Ready-made Materials

Մթնոլորտի աղտոտման խնդիրները վերաբերում են այն գործընթացներին և երևույթներին, որոնց ընթացքում վնասակար գազեր, փոշի, քիմիական միացություններ և աերոզոլներ են արտանետվում օդ և փոխում մթնոլորտի բնական կազմը՝ առաջացնելով բացասական ազդեցություններ մարդու առողջության, էկոհամակարգերի և կլիմայի վրա։ Atmosphere-ի աղտոտումը հիմնականում առաջանում է արդյունաբերական գործարանների, տրանսպորտի, էներգիայի արտադրության և գյուղատնտեսական գործունեության հետևանքով, որոնք արտանետում են ածխաթթու գազ, ազոտի օքսիդներ, ծծմբային միացություններ և այլ վնասակար նյութեր։ Air pollution հանգեցնում է շնչառական հիվանդությունների աճի, ալերգիաների, սրտանոթային խնդիրների և կյանքի որակի անկման, ինչպես նաև նպաստում է տեսանելիության նվազմանը և քաղաքային միջավայրի վատթարացմանը։ Բացի առողջապահական հետևանքներից՝ այն ունի գլոբալ ազդեցություն՝ ուժեղացնելով ջերմոցային էֆեկտը և նպաստելով կլիմայական փոփոխություններին, որոնք իրենց հերթին առաջացնում են ջերմաստիճանի բարձրացում, եղանակային ծայրահեղ երևույթներ և էկոհամակարգերի խաթարում։ Այս խնդրի լուծման համար կարևոր է կիրառել մաքուր էներգիայի աղբյուրներ, նվազեցնել արտանետումները, զարգացնել հասարակական տրանսպորտը և բարձրացնել բնապահպանական իրազեկվածությունը, քանի որ միայն համատեղ ջանքերով կարելի է նվազեցնել աղտոտման մակարդակը և պահպանել առողջ շրջակա միջավայր։

Մարդու էկոլոգիան գիտական միջդիսցիպլինար ուղղություն է, որը ուսումնասիրում է մարդու և շրջակա միջավայրի փոխազդեցությունը՝ ներառելով ինչպես բնական, այնպես էլ սոցիալական, տնտեսական և մշակութային գործոնները։ Այն դիտարկում է, թե ինչպես են մարդիկ հարմարվում իրենց միջավայրին, ինչպես են օգտագործում բնական ռեսուրսները, ինչպես են քաղաքները, գյուղական տարածքները և տեխնոլոգիական զարգացումները ազդում էկոհամակարգերի վրա, և հակադարձաբար՝ ինչպես է բնությունը ազդում մարդու առողջության, վարքագծի և կենսակերպի վրա։ Այս գիտակարգը միավորում է կենսաբանության, էկոլոգիայի, բժշկության, սոցիոլոգիայի և տնտեսագիտության գիտելիքները՝ փորձելով բացատրել մարդ-բնություն հավասարակշռության խախտման պատճառները և առաջարկել կայուն զարգացման լուծումներ։ Մարդու էկոլոգիան նաև ուշադրություն է դարձնում բնապահպանական խնդիրներին, ինչպիսիք են օդի և ջրի աղտոտումը, կլիմայական փոփոխությունները, անտառահատումները և կենսաբազմազանության կորուստը՝ ուսումնասիրելով դրանց ազդեցությունը մարդու կյանքի որակի վրա։ Այս ոլորտը կարևոր է ժամանակակից աշխարհում, քանի որ արագ քաղաքայնացումը և տեխնոլոգիական առաջընթացը նոր մարտահրավերներ են ստեղծում շրջակա միջավայրի պահպանման և մարդկային հասարակության կայուն զարգացման համար։ Այն օգնում է հասկանալ, որ մարդը ոչ թե բնությունից առանձին գոյություն ունեցող էակ է, այլ նրա անբաժանելի մասնիկը, և յուրաքանչյուր գործողություն ունի էկոլոգիական հետևանքներ։

