Պատրաստի նյութեր

Այս աշխատությունը նվիրված է XX դարում Իրանի հայ համայնքի ձևավորած և զարգացրած կոմպոզիտորական արվեստի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով դրա պատմական, մշակութային և երաժշտագիտական առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում իրանահայ կոմպոզիտորական ստեղծագործությունը դիտարկվում է որպես հայկական երաժշտական մշակույթի սփյուռքյան կարևոր դրսևորում, որը ձևավորվել է հայկական ազգային ավանդույթների, իրանական մշակութային միջավայրի և ժամանակի համաշխարհային երաժշտական գործընթացների փոխազդեցության պայմաններում։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել իրանահայ կոմպոզիտորների ստեղծագործական ժառանգությունը, նրանց կենսագործունեության հիմնական փուլերը, գեղարվեստական սկզբունքները և երաժշտական լեզվի առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազգային երաժշտական ինքնության պահպանման և նոր գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների որոնման փոխհարաբերությանը։ Ուսումնասիրվում է, թե ինչպես են հայկական ժողովրդական և հոգևոր երաժշտության տարրերը, մեղեդիական և ռիթմական առանձնահատկությունները վերամշակվել ու նորովի կիրառվել XX դարի իրանահայ կոմպոզիտորների ստեղծագործություններում։ Միաժամանակ դիտարկվում է իրանական երաժշտական մշակույթի ազդեցությունը՝ հատկապես տեղական երաժշտական մտածողության, կատարողական ավանդույթների և մշակութային միջավայրի հետ փոխազդեցության տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ տարբեր ժանրերի և ձևերի զարգացմանը՝ երգարվեստից և խմբերգային ստեղծագործություններից մինչև գործիքային երաժշտություն, բեմական և այլ խոշորածավալ ստեղծագործություններ։ Կարևորվում է նաև հայկական դպրոցների, եկեղեցական և մշակութային կազմակերպությունների, երաժշտական խմբերի ու համայնքային կառույցների դերը իրանահայ երաժշտական կյանքի զարգացման և կոմպոզիտորական արվեստի տարածման գործում։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է XX դարի պատմաքաղաքական և սոցիալ-մշակութային փոփոխությունների ազդեցության բացահայտումը ստեղծագործական գործընթացների վրա, ինչպես նաև Իրանի հայ համայնքի մշակութային ինքնության պահպանման գործում երաժշտության ունեցած նշանակության գնահատումը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս իրանահայ կոմպոզիտորական արվեստը դիտարկել ոչ միայն որպես առանձին երաժշտական երևույթ, այլև որպես հայկական սփյուռքի մշակութային ինքնարտահայտման և հայ-իրանական մշակութային երկխոսության կարևոր բաղադրիչ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել երաժշտագետների, հայագետների, սփյուռքագիտության և մշակույթի պատմության մասնագետների, կոմպոզիտորների, կատարողների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է համագործակցության մանկավարժության տեսական հիմքերի և կրթական պրակտիկայում դրա կիրառման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ուսուցման գործընթացը ուսուցչի և սովորողի ակտիվ փոխգործակցության ու փոխադարձ պատասխանատվության սկզբունքներով կազմակերպելու տեսանկյունից։ Աշխատության շրջանակում համագործակցային մանկավարժությունը դիտարկվում է որպես կրթական մոտեցում, որի կենտրոնում սովորողի անձնային զարգացումը, ինքնուրույնությունը, ստեղծագործական ներուժը և կրթական գործընթացում ակտիվ մասնակցությունն են։ Ուսումնասիրվում են ուսուցչի և սովորողի հարաբերությունների ավանդական մոդելից դեպի գործընկերային և համագործակցային փոխհարաբերություններ անցնելու տեսական նախադրյալները, ինչպես նաև այդ փոփոխության ազդեցությունը ուսուցման արդյունավետության և կրթական միջավայրի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համագործակցության մանկավարժության հիմնական սկզբունքներին՝ փոխադարձ հարգանք, վստահություն, երկխոսություն, անհատական մոտեցում, համատեղ նպատակադրում, փոխօգնություն և սովորողի նախաձեռնության խրախուսում։ Աշխատության մեջ քննարկվում են համագործակցային ուսուցման կազմակերպման տարբեր ձևեր և մեթոդներ, այդ թվում՝ խմբային աշխատանքը, զույգերով ուսուցումը, քննարկումները, նախագծային գործունեությունը, խնդիրների համատեղ լուծումը և փոխադարձ գնահատումը։ Կարևորվում է այնպիսի կրթական միջավայրի ձևավորումը, որտեղ սովորողը ոչ թե պարզապես գիտելիքի ստացող է, այլ ուսումնական գործընթացի ակտիվ մասնակից, իսկ ուսուցիչը հանդես է գալիս որպես ուղղորդող, խորհրդատու և համագործակցության կազմակերպիչ։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև համագործակցային մոտեցումների կիրառման հնարավորություններին տարբեր տարիքային խմբերում և առարկայական ոլորտներում՝ հաշվի առնելով սովորողների անհատական առանձնահատկությունները, կրթական կարիքներն ու սոցիալական հմտությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում համագործակցության միջոցով հաղորդակցական կարողությունների, քննադատական