Պատրաստի նյութեր

Գիտական աշխատությունը նվիրված է նոր սինթեզված պորֆիրինային միացությունների գենոտոքսիկ և մոդիֆիկացնող հատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ԴՆԹ-կոմետ մեթոդի կիրառմամբ, ընդգրկելով մոլեկուլային կենսաբանության, գենետիկայի, կենսաքիմիայի, թունաբանության և կենսաբժշկական հետազոտությունների կարևոր հիմնախնդիրները։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է պորֆիրինների ազդեցությամբ բջիջների գենետիկական նյութում հնարավոր փոփոխությունների, ԴՆԹ-ի վնասման և վերականգնման գործընթացների, ինչպես նաև տարբեր ֆիզիկական և քիմիական գործոնների նկատմամբ բջջային արձագանքի առանձնահատկությունների բացահայտման հետ։ Պորֆիրինները օրգանական մակրոցիկլային միացությունների խումբ են, որոնք առանձնանում են իրենց յուրահատուկ մոլեկուլային կառուցվածքով, էլեկտրոնային հատկություններով և կենսաբանական համակարգերի հետ փոխազդելու բազմազան հնարավորություններով։ Դրանց որոշ ներկայացուցիչներ կարևոր դեր են կատարում բնական կենսաբանական գործընթացներում, իսկ սինթետիկ պորֆիրիններն ու դրանց ածանցյալները հետաքրքրություն են ներկայացնում դեղագործության, ֆոտոդինամիկ թերապիայի, կենսաբժշկական ախտորոշման և նոր կենսաակտիվ նյութերի մշակման տեսանկյունից։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է պորֆիրինային միացությունների քիմիական կառուցվածքի և կենսաբանական ակտիվության փոխկապակցվածությունը, դրանց հնարավոր ազդեցությունը բջջային կենսագործունեության վրա և գենետիկական անվտանգության գնահատման մեթոդաբանական հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի գենոտոքսիկության ուսումնասիրությունը, որը հնարավորություն է տալիս գնահատելու տարբեր նյութերի ազդեցությամբ ԴՆԹ-ի կառուցվածքում առաջացող վնասումները և դրանց հնարավոր հետևանքները բջջային համակարգերի համար։ Հետազոտության առանցքային մեթոդներից է ԴՆԹ-կոմետ թեստը, որը հայտնի է նաև որպես առանձին բջիջների գելային էլեկտրոֆորեզի մեթոդ և լայնորեն կիրառվում է գենետիկական նյութի վնասվածքների հայտնաբերման ու քանակական գնահատման նպատակով։ Մեթոդի հիմքում ընկած է այն սկզբունքը, որ հատուկ մշակված բջիջների ԴՆԹ-ն էլեկտրական դաշտի ազդեցությամբ կարող է առաջացնել գիսաստղ հիշեցնող պատկեր, որի բնութագրերը կապված են գենետիկական նյութի վնասվածության աստիճանի հետ։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ԴՆԹ-ի շղթաների խզումները և որոշակի փորձարարական պայմաններում հայտնաբերվող այլ վնասվածքներ՝ գնահատելով բջիջների արձագանքը հետազոտվող միացությունների ազդեցությանը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նոր պորֆիրինների գենոտոքսիկ ազդեցության հնարավոր կախվածության ուսումնասիրությունը դրանց կոնցենտրացիայից, ազդեցության տևողությունից, մոլեկուլային կառուցվածքից և փորձարարական միջավայրի առանձնահատկություններից։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում պորֆիրինների մոդիֆիկացնող հատկությունները, որոնք կարող են դրսևորվել այլ գործոններով պայմանավորված գենետիկական վնասումների ուժեղացման կամ նվազեցման ձևով։ Այս համատեքստում կարևորվում է պորֆիրինային միացությունների հնարավոր պաշտպանական և վնասող ազդեցությունների համեմատական գնահատումը, ինչպես նաև դրանց կենսաբանական ակտիվության մեխանիզմների բացահայտումը։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է օքսիդատիվ սթրեսի, ազատ ռադիկալների առաջացման, ակտիվ թթվածնային միացությունների մասնակցությամբ ընթացող գործընթացների և ԴՆԹ-ի վնասման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Որոշ պորֆիրիններ, հատկապես լուսային գրգռման պայմաններում, կարող են մասնակցել ֆոտոքիմիական ռեակցիաների, որոնց արդյունքում առաջացող ակտիվ մասնիկները փոխազդում են բջջային բաղադրիչների հետ։ Միաժամանակ պորֆիրինային տարբեր կառուցվածքներ կարող են ունենալ կենսաբանական ազդեցության տարբեր ուղղվածություն, ուստի դրանց հատկությունների գնահատումը պահանջում է առանձին փորձարարական ուսումնասիրություններ։ Աշխատության շրջանակում կարևոր նշանակություն ունի բջջային կենսունակության, գենետիկական վնասվածքների և նյութերի կոնցենտրացիաների միջև փոխհարաբերության գնահատումը, քանի որ գենոտոքսիկության արդյունքների ճիշտ մեկնաբանման համար անհրաժեշտ է հաշվի առնել նաև ընդհանուր բջջաթունավոր ազդեցությունը։ Հետազոտության մեթոդաբանական առանձնահատկությունները կարող են ընդգրկել փորձարարական և վերահսկիչ խմբերի համեմատությունը, ԴՆԹ-ի վնասվածության ցուցանիշների քանակական գնահատումը, վիճակագրական վերլուծությունը և տարբեր պորֆիրինային միացությունների կենսաբանական ակտիվության համադրումը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև ԴՆԹ-ի վերականգնման մեխանիզմների ուսումնասիրությունը, քանի որ բջիջների գենետիկական կայունությունը կախված է ոչ միայն վնասող