Պատրաստի նյութեր

Աշխատությունը նվիրված է արհեստական բանականության ժամանակակից ուղղություններից մեկի՝ բազմագործակալ համակարգերում ամրապնդմամբ ուսուցման մեթոդների հետազոտմանը, կատարելագործմանը և դրանց արդյունավետության գնահատմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են այնպիսի միջավայրեր, որտեղ միաժամանակ գործող մի քանի ինքնավար գործակալներ սովորում են որոշումներ ընդունել, համագործակցել կամ մրցակցել՝ փոխազդելով ինչպես միջավայրի, այնպես էլ միմյանց հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում խորքային նեյրոնային ցանցերի և ամրապնդմամբ ուսուցման ալգորիթմների համադրմանը, որի միջոցով հնարավոր է մշակել բարդ իրավիճակներում արդյունավետ գործող ռազմավարություններ։ Քննարկվում են բազմագործակալ ուսուցմանը բնորոշ հիմնական խնդիրները՝ գործակալների գործողությունների համակարգումը, ընդհանուր և անհատական նպատակների հավասարակշռումը, փոփոխվող միջավայրին հարմարվելը, մեծ չափողականությամբ վիճակների և գործողությունների տարածքների մշակումը, ինչպես նաև ուսուցման կայունության և արագության բարձրացումը։ Ներկայացվում են ալգորիթմների և մոդելների մշակման մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս բարելավել գործակալների որոշումների որակը, նվազեցնել ուսուցման համար անհրաժեշտ հաշվարկային ռեսուրսները և բարձրացնել համակարգի ընդհանուր արդյունավետությունը։ Կարևորվում է նաև տարբեր մեթոդների փորձարարական գնահատումը՝ համապատասխան չափորոշիչների, մոդելավորված միջավայրերի և համեմատական փորձարկումների կիրառմամբ։ Վերլուծվում են ստացված արդյունքները, մեթոդների առավելություններն ու սահմանափակումները, դրանց կայունությունը տարբեր պայմաններում և ընդհանրացման հնարավորությունները։ Աշխատանքը կարող է ունենալ ինչպես տեսական, այնպես էլ կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով ինքնավար ռոբոտների, բազմագործակալ կառավարման համակարգերի, խելացի տրանսպորտային համակարգերի, խաղային միջավայրերի, ռեսուրսների բաշխման և այլ բարդ խնդիրների լուծման համար առավել ճկուն ու արդյունավետ արհեստական բանականության համակարգերի ստեղծմանը։

Աշխատությունը նվիրված է հայ աշուղական արվեստի նշանավոր ներկայացուցիչ Ջիվանու չհրատարակված ստեղծագործական ժառանգության հավաքագրմանը, քննությանը և գիտական արժևորմանը։ Հետազոտության առանցքում ձեռագիր և արխիվային նյութերի ուսումնասիրությունն է, դրանց բնագրագիտական առանձնահատկությունների բացահայտումը և արդեն հայտնի ստեղծագործությունների հետ համադրումը՝ հեղինակի գրական ու երաժշտական ժառանգության առավել ամբողջական պատկերը ձևավորելու նպատակով։ Անտիպ նյութերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ստեղծագործական գործունեության այն կողմերը, որոնք ամբողջությամբ ներկայացված չեն տպագիր ժողովածուներում և նախկին ուսումնասիրություններում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննության առնվել տարբեր ձեռագրային տարբերակներ, հեղինակային գրառումներ, երգերի ու բանաստեղծությունների պահպանված բնագրեր և ստեղծագործական աշխատանքի հետ առնչվող այլ վավերագրեր։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել նյութերի հեղինակային պատկանելության, թվագրման, բնագրային տարբերությունների և պահպանված տարբերակների փոխհարաբերությունների պարզաբանմանը։ Բնագրագիտական համեմատությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու ստեղծագործությունների ձևավորման ընթացքին, լեզվական ու ոճական փոփոխություններին և առանձին թեմաների զարգացմանը։ Կարևոր ուղղություն է անտիպ ստեղծագործությունների գաղափարական ու գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը՝ դիտարկելով սոցիալական, բարոյական, հայրենասիրական, փիլիսոփայական և մարդկային հարաբերություններին վերաբերող թեմաների արտահայտությունը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև լեզվին, պատկերային համակարգին, ժողովրդական խոսքի տարրերին, բանաստեղծական կառուցվածքին և աշուղական ավանդույթին բնորոշ արտահայտչամիջոցներին։ Անտիպ ժառանգության ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև ժամանակաշրջանի հասարակական և մշակութային միջավայրի ճանաչման համար, քանի որ ստեղծագործություններում կարող են արտացոլվել ժամանակակից կյանքի երևույթներ, հասարակական մտահոգություններ և ժողովրդի աշխարհընկալման տարբեր կողմեր։ Առանձին նշանակություն ունի արխիվային նյութերի գիտական նկարագրությունը և դրանց տեղը հեղինակի ամբողջական ժառանգության մեջ որոշելը, ինչը կարող է նպաստել հետագա հրատարակությունների և բնագրագիտական ուսումնասիրությունների պատրաստմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գրականագիտության, բնագրագիտության, արխիվագիտության և աշուղագիտության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով գիտական շրջանառության մեջ ընդգրկել նոր նյութեր և խորացնել Ջիվանու ստեղծագործական ժառանգության պատմական ու գեղարվեստական ընկալումը։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում միկրո և փոքր ձեռնարկությունների զարգացման գործում բանկային համակարգի մասնակցության տնտեսական և ֆինանսական մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում փոքրածավալ ձեռնարկատիրական գործունեության ֆինանսավորման հասանելիությունը, առևտրային բանկերի վարկային քաղաքականությունը և ձեռնարկությունների զարգացման համար անհրաժեշտ ֆինանսական ռեսուրսների ներգրավման հնարավորություններն են։ Միկրո և փոքր ձեռնարկությունները դիտարկվում են որպես տնտեսական ակտիվության, զբաղվածության, մրցակցային միջավայրի և տեղական գործարար նախաձեռնությունների զարգացման կարևոր բաղադրիչ, մինչդեռ ֆինանսավորման սահմանափակ հասանելիությունը կարող է խոչընդոտել դրանց ստեղծմանը, գործունեության ընդլայնմանը և ներդրումային ծրագրերի իրականացմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել բանկային վարկավորման պայմանները, վարկունակության գնահատման առանձնահատկությունները, ապահովվածության պահանջները, տոկոսադրույքների և վարկավորման ժամկետների ազդեցությունը փոքր ձեռնարկությունների ֆինանսական հնարավորությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել այն խնդիրներին, որոնց բախվում են սահմանափակ ֆինանսական պատմություն, համեմատաբար փոքր սեփական կապիտալ կամ ոչ բավարար գրավային հնարավորություններ ունեցող տնտեսավարողները։ Կարևոր ուղղություն է բանկերի կողմից միկրո և փոքր ձեռնարկություններին առաջարկվող ֆինանսական ծառայությունների և վարկային գործիքների արդյունավետության ուսումնասիրությունը՝ դրանց համապատասխանությունը ձեռնարկությունների գործունեության առանձնահատկություններին գնահատելու նպատակով։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև վարկային ռիսկերի կառավարմանը, ձեռնարկությունների ֆինանսական հաշվետվողականության և թափանցիկության նշանակությանը, ինչպես նաև բանկերի ու հաճախորդների միջև տեղեկատվական անհամաչափության խնդիրներին։ Առանձին ուշադրության կարող են արժանանալ պետական աջակցության, վարկային երաշխիքների և ֆինանսական հաստատությունների համագործակցության այն մեխանիզմները, որոնք կարող են նպաստել փոքր բիզնեսի ֆինանսավորման հասանելիության ընդլայնմանը։ Բանկային համակարգի դերը կարող է գնահատվել ոչ միայն տրամադրված վարկերի տեսանկյունից, այլև վճարահաշվարկային, խորհրդատվական և այլ ֆինանսական ծառայությունների միջոցով ձեռնարկությունների գործունեության կազմակերպման ու զարգացման համատեքստում։ Կարևոր է նաև ուսումնասիրել ֆինանսավորման ազդեցությունը արտադրական կարողությունների ընդլայնման, տեխնոլոգիական արդիականացման, շրջանառու միջոցների համալրման և նոր աշխատատեղերի ստեղծման հնարավորությունների վրա։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է բանկային գործի, ձեռնարկատիրության տնտեսագիտության և ֆինանսական կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել Հայաստանի բանկային համակարգի միջոցով միկրո և փոքր ձեռնարկությունների ֆինանսական աջակցության հիմնական խնդիրներն ու զարգացման հնարավոր ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է Միացյալ Նահանգներում ձևավորված հայ կերպարվեստի պատմական զարգացման, գեղարվեստական առանձնահատկությունների և մշակութային նշանակության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում հայազգի արվեստագետների ստեղծագործական գործունեությունն է սփյուռքյան միջավայրում՝ ազգային մշակութային ժառանգության պահպանման, նոր գեղարվեստական ազդեցությունների յուրացման և ինքնության արտահայտման փոխկապակցված գործընթացների համատեքստում։ Ուսումնասիրությունը կարող է ընդգրկել տարբեր սերունդների նկարիչների, քանդակագործների և այլ կերպարվեստագետների ստեղծագործական ուղիները՝ բացահայտելով նրանց աշխատանքներում հայկական մշակութային հիշողության և ամերիկյան գեղարվեստական միջավայրի փոխազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ներգաղթի և սփյուռքյան կյանքի փորձառության արտացոլմանը, հայրենիքի մասին պատկերացումներին, պատմական հիշողությանը, համայնքային կյանքին և մշակութային ինքնության պահպանման խնդիրներին։ Միաժամանակ ամերիկահայ արվեստագետների ստեղծագործությունները կարող են դիտարկվել ԱՄՆ-ի արվեստի զարգացման տարբեր ուղղությունների հետ առնչությունների շրջանակում՝ ուսումնասիրելով գեղարվեստական լեզվի, ոճերի, տեխնիկաների և արտահայտչամիջոցների փոփոխությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է տարբեր ժամանակաշրջանների ստեղծագործական միտումների համեմատությունը, որը հնարավորություն է տալիս հետևելու, թե ինչպես են փոխվել ազգային թեմաների մեկնաբանությունները և արվեստագետների վերաբերմունքը հայկական ու ամերիկյան մշակութային միջավայրերի նկատմամբ։ Կարող են ուսումնասիրվել նաև դիմանկարչությունը, բնանկարը, պատմական և խորհրդանշական թեմաները, աբստրակտ արվեստը և ժամանակակից արտահայտչաձևերը՝ որպես ստեղծագործական բազմազանության դրսևորումներ։ Առանձին նշանակություն ունի սփյուռքյան մշակութային