մտածողության, պատասխանատվության, ինքնագնահատման, թիմային աշխատանքի և սոցիալական փոխգործակցության զարգացմանը։ Աշխատության գործնական հատվածը կարող է ներառել դասի կազմակերպման օրինակներ, մանկավարժական տեխնոլոգիաներ և մեթոդական լուծումներ, որոնք նպաստում են համագործակցային ուսուցման արդյունավետ իրականացմանը։ Միաժամանակ քննարկվում են հնարավոր դժվարությունները՝ խմբային աշխատանքի արդյունավետ կառավարման, սովորողների անհավասար ներգրավվածության, ուսուցչի նոր դերակատարման և գնահատման համապատասխան մեխանիզմների ընտրության հետ կապված խնդիրները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համադրել համագործակցության մանկավարժության տեսական դրույթներն ու գործնական կիրառությունը և բացահայտել դրա ներուժը ժամանակակից կրթության որակի բարձրացման գործում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել մանկավարժների, ուսուցիչների, բուհերի դասախոսների, կրթության կազմակերպիչների, դպրոցների ղեկավարների, մանկավարժական հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է Lacerta ցեղին պատկանող կուսածին և երկսեռ ժայռային մողեսների սաղմնային զարգացման, բազմացման առանձնահատկությունների և հիբրիդների առաջացման գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են տարբեր վերարտադրողական տիպեր ունեցող ժայռային մողեսների կենսաբանական առանձնահատկությունները՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով կուսածին բազմացման և երկսեռ վերարտադրության մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է սաղմերի զարգացման ընթացքի համեմատական վերլուծությունը՝ ձվաբջջի բեղմնավորումից կամ զարգացման մեկնարկից մինչև սաղմի ձևավորման և ձվից դուրս գալու փուլերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սաղմնային զարգացման փուլերի հաջորդականությանը, օրգանների և օրգան-համակարգերի ձևավորմանը, զարգացման տեմպերին և տարբեր վերարտադրողական խմբերի միջև հնարավոր տարբերություններին։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև կուսածին ձևերի առաջացման կենսաբանական հիմքերը և դրանց նշանակությունը տեսակների վերարտադրության ու պահպանման գործընթացներում։ Երկսեռ ձևերի հետ համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել վերարտադրողական ռազմավարությունների ազդեցությունը սաղմի զարգացման առանձնահատկությունների վրա և ավելի լավ հասկանալ տարբեր պոպուլյացիաների կենսաբանական կազմակերպվածությունը։ Հետազոտության առանձին կարևոր ուղղություն է հիբրիդների առաջացման ուսումնասիրությունը, որի միջոցով հնարավոր է գնահատել տարբեր ձևերի և տեսակների միջև վերարտադրողական համատեղելիությունը, խաչասերման արդյունքները և սերնդի զարգացման առանձնահատկությունները։ Հիբրիդների կենսաբանական բնութագրերի ուսումնասիրությունը կարող է կարևոր տվյալներ տրամադրել ժայռային մողեսների պոպուլյացիոն կառուցվածքի, գենետիկական փոխհարաբերությունների և էվոլյուցիոն գործընթացների վերաբերյալ։ Աշխատությունը կարող է ներառել սաղմաբանական դիտարկումներ, զարգացման փուլերի համեմատություն, կենսաչափական ցուցանիշների գնահատում և ստացված սերնդի կենսունակության ու ձևաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրություն։ Նման հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև կուսածինության առաջացման և պահպանման մեխանիզմների, գենետիկական բազմազանության և վերարտադրողական մեկուսացման խնդիրների ուսումնասիրության համար։ Ստացված արդյունքները կարող են նպաստել Lacerta ցեղի ժայռային մողեսների կենսաբանության, զարգացման և էվոլյուցիոն հարաբերությունների վերաբերյալ գիտական պատկերացումների ընդլայնմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել կենդանաբանների, հերպետոլոգների, սաղմնաբանների, գենետիկների, էվոլյուցիոն կենսաբանների, բնապահպանների, հետազոտողների, ասպիրանտների և համապատասխան կենսաբանական մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է Փավստոս Բուզանդին վերագրվող «Պատմութիւն Հայոց» երկի լեզվի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով բառապաշարային և քերականական իրողություններին։ Հետազոտության շրջանակում քննության է առնվում դասական հայերենի պատմական զարգացման կարևոր փուլերից մեկը ներկայացնող այս երկի լեզվական համակարգը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել դրա բառային կազմի, ձևաբանական կառուցվածքի և շարահյուսական առանձնահատկությունների հիմնական դրսևորումները։ Բառապաշարային ուսումնասիրության ընթացքում կարող են առանձնացվել բնիկ հայերեն բառերը, փոխառությունները, հնաբանությունները, նորաստեղծ կամ սահմանափակ գործածությամբ բառային միավորները, դարձվածային արտահայտությունները և պատմամշակութային իրականությունն արտացոլող հատուկ բառամթերքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն բառերին ու