գործոնների ազդեցությունից, այլև առաջացած փոփոխությունները հայտնաբերելու և վերացնելու կենսաբանական համակարգերի կարողությունից։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նոր քիմիական միացությունների կենսաբանական անվտանգության գնահատման, դրանց կառուցվածք-ակտիվություն փոխհարաբերությունների բացահայտման և գենոտոքսիկության ուսումնասիրման ժամանակակից մեթոդների կիրառման անհրաժեշտությամբ։ Պորֆիրինների հնարավոր մոդիֆիկացնող ազդեցությունների ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել կենսաբանական ակտիվությամբ օժտված նոր նյութերի հետագա հետազոտություններին և դրանց կիրառման հնարավորությունների գիտական գնահատմանը։ Հատուկ նշանակություն ունի նման հետազոտությունների դերը դեղաբանական նյութերի նախնական անվտանգության ուսումնասիրության, հակաուռուցքային հետազոտությունների և ֆոտոդինամիկ ազդեցությամբ միացությունների կենսաբանական բնութագրման գործընթացներում։ Միաժամանակ ԴՆԹ-կոմետ մեթոդով ստացված տվյալները գենետիկական անվտանգության գնահատման բաղադրիչներից մեկն են և ամբողջական եզրակացության համար կարող են պահանջվել լրացուցիչ փորձարարական մեթոդներ։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գենետիկներին, մոլեկուլային կենսաբաններին, կենսաքիմիկոսներին, թունաբաններին, դեղագետներին, կենսաբժշկական հետազոտողներին, օրգանական քիմիայի մասնագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Այն ունի տեսական, փորձարարական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով նոր պորֆիրինային միացությունների գենոտոքսիկ և մոդիֆիկացնող հատկությունների, ԴՆԹ-ի վնասման մեխանիզմների և կենսաբանական համակարգերի վրա քիմիական նյութերի ազդեցության առավել խորքային ըմբռնմանը։

Ազգագրական, պատմաբժշկական և մշակութաբանական բնույթի աշխատությունը նվիրված է Անդրկովկասի որոշ բնակավայրերում ապրող հայերի ժողովրդական բժշկության ավանդույթների, բուժման եղանակների, առողջության և հիվանդությունների վերաբերյալ պատկերացումների, ինչպես նաև սերնդեսերունդ փոխանցված բուժական գիտելիքների ուսումնասիրությանը։ Հրատարակության հիմնական թեման հայ ժողովրդի ավանդական բժշկական մշակույթի առանձնահատկությունների բացահայտումն է՝ հաշվի առնելով տարբեր բնակավայրերի աշխարհագրական պայմանները, կենցաղային սովորույթները, հասարակական հարաբերությունները և տեղական մշակութային ավանդույթները։ Աշխատության շրջանակում հետաքրքրություն են ներկայացնում ժողովրդական բժշկության ձևավորման պատմական նախադրյալները, բուժական փորձի փոխանցման եղանակները, բնության և մարդու առողջության փոխհարաբերության վերաբերյալ պատկերացումները, ինչպես նաև ավանդական բուժման գործելակերպերի տեղը համայնքային կյանքում։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի ժողովրդական բժշկության մեջ օգտագործվող բուսական, կենդանական և հանքային ծագման նյութերի վերաբերյալ տեղեկությունները, դրանց պատրաստման ու կիրառման ավանդական ձևերը և տարբեր հիվանդությունների բուժման հետ կապված ժողովրդական պատկերացումները։ Նման նյութերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են մարդիկ պատմականորեն օգտագործել իրենց շրջապատող բնական միջավայրի հնարավորությունները և կուտակված փորձառությունը առողջական խնդիրներին արձագանքելու համար։ Կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել դեղաբույսերի ժողովրդական անվանումները, դրանց ճանաչման և հավաքման ավանդույթները, ինչպես նաև բուսական աշխարհի վերաբերյալ տեղական գիտելիքների արտացոլումը բուժական սովորույթներում։ Հետազոտության թեմատիկան ընդգրկում է նաև հիվանդությունների ծագման վերաբերյալ ժողովրդական բացատրությունները, առողջության պահպանման կենցաղային կանոնները, սննդակարգի և կենսակերպի հետ կապված պատկերացումները, ինչպես նաև հիվանդությունների կանխարգելման ավանդական սովորույթները։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում բուժման գործընթացում կիրառվող ծիսական գործողությունները, աղոթքները, հավատալիքները և խորհրդանշական արարողությունները, որոնք ժողովրդական բժշկության պատմության մեջ հաճախ գոյակցել են գործնական բուժական միջոցների հետ։ Այս երևույթների ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն բժշկության պատմության, այլև հայ ժողովրդի հոգևոր մշակույթի, աշխարհընկալման և կրոնական պատկերացումների հետազոտության տեսանկյունից։ Աշխատության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև ժողովրդական բուժողների, հեքիմների, մանկաբարձների և բուժական գիտելիքներ ունեցող համայնքային այլ անձանց գործունեության առանձնահատկությունները, նրանց հասարակական հեղինակությունը և բուժական փորձի փոխանցման մեխանիզմները։ Ավանդական բժշկության ուսումնասիրության մեջ կարևոր նշանակություն ունեն ընտանիքի և համայնքի դերը, տարեցների կուտակած փորձառությունը, կանանց մասնակցությունը