվա ընթացքի հետ։ Տոնացույցի միջոցով ներկայացվում է քրիստոնեական տոների և հիշատակի օրերի հաջորդականությունը՝ նպաստելով դրանց ժամանակագրական ու ծիսական ընկալմանը։ Հրատարակությունը կարող է ծառայել հոգևորականների, եկեղեցական սպասավորների և կրոնական ընթերցանությամբ հետաքրքրվողների գործնական ու ուսումնական կարիքներին։ Այն արժեքավոր է նաև Հայ եկեղեցու օրացուցային ավանդույթի, ծիսական ընթերցումների կազմակերպման և 19-րդ դարի հայ եկեղեցական գրականության ուսումնասիրության համար։

Հրատարակությունը պարունակում է քրիստոնեական հավատքի հիմնարար սրբազան երկը՝ Հիսուս Քրիստոսի կյանքի, քարոզչության, ուսմունքի և փրկագործության մասին ավետարանական վկայությունները։ Այն ներկայացնում է Քրիստոսի երկրային կյանքի կարևոր դրվագները՝ նրա ծնունդը, մկրտությունը, քարոզչական գործունեությունը, առակներն ու ուսուցումները, հրաշքները, աշակերտների հետ հարաբերությունները, վերջին օրերը, խաչելությունն ու հարությունը։ Ավետարանական պատումները փոխանցում են քրիստոնեական վարդապետության առանցքային գաղափարները՝ Աստծո արքայության, սիրո, ողորմածության, ներողամտության, ապաշխարության և հավատի նշանակությունը։ Դրանք դարեր շարունակ եղել են քրիստոնեական հոգևոր կյանքի, եկեղեցական պաշտամունքի, բարոյական դաստիարակության և աստվածաբանական մտքի կարևոր հիմքերից մեկը։ Հրատարակությունը նշանակալի է հայերեն աստվածաշնչյան գրականության պատմության և Սուրբ Գրքի տարածման ավանդույթի ուսումնասիրության համար։ Այն արտացոլում է հայ գրքարվեստում և կրոնական հրատարակչության մեջ Մխիթարյան միաբանության գործունեության կարևոր ուղղություններից մեկը՝ քրիստոնեական սկզբնաղբյուրների հրատարակումը և հայ ընթերցողին հասանելի դարձնելը։

Հրատարակությունը ներկայացնում է քրիստոնեական հավատքի կենտրոնական սրբազան գիրքը՝ Հիսուս Քրիստոսի կյանքի, քարոզչության և փրկագործության մասին ավետարանական վկայությունը։ Ավետարանը կարևոր տեղ է զբաղեցնում Նոր Կտակարանում և քրիստոնեական աստվածաբանության մեջ՝ փոխանցելով Քրիստոսի ուսմունքը, առակները, քարոզները, հրաշքների մասին պատմությունները, խաչելության և հարության դրվագները։ Այն ընթերցողին ծանոթացնում է քրիստոնեական հավատքի հիմնարար գաղափարներին՝ Աստծո արքայությանը, սիրուն, ողորմածությանը, ապաշխարությանը, հավատին և հոգևոր նորոգությանը։ Ավետարանական պատումները ոչ միայն կրոնական ուսմունքի աղբյուր են, այլև դարեր շարունակ ձևավորել են հայ ժողովրդի հոգևոր կյանքը, բարոյական պատկերացումները, գրականությունն ու մշակույթը։ Այս հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի հայերեն աստվածաշնչյան գրականության և եկեղեցական ընթերցանության ավանդույթի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է ծառայել անհատական հոգևոր ընթերցանության, քրիստոնեական կրթության և ավետարանական պատգամների ճանաչման նպատակներին՝ պահպանելով Սուրբ Գրքի հայերեն տարածման ու ընկալման պատմական ավանդույթը։