հաստատությունների, ցուցահանդեսների, արվեստագիտական շրջանակների և համայնքային նախաձեռնությունների դերը արվեստագետների գործունեության ներկայացման ու մշակութային ժառանգության պահպանման գործում։ Ամերիկահայ կերպարվեստի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս այն դիտարկել ոչ միայն հայկական սփյուռքի մշակույթի բաղադրիչ, այլև ավելի լայն միջմշակութային փոխազդեցությունների արդյունք, որտեղ ազգային ավանդույթները շարունակաբար վերաիմաստավորվում են նոր հասարակական և գեղարվեստական պայմաններում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է արվեստաբանության, սփյուռքագիտության և մշակութաբանության մոտեցումները՝ ներկայացնելով ամերիկահայ արվեստագետների ստեղծագործական ժառանգության զարգացման, ինքնության և գեղարվեստական փոխազդեցությունների ամբողջական պատկերը։

Աշխատությունը նվիրված է դեռահասների ուսումնաիմացական գործունեության ակտիվացմանը նպաստող մանկավարժական պայմանների տեսական և մեթոդական ուսումնասիրությանը՝ օտար լեզուների ուսուցման նյութերի կիրառման համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում սովորողի ճանաչողական հետաքրքրության, ուսումնական մոտիվացիայի, ինքնուրույն մտածողության և դասապրոցեսին ակտիվ մասնակցության զարգացման հնարավորություններն են։ Ուսումնաիմացական գործունեությունը դիտարկվում է որպես նպատակաուղղված գործընթաց, որի ընթացքում սովորողը ոչ միայն յուրացնում է պատրաստի գիտելիքներ, այլև ինքնուրույն որոնում, համադրում, վերլուծում և կիրառում է նոր տեղեկատվությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել դեռահասության տարիքային և հոգեբանական առանձնահատկությունները, որոնք անհրաժեշտ է հաշվի առնել ուսուցման բովանդակության, մեթոդների և առաջադրանքների ընտրության ժամանակ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել սովորողների հետաքրքրություններին համապատասխան ուսումնական նյութերի ընտրությանը, խնդրահարույց և ստեղծագործական առաջադրանքների կիրառմանը, հաղորդակցական իրավիճակների ստեղծմանը և համագործակցային աշխատանքի կազմակերպմանը։ Օտար լեզվի ուսուցումը դիտարկվում է որպես ճանաչողական ակտիվության զարգացման նպաստավոր միջավայր, քանի որ լեզվական նյութի յուրացումը պահանջում է հիշողության, ուշադրության, տրամաբանական մտածողության, համեմատության, մեկնաբանության և հաղորդակցական կարողությունների միաժամանակյա կիրառում։ Կարևոր ուղղություն է այնպիսի մանկավարժական միջավայրի ձևավորումը, որտեղ սովորողը կարող է նախաձեռնություն ցուցաբերել, հարցեր առաջադրել, սեփական կարծիքը ձևակերպել, մասնակցել քննարկումների և ձեռք բերած լեզվական գիտելիքները կիրառել իմաստավորված հաղորդակցական խնդիրների լուծման ընթացքում։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև ուսուցչի դերի փոփոխությանը՝ գիտելիքի հիմնական փոխանցողից դեպի ուսումնական գործունեության կազմակերպիչ, ուղղորդող և հետադարձ կապ ապահովող մասնագետ։ Կարող են ուսումնասիրվել անհատական և խմբային աշխատանքի համադրումը, տարբերակված ուսուցումը, ինքնուրույն աշխատանքի կազմակերպումը և սովորողների առաջընթացի գնահատման զարգացնող ձևերը։ Հատուկ նշանակություն ունի ներքին մոտիվացիայի ձևավորումը, որպեսզի օտար լեզվի ուսումնասիրությունը սովորողի համար ընկալվի ոչ միայն որպես պարտադիր ուսումնական առարկա, այլև որպես հաղորդակցության, նոր մշակույթների ճանաչման և անձնական զարգացման միջոց։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մանկավարժության, տարիքային հոգեբանության և օտար լեզուների դասավանդման մեթոդիկայի մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել դեռահասների ճանաչողական ակտիվության և ուսումնական ինքնուրույնության զարգացման արդյունավետ մանկավարժական պայմանները։

Աշխատությունը նվիրված է շուկայական տնտեսության անցման պայմաններում արտադրության նյութական ապահովման համակարգի ձևավորման և գործունեության տնտեսական ու կազմակերպական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության շինարարական համալիրի օրինակով։ Հետազոտության առանցքում արտադրական գործընթացի համար անհրաժեշտ հումքի, նյութերի, սարքավորումների և այլ նյութատեխնիկական ռեսուրսների ձեռքբերման, բաշխման ու արդյունավետ օգտագործման մեխանիզմների վերափոխումն է տնտեսական հարաբերությունների փոփոխության պայմաններում։ Նյութական ապահովումը դիտարկվում է որպես արտադրության շարունակականության, ծախսերի կառավարման և կազմակերպությունների մրցունակության վրա անմիջական ազդեցություն ունեցող համակարգ, որի նշանակությունն առավել ընդգծվում է կենտրոնացված մատակարարման մեխանիզմներից շուկայական հարաբերությունների անցման ժամանակ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նախկին վարչահրամայական մատակարարման համակարգի վերափոխման առանձնահատկությունները, արտադրողների և մատակարարների միջև նոր տնտեսական կապերի ձևավորումը, նյութական ռեսուրսների շուկաների զարգացումը և պայմանագրային հարաբերությունների դերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել շինարարական կազմակերպությունների նյութական պահանջարկի պլանավորմանը, մատակարարների ընտրությանը, պաշարների կառավարմանը, փոխադրման ու պահեստավորման ծախսերին և անհրաժեշտ ռեսուրսների ժամանակին ձեռքբերման խնդիրներին։ Շինարարության ոլորտում նյութական ապահովման արդյունավետությունը կարևոր նշանակություն ունի, քանի որ արտադրական գործընթացը կապված է բազմաթիվ տեսակի շինանյութերի և տեխնիկական միջոցների օգտագործման, տարբեր մատակարարների հետ համագործակցության և աշխատանքների փուլային կազմակերպման հետ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև ներքին արտադրության և ներմուծվող նյութական ռեսուրսների հարաբերակցությանը, գների փոփոխությունների ազդեցությանը շինարարության ինքնարժեքի վրա և մատակարարման շղթաների կայունության խնդիրներին։ Կարևոր ուղղություն է նյութական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման տնտեսական մեխանիզմների ուսումնասիրությունը՝ կորուստների նվազեցման, պաշարների օպտիմալացման և շրջանառու միջոցների արդյունավետ կառավարման տեսանկյունից։ Անցումային տնտեսության պայմաններում կարող են նշանակալի լինել նաև մրցակցային միջավայրի ձևավորումը, մասնավոր ձեռնարկատիրության զարգացումը և պետական կարգավորման փոփոխվող դերը նյութատեխնիկական ապահովման ոլորտում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է արտադրության տնտեսագիտության, նյութատեխնիկական ապահովման, շինարարության տնտեսագիտության և լոգիստիկ կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել շուկայական հարաբերությունների ձևավորման փուլում շինարարական համալիրի նյութական ապահովման հիմնական խնդիրներն ու դրանց արդյունավետ կազմակերպման հնարավոր ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է Սևանա լճի ավազանի մ.թ.ա. VIII–VI դարերի մշակույթի հնագիտական ուսումնասիրությանը՝ հիմնական սկզբնաղբյուր դիտարկելով տվյալ ժամանակաշրջանի դամբարանային համալիրները։ Հետազոտության հիմքում դամբարանների կառուցվածքի, թաղման ծեսերի և դրանցում հայտնաբերված նյութական մշակույթի առարկաների համադրական քննությունն է, որի միջոցով հնարավոր է վերականգնել տարածաշրջանի բնակչության սոցիալ-տնտեսական և մշակութային զարգացման որոշ առանձնահատկություններ։ Թեման ընդգրկում է երկաթի դարաշրջանի կարևոր փուլերից մեկը, երբ Սևանի ավազանի մշակութային միջավայրում տեղի էին ունենում նշանակալի փոփոխություններ և նկատվում էին ինչպես տեղական ավանդույթների շարունակականություն, այնպես էլ հարակից տարածաշրջանների հետ փոխառնչությունների դրսևորումներ։ Դամբարանային համալիրների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դասակարգել թաղման կառույցների հիմնական տիպերը, ուսումնասիրել դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունները և համադրել տարբեր հնավայրերից ստացված տվյալները։ Կարևոր նշանակություն ունի դամբարաններում հայտնաբերված խեցեղենի, զարդերի, աշխատանքային գործիքների և այլ հնագիտական նյութերի տիպաբանական ու ժամանակագրական վերլուծությունը, որի միջոցով հնարավոր է ճշգրտել առանձին համալիրների ժամանակագրությունը և բացահայտել նյութական մշակույթի զարգացման օրինաչափությունները։ Լճաշենի և Սևանի ավազանի այլ հնավայրերի ուսումնասիրությունները փաստում են, որ տարածաշրջանի դամբարանային նյութը կարևոր սկզբնաղբյուր է երկաթեդարյան մշակութային գործընթացների ուսումնասիրության համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել թաղման սովորույթների փոփոխություններին, դամբարանային գույքի կազմին և դրանց տարածական բաշխմանը՝ հասարակության կառուցվածքի ու մշակութային ավանդույթների վերաբերյալ պատկերացումներ ձևավորելու նպատակով։ Հնագիտական նյութերի համադրումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել նաև Սևանի ավազանի բնակչության կապերը Հայաստանի այլ շրջանների և հարակից մշակութային կենտրոնների հետ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է տեղական մշակութային ավանդույթների և ուրարտական ժամանակաշրջանի ազդեցությունների փոխհարաբերության քննությունը։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է հնագիտական, ժամանակագրական, տիպաբանական և համեմատական մեթոդները՝ Սևանի ավազանի մ.թ.ա. VIII–VI դարերի պատմամշակութային պատկերը դամբարանային համալիրների միջոցով վերականգնելու և տարածաշրջանի տեղը Հայաստանի հին մշակույթների զարգացման ընդհանուր գործընթացում գնահատելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է հայ նշանավոր լեզվաբան Գևորգ Ջահուկյանի ընդհանուր լեզվաբանական հայեցակարգերի, տեսական սկզբունքների և լեզվի ուսումնասիրության մեթոդաբանական մոտեցումների համակարգված քննությանը։ Հետազոտության առանցքում լեզվի բնույթի, կառուցվածքի, զարգացման և գործառության վերաբերյալ գիտնականի պատկերացումներն են՝ դիտարկված ընդհանուր լեզվաբանության հիմնական խնդիրների համատեքստում։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել լեզուն որպես համակարգ ըմբռնելու