կենցաղային բուժական սովորույթների պահպանմանը և բուժման վերաբերյալ գիտելիքների բանավոր փոխանցումը։ Անդրկովկասի տարբեր բնակավայրերում հայերի ժողովրդական բժշկության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համեմատելու տեղական ավանդույթները, բացահայտելու դրանց ընդհանրություններն ու տարբերությունները և գնահատելու աշխարհագրական ու մշակութային միջավայրի ազդեցությունը բուժական սովորույթների ձևավորման վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն լեռնային և հարթավայրային բնակավայրերի բնական պայմանները, տեղական բուսական աշխարհը, բնակչության զբաղմունքները և հարևան ժողովուրդների հետ մշակութային շփումները, որոնք կարող էին ազդել ժողովրդական բժշկության գործելակերպերի բազմազանության վրա։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև հայ ազգագրության, բանահյուսության և ժողովրդական հավատալիքների ուսումնասիրությանը, քանի որ հիվանդությունների, բուժման և առողջության վերաբերյալ պատկերացումները հաճախ արտահայտվել են ավանդազրույցներում, ասացվածքներում, ծիսական խոսքերում և կենցաղային սովորույթներում։ Պատմամշակութային տեսանկյունից կարևոր է ժողովրդական բժշկության նյութերի դիտարկումը որպես տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական կյանքի և աշխարհընկալման վկայություններ։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է տարբերակել պատմականորեն կիրառված բուժական եղանակների ազգագրական արժեքը դրանց բժշկական արդյունավետությունից, քանի որ ավանդական կիրառությունը ինքնին չի հաստատում որևէ միջոցի անվտանգությունն ու բուժական ազդեցությունը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է հայկական ավանդական բժշկության վերաբերյալ տեղեկությունների հավաքագրման, համակարգման և պահպանման կարևորությամբ։ Նման նյութերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու բժշկական գիտելիքների պատմական զարգացումը, ժողովրդական բուժական փորձի և գիտական բժշկության փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև տարբեր ժամանակաշրջաններում առողջության նկատմամբ հասարակական վերաբերմունքի փոփոխությունները։ Հրատարակությունը կարող է կարևոր սկզբնաղբյուրային նշանակություն ունենալ հատկապես այն սովորույթների և պատկերացումների ուսումնասիրման համար, որոնք ժամանակի ընթացքում փոփոխվել կամ դուրս են եկել առօրյա գործածությունից։ Այն կարող է օգտակար լինել ազգագրագետներին, պատմաբաններին, բժշկության պատմության հետազոտողներին, մշակութաբաններին, բանագետներին, հայագետներին, էթնոբուսաբաններին, ժողովրդական հավատալիքների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին, դասախոսներին և ուսանողներին։ Աշխատությունն ունի ազգագրական, պատմաբժշկական, մշակութաբանական և աղբյուրագիտական նշանակություն՝ նպաստելով Անդրկովկասի հայ բնակչության ավանդական բուժական գիտելիքների, առողջության վերաբերյալ ժողովրդական պատկերացումների, տեղական սովորույթների և հայկական մշակութային ժառանգության առանձնահատկությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Գիտական աշխատությունը նվիրված է Ղրղզստանի լեռնային պայմաններում աշխատող հանքագործների աշխատանքի հիգիենայի և ֆիզիոլոգիայի առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով բարձրադիր վայրերում իրականացվող հանքարդյունաբերական գործունեության ազդեցությունը մարդու օրգանիզմի, աշխատունակության, ֆիզիոլոգիական հարմարվողականության և մասնագիտական առողջության վրա։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է լեռնային միջավայրի բնական և արտադրական գործոնների համատեղ ազդեցության գնահատման, աշխատանքային ծանրաբեռնվածության ֆիզիոլոգիական հետևանքների բացահայտման և հանքագործների առողջության պահպանման գիտականորեն հիմնավորված միջոցառումների մշակման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է բարձրադիր շրջաններին բնորոշ մթնոլորտային ճնշման նվազման, թթվածնի մասնակի ճնշման փոփոխության, ջերմաստիճանային տատանումների, օդի խոնավության և կլիմայական այլ առանձնահատկությունների ազդեցությունը մարդու ֆունկցիոնալ վիճակի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի հանքարդյունաբերական աշխատանքներին բնորոշ ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունը, փոշու ազդեցությունը, արտադրական աղմուկը, թրթռումները, միկրոկլիմայական պայմանները և աշխատանքի կազմակերպման առանձնահատկությունները, որոնք բարձրադիր միջավայրում կարող են լրացուցիչ պահանջներ ներկայացնել օրգանիզմի հարմարվողական համակարգերին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է շնչառական և սրտանոթային համակարգերի գործունեության ուսումնասիրությունը, քանի որ բարձրության ավելացմանը զուգընթաց թթվածնի հասանելիության նվազումը կարող է ազդել շնչառության հաճախականության, թոքային օդափոխության, սրտի աշխատանքի