18-րդ դարը Արևմտյան Եվրոպայում համարվում է խորքային փոխակերպումների ժամանակաշրջան, երբ ձևավորվեցին ժամանակակից քաղաքական, սոցիալական և մշակութային համակարգերի հիմքերը․ այս դարը հաճախ կոչվում է Լուսավորության դարաշրջան, քանի որ հենց այդ շրջանում տարածվեցին բանականության, գիտության և մարդու իրավունքների գաղափարները, որոնք հակադրվում էին միջնադարյան ավանդույթներին և կրոնական բացարձակությանը․ փիլիսոփայության մեջ առանձնանում են Voltaire, Jean-Jacques Rousseau և Immanuel Kant, որոնց գաղափարները ձևավորեցին նոր մտածողություն մարդու ազատության, կրթության և պետության մասին․ քաղաքական առումով 18-րդ դարը նշանավորվեց միապետությունների վերափոխման փորձերով և հեղափոխական շարժումներով, որոնց գագաթնակետը դարձավ Ֆրանսիական հեղափոխությունը՝ 1789 թվականին, որը կտրուկ փոխեց Եվրոպայի քաղաքական քարտեզը և խթանեց հանրապետական և ժողովրդավարական գաղափարների տարածումը․ տնտեսական կյանքում զարգացավ կապիտալիզմի վաղ փուլը, ընդլայնվեց առևտուրը, արդյունաբերական արտադրության նախադրյալները, ինչպես նաև գաղութատիրական համակարգը, որը Եվրոպային ապահովում էր հումքային ռեսուրսներ և շուկաներ․ մշակույթում մեծ զարգացում ապրեց գրականությունը, արվեստը և գիտությունը, ստեղծվեցին հանրագիտարաններ և գիտական ակադեմիաներ, որոնք նպաստեցին գիտելիքի համակարգմանն ու տարածմանը․ ընդհանուր առմամբ 18-րդ դարը Արևմտյան Եվրոպայում դարձավ անցումային փուլ ավանդական հասարակությունից դեպի նոր ժամանակների քաղաքացիական և արդյունաբերական աշխարհ։

James Joyceը 20-րդ դարի մոդեռնիստական գրականության ամենաազդեցիկ ներկայացուցիչներից մեկն է, որի ստեղծագործությունները փոխեցին վեպի կառուցվածքի և լեզվի ավանդական ընկալումը․ նա ծնվել է Իռլանդիայում և իր ստեղծագործական ուղին կապել է Դուբլին քաղաքի հետ, որը դարձավ նրա գրական աշխարհի հիմնական տարածքը՝ թե՛ իրական, թե՛ խորհրդանշական իմաստով․ Ջոյսը առանձնանում է «գիտակցության հոսք» (stream of consciousness) տեխնիկայի կիրառմամբ, որի միջոցով փորձում է հնարավորինս անմիջականորեն ներկայացնել մարդու ներաշխարհը՝ մտքերի, հիշողությունների և զգացմունքների անընդհատ հոսքի ձևով․ նրա ամենահայտնի գործերից են Dubliners պատմվածքների ժողովածուն, որտեղ նա պատկերում է դուբլինցիների հոգեբանական և սոցիալական փակվածությունը, և Ulysses վեպը, որը համարվում է մոդեռնիստական գրականության գլուխգործոցներից մեկը՝ կառուցված Հոմերոսի «Ոդիսականի» կառուցվածքային զուգահեռներով և մեկ օրվա ընթացքում տեղի ունեցող իրադարձությունների միջոցով բացահայտելով մարդու մտքի անսահման բարդությունը․ Ջոյսի լեզուն բազմաշերտ է, հարուստ բառախաղերով, ակնարկներով և մշակութային հղումներով, ինչը նրա ստեղծագործությունները դարձնում է պահանջկոտ, բայց նաև խորքային ընթերցանության նյութ․ ընդհանուր առմամբ, Ջոյսը համարվում է այն հեղինակը, որը գրականությունը տեղափոխեց նոր մակարդակ՝ կենտրոնանալով ոչ թե միայն իրադարձությունների, այլ մարդու ներքին աշխարհի և գիտակցության կառուցվածքի վրա։