սկզբունքները, լեզվական միավորների և մակարդակների փոխհարաբերությունների մեկնաբանությունը, համաժամանակյա ու պատմական ուսումնասիրության հարաբերակցությունը, ինչպես նաև լեզվական փոփոխությունների պատճառների և օրինաչափությունների վերաբերյալ մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել լեզվաբանական դասակարգման և տիպաբանության հարցերին, քանի որ գիտնականի աշխատություններում կարևոր տեղ է զբաղեցնում տարբեր լեզուների կառուցվածքային հատկանիշների համադրումն ու դրանց ընդհանրությունների և տարբերությունների բացահայտումը։ Կարող են քննության առնվել նաև լեզվի ձևի և բովանդակության, լեզվական համակարգի և խոսքային իրականացման, ներքին կառուցվածքային գործոնների և արտաքին ազդեցությունների փոխհարաբերությունների վերաբերյալ տեսական պատկերացումները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է լեզվաբանական մեթոդաբանության ուսումնասիրությունը՝ բացահայտելու, թե տարբեր մեթոդների համադրումն ինչպես է կիրառվում լեզվական երևույթների բազմակողմանի նկարագրության և բացատրության համար։ Այս համատեքստում կարող են դիտարկվել համեմատական-պատմական, կառուցվածքային, տիպաբանական և համակարգային մոտեցումների փոխադարձ կապերը։ Առանձին նշանակություն ունի ընդհանուր լեզվաբանական դրույթների և հայերենի ուսումնասիրության միջև հարաբերության բացահայտումը, քանի որ հայերենի պատմական ու կառուցվածքային նյութը հնարավորություն է տվել ոչ միայն լուծելու մասնավոր լեզվաբանական խնդիրներ, այլև ձևակերպելու ավելի լայն տեսական ընդհանրացումներ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև լեզվաբանական տերմինաբանության, գիտական հասկացությունների համակարգման և լեզվի տարբեր մակարդակների միասնական նկարագրության հարցերին։ Գիտնականի հայացքների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու նրա ներդրումը հայ լեզվաբանական մտքի զարգացման և ընդհանուր լեզվաբանական խնդիրների տեսական մեկնաբանության մեջ։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է լեզվաբանական տեսության, լեզվաբանության պատմության, տիպաբանության և հայագիտության մոտեցումները՝ ներկայացնելով գիտնականի լեզվաբանական ժառանգության գաղափարական ու մեթոդաբանական ամբողջական պատկերը։

Աշխատությունը նվիրված է հանրակրթական դպրոցում ուսուցիչների մասնագիտական գործունեության փորձագիտական գնահատման համակարգի ձևավորման տեսական, մեթոդական և կազմակերպական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում մանկավարժի աշխատանքի որակի բազմակողմանի գնահատումն է՝ հաշվի առնելով մասնագիտական գիտելիքները, դասավանդման մեթոդների արդյունավետությունը, կրթական գործընթացի կազմակերպումը, սովորողների հետ հաղորդակցությունը, մանկավարժական նորարարությունների կիրառումը և մասնագիտական զարգացման պատրաստակամությունը։ Փորձագիտական գնահատումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես վերահսկողության միջոց, այլև որպես ուսուցչի մասնագիտական աճին, ինքնագնահատմանը և կրթության որակի բարելավմանը նպաստող կառավարչական ու մանկավարժական գործիք։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել գնահատման չափանիշների և ցուցանիշների ընտրության սկզբունքները, փորձագետների կազմի ձևավորման պահանջները, գնահատման ընթացակարգերի կազմակերպումը և տարբեր աղբյուրներից ստացված տեղեկատվության համադրման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել գնահատման օբյեկտիվության, հավաստիության և թափանցիկության ապահովմանը, քանի որ մանկավարժական գործունեությունը բազմաբաղադրիչ գործընթաց է և չի կարող ամբողջությամբ բնութագրվել մեկ ցուցանիշով։ Կարևոր ուղղություն է դասալսումների, ուսուցչի մասնագիտական փաստաթղթերի, կրթական արդյունքների, ինքնագնահատման և գործընկերային գնահատման միջոցով ստացված տվյալների համակցված կիրառման մեթոդաբանությունը։ Կարող են ուսումնասիրվել նաև փորձագիտական գնահատման քանակական և որակական մեթոդների հարաբերակցությունը, գնահատման սանդղակների կառուցման սկզբունքները և արդյունքների մեկնաբանման մոտեցումները։ Համակարգի արդյունավետության համար կարևոր է, որ գնահատման արդյունքները կապվեն մասնագիտական զարգացման հետ՝ հնարավորություն տալով բացահայտել ուսուցչի աշխատանքի ուժեղ կողմերը և այն ոլորտները, որտեղ անհրաժեշտ է լրացուցիչ մեթոդական աջակցություն կամ վերապատրաստում։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև դպրոցի ղեկավարության, մեթոդական միավորումների և արտաքին փորձագետների դերաբաշխմանը՝ գնահատման գործընթացում պատասխանատվության և համագործակցության արդյունավետ մոդել ձևավորելու նպատակով։ Նման համակարգի կիրառումը կարող է նպաստել դպրոցում մասնագիտական հետադարձ կապի մշակույթի զարգացմանը, մանկավարժական աշխատանքի որակի շարունակական բարելավմանը և կրթական հաստատության կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մանկավարժության, կրթության կառավարման և կրթական գնահատման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ձևավորել ուսուցիչների մասնագիտական գործունեության համակարգային, բազմաչափ և զարգացմանը միտված գնահատման մեթոդաբանություն։