արտահայտություններին, որոնք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական, քաղաքական, ռազմական, կրոնական և կենցաղային իրականության մասին։ Քերականական ուսումնասիրության շրջանակում վերլուծվում են խոսքի մասերի գործածությունը, հոլովական և խոնարհման համակարգի առանձնահատկությունները, բայական ձևերի կիրառությունը, ժամանակային և եղանակային հարաբերությունները, ինչպես նաև բառերի և նախադասությունների կառուցվածքային կապերը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև շարահյուսական այն կառուցվածքներին, որոնք բնորոշ են պատմագրական երկի լեզվին, և բացահայտել դրանց տարբերությունները դասական գրական հայերենի այլ աղբյուրներում հանդիպող համապատասխան երևույթներից։ Կարևոր տեղ է հատկացվում լեզվական իրողությունների պատմահամեմատական մեկնաբանությանը, քանի որ առանձին բառաձևերի և քերականական կառույցների ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել հայերենի պատմական զարգացման օրինաչափությունների ավելի ամբողջական բացահայտմանը։ Երկի լեզվի ուսումնասիրությունը միաժամանակ հնարավորություն է տալիս գնահատելու հեղինակի կամ ստեղծագործության լեզվական ինքնատիպությունը, գրական ավանդույթի ազդեցությունը և ժողովրդախոսակցական տարրերի հնարավոր դրսևորումները։ Աշխատության ընթացքում լեզվական նյութի համակարգված վերլուծությունը կարող է նպաստել նաև վաղմիջնադարյան հայերենի բառապաշարի և քերականական կառուցվածքի վերաբերյալ գիտական պատկերացումների հարստացմանը։ Նյութը արժեքավոր է ոչ միայն հայոց լեզվի պատմության, այլև հայ մատենագրության, պատմագրության, աղբյուրագիտության և միջնադարյան մշակույթի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել հայագետների, լեզվաբանների, պատմաբանների, բանասերների, դասական հայերենի մասնագետների, ձեռագրագետների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Այս մեթոդական հրահանգների ժողովածուն նվիրված է գրադարաններում գաղափարախոսական աշխատանքի կազմակերպման, բովանդակության և իրականացման հիմնական սկզբունքներին։ Նյութում ներկայացվում են գրադարանային գործունեության այն ուղղությունները, որոնք նախատեսված են ընթերցողների հետ նպատակային աշխատանք իրականացնելու, հասարակական և մշակութային թեմաների վերաբերյալ տեղեկատվության տարածման և գրադարանի միջոցով կրթադաստիարակչական գործունեության կազմակերպման համար։ Մեթոդական մոտեցումները կարող են ներառել ընթերցողների սպասարկման տարբեր ձևերի, գրքային ցուցահանդեսների, թեմատիկ միջոցառումների, բանավոր և տեսողական քարոզչության, գրականության ընտրության ու ներկայացման, ինչպես նաև ընթերցանության խթանման մեթոդների նկարագրություններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գրադարանավարի դերին՝ որպես տեղեկատվական և մշակութային միջնորդի, որը կազմակերպում է ընթերցողի և գրքային ֆոնդի փոխհարաբերությունը և նպաստում գրականության նպատակային օգտագործմանը։ Աշխատությունը կարող է ներկայացնել գրադարանային միջոցառումների պլանավորման, կազմակերպման և արդյունավետության գնահատման սկզբունքներ՝ հաշվի առնելով ընթերցողների տարիքային, մասնագիտական և հետաքրքրությունների առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է նաև գրադարանային ֆոնդերի նպատակային օգտագործումը՝ թեմատիկ ցուցադրությունների, մատենագիտական ակնարկների, ընթերցողական կոնֆերանսների, քննարկումների և այլ միջոցառումների միջոցով։ Մեթոդական հանձնարարականների բնույթը ենթադրում է գործնական ուղղվածություն․ նյութը կարող է առաջարկել աշխատանքի կազմակերպման ձևեր, օրինակելի մոտեցումներ և միջոցառումների անցկացման վերաբերյալ խորհուրդներ, որոնք հնարավորություն են տալիս գրադարանների աշխատակիցներին համակարգված կերպով իրականացնել իրենց առջև դրված խնդիրները։ Ուսումնասիրությունը արժեքավոր է նաև գրադարանների՝ որպես տեղեկատվական, կրթական և մշակութային հաստատությունների գործառույթների պատմական զարգացման համատեքստում, քանի որ արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական և մշակութային առաջնահերթությունները։ Նյութը կարող է օգտակար լինել գրադարանավարների, մեթոդիստների, գրադարանային համակարգերի ղեկավարների, մշակութային հաստատությունների աշխատակիցների, գրադարանագիտության մասնագետների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Այս մատենագիտական ցանկը նվիրված է 1945-1975 թվականների ընթացքում հայ և լատիշ ժողովուրդների միջև ձևավորված գրական և մշակութային կապերի ուսումնասիրությանն ու մատենագիտական ներկայացմանը։ Այն համակարգում և ներկայացնում է տվյալ ժամանակաշրջանում հայ և լատիշ գրականությունների փոխադարձ առնչություններին, գրողների ու ստեղծագործությունների տարածմանը, թարգմանական գործունեությանը և գրական-մշակութային հաղորդակցությանը վերաբերող մատենագիտական նյութերը։ Ցանկը կարևոր աղբյուրագիտական նշանակություն ունի, քանի որ հնարավորություն է տալիս բացահայտել երկու ժողովուրդների գրական