James Joyceի «Dubliners» ժողովածուն համարվում է 20-րդ դարի մոդեռնիստական գրականության կարևոր սկիզբներից մեկը, որտեղ հեղինակը ներկայացնում է Դուբլին քաղաքի բնակիչների առօրյան՝ բացահայտելով նրանց հոգեբանական փակվածությունը, սոցիալական սահմանափակումները և հոգևոր անշարժությունը․ ստեղծագործությունը բաղկացած է մի շարք պատմվածքներից, որոնք միասին ստեղծում են ամբողջական պատկեր մի քաղաքի մասին, որտեղ մարդիկ կարծես ապրում են «պարալիզի» վիճակում՝ չկարողանալով դուրս գալ իրենց միջավայրի, ավանդույթների և ներքին վախերի սահմաններից․ Ջոյսը հատուկ ուշադրություն է դարձնում սովորական մարդկանց կյանքի մանրուքներին՝ օգտագործելով ռեալիստական նկարագրություն, նուրբ հոգեբանական վերլուծություն և խորհրդանշական ենթատեքստ, ինչի միջոցով բացահայտում է մարդկային գոյության խորքային խնդիրները․ ժողովածուի պատմվածքներում հաճախ հանդիպում են մանկությունից դեպի հասունություն անցման դժվարությունները, սիրո անհաջող փորձերը և հիասթափության զգացումը, որոնք միասին ստեղծում են ընդհանուր գաղափար՝ Դուբլինը ոչ միայն քաղաք է, այլ նաև հոգեվիճակ․ Ջոյսի լեզուն պարզ է արտաքինում, սակայն խորքային մակարդակում լի է բազմաշերտ իմաստներով, որոնք պահանջում են ընթերցողից ակտիվ մեկնաբանում և խորհրդածություն․ «Դուբլինցիները» այսպիսով դառնում է ոչ միայն սոցիալական պատկեր, այլ նաև մարդու ներաշխարհի և հոգևոր կաթվածի ուսումնասիրություն, որը բացում է ճանապարհ մոդեռնիստական գրականության հետագա զարգացման համար։

Richard Aldingtonը 20-րդ դարի անգլիական գրականության նշանավոր ներկայացուցիչներից է, որը հայտնի է հատկապես իմաժիզմի շարժման մեջ իր մասնակցությամբ և Առաջին համաշխարհային պատերազմի փորձի գրական արտացոլմամբ․ նրա ստեղծագործական գործունեությունը ձևավորվել է այն ժամանակաշրջանում, երբ եվրոպական գրականությունը անցում էր կատարում ավանդական ձևերից դեպի նոր, ավելի կտրուկ և պատկերային արտահայտչաձևեր, և հենց այդ համատեքստում Ալդինգթոնը հանդես եկավ որպես նորարարական մտածողության կրողներից մեկը․ նրա ամենահայտնի վեպը Death of a Hero է, որտեղ նա քննադատաբար ներկայացնում է պատերազմի անիմաստությունն ու կորուստները՝ օգտագործելով սարկազմ, հոռետեսություն և հոգեբանական խոր վերլուծություն՝ ցույց տալով, թե ինչպես է պատերազմը կործանում անհատի կյանքը, իդեալները և մարդկային արժեքները․ Ալդինգթոնի պոեզիան ևս առանձնանում է պատկերային հստակությամբ, հակիրճությամբ և զգացմունքային լարվածությամբ, որոնք բնորոշ են իմաժիզմի գեղագիտական սկզբունքներին, որտեղ կարևոր է ոչ թե երկար նկարագրությունը, այլ ուժեղ, ճշգրիտ պատկեր ստեղծելը․ նրա ստեղծագործական ժառանգությունը նաև ներառում է քննադատական և կենսագրական աշխատանքներ, որոնց միջոցով նա ուսումնասիրել է գրականության պատմությունը և ժամանակի մշակութային զարգացումները․ ընդհանուր առմամբ, Ալդինգթոնի գործունեությունը կարևոր դեր է խաղացել 20-րդ դարի գրականության մեջ՝ հատկապես պատերազմի թեմայի նոր, ավելի անկեղծ և քննադատական մեկնաբանության ձևավորման գործում։