Աշխատությունը նվիրված է տարերային աղետների և արտակարգ իրավիճակների պայմաններում համաճարակաբանական տեղեկատվության համակարգված հավաքագրման, պահպանման, մշակման և վերլուծության համար նախատեսված տվյալների բազայի ստեղծման մեթոդաբանական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում տեղեկատվական համակարգի այնպիսի կառուցվածքի ձևավորումն է, որը հնարավորություն է տալիս տարբեր աղբյուրներից ստացվող տվյալները կազմակերպել միասնական սկզբունքներով և օգտագործել հանրային առողջության իրավիճակի գնահատման ու կառավարչական որոշումների տեղեկատվական ապահովման համար։ Արտակարգ իրավիճակներում տվյալների ժամանակին և հետևողական գրանցումը դիտարկվում է որպես կարևոր պայման՝ բնակչության առողջությանը վերաբերող փոփոխությունները գնահատելու, հնարավոր համաճարակաբանական ռիսկերը վաղ նկատելու և համապատասխան ծառայությունների միջև տեղեկատվական փոխգործակցությունը կազմակերպելու տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել տվյալների դասակարգման, ստանդարտացման, համադրելիության և որակի վերահսկման սկզբունքները, ինչպես նաև տեղեկատվական հոսքերի կազմակերպումը տարբեր կառույցների միջև։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել տվյալների բազայի տրամաբանական կառուցվածքին, գրանցվող ցուցանիշների փոխկապակցվածությանը, տարածաժամանակային տվյալների ներկայացմանը և տեղեկատվության պարբերական թարմացման մեխանիզմներին։ Կարևոր ուղղություն է տվյալների ամբողջականության, ճշգրտության և կրկնությունների բացառման ապահովումը, քանի որ արտակարգ իրավիճակների պայմաններում տեղեկատվությունը կարող է ստացվել բազմաթիվ աղբյուրներից և տարբեր ձևաչափերով։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել նաև տեղեկատվության գաղտնիության և հասանելիության կառավարման սկզբունքները՝ հատկապես անձնական կամ առողջությանը վերաբերող տվյալների պաշտպանության տեսանկյունից։ Տվյալների համակարգված պահպանումը հնարավորություն է տալիս իրականացնել վիճակագրական և համաճարակաբանական վերլուծություններ, համեմատել տարբեր ժամանակահատվածների ու տարածքների ցուցանիշները և ձևավորել իրավիճակի ընդհանուր գնահատման համար անհրաժեշտ տեղեկատվական պատկեր։ Մեթոդաբանական տեսանկյունից կարևոր է նաև համակարգի ճկունությունը, որպեսզի այն հնարավոր լինի հարմարեցնել տարբեր բնույթի արտակարգ իրավիճակներին և տեղեկատվական պահանջների փոփոխությանը։ Նման տվյալների բազան կարող է ծառայել նաև հետագա գիտական ուսումնասիրությունների, արտակարգ իրավիճակների արձագանքման փորձի գնահատման և հանրային առողջության պատրաստվածության բարելավման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է համաճարակաբանության, բժշկական ինֆորմատիկայի, տվյալների կառավարման և արտակարգ իրավիճակների կառավարման մոտեցումները՝ ձևավորելով առողջապահական տեղեկատվության համակարգված օգտագործման մեթոդաբանական հիմք։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ջրամատակարարման և ջրահեռացման համակարգերի երկարաժամկետ, արդյունավետ և կայուն գործունեության ապահովման տնտեսական, տեխնիկական, բնապահպանական ու կառավարչական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում ջրային ենթակառուցվածքների հուսալի շահագործումը, բնակչությանը և տնտեսության տարբեր ոլորտներին մատուցվող ծառայությունների շարունակականության ապահովումը, ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը և համակարգերի զարգացման համար անհրաժեշտ կազմակերպական ու ֆինանսական պայմանների ձևավորումն են։ Ջրամատակարարման և ջրահեռացման ոլորտները դիտարկվում են որպես փոխկապակցված ենթակառուցվածքային համակարգեր, որոնց արդյունավետ կառավարումը կարևոր է ինչպես բնակչության կենսապայմանների, այնպես էլ բնակավայրերի սոցիալ-տնտեսական և բնապահպանական կայունության համար։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ջրամատակարարման ցանցերի տեխնիկական վիճակը, ջրի կորուստների առաջացման հիմնական պատճառները, ենթակառուցվածքների մաշվածության ազդեցությունը ծառայությունների որակի վրա և դրանց արդիականացման անհրաժեշտությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ջրահեռացման ցանցերի և կեղտաջրերի կառավարման համակարգերի զարգացման խնդիրներին՝ ջրային ռեսուրսների և շրջակա միջավայրի պահպանության տեսանկյունից։ Կարևոր ուղղություն է համակարգերի ֆինանսական կայունության ուսումնասիրությունը՝ ծառայությունների ծախսերի, ներդրումային պահանջների, ենթակառուցվածքների վերականգնման և երկարաժամկետ ֆինանսավորման հնարավորությունների փոխկապակցվածության համատեքստում։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել նաև կառավարման արդյունավետության, ծառայություններ մատուցող կազմակերպությունների պատասխանատվության, վերահսկողության և գործունեության գնահատման խնդիրները։ Կայուն զարգացման տեսանկյունից կարևոր նշանակություն ունեն