ժառանգությունների փոխճանաչման, թարգմանության և տարածման գործընթացները, ինչպես նաև հետևել դրանց զարգացման ժամանակագրական և թեմատիկ առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են ընդգրկվել հայ գրողների ստեղծագործությունների լատիշերեն թարգմանությունները, լատիշ հեղինակների երկերի հայերեն ներկայացումները, գրականագիտական և քննադատական հոդվածները, գրախոսությունները, ժողովածուները, պարբերական մամուլում հրապարակված նյութերը և հայ-լատիշ մշակութային կապերին վերաբերող այլ հրատարակություններ։ Առանձնահատուկ արժեք է ներկայացնում մատենագիտական նյութերի դասակարգումը, որը հետազոտողին հնարավորություն է տալիս արագորեն կողմնորոշվել ուսումնասիրվող շրջանի գրական փոխազդեցությունների հիմնական ուղղություններում և բացահայտել համապատասխան աղբյուրները։ Ժամանակաշրջանի ընդգրկումը թույլ է տալիս դիտարկել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ձևավորված մշակութային միջավայրում հայ և լատիշ գրական կապերի զարգացումը՝ ներառյալ թարգմանական փոխանակումները, գրական միջոցառումները, հեղինակների ստեղծագործական ժառանգության հանրահռչակումը և գրականագիտական ուսումնասիրությունները։ Ցանկը կարող է արժեքավոր լինել նաև հայ և լատիշ գրականությունների համեմատական ուսումնասիրության, թարգմանագիտության և միջմշակութային հաղորդակցության հետազոտության համար։ Մատենագիտական բնույթի շնորհիվ այն ոչ միայն ամփոփում է առկա գրականության վերաբերյալ տեղեկությունները, այլև ձևավորում է հետագա գիտական աշխատանքի համար անհրաժեշտ աղբյուրների որոնման և ընտրության հարմար հիմք։ Նյութը կարող է օգտակար լինել գրականագետների, մատենագետների, հայագետների, լատիշագիտության և բալթագիտության մասնագետների, թարգմանիչների, մշակույթի պատմաբանների, գրադարանագետների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է ավագ դպրոցականների ինքնակառավարման ունակությունների զարգացման մանկավարժական հիմնախնդրի ուսումնասիրությանը՝ կրթական գործընթացում սովորողի ինքնուրույնության, պատասխանատվության և նախաձեռնողականության ձևավորման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության շրջանակում ինքնակառավարումը դիտարկվում է որպես անձի կարևոր սոցիալ-հոգեբանական և մանկավարժական կարողություն, որը ներառում է սեփական վարքը, ժամանակը, հույզերը, գործունեությունը և նպատակները գիտակցաբար կազմակերպելու, որոշումներ կայացնելու, առաջադրանքներ պլանավորելու և դրանց իրականացման համար պատասխանատվություն ստանձնելու ունակություն։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ավագ դպրոցական տարիքի առանձնահատկություններին, քանի որ այդ փուլում դեռահասի ինքնագիտակցությունը, ինքնուրույնությունը և ապագայի վերաբերյալ պատկերացումները զգալիորեն զարգանում են, իսկ դպրոցական միջավայրը կարևոր դեր է ստանձնում նրա սոցիալական և անձնային հասունացման գործընթացում։ Քննարկվում են ինքնակառավարման ունակությունների հիմնական բաղադրիչները, դրանց ձևավորման մանկավարժական պայմանները և զարգացմանը նպաստող մեթոդներն ու միջոցները։ Կարևորվում է սովորողների ներգրավումը կրթական գործընթացի կազմակերպման, նպատակների սահմանման, որոշումների կայացման, խմբային աշխատանքի և դպրոցական կյանքին վերաբերող տարբեր նախաձեռնությունների մեջ, քանի որ գործնական մասնակցությունը նպաստում է պատասխանատվության և ինքնուրույնության ամրապնդմանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ուսուցչի և սովորողի փոխհարաբերությունների առանձնահատկություններին՝ ընդգծելով ուսուցչի ուղղորդող, խորհրդատու և աջակցող դերը ինքնակառավարման հմտությունների զարգացման գործում։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ինքնագնահատման, ինքնավերահսկման, նպատակադրման, ժամանակի արդյունավետ կառավարման և սեփական գործունեության արդյունքների վերլուծության կարողությունների ձևավորմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են ներկայացվել մանկավարժական տարբեր տեխնոլոգիաներ և կազմակերպչական ձևեր, որոնք հնարավորություն են տալիս ստեղծել սովորողի ակտիվության, ընտրության և նախաձեռնության համար նպաստավոր կրթական միջավայր։ Կարևորվում է նաև դպրոցական ինքնակառավարման համակարգերի դերը, քանի որ դրանց միջոցով աշակերտները կարող են ձեռք բերել սոցիալական փոխգործակցության, համագործակցության, առաջնորդության և ընդհանուր որոշումների կայացման փորձ։ Աշխատությունը նպատակ ունի բացահայտելու այն մանկավարժական պայմաններն ու արդյունավետ մոտեցումները, որոնց կիրառումը կարող է նպաստել ավագ դպրոցականների ինքնակառավարման ունակությունների նպատակային և հետևողական զարգացմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել մանկավարժների, հոգեբանների, դպրոցների ղեկավարների, կրթության կազմակերպիչների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է ոչ սպիտակուցային α-ամինաթթուների բարձր սելեկտիվությամբ և