Sandro Botticelliը Իտալական Վերածննդի վաղ շրջանի ամենահայտնի նկարիչներից մեկն է, որի կյանքն ու գործունեությունը սերտորեն կապված են 15-րդ դարի Ֆլորենցիայի մշակութային ծաղկման հետ․ նա ծնվել է Ֆլորենցիայում և ձևավորվել է որպես նկարիչ այն միջավայրում, որտեղ հովանավոր Մեդիչիների ընտանիքը մեծապես խրախուսում էր արվեստի և հումանիստական գաղափարների զարգացումը, ինչի շնորհիվ Բոտտիչելլին կարողացավ ստեղծել իր յուրահատուկ ոճը՝ նրբագեղ գծանկարչությամբ, մեղմ գույներով և իդեալականացված մարդկային կերպարներով․ նրա ստեղծագործական ժառանգության մեջ առանձնանում են դիցաբանական և կրոնական թեմաներով գործեր, որոնցից հատկապես հայտնի են The Birth of Venus և Primavera նկարները, որտեղ նա համադրում է անտիկ դիցաբանությունը Վերածննդի հումանիստական մտածողության հետ՝ ստեղծելով ներդաշնակության, գեղեցկության և հոգևոր իդեալի պատկերներ․ նրա արվեստը առանձնանում է նաև զգացմունքային նրբությամբ և խորհրդանշական խորությամբ, որտեղ մարդկային կերպարները հաճախ ներկայացված են ոչ թե իրականիստական ճշգրտությամբ, այլ իդեալական գեղեցկության և հոգևոր արտահայտչականության տեսանկյունից․ կյանքի վերջին շրջանում Բոտտիչելլին որոշ չափով հեռացել է իր նախկին փառքից, սակայն նրա ազդեցությունը հետագա դարերի արվեստի վրա մնացել է մեծ, քանի որ նրա ստեղծագործությունները դարձել են Վերածննդի գեղարվեստական մտածողության խորհրդանիշներից մեկը։

Pierre Corneilleի «Le Cid» ողբերգությունը համարվում է կլասիցիստական գրականության կարևորագույն արտահայտություններից մեկը, որտեղ առավել ընդգծված կերպով երևում են դասականության հիմնական սկզբունքները՝ կարգապահ կառուցվածք, բարոյական ընտրության կենտրոնացում և զգացմունքների ու պարտքի միջև հակասություն․ ստեղծագործության հիմքում ընկած է Ռոդրիգի և Խիմենայի ողբերգական սիրո պատմությունը, որը բախվում է պատվի և ընտանիքի հանդեպ պարտականության խիստ պահանջներին, և հենց այս հակադրության միջոցով Կոռնեյը բացահայտում է մարդու ներքին պայքարը՝ անձնական զգացմունքների և հասարակական պարտադրանքի միջև․ կլասիցիզմին բնորոշ «երեք միասնությունների» սկզբունքը՝ գործողության, ժամանակի և տեղի միասնություն, այստեղ մասամբ պահպանվում է՝ ապահովելով սյուժեի տրամաբանական և հավասարակշռված զարգացում, մինչդեռ հերոսների խոսքը և վարքը կառուցված են բարձր ոճով՝ ընդգծելով ազնվական արժեքների և պատվախնդրության կարևորությունը․ «Սիդ»-ը նաև արտահայտում է կլասիցիստական դրամայի հիմնական գաղափարը՝ մարդը պետք է զսպի իր կրքերը հանուն բարձրագույն բարոյական օրենքների, նույնիսկ եթե դա հանգեցնում է անձնական երջանկության կորստի, և հենց այդ պատճառով ստեղծագործությունը դառնում է ոչ միայն սիրային ողբերգություն, այլ նաև բարոյափիլիսոփայական երկխոսություն մարդու պարտքի և ազատության մասին․ այսպես Կոռնեյը ձևավորում է այնպիսի դրամատուրգիական մոդել, որը մեծ ազդեցություն է ունեցել ֆրանսիական դասական թատրոնի զարգացման վրա։