ջրային ռեսուրսների խնայող օգտագործումը, էներգաարդյունավետության բարձրացումը, տեխնիկական կորուստների նվազեցումը և կլիմայական ու բնական պայմանների փոփոխությունների նկատմամբ համակարգերի դիմակայունության ուժեղացումը։ Առանձին ուշադրության կարող են արժանանալ քաղաքային և գյուղական բնակավայրերի միջև ենթակառուցվածքային պայմանների տարբերությունները և ծառայությունների հասանելիության հավասարակշռված ապահովումը։ Համակարգերի զարգացման ծրագրերի արդյունավետությունը կարող է գնահատվել տնտեսական, սոցիալական և բնապահպանական չափանիշների համադրությամբ՝ հաշվի առնելով ոչ միայն ընթացիկ պահանջները, այլև ապագա սերունդների համար ջրային ռեսուրսների պահպանման անհրաժեշտությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ջրային տնտեսության, ենթակառուցվածքների կառավարման, բնապահպանական տնտեսագիտության և կայուն զարգացման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել Հայաստանի ջրամատակարարման ու ջրահեռացման համակարգերի կայուն գործունեության հիմնական խոչընդոտները և զարգացման հնարավոր ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է ցեղասպանությունների հիշողությանը վերաբերող թանգարանների կազմակերպման սկզբունքների, ցուցադրությունների կառուցվածքի և պատմական նյութի ներկայացման եղանակների համեմատական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում թանգարանն է որպես պատմական հիշողության պահպանման, փաստագրման, կրթության և հանրային հաղորդակցության հաստատություն, որտեղ պատմական իրադարձությունների ներկայացումը ձևավորվում է գիտական ուսումնասիրության, թանգարանագիտական մեթոդաբանության և հիշողության մշակույթի փոխազդեցությամբ։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են համեմատվել տարբեր երկրներում գործող համապատասխան թանգարանների առաքելությունները, հավաքածուների ձևավորման սկզբունքները, մշտական և ժամանակավոր ցուցադրությունների կառուցվածքը, փաստաթղթերի, լուսանկարների, անձնական վկայությունների, առարկայական նյութերի և թվային միջոցների օգտագործման մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ցուցադրական տարածքի կազմակերպմանը և այն հարցին, թե ինչպես է այցելուն ուղղորդվում պատմական ժամանակագրության, թեմատիկ բաժինների և անհատական պատմությունների միջոցով՝ առանց պատմական նյութի գիտական հավաստիության և մարդկային արժանապատվության սկզբունքների խախտման։ Կարևոր ուղղություն է թանգարանային պատմույթի ուսումնասիրությունը՝ պարզելու, թե տարբեր հաստատություններ ինչ հարաբերակցությամբ են ներկայացնում պատմական նախադրյալները, հետապնդման քաղաքականությունը, մարդկանց փորձառությունները, միջազգային արձագանքը, հիշողության ձևավորումը և հետագա հասարակական հետևանքները։ Համեմատական վերլուծությունը կարող է ընդգրկել նաև ցուցանմուշների ընտրության չափանիշները, արխիվային նյութերի կիրառումը, բանավոր պատմության աղբյուրների ներկայացումը, այցելուների համար նախատեսված բացատրական տեքստերը և բազմալեզու տեղեկատվության կազմակերպումը։ Առանձին նշանակություն ունի կրթական գործառույթը՝ դպրոցական և ուսանողական խմբերի համար նախատեսված ծրագրերի, ուղեկցվող այցելությունների, հետազոտական կենտրոնների և թվային կրթական ռեսուրսների տեսանկյունից։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև զգայուն պատմական նյութի ներկայացման էթիկական խնդիրներին՝ ուսումնասիրելով փաստագրական ճշգրտության, զոհերի հիշատակի նկատմամբ հարգանքի և այցելուների համար պատասխանատու հաղորդակցության սկզբունքները։ Տարբեր թանգարանների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ինչպես ընդհանուր թանգարանագիտական օրինաչափությունները, այնպես էլ ազգային պատմական փորձից և հիշողության քաղաքականությունից բխող առանձնահատկությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է թանգարանագիտության, պատմագիտության, հիշողության ուսումնասիրությունների և մշակութային հաղորդակցության մոտեցումները՝ բացահայտելով, թե ինչպես են թանգարանային հաստատությունները պահպանում, մեկնաբանում և հանրությանը փոխանցում ցեղասպանությունների վերաբերյալ պատմական հիշողությունը։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ներդրումային միջավայրում առաջացող ռիսկերի բացահայտման, դասակարգման և գնահատման տեսական ու կիրառական մոտեցումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում ներդրումային որոշումների վրա ազդող տնտեսական, ֆինանսական, իրավական, ինստիտուցիոնալ և շուկայական անորոշությունների գնահատումն է՝ ներդրումային գործունեության արդյունավետության և կանխատեսելիության տեսանկյունից։ Ներդրումային ռիսկը դիտարկվում է որպես ներդրված միջոցների ակնկալվող արդյունքների և փաստացի արդյունքների միջև հնարավոր շեղումների հետ կապված գործոն, որի գնահատումը կարևոր նշանակություն ունի ինչպես տեղական, այնպես էլ օտարերկրյա ներդրողների որոշումների հիմնավորման համար։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել մակրոտնտեսական