արագ ընթացքով ասիմետրիկ սինթեզի մեթոդների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը այնպիսի օրգանական միացությունների ստացման արդյունավետ եղանակների մշակումն է, որոնց կառուցվածքում առկա է քիրալային կենտրոն, և որոնց ստացման ընթացքում անհրաժեշտ է ապահովել տարածական կառուցվածքի բարձր ընտրողականություն։ Ոչ սպիտակուցային α-ամինաթթուները կարևոր նշանակություն ունեն ժամանակակից օրգանական և դեղագործական քիմիայի համար, քանի որ կարող են ծառայել որպես կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների, դեղանյութերի, պեպտիդային անալոգների և այլ բարդ օրգանական նյութերի սինթեզի միջանկյալ կամ կառուցվածքային բաղադրիչներ։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են ասիմետրիկ սինթեզի տեսական հիմքերը, քիրալության ձևավորման մեխանիզմները և ռեակցիայի ընտրողականության վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կատալիզատորների, քիրալային լիգանդների կամ օրգանական ռեագենտների ընտրությանը, ռեակցիոն պայմանների օպտիմալացմանը և նպատակային էնանտիոմերի բարձր ելքով ստացմանը։ «Բարձրսելեկտիվ» մոտեցումը ենթադրում է ոչ միայն նպատակային արտադրանքի բարձր քիմիական ելք, այլև տարածական իզոմերների միջև առավելագույն տարբերակվածություն, ինչը կարևոր է կենսաբանական ակտիվ նյութերի սինթեզում։ Աշխատության մեջ կարող են քննարկվել տարբեր ասիմետրիկ ռեակցիաների մեխանիզմները, ռեակցիայի արագության վրա ազդող գործոնները, սուբստրատների կառուցվածքային առանձնահատկությունները և սինթեզի պայմանների ազդեցությունը վերջնական արդյունքի վրա։ Կարևորվում է նաև սինթեզի արագության բարձրացման խնդիրը՝ առանց սելեկտիվության և արտադրանքի մաքրության էական կորստի, ինչը կարևոր պահանջ է ժամանակակից արդյունավետ օրգանական սինթեզի համար։ Ստացված միացությունների կառուցվածքի և օպտիկական մաքրության հաստատման նպատակով կարող են կիրառվել ժամանակակից սպեկտրոսկոպիական և քրոմատոգրաֆիական մեթոդներ։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են նպաստել նոր սինթետիկ ռազմավարությունների մշակմանը և ոչ սպիտակուցային ամինաթթուների ստացման տեխնոլոգիական գործընթացների կատարելագործմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել օրգանական և դեղագործական քիմիայի մասնագետների, քիմիկոս-հետազոտողների, կենսաօրգանական քիմիայի ոլորտի մասնագետների, ասպիրանտների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ընտրական համակարգի ձևավորման, զարգացման և կատարելագործման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ քաղաքական և իրավական գործընթացների փոխկապակցվածության տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են անկախ Հայաստանի ընտրական համակարգի ձևավորման հիմնական փուլերը, դրա ինստիտուցիոնալ զարգացումը, ընտրական օրենսդրության փոփոխությունները և ընտրությունների կազմակերպման ու անցկացման մեխանիզմների վերափոխումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ընտրական համակարգի նշանակությանը ժողովրդավարական կառավարման, քաղաքական իշխանության ձևավորման, քաղաքացիների քաղաքական մասնակցության և հանրային վստահության ապահովման գործում։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են ընտրական համակարգի հիմնական բաղադրիչները՝ ընտրական իրավունքի սկզբունքները, ընտրական գործընթացի կազմակերպումը, ընտրական մարմինների գործունեությունը, թեկնածուների և քաղաքական ուժերի մասնակցությունը, ընտրողների գրանցումն ու քվեարկության կազմակերպումը, ինչպես նաև ընտրությունների արդյունքների ամփոփման և բողոքարկման մեխանիզմները։ Քննարկվում են Հայաստանի ընտրական համակարգի զարգացման ընթացքում առաջացած հիմնական խնդիրները՝ ընտրական գործընթացների թափանցիկության և վերահսկելիության ապահովում, ընտրողների ազատ կամարտահայտության պաշտպանություն, վարչական ռեսուրսի հնարավոր չարաշահման կանխարգելում, քաղաքական մրցակցության հավասար պայմանների ստեղծում և ընտրական գործընթացների նկատմամբ հասարակական վստահության բարձրացում։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև ընտրական օրենսդրության և քաղաքական իրականության փոխհարաբերությանը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են իրավական փոփոխությունները և քաղաքական միջավայրը փոխադարձաբար ազդում ընտրական համակարգի զարգացման վրա։ Կարևորվում է ընտրական վարչարարության արդյունավետությունը, ընտրական հանձնաժողովների մասնագիտական կարողությունների զարգացումը, ընտրական վեճերի լուծման ընթացակարգերի կատարելագործումը և ընտրական գործընթացներում ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառման հնարավորությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ընտրական համակարգի լեգիտիմության և հանրային վստահության խնդրին, քանի որ ընտրությունների նկատմամբ վստահությունը ժողովրդավարական կառավարման կայունության կարևոր նախապայմաններից է։ Աշխատության