Albert Camusը 20-րդ դարի ֆրանսիական գրականության և փիլիսոփայության ամենաազդեցիկ դեմքերից մեկն է, որի ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ են զբաղեցնում աբսուրդի գաղափարը, մարդու գոյության իմաստի որոնումը և բարոյական պատասխանատվության հարցերը․ նրա աշխարհայացքը ձևավորվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի և եվրոպական ճգնաժամերի ֆոնին, ինչի արդյունքում նա զարգացրել է այն միտքը, որ մարդը ապրում է անիմաստ թվացող աշխարհում, սակայն պարտավոր է ստեղծել իր սեփական արժեքները և պահպանել մարդկային արժանապատվությունը․ Քամյուի ամենահայտնի վեպերից է The Stranger, որտեղ գլխավոր հերոս Մերսոն արտահայտում է էմոցիոնալ օտարացման և հասարակության կողմից չհասկացված լինելու գաղափարը, իսկ The Plague ստեղծագործությունում համաճարակի միջոցով ներկայացվում է մարդկային համերաշխության, դիմադրության և բարոյական ընտրության թեման, որտեղ մարդիկ կանգնում են անխուսափելի մահվան և քաոսի առաջ՝ փորձելով պահպանել մարդկայինությունը․ Քամյուի ստեղծագործական ժառանգությունը առանձնանում է պարզ, բայց խորքային լեզվով, փիլիսոփայական խորությամբ և էթիկական հարցադրումների մշտական առկայությամբ, որոնք ընթերցողին ստիպում են վերանայել կյանքի արժեքը և մարդու տեղը աշխարհում․ նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել էկզիստենցիալիզմի և 20-րդ դարի հումանիստական մտածողության զարգացման վրա։

F. Scott Fitzgeraldի ստեղծագործական ժառանգության մեջ առանձնահատուկ տեղ ունեն The Great Gatsby և Tender Is the Night վեպերը, որոնք համարվում են ամերիկյան գրականության «Ջազի դարաշրջանի» ամենախորքային արտացոլումներից մեկը․ «Մեծն Գեթսբին» ներկայացնում է 1920-ականների Ամերիկայի փայլուն, բայց ներքուստ դատարկ բարձր հասարակությունը՝ կենտրոնանալով Ջեյ Գեթսբիի կերպարի վրա, ով մարմնավորում է անհասանելի սիրո, ամերիկյան երազանքի և ինքնակործանվող իդեալիզմի բարդ միասնությունը, իսկ վեպի միջոցով Ֆիցջերալդը քննադատում է նյութապաշտությունն ու սոցիալական անհավասարությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են երազանքները բախվում իրականության կոշտությանը․ «Գիշերն անույշ է» վեպում հեղինակը տեղափոխում է ընթերցողին եվրոպական միջավայր՝ հոգեբանական ավելի խորը շերտերով ուսումնասիրելով Դիք Դայվերի և Նիկոլ Ուորենի հարաբերությունները, որտեղ սիրո պատմությունը միահյուսվում է հոգեկան անկայունության, սոցիալական ճնշումների և անձնական անկման թեմաների հետ, իսկ գործողությունների զարգացումը բացահայտում է մարդկային հոգու բարդությունները և բարոյական քայքայման գործընթացը․ այս երկու ստեղծագործություններում Ֆիցջերալդը միավորում է նուրբ հոգեբանական վերլուծությունը, վառ պատկերավոր լեզուն և հասարակության քննադատական դիտարկումը՝ ստեղծելով այնպիսի գրական աշխարհ, որը միաժամանակ հմայիչ է և ողբերգական՝ արտացոլելով մարդու ձգտումների ու իրականության մշտական հակասությունը։

Էռնեստ Հեմինգուեյը (1899–1961) 20-րդ դարի ամերիկյան և համաշխարհային գրականության ամենաազդեցիկ արձակագիրներից է, որի ստեղծագործությունները նոր մոտեցում բերեցին պատմողական արվեստին և մարդու ներքին աշխարհի պատկերմանը։ Նա հայտնի է իր պարզ, հակիրճ և ճշգրիտ գրական ոճով, որը հաճախ անվանում են «այսբերգի սկզբունք»․ տեքստում ներկայացվում է միայն երևացող մասը, իսկ խորքային իմաստներն ու զգացմունքները մնում են ենթատեքստում։ Հեմինգուեյի ստեղծագործությունների հիմնական թեմաներն են պատերազմը, մարդկային արժանապատվությունը, սիրո և կորստի ցավը, անհատի պայքարը կյանքի դժվարությունների դեմ և ներքին ուժի կարևորությունը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի փորձը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհընկալման վրա, ինչի արտացոլումն է հատկապես «Հրաժեշտ զենքին» վեպում, որտեղ ներկայացվում են պատերազմի դաժանությունը և մարդու հոգեբանական կոտրվածքը։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է նաև «Ծերունին և ծովը», որտեղ պարզ պատմության միջոցով բացահայտվում է մարդու և բնության հավերժական պայքարը։ Այստեղ ծեր ձկնորս Սանտյագոն խորհրդանշում է մարդու տոկունությունը, համառությունը և արժանապատվությունը՝ նույնիսկ պարտության պայմաններում։ Հեմինգուեյի կյանքը նույնպես լի էր արկածներով․ նա մասնակցել է պատերազմների, ճանապարհորդել է տարբեր երկրներում և եղել է լրագրող, ինչը հարստացրել է նրա գրական փորձը։ 1954 թվականին նա արժանացել է Նոբելյան մրցանակի գրականության բնագավառում։ Այսպիսով, Էռնեստ Հեմինգուեյը համարվում է ժամանակակից արձակի նորարարներից մեկը, որի ստեղծագործությունները ընդգծում են մարդու ուժը, տոկունությունը և կյանքի իմաստի որոնումը՝ պարզ, բայց խորապես ազդեցիկ գեղարվեստական լեզվով։