և հյուսվածքների թթվածնային ապահովման վրա։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է նաև օրգանիզմի հարմարվողականության գործընթացների ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով բարձրադիր պայմաններում գտնվելու տևողությունը, ֆիզիկական պատրաստվածությունը, աշխատանքային ծանրաբեռնվածության աստիճանը և անհատական ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունները։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում արյան թթվածնափոխադրական գործառույթի, նյութափոխանակության, էներգետիկ ծախսերի, ջերմակարգավորման և նյարդամկանային համակարգի գործունեության փոփոխությունները լեռնային պայմաններում։ Հանքագործների աշխատանքի ֆիզիոլոգիական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու տարբեր արտադրական գործողությունների էներգատարությունը, մկանային աշխատանքի ինտենսիվությունը, հոգնածության զարգացման օրինաչափությունները և աշխատանքային հերթափոխի ընթացքում աշխատունակության փոփոխությունները։ Կարևոր նշանակություն ունեն նաև աշխատանքի և հանգստի ռեժիմների, հերթափոխերի տևողության, ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության բաշխման և վերականգնողական գործընթացների ուսումնասիրությունները, որոնք անմիջականորեն առնչվում են արտադրական անվտանգության և մասնագիտական առողջության պահպանման հիմնախնդիրներին։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է հանքավայրերի արտադրական միջավայրի հիգիենիկ գնահատումը՝ մասնավորապես օդում հանքային փոշու առկայության, վնասակար արտադրական գործոնների, օդափոխության արդյունավետության, լուսավորության և աշխատատեղերի սանիտարահիգիենիկ պայմանների տեսանկյունից։ Հատուկ ուշադրության են արժանի շնչառական համակարգի մասնագիտական հիվանդությունների կանխարգելման, փոշու ազդեցության նվազեցման և արտադրական միջավայրի վերահսկման հարցերը։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել հանքագործների առողջական վիճակի բժշկագիտական դիտարկումները, ֆիզիոլոգիական ցուցանիշների չափումները, աշխատանքային պայմանների համեմատական գնահատումները և տարբեր բարձրություններում աշխատող անձանց հարմարվողական հնարավորությունների ուսումնասիրությունը։ Ղրղզստանի լեռնային աշխարհագրական պայմանները առանձնահատուկ նշանակություն են հաղորդում նման հետազոտություններին, քանի որ տարածաշրջանի հանքարդյունաբերական գործունեության մի մասը իրականացվում է բարձրադիր և կլիմայական առումով բարդ միջավայրերում։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է բնական բարձրադիր գործոնների և արտադրական վնասակար ազդեցությունների փոխկապակցվածության բացահայտումը, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական գնահատելու մասնագիտական ռիսկերը և մշակելու աշխատանքային պայմանների բարելավման համապատասխան մոտեցումներ։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում նաև աշխատողների մասնագիտական ընտրության, նախնական և պարբերական բժշկական զննությունների, ֆիզիոլոգիական հարմարվողականության գնահատման և առողջական վիճակի շարունակական վերահսկման հարցերը։ Աշխատանքի հիգիենայի տեսանկյունից կարևորվում են արտադրական գործընթացների մեքենայացման, ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության նվազեցման, անհատական պաշտպանական միջոցների կիրառման և աշխատատեղերի կազմակերպման բարելավման հնարավորությունները։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է բարձրադիր պայմաններում մարդու օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական արձագանքների և մասնագիտական գործոնների համատեղ ազդեցության ուսումնասիրությամբ, ինչպես նաև աշխատանքի անվտանգության և առողջության պահպանման կանխարգելիչ միջոցառումների գիտական հիմքերի զարգացման անհրաժեշտությամբ։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են ոչ միայն հանքարդյունաբերության, այլև լեռնային շրջաններում իրականացվող շինարարական, երկրաբանական, տրանսպորտային և այլ ֆիզիկապես ծանր աշխատանքների կազմակերպման համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել աշխատանքի հիգիենայի, մասնագիտական բժշկության, մարդու ֆիզիոլոգիայի, հանրային առողջապահության, արդյունաբերական անվտանգության և հանքարդյունաբերության ոլորտներում մասնագիտացող գիտաշխատողների, բժիշկների, հիգիենիստների, ինժեներների, դասախոսների, ասպիրանտների և ուսանողների համար։ Այն ունի բժշկագիտական, ֆիզիոլոգիական, հիգիենիկ և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով բարձրադիր լեռնային պայմաններում հանքագործների աշխատանքի առանձնահատկությունների, օրգանիզմի հարմարվողական մեխանիզմների, մասնագիտական ռիսկերի և առողջության պահպանման միջոցառումների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Գիտական աշխատությունը նվիրված է տարբեր գրգռման պայմաններում լազերային ճառագայթման