շրջանակում կարող են ներկայացվել նաև ընտրական համակարգի կատարելագործման հնարավոր ուղղություններ՝ օրենսդրական կարգավորումների հստակեցում, ընտրական գործընթացների թափանցիկության բարձրացում, վերահսկողական մեխանիզմների ամրապնդում, քաղաքական մասնակցության ընդլայնում և ընտրողների իրազեկվածության բարձրացում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել քաղաքագետների, իրավաբանների, պետական կառավարման մասնագետների, ընտրական գործընթացների կազմակերպիչների, քաղաքական հետազոտողների, լրագրողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական քաղաքականության ձևավորման և իրականացման ուսումնասիրությանը անցումային փուլի պայմաններում՝ տնտեսական գործընթացները դիտարկելով նաև քաղաքական և ինստիտուցիոնալ փոխակերպումների համատեքստում։ Աշխատության շրջանակում վերլուծվում են կենտրոնացված տնտեսական համակարգից շուկայական հարաբերությունների անցման ընթացքում պետության առջև ծառացած հիմնական խնդիրները, տնտեսական քաղաքականության առաջնահերթությունների փոփոխությունը և նոր քաղաքական ու տնտեսական ինստիտուտների ձևավորման գործընթացը։ Քաղաքագիտական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տնտեսական քաղաքականությունը դիտարկել ոչ միայն որպես տնտեսական միջոցառումների ամբողջություն, այլև որպես իշխանության, պետական կառավարման, հասարակական շահերի և տարբեր սոցիալական խմբերի փոխազդեցության արդյունք։ Ուսումնասիրության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տնտեսական բարեփոխումների քաղաքական նախադրյալներին, պետական կառավարման համակարգի վերափոխմանը, սեփականաշնորհման գործընթացներին, շուկայական ինստիտուտների ձևավորմանը և տնտեսական որոշումների ընդունման վրա քաղաքական գործոնների ազդեցությանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև անցումային շրջանում սոցիալ-տնտեսական լարվածության, գործազրկության, աղքատության, եկամուտների անհավասարության և բնակչության սոցիալական պաշտպանության խնդիրներին՝ դիտարկելով դրանց ազդեցությունը հասարակական կայունության և պետական քաղաքականության նկատմամբ վստահության վրա։ Կարևորվում է տնտեսական քաղաքականության և քաղաքական կայունության փոխկապակցվածությունը, քանի որ տնտեսական բարեփոխումների հաջողությունը մեծապես կախված է կառավարման ինստիտուտների արդյունավետությունից, քաղաքական կամքից, հասարակական աջակցության մակարդակից և իրականացվող փոփոխությունների նկատմամբ վստահությունից։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել նաև Հայաստանի արտաքին տնտեսական հարաբերությունների վերափոխումը, միջազգային ֆինանսական և տնտեսական կառույցների հետ համագործակցությունը, արտաքին աջակցության նշանակությունը և գլոբալ տնտեսական միջավայրի ազդեցությունը երկրի ներքին քաղաքականության վրա։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում պետության տնտեսական դերակատարության փոփոխությանը՝ պետական սեփականության և ուղղակի կառավարման գերակշռող համակարգից դեպի կարգավորող և շուկայական մեխանիզմների վրա հիմնված քաղաքականություն։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու անցումային ժամանակաշրջանում տնտեսական քաղաքականության իրականացման հիմնական հակասությունները, ձեռքբերումներն ու սահմանափակումները և գնահատելու դրանց ազդեցությունը Հայաստանի պետականության ու հասարակության զարգացման վրա։ Նյութը կարող է օգտակար լինել քաղաքագետների, տնտեսագետների, պետական կառավարման մասնագետների, պատմաբանների, սոցիալական քաղաքականության հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է հանցագործության միջնորդավորված կատարման դեպքում քրեական պատասխանատվության տեսական և գործնական հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում քննության է առնվում այն իրավական իրավիճակը, երբ հանցագործության փաստացի կատարումը տեղի է ունենում այլ անձի օգտագործմամբ, որի վարքագիծը, հանգամանքները կամ իրավական կարգավիճակը կարող են էական նշանակություն ունենալ արարքի քրեաիրավական գնահատման համար։ Ուսումնասիրության հիմքում դրվում են հանցագործության սուբյեկտի, մեղքի, պատճառահետևանքային կապի, հանցակցությանը և հանցագործության կատարման եղանակներին վերաբերող քրեաիրավական դրույթները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միջնորդավորված կատարման և հանցակցության սահմանազատմանը, քանի որ երկու իրավիճակներում անձանց փաստացի դերակատարումը կարող է արտաքինից նման լինել, սակայն դրանց քրեաիրավական բնույթը և պատասխանատվության հիմքերը տարբեր են։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են նաև այն դեպքերը, երբ հանցագործության անմիջական կատարողը չի կարող ենթարկվել քրեական պատասխանատվության՝ օրինակ՝ տարիքային, անմեղսունակության կամ այլ իրավական հանգամանքների պատճառով, և այդ պայմաններում գնահատվում է մեկ այլ անձի կողմից նրա օգտագործմամբ հանցավոր