Հերակլեսը (Հերկուլես) հին հունական դիցաբանության ամենահայտնի հերոսներից է, որը համարվում է ուժի, տոկունության և հերոսության խորհրդանիշ։ Նրա ծնունդը կապված է Զևսի և Ալքմենեի հետ։ Զևսը, ցանկանալով ունենալ բացառիկ ուժ ունեցող որդի, մոտեցել է Ալքմենեին և Հերակլեսը ծնվել է որպես աստվածային և մարդկային ծագում ունեցող կիսաստված։ Սակայն նրա ծնունդը չի ընդունվել Հերայի կողմից, որը Զևսի կնոջն էր և մշտապես թշնամաբար էր վերաբերվում Հերակլեսին՝ նրան հետապնդելով դեռ մանկությունից։ Հերակլեսի դաստիարակությունը եղել է առանձնահատուկ և դժվարին։ Նա մանկուց ցուցաբերել է արտակարգ ուժ և քաջություն։ Դաստիարակվել է տարբեր ուսուցիչների կողմից, ովքեր նրան սովորեցրել են մարտարվեստ, երաժշտություն, գրագիտություն և իմաստություն։ Սակայն արդեն պատանեկան տարիքում նա հայտնի է դարձել իր գերբնական ուժով՝ հաղթահարելով բազմաթիվ դժվարություններ։ Դիցաբանական պատմության համաձայն՝ նա դեռ պատանի էր, երբ սպանել է վտանգավոր առյուծին և պաշտպանել իր հայրենիքը, ինչը վկայում է նրա ապագա հերոսական ուղու մասին։ Հերակլեսի կյանքում կարևոր դեր է ունեցել նաև Հերայի կողմից ուղարկված խելագարության պահը, որի ժամանակ նա, չգիտակցելով իր գործողությունները, սպանել է իր ընտանիքին։ Այս ողբերգությունից հետո նա ստիպված է եղել ծառայել Միկենայի թագավորին և կատարել իր հայտնի «տասներկու սխրանքները», որոնք դարձան նրա հերոսության և փառքի հիմքը։ Այսպիսով, Հերակլեսի ծնունդն ու դաստիարակությունը ցույց են տալիս ոչ միայն նրա աստվածային ծագումը և արտասովոր ուժը, այլ նաև մարդկային տառապանքի, փորձությունների և ինքնահաղթահարման գաղափարը։ Նրա կերպարը դառնում է պայքարի, տոկունության և հերոսական ինքնազարգացման խորհրդանիշ՝ կարևոր տեղ զբաղեցնելով հին հունական դիցաբանության մեջ։