և օպտիկական բջիջներում պարունակվող մետաղների գոլորշիների ռեզոնանսային փոխազդեցության ֆիզիկական առանձնահատկությունների տեսական և փորձարարական ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով ատոմային ֆիզիկայի, լազերային սպեկտրոսկոպիայի, քվանտային օպտիկայի և ոչ գծային օպտիկական երևույթների կարևորագույն հիմնախնդիրները։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է մետաղների գոլորշիներում ատոմների էներգետիկ մակարդակների, լազերային դաշտի ազդեցությամբ առաջացող օպտիկական անցումների, ռեզոնանսային կլանման և ճառագայթման գործընթացների, ինչպես նաև տարբեր արտաքին պայմաններում ատոմային համակարգերի վարքագծի օրինաչափությունների բացահայտման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է լազերային ճառագայթման հաճախականության, ինտենսիվության, բևեռացման, սպեկտրային լայնության և գրգռման ռեժիմների ազդեցությունը մետաղների գոլորշիների օպտիկական արձագանքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի այն ֆիզիկական երևույթները, որոնք առաջանում են, երբ լազերային ճառագայթման հաճախականությունը համընկնում է կամ մոտենում է ատոմների թույլատրելի էներգետիկ անցումների հաճախականություններին։ Նման պայմաններում հնարավոր է դիտարկել ռեզոնանսային կլանման ուժեղացում, ատոմային մակարդակների բնակեցվածության փոփոխություններ, հարկադրական ճառագայթման գործընթացներ և օպտիկական միջավայրի հատկությունների էական փոփոխություններ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է օպտիկական բջիջներում մետաղների գոլորշիների ֆիզիկական վիճակի ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով ջերմաստիճանի, գոլորշու խտության, բջջի երկրաչափական չափերի, ճնշման և միջավայրի այլ պարամետրերի ազդեցությունը ռեզոնանսային փոխազդեցությունների վրա։ Օպտիկական բջիջները հնարավորություն են տալիս ստեղծելու վերահսկելի պայմաններ ատոմային համակարգերի հետազոտության համար՝ ապահովելով լազերային ճառագայթման և գոլորշային միջավայրի փոխազդեցության չափումների իրականացումը։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է նաև ատոմային սպեկտրային գծերի ձևավորման և լայնացման մեխանիզմների ուսումնասիրությունը, մասնավորապես՝ Դոպլերյան լայնացումը, բախումներով պայմանավորված փոփոխությունները, բնական լայնացումը և ուժեղ լազերային դաշտի ազդեցությամբ առաջացող հագեցման երևույթները։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում ռեզոնանսային ֆլուորեսցենցիան, օպտիկական մղումը, մակարդակների բնակեցվածության վերաբաշխումը և ատոմային համակարգերում կոհերենտության ձևավորման հնարավորությունները։ Լազերային գրգռման տարբեր պայմանների համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու շարունակական և իմպուլսային ճառագայթման ազդեցության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև թույլ և ուժեղ օպտիկական դաշտերում առաջացող ֆիզիկական գործընթացների տարբերությունները։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև ոչ գծային օպտիկական երևույթներին, որոնք կարող են դրսևորվել լազերային ճառագայթման բարձր ինտենսիվությունների դեպքում՝ պայմանավորելով միջավայրի կլանման, բեկման և ճառագայթման բնութագրերի փոփոխությունները։ Կարևոր նշանակություն ունեն հագեցած կլանման, ռեզոնանսային դիսպերսիայի, օպտիկական կոհերենտության և բազմամակարդակ ատոմային համակարգերում լազերային դաշտերի փոխազդեցության ուսումնասիրությունները։ Աշխատության տեսական հիմքում կարող են կիրառվել քվանտային մեխանիկայի, ատոմային սպեկտրոսկոպիայի և լույսի ու նյութի փոխազդեցության մաթեմատիկական նկարագրության մեթոդները, մասնավորապես՝ ատոմային վիճակների բնակեցվածության և կոհերենտության ժամանակային փոփոխությունները նկարագրող մոտեցումները։ Նման մեթոդները հնարավորություն են տալիս գնահատելու գրգռման և թուլացման գործընթացների արագությունները, ռեզոնանսային անցումների հավանականությունները, օպտիկական ազդանշանների ինտենսիվությունները և դրանց կախվածությունը փորձարարական պայմաններից։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի նաև արտաքին մագնիսական և էլեկտրական դաշտերի հնարավոր ազդեցությունները, որոնք կարող են փոփոխել ատոմային էներգետիկ մակարդակների կառուցվածքը և ազդել ռեզոնանսային սպեկտրների բնութագրերի վրա։ Հետազոտության փորձարարական նշանակությունը կապված է բարձր ճշգրտությամբ սպեկտրոսկոպիական չափումների, լազերային հաճախականության կարգավորման, օպտիկական ազդանշանների գրանցման և մետաղների գոլորշիներում տեղի ունեցող ֆիզիկական գործընթացների քանակական գնահատման հետ։ Մետաղների գոլորշիների և լազերային ճառագայթման ռեզոնանսային փոխազդեցությունների ուսումնասիրությունը կարևոր կիրառական հեռանկարներ ունի լազերային տեխնոլոգիաների, ատոմային հաճախականային ստանդարտների, բարձր զգայունությամբ մագնիսաչափերի, օպտիկական