անկայունության, գնաճային և տոկոսադրույքային փոփոխությունների, արժութային տատանումների, ֆինանսավորման պայմանների, շուկայական պահանջարկի և մրցակցային միջավայրի հետ կապված ռիսկերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ներդրումային միջավայրի ինստիտուցիոնալ բաղադրիչներին՝ իրավական կարգավորումների կանխատեսելիությանը, սեփականության իրավունքների պաշտպանությանը, պայմանագրային հարաբերությունների արդյունավետությանը, վարչարարական գործընթացներին և գործարար միջավայրի թափանցիկությանը։ Ռիսկերի գնահատման մեթոդաբանական մասում կարող են դիտարկվել որակական և քանակական մոտեցումներ, փորձագիտական գնահատումներ, սցենարային վերլուծություն, զգայունության ուսումնասիրություն և ֆինանսատնտեսական ցուցանիշների համադրության վրա հիմնված գնահատման մեթոդներ։ Կարևոր ուղղություն է տարբեր ռիսկային գործոնների փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը, քանի որ մեկ ոլորտում առաջացած փոփոխությունները կարող են փոխանցվել ֆինանսական կամ տնտեսական համակարգի այլ հատվածներին և ազդել ներդրումային ծրագրերի արդյունքների վրա։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև առանձին ճյուղերի և ներդրումային նախագծերի ռիսկայնության տարբերություններին՝ հաշվի առնելով գործունեության բնույթը, ներդրման ժամկետը, ֆինանսավորման կառուցվածքը և շուկայի առանձնահատկությունները։ Հայաստանի ներդրումային միջավայրի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ձևավորել ռիսկերի գնահատման այնպիսի համակարգային մոտեցումներ, որոնք կարող են օգտագործվել ներդրումային նախագծերի համեմատության, ֆինանսական որոշումների հիմնավորման և ռիսկերի կառավարման ռազմավարությունների մշակման ժամանակ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ներդրումային վերլուծության, ֆինանսական կառավարման և ռիսկերի կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ներկայացնել ներդրումային միջավայրի անորոշությունների գնահատման և ներդրումային որոշումների հիմնավորվածության բարձրացման մեթոդաբանական հիմքերը։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում հանրային կառավարման համակարգի ֆինանսական ապակենտրոնացման տեսական, տնտեսական և ինստիտուցիոնալ հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև դրանց կարգավորման և կատարելագործման հնարավոր ուղղությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության առանցքում պետական և տեղական կառավարման մակարդակների միջև ֆինանսական ռեսուրսների, եկամտային աղբյուրների, ծախսային պարտավորությունների և համապատասխան լիազորությունների բաշխման փոխհարաբերություններն են։ Ֆինանսական ապակենտրոնացումը դիտարկվում է որպես հանրային ֆինանսների կառավարման կարևոր բաղադրիչ, որը կապված է տեղական ինքնակառավարման մարմինների ֆինանսական ինքնուրույնության, համայնքային ծառայությունների կազմակերպման և տարածքային զարգացման հնարավորությունների հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել պետական և համայնքային բյուջեների փոխհարաբերությունները, տեղական եկամուտների ձևավորման մեխանիզմները, հարկային և ոչ հարկային մուտքերի նշանակությունը, պետական բյուջեից տրամադրվող փոխանցումների դերը և համայնքների ֆինանսական կարողությունների տարբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել լիազորությունների և դրանց իրականացման համար անհրաժեշտ ֆինանսական միջոցների համապատասխանության խնդրին, քանի որ գործառույթների փոխանցումն առանց բավարար ֆինանսական հիմքի կարող է սահմանափակել տեղական կառավարման արդյունավետությունը։ Կարևոր ուղղություն է միջբյուջետային հարաբերությունների և ֆինանսական համահարթեցման մեխանիզմների ուսումնասիրությունը՝ տարբեր համայնքների եկամտային ներուժի ու ծախսային պահանջների անհամաչափությունները մեղմելու տեսանկյունից։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել նաև համայնքային բյուջետային պլանավորման, ֆինանսական վերահսկողության, հաշվետվողականության և հանրային միջոցների արդյունավետ օգտագործման խնդիրները։ Ֆինանսական ապակենտրոնացման արդյունավետությունը կարող է գնահատվել ոչ միայն տեղական եկամուտների ծավալով, այլև համայնքների՝ սեփական զարգացման առաջնահերթությունները սահմանելու, ենթակառուցվածքային ծրագրեր իրականացնելու և բնակչությանը մատուցվող ծառայությունների որակը բարելավելու կարողությամբ։ Միաժամանակ կարևոր է պահպանել տեղական ֆինանսական ինքնուրույնության և համապետական հարկաբյուջետային կայունության միջև հավասարակշռությունը։ Հայաստանի պայմաններում խնդիրը կարող է դիտարկվել նաև համայնքների տնտեսական ներուժի և տարածքային զարգացման անհամաչափությունների համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հանրային կառավարման, պետական և տեղական ֆինանսների ու տարածքային կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով համակարգային գնահատել ֆինանսական ապակենտրոնացման գործող կառուցակարգերը և բացահայտել դրանց կատարելագործման հնարավորությունները։