Գրականության և արվեստի մեջ իրականությունը հանդիսանում է հիմնական աղբյուրներից մեկը, որի միջոցով ստեղծագործողը արտահայտում է շրջապատող աշխարհի, մարդու կյանքի, հասարակական հարաբերությունների և ներքին հոգեբանական վիճակների պատկերումը։ Սակայն արվեստում իրականությունը չի փոխանցվում անմիջական և մեխանիկական ձևով, այլ վերափոխվում է ստեղծագործական երևակայության, գեղարվեստական միջոցների և հեղինակի անհատական ընկալման միջոցով։ Գրականության մեջ իրականությունը կարող է ներկայացվել ինչպես ռեալիստական, այնպես էլ խորհրդանշական կամ ընդհանրացված ձևերով՝ կախված հեղինակի նպատակներից և գեղարվեստական ուղղությունից։ Ռեալիզմը փորձում է առավել ճշգրիտ արտացոլել կյանքի իրական պատկերները՝ ցույց տալով հասարակության տարբեր շերտերի կյանքը, սոցիալական խնդիրները և մարդու առօրյա փորձառությունները, մինչդեռ այլ ուղղություններ, օրինակ՝ ռոմանտիզմը կամ մոդեռնիզմը, իրականությունը ներկայացնում են զգացմունքների, գաղափարների և ներքին աշխարհի միջոցով։ Արվեստում իրականությունը հաճախ վերածվում է խորհրդանիշների, պատկերների և գեղագիտական ձևերի, որոնք օգնում են ավելի խորքային կերպով բացահայտել կյանքի իմաստը և մարդու գոյության խնդիրները։ Ստեղծագործական իրականությունը միշտ կապված է հեղինակի աշխարհայացքի, պատմական ժամանակաշրջանի և մշակութային միջավայրի հետ, ինչի շնորհիվ նույն իրականությունը կարող է տարբեր ձևերով արտահայտվել տարբեր արվեստագետների մոտ։ Գրականության և արվեստի կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ նրանք ոչ միայն արտացոլում են իրականությունը, այլև այն մեկնաբանում, քննադատում և երբեմն նաև փոխակերպում են՝ առաջարկելով նոր տեսանկյուններ մարդու և աշխարհի մասին։ Այսպիսով, արվեստի մեջ իրականությունը ոչ թե պարզ պատճենում է կյանքի, այլ ստեղծագործական վերարտադրություն, որը նպաստում է մարդու մտածողության, զգացմունքների և աշխարհընկալման զարգացմանը։

Ստեղծման պատմական հանգամանքները այն հասարակական, քաղաքական, տնտեսական և մշակութային պայմաններն են, որոնց ազդեցության տակ ձևավորվում է գրական կամ գեղարվեստական ստեղծագործությունը։ Յուրաքանչյուր ստեղծագործություն ծնվում է որոշակի ժամանակաշրջանում, և այդ ժամանակի իրականությունը անմիջականորեն անդրադառնում է հեղինակի աշխարհընկալման, թեմաների ընտրության և կերպարների կառուցման վրա։ Պատմական հանգամանքները ներառում են պատերազմները, հեղափոխությունները, սոցիալական փոփոխությունները, տնտեսական ճգնաժամերը, ինչպես նաև գաղափարական շարժումները և մշակութային զարգացումները։ Այս գործոնները հաճախ դառնում են ստեղծագործության գաղափարական հիմքը և ազդում են նրա բովանդակության, թեմատիկ ուղղվածության և գեղարվեստական ձևի վրա։ Օրինակ՝ պատերազմական ժամանակաշրջաններում ստեղծված գործերում հաճախ արտահայտվում են ցավի, կորստի, հերոսության և մարդկային տոկունության թեմաները, մինչդեռ խաղաղ և զարգացող հասարակություններում գերիշխում են սիրո, բարոյականության և անհատի ինքնազարգացման խնդիրները։ Ստեղծման պատմական պայմանները նաև բացահայտում են հեղինակի դիրքորոշումը հասարակության նկատմամբ՝ ցույց տալով նրա քննադատական, ընդունող կամ փոփոխական վերաբերմունքը ժամանակի իրականության հանդեպ։ Գրական ստեղծագործության ճիշտ ըմբռնումը անհնար է առանց պատմական համատեքստի ուսումնասիրության, քանի որ միայն այդ դեպքում կարելի է լիարժեք հասկանալ նրա գաղափարական խորությունը և գեղարվեստական արժեքը։ Այսպիսով, ստեղծման պատմական հանգամանքները կարևոր դեր ունեն ոչ միայն ստեղծագործության ձևավորման, այլ նաև դրա ճիշտ ընկալման և մեկնաբանության գործում՝ դարձնելով այն ժամանակի հասարակական կյանքի հայելին։