սենսորների և ճշգրիտ չափումների համակարգերի զարգացման համար։ Նման հետազոտությունները նպաստում են նաև ատոմային միջավայրերում լույսի տարածման և կառավարման մեխանիզմների առավել խորքային ըմբռնմանը, ինչը կարևոր է քվանտային տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և ժամանակակից ֆոտոնային համակարգերի համար։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է լազերային դաշտի և ատոմային միջավայրի փոխազդեցության հիմնարար օրինաչափությունների բացահայտմամբ, տարբեր գրգռման պայմաններում ռեզոնանսային երևույթների համեմատական վերլուծությամբ և օպտիկական համակարգերի ֆիզիկական բնութագրերի կառավարման հնարավորությունների ուսումնասիրությամբ։ Այն կարող է օգտակար լինել ատոմային և մոլեկուլային ֆիզիկայի, լազերային ֆիզիկայի, քվանտային օպտիկայի, սպեկտրոսկոպիայի, ֆոտոնիկայի և կիրառական օպտիկայի ոլորտներում մասնագիտացող գիտաշխատողների, ինժեներների, դասախոսների, ասպիրանտների և ուսանողների համար։ Աշխատությունն ունի տեսական, փորձարարական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով մետաղների գոլորշիներում ռեզոնանսային օպտիկական գործընթացների, լազերային գրգռման մեխանիզմների և լույսի ու նյութի փոխազդեցության ֆիզիկական առանձնահատկությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Պատմագիտական և եկեղեցագիտական բնույթի գիտական աշխատությունը նվիրված է 5-րդ դարի առաջին կեսից մինչև 6-րդ դարի կեսերն ընկած ժամանակահատվածում Հայոց և Բյուզանդական եկեղեցիների փոխհարաբերությունների պատմական, աստվածաբանական, դավանաբանական և քաղաքական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է վաղքրիստոնեական աշխարհում տեղի ունեցած կրոնական և գաղափարական գործընթացների, տիեզերական ժողովների որոշումների, քրիստոսաբանական վեճերի և դրանց ազդեցությամբ ձևավորված միջեկեղեցական հարաբերությունների բացահայտման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է Հայոց եկեղեցու ինքնուրույնության ամրապնդման գործընթացը, Կոստանդնուպոլսի եկեղեցական կենտրոնի հետ ունեցած կապերը, Բյուզանդական կայսրության կրոնական քաղաքականությունը և հայկական եկեղեցական ավանդույթի զարգացման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի 5-րդ դարի առաջին կեսի պատմական իրադարձությունները, երբ Հայաստանը գտնվում էր քաղաքական բարդ պայմաններում, իսկ քրիստոնեական եկեղեցին կարևոր դեր էր կատարում ազգային ինքնության, մշակութային շարունակականության և հոգևոր կյանքի կազմակերպման գործում։ Հայ գրերի ստեղծումը, Աստվածաշնչի հայերեն թարգմանությունը, ազգային մատենագրության զարգացումը և եկեղեցական կրթության տարածումը նպաստեցին հայկական աստվածաբանական մտքի ինքնուրույն զարգացմանը և եկեղեցական կառույցների գաղափարական ամրապնդմանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է 431 թվականի Եփեսոսի տիեզերական ժողովի որոշումների նշանակության ուսումնասիրությունը, մասնավորապես՝ նեստորականության շուրջ ծավալված աստվածաբանական վեճերի և դրանց նկատմամբ Հայոց եկեղեցու վերաբերմունքի պատմական համատեքստի բացահայտումը։ Առանձին նշանակություն ունի 451 թվականի Քաղկեդոնի տիեզերական ժողովը, որի ընդունած քրիստոսաբանական սահմանումները հետագայում կարևոր դեր խաղացին քրիստոնեական եկեղեցիների դավանաբանական հարաբերությունների ձևավորման գործում։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է Քաղկեդոնի ժողովի որոշումների նկատմամբ հայկական եկեղեցական միջավայրում ձևավորված վերաբերմունքի աստիճանական զարգացումը՝ հաշվի առնելով ժամանակաշրջանի քաղաքական իրադրությունը, հաղորդակցության սահմանափակումները և աստվածաբանական տարբեր ավանդույթների փոխազդեցությունը։ Հատուկ ուշադրության է արժանի այն հանգամանքը, որ Հայոց եկեղեցու և քաղկեդոնական եկեղեցիների միջև դավանաբանական տարաձայնությունների ձևավորումը երկարատև պատմական գործընթաց էր և չի կարող ամբողջությամբ բացատրվել մեկ ժողովով կամ առանձին քաղաքական իրադարձությամբ։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև Բյուզանդական կայսրության և Սասանյան Պարսկաստանի միջև Հայաստանի աշխարհաքաղաքական դիրքին, քանի որ երկու տերությունների մրցակցությունը զգալի ազդեցություն էր ունենում հայկական հասարակության, եկեղեցական կառավարման և արտաքին կրոնական հարաբերությունների վրա։ Հայոց եկեղեցու գործունեությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես կրոնական հաստատության պատմություն, այլև որպես ազգային ինքնության պահպանման, մշակութային արժեքների փոխանցման և հասարակական համախմբման կարևոր գործոն։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում բյուզանդական կայսրերի կրոնական քաղաքականության փոփոխությունները, եկեղեցական միասնության վերականգնման փորձերը և քրիստոսաբանական տարաձայնությունների հաղթահարման նպատակով մշակված աստվածաբանական բանաձևերը։ Այս համատեքստում կարևոր նշանակություն ունի 482 թվականի Զենոն կայսեր հրապարակած «Հենոտիկոնը», որը նպատակ ուներ մեղմելու քրիստոնեական աշխարհի դավանաբանական հակասությունները։ Աշխատության ժամանակագրական շրջանակում առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում նաև 506 թվականի Դվինի եկեղեցական ժողովը, որի պատմական նշանակությունը կապված է Հայոց եկեղեցու դավանաբանական դիրքորոշումների և տարածաշրջանային եկեղեցական հարաբերությունների զարգացման հետ։ Հետազոտության շրջանակում հնարավոր է դիտարկել հայկական, բյուզանդական, ասորական և այլ քրիստոնեական ավանդույթների փոխազդեցությունը, աստվածաբանական գաղափարների փոխանցման ուղիները և տարբեր եկեղեցական կենտրոնների միջև գոյություն ունեցող հաղորդակցությունը։ Կարևոր նշանակություն ունեն 6-րդ դարի առաջին կեսի եկեղեցաքաղաքական իրադարձությունները, հատկապես Հուստինիանոս Ա կայսեր օրոք իրականացվող կրոնական քաղաքականությունը, եկեղեցական միասնության հաստատման փորձերը և քրիստոսաբանական վեճերի շարունակական զարգացումը։ Այս գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես էին կայսերական իշխանության քաղաքական նպատակները, աստվածաբանական քննարկումները և տեղական եկեղեցական ավանդույթները փոխազդում միմյանց հետ։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է Հայոց եկեղեցու դավանաբանական ինքնության պատմական ձևավորման, հայ-բյուզանդական կրոնական կապերի զարգացման և վաղմիջնադարյան քրիստոնեական աշխարհի ներքին բազմազանության ուսումնասիրությամբ։ Առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում պատմական սկզբնաղբյուրների քննությունը, եկեղեցական ժողովների որոշումների համեմատական վերլուծությունը, աստվածաբանական եզրաբանության ուսումնասիրությունը և տարբեր պատմագրական ավանդույթներում ներկայացված իրադարձությունների մեկնաբանությունների համադրումը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու եկեղեցական տարաձայնությունների կրոնական, մշակութային և քաղաքական հիմքերը, ինչպես նաև Հայոց եկեղեցու ինքնուրույն զարգացման պատմական պայմանները։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբաններին, եկեղեցագետներին, աստվածաբաններին, բյուզանդագետներին, միջնադարագետներին, հայագետներին, կրոնագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին, ինչպես նաև վաղքրիստոնեական եկեղեցու պատմությամբ և հայ-բյուզանդական հարաբերություններով հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Աշխատությունն ունի պատմագիտական, աստվածաբանական, եկեղեցագիտական և աղբյուրագիտական նշանակություն՝ նպաստելով 5–6-րդ դարերի Հայոց և Բյուզանդական եկեղեցիների փոխհարաբերությունների, դավանաբանական տարաձայնությունների ձևավորման, եկեղեցական ինքնության զարգացման և վաղմիջնադարյան Հայաստանի կրոնաքաղաքական պատմության առավել խորքային ըմբռնմանը։

Գրականագիտական բնույթի աշխատությունը նվիրված է 20-րդ դարի ամերիկյան գրականության նշանավոր ներկայացուցիչ, գրող և բիթ սերնդի գրական շարժման առանցքային դեմքերից մեկի՝ Ջեկ Քերուաքի արձակ ստեղծագործության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով նրա գեղարվեստական աշխարհայացքի ձևավորումը, ստեղծագործական մեթոդի առանձնահատկությունները, վիպական կառուցվածքների նորարարական բնույթը, կերպարների հոգեբանական նկարագիրը և ամերիկյան ու համաշխարհային գրականության զարգացման մեջ ունեցած նշանակությունը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է հեղինակի արձակում ազատության, անհատական ինքնության, ճանապարհորդության, հոգևոր որոնումների, հասարակական պայմանականությունների հաղթահարման և մարդու գոյության իմաստի բացահայտման հիմնախնդիրների ուսումնասիրության հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է բիթ սերնդի գրական շարժման գաղափարական և մշակութային նախադրյալները, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ամերիկյան հասարակության փոփոխությունները, երիտասարդական հակամշակույթի ձևավորումը և այդ գործընթացների արտացոլումը գեղարվեստական գրականության մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի գրողի «Ճանապարհին», «Դհարմայի թափառականները», «Բիգ Սուր», «Ստորգետնյանները», «Դոկտոր Սաքս» և այլ ստեղծագործությունները, որոնց միջոցով բացահայտվում են նրա արձակին բնորոշ թեմատիկ, գաղափարական և ոճական առանձնահատկությունները։ Հեղինակի ստեղծագործական աշխարհում ճանապարհը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես աշխարհագրական տեղաշարժի տարածություն, այլև որպես անհատի ներքին ազատության, ինքնաճանաչման, հոգևոր վերափոխման և հասարակության ընդունված արժեքների վերագնահատման խորհրդանիշ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ճանապարհորդության մոտիվի գեղարվեստական մեկնաբանությունը, որը սերտորեն կապված է ամերիկյան մշակույթի, տարածության