արդյունքի հասնելու գործողությունը։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է հանցագործության միջնորդավորված կատարման ճիշտ որակավորման խնդիրը, քանի որ սխալ իրավական գնահատականը կարող է հանգեցնել ինչպես պատասխանատվության անհիմն ընդլայնման, այնպես էլ հանցավոր վարքագծի ոչ պատշաճ որակավորման։ Քննարկվում են մեղավորության անհատականացման, անձի կողմից օգտագործված այլ սուբյեկտի վարքագծի իրավական նշանակության, հանցավոր մտադրության և իրական գործողությունների փոխհարաբերության հարցերը։ Գործնական տեսանկյունից աշխատությունը կարող է անդրադառնալ իրավապահ և դատական պրակտիկայում հանդիպող բարդ իրավիճակներին, ապացուցման առանձնահատկություններին և այն չափանիշներին, որոնց միջոցով անհրաժեշտ է տարբերակել միջնորդավորված կատարումը հանցակցության այլ ձևերից։ Միաժամանակ դիտարկվում են քրեական օրենսդրության կիրառման հնարավոր խնդիրները, իրավական կարգավորման բացերն ու հակասությունները և դրանց հաղթահարման տեսական մոտեցումները։ Աշխատության նպատակներից է նպաստել միջնորդավորված կատարման դեպքերի քրեաիրավական գնահատման միասնական և հիմնավորված չափանիշների ձևավորմանը՝ ապահովելով պատասխանատվության անհատականացման, օրինականության և արդարության սկզբունքների պահպանումը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել քրեական իրավունքի և քրեական դատավարության մասնագետների, դատավորների, դատախազների, քննիչների, փաստաբանների, իրավաբան-հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությամբ սովորող ուսանողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է պահանջարկի էության, ձևավորման և զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը շուկայական հարաբերությունների համակարգում՝ Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության օրինակով։ Ուսումնասիրության շրջանակում պահանջարկը դիտարկվում է որպես շուկայական մեխանիզմի առանցքային բաղադրիչ, որը սերտորեն փոխկապակցված է սպառողների եկամուտների, ապրանքների և ծառայությունների գների, սպառողական նախասիրությունների, սպասումների, շուկայի ծավալի և այլ տնտեսական ու սոցիալական գործոնների հետ։ Աշխատության մեջ քննարկվում են պահանջարկի ձևավորման տեսական հիմքերը, դրա քանակական և որակական բնութագրերը, պահանջարկի փոփոխության պատճառները և շուկայական հավասարակշռության ձևավորման գործընթացում դրա նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պահանջարկի և առաջարկի փոխազդեցությանը, քանի որ դրանց հարաբերակցությունն էական դեր ունի շուկայական գների ձևավորման, արտադրության ծավալների որոշման և տնտեսական ռեսուրսների բաշխման գործում։ Հայաստանի Հանրապետության նյութերի հիման վրա ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պահանջարկի տեսական դրույթները կապել երկրի սոցիալ-տնտեսական իրականության հետ՝ հաշվի առնելով բնակչության եկամուտների մակարդակը, սպառման կառուցվածքը, գնային փոփոխությունները, տնտեսական աճի միտումները և շուկայական միջավայրի առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև տարբեր ապրանքների և ծառայությունների նկատմամբ պահանջարկի տարբերություններին, սպառողների վարքագծի փոփոխություններին և շուկայի վրա արտաքին ու ներքին տնտեսական գործոնների ազդեցությանը։ Կարևորվում է պահանջարկի ուսումնասիրության գործնական նշանակությունը ձեռնարկությունների համար, քանի որ սպառողական պահանջարկի ճիշտ գնահատումը հնարավորություն է տալիս առավել հիմնավորված որոշումներ ընդունել արտադրության, ապրանքային տեսականու, գնագոյացման, վաճառքի և շուկայավարման վերաբերյալ։ Միաժամանակ քննարկվում է պետության դերը պահանջարկի վրա ազդող մակրոտնտեսական պայմանների ձևավորման գործում՝ ներառյալ հարկաբյուջետային և դրամավարկային քաղաքականությունը, զբաղվածության և եկամուտների կարգավորումը, սոցիալական քաղաքականությունը և մրցակցային միջավայրի ապահովումը։ Աշխատությունը կարևորում է նաև պահանջարկի ուսումնասիրության ժամանակակից մեթոդների կիրառումը և շուկայական տեղեկատվության վերլուծությունը, քանի որ սպառողների վարքագծի փոփոխությունների ժամանակին բացահայտումը կարող է նպաստել ինչպես առանձին կազմակերպությունների արդյունավետության, այնպես էլ շուկայի ընդհանուր հավասարակշռության բարձրացմանը։ Հայաստանի պայմաններում պահանջարկի վերլուծությունը հատկապես կարևոր է տնտեսական քաղաքականության մշակման, տեղական արտադրության խթանման, ներմուծման և արտահանման գործընթացների գնահատման ու սպառողական շուկայի զարգացման ուղղությունների որոշման համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, շուկայի և մարքեթինգի մասնագետների, ձեռնարկատերերի, պետական կառավարման ոլորտի ներկայացուցիչների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ներդրումների արդյունավետության գնահատման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով ներդրումային գործունեության