Հրատարակությունը վերաբերում է չորս ավետարանիչների՝ Մատթեոսի, Մարկոսի, Ղուկասի և Հովհաննեսի ավետարաններում ներկայացված օծման դրվագներին։ Այդ դրվագները կարևոր տեղ են զբաղեցնում ավետարանական պատմության մեջ և կապված են Հիսուս Քրիստոսի կյանքի, նրա նկատմամբ ցուցաբերված հարգանքի ու նվիրվածության, ինչպես նաև քրիստոնեական խորհրդաբանության հետ։ Չորս ավետարանների համապատասխան հատվածների համադրումը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու նույն իրադարձության տարբեր ներկայացումները, դրանց ընդհանրություններն ու առանձնահատկությունները։ Այսպիսի հրատարակությունները կարող են ծառայել աստվածաշնչյան ընթերցանության, ավետարանական նյութի համեմատական ուսումնասիրության և եկեղեցական ուսուցման նպատակներին։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում Նոր Կտակարանի բնագրերի, ավետարանական ավանդության և Հայ եկեղեցու հոգևոր-ծիսական գրականության ուսումնասիրության համար։ Այն նաև արտացոլում է 19-րդ դարի հայ կրոնական հրատարակչության այն ուղղությունը, որի նպատակն էր աստվածաշնչյան առանձին դրվագներն ու թեմաները հասանելի դարձնել հայ ընթերցողին՝ փոքրածավալ և մասնագիտացված տպագիր նյութերի միջոցով։

«Ավետիք» վերնագրով այս փոքրածավալ հրատարակությունը 19-րդ դարի հայ տպագիր ժառանգության նմուշներից է։ Վերնագիրը կարող է կապված լինել անձնանվան կամ ավետման, ուրախ լուրի և բարենպաստ հաղորդագրության գաղափարի հետ, սակայն միայն մատենագիտական տվյալները բավարար չեն երկի բովանդակությունը կամ ժանրը հստակ որոշելու համար։ Հրատարակությունը ներկայացնում է Թիֆլիսի հայ տպագրական միջավայրում շրջանառված գրավոր նյութերի մի օրինակ և կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել այդ ժամանակաշրջանի հայ գրական ու հրատարակչական կյանքի ուսումնասիրության համար։ 19-րդ դարի ընթացքում Թիֆլիսը հայ մշակութային և մտավոր կյանքի կարևոր կենտրոններից էր, որտեղ տպագրվում էին տարբեր բնույթի գրական, կրթական, կրոնական և հասարակական նյութեր։ Այս առումով գիրքը պահպանման և մատենագիտական հաշվառման արժեք ունի՝ որպես իր ժամանակի հայերեն տպագիր արտադրանքի առանձին միավոր։ Վերնագրի և հրատարակության տվյալների ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել նաև նույնանուն երկերի տարբերակմանը և հայ տպագիր ժառանգության ամբողջական նկարագրությանը։

Աշխատությունը վերաբերում է Սիբիր աքսորված մարդկանց և աքսորի երևույթին՝ անդրադառնալով հարկադիր տեղահանության, հայրենի միջավայրից կտրվելու և օտար տարածքում կյանքի դժվարությունների թեմաներին։ Սիբիրը 19-րդ դարի պատմական ու գրական պատկերացումներում հաճախ հանդես է եկել որպես հեռավոր աքսորավայր, որտեղ ուղարկվել են տարբեր քաղաքական, հասարակական կամ իրավական հանգամանքներով դատապարտված անձինք։ Այս համատեքստում աքսորի թեման հնարավորություն է տալիս դիտարկելու անհատի և իշխանության հարաբերությունները, ազատության սահմանափակումը, ընտանիքից ու հարազատներից բաժանումը, ինչպես նաև նոր և անծանոթ միջավայրում գոյատևելու խնդիրները։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի հայ գրականության և հասարակական մտքի ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ աքսորի մասին նյութերը կարող են արտացոլել ժամանակի պատկերացումները պատժի, արդարության, մարդկային տառապանքի և ազատության արժեքի վերաբերյալ։ Այն նաև առնչվում է Սիբիրի՝ որպես պատմական աքսորավայրի ընկալման և աքսորյալների կյանքի թեմայի գրական ներկայացման ուսումնասիրությանը։