ընկալման, շարժման ազատության և անհատի ինքնուրույնության գաղափարների հետ։ Գրողի արձակում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն մարդկային հարաբերությունները, ընկերությունը, սերնդային ընդվզումը, քաղաքային և բնական միջավայրերի հակադրությունը, ինչպես նաև անհատի և հասարակության միջև առաջացող հոգեբանական ու արժեքային հակասությունները։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է կերպարների ներաշխարհի ուսումնասիրությունը՝ ուշադրություն դարձնելով նրանց հոգևոր անհանգստություններին, գոյաբանական հարցադրումներին, կյանքի նկատմամբ վերաբերմունքին և ինքնարտահայտման ձգտմանը։ Առանձին հետաքրքրություն է ներկայացնում ինքնակենսագրական տարրերի կիրառությունը, քանի որ հեղինակի ստեղծագործությունների զգալի մասը հիմնված է անձնական փորձառությունների, ճանապարհորդությունների, ընկերական հարաբերությունների և իրական իրադարձությունների գեղարվեստական վերամշակման վրա։ Գրականագիտական տեսանկյունից կարևոր տեղ է զբաղեցնում ինքնակենսագրական իրականության և գեղարվեստական երևակայության փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև պատմողական ինքնության ձևավորման առանձնահատկությունների բացահայտումը։ Հետազոտության առանցքային հարցերից է ինքնաբուխ արձակի ստեղծագործական սկզբունքը, որը բնութագրվում է խոսքի բնական ընթացքի, ռիթմականության, անմիջականության և ազատ շարադրանքի նկատմամբ առանձնահատուկ ուշադրությամբ։ Գրողի լեզվական և ոճական նորարարությունները սերտորեն առնչվում են ջազային երաժշտության ռիթմերին, իմպրովիզացիայի սկզբունքներին, խոսակցական լեզվի արտահայտչական հնարավորություններին և ավանդական պատմողական կառուցվածքներից հեռանալու ձգտմանը։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է նաև երաժշտության և գրականության փոխազդեցության հիմնախնդիրները, հատկապես բիբոփ ջազի ազդեցությունը պատմողական ռիթմի, նախադասությունների կառուցվածքի և գեղարվեստական խոսքի կազմակերպման վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն արևելյան փիլիսոփայական և կրոնական ուսմունքների, մասնավորապես՝ բուդդայական գաղափարների ազդեցությունը հեղինակի աշխարհայացքի և ստեղծագործությունների գաղափարական համակարգի վրա։ Հոգևոր ազատության, անցողիկության, ինքնաճանաչման և մարդու ու բնության ներդաշնակության վերաբերյալ պատկերացումները կարևոր դեր են կատարում նրա արձակի փիլիսոփայական շերտերի ձևավորման գործում։ Հետազոտության շրջանակում հնարավոր է դիտարկել նաև քրիստոնեական մշակութային ավանդույթների և բուդդայական մտածողության փոխհարաբերությունը, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը հերոսների հոգևոր որոնումների վրա։ Գրողի ստեղծագործության ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև ամերիկյան գրականության պատմության համատեքստում՝ հատկապես մոդեռնիզմի, հետպատերազմյան արձակի, հակամշակութային գրականության և հետագա գրական նորարարությունների հետ ունեցած առնչությունների տեսանկյունից։ Առանձին ուշադրության են արժանի ժամանակի և տարածության գեղարվեստական կազմակերպումը, պատմողական ձայնի առանձնահատկությունները, առաջին դեմքով շարադրանքի կիրառությունը, դրվագային կառուցվածքը և հիշողության դերը ստեղծագործությունների ամբողջականության ձևավորման մեջ։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է գրողի արձակի գաղափարական և գեղարվեստական համակարգի բացահայտմամբ, բիթ սերնդի գրականության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությամբ և 20-րդ դարի ամերիկյան մշակութային փոփոխությունների գրական արտացոլման վերլուծությամբ։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս առավել խորությամբ հասկանալու անհատի ազատության և հասարակական սահմանափակումների հակադրությունը, ճանապարհորդության փիլիսոփայական նշանակությունը և գրական ինքնարտահայտման նոր ձևերի առաջացման պատմական պայմանները։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետներին, ամերիկյան գրականության հետազոտողներին, համեմատական գրականագիտության մասնագետներին, մշակութաբաններին, գրական քննադատներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին, ինչպես նաև 20-րդ դարի համաշխարհային արձակի, բիթ սերնդի և ամերիկյան հակամշակույթի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Աշխատությունն ունի գրականագիտական, պատմամշակութային և տեսական նշանակություն՝ նպաստելով Ջեկ Քերուաքի ստեղծագործական մտածողության, արձակագրական նորարարությունների, փիլիսոփայական պատկերացումների և ժամանակակից գրականության զարգացման մեջ նրա ունեցած դերի առավել խորքային ըմբռնմանը։

Գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի պատմական Արագածոտն գավառի վաղմիջնադարյան նյութական մշակույթի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով տարածաշրջանի հնագիտական հուշարձանները