նշանակությունը տնտեսական աճի, արտադրության ընդլայնման, տեխնոլոգիական արդիականացման և երկրի մրցունակության բարձրացման գործընթացներում։ Ուսումնասիրության շրջանակում վերլուծվում են ներդրումների տնտեսական էությունը, դրանց տեսակները, ձևավորման և ֆինանսավորման աղբյուրները, ինչպես նաև ներդրումային ծրագրերի արդյունավետության գնահատման տեսական և գործնական մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն մեթոդներին ու չափորոշիչներին, որոնց միջոցով հնարավոր է գնահատել ներդրված միջոցների տնտեսական արդյունքը, վերադարձելիությունը, շահութաբերությունը, ծախսերի փոփոխությունը, արտադրության ծավալների աճը և ներդրումների ազդեցությունը ձեռնարկությունների գործունեության վրա։ Աշխատության մեջ կարևորվում է ներդրումային որոշումների ընդունման ընթացքում ժամանակային գործոնի, ռիսկերի և անորոշության հաշվառումը, քանի որ ներդրումային ծրագրերի արդյունքները սովորաբար դրսևորվում են երկարաժամկետ հատվածում և կարող են զգալիորեն կախված լինել շուկայական, ֆինանսական, տեխնոլոգիական ու մակրոտնտեսական պայմանների փոփոխություններից։ Հայաստանի պայմաններում ուսումնասիրվում են ներդրումների արդյունավետության գնահատման առանձնահատկությունները, ներդրումային միջավայրի ազդեցությունը ծրագրերի արդյունքների վրա, ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիության խնդիրները և ներդրումային գործունեության վերաբերյալ հավաստի ու համադրելի տեղեկատվության կարևորությունը։ ՀՀ-ում հանրային ներդրումային ծրագրերի համար ձևավորվել է նախնական և մանրամասն գնահատման մեխանիզմների համակարգ, որը նախատեսված է ծրագրերի ընտրության և առաջնահերթությունների սահմանման համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է Եվրոպական միության ինստիտուցիոնալ համակարգում Եվրոպական հանձնաժողովի իրավական դիրքի, լիազորությունների, գործառույթների և գործունեության իրավական հիմքերի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Աշխատության շրջանակում ներկայացվում են հանձնաժողովի ձևավորման և զարգացման առանձնահատկությունները, դրա տեղը Միության ինստիտուցիոնալ կառուցվածքում, ինչպես նաև Եվրոպական միության հիմնադիր պայմանագրերով սահմանված իրավասությունների շրջանակը։ Ուսումնասիրության առանցքում հանձնաժողովի բազմաբնույթ դերակատարությունն է, քանի որ այն միաժամանակ իրականացնում է գործադիր, վարչական, օրենսդրական նախաձեռնության և եվրոպական իրավունքի պահպանման վերահսկողության գործառույթներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում օրենսդրական գործընթացում հանձնաժողովի ունեցած դերին, մասնավորապես՝ օրենսդրական առաջարկների մշակմանը և ներկայացմանը, ինչպես նաև ընդունված իրավական ակտերի կատարման ապահովմանը։ Քննարկվում է նաև հանձնաժողովի՝ որպես Եվրոպական միության պայմանագրերի պահպանման երաշխավորի նշանակությունը, որի շրջանակում այն վերահսկում է անդամ պետությունների կողմից ԵՄ իրավական պարտավորությունների կատարումը և անհրաժեշտության դեպքում կարող է նախաձեռնել համապատասխան իրավական ընթացակարգեր։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են հանձնաժողովի իրավասությունների իրականացման հիմնարար սկզբունքները, այդ թվում՝ լիազորությունների վերապահման, սուբսիդիարության և համաչափության սկզբունքները, որոնք սահմանում են Միության և անդամ պետությունների իրավասությունների սահմանները։ Ուսումնասիրվում են նաև հանձնաժողովի կազմակերպական կառուցվածքը, նախագահի և հանձնակատարների իրավական կարգավիճակը, կոլեգիալ որոշումների կայացման առանձնահատկությունները և հանձնաժողովի վարչական ապարատի գործունեությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում Եվրոպական հանձնաժողովի և Եվրոպական խորհրդարանի, Եվրոպական միության խորհրդի, Եվրոպական միության դատարանի ու անդամ պետությունների միջև իրավական և գործառութային փոխհարաբերություններին, քանի որ այդ հարաբերությունների միջոցով է ապահովվում ԵՄ ինստիտուցիոնալ հավասարակշռությունը և լիազորությունների փոխադարձ վերահսկողությունը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև հանձնաժողովի մասնակցությանը Եվրոպական միության բյուջեի մշակման և իրականացման, ֆինանսական ծրագրերի կառավարման, միջազգային համաձայնագրերի բանակցման և Միության արտաքին հարաբերությունների իրականացման գործընթացներին։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հանձնաժողովի իրավական կարգավիճակի առանձնահատկությունները և հասկանալու դրա նշանակությունը Եվրոպական միության իրավակարգի արդյունավետ գործունեության, ընդհանուր շահերի պաշտպանության և միասնական քաղաքականությունների իրականացման գործում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, եվրոպական և միջազգային իրավունքի մասնագետների, քաղաքագետների, պետական կառավարման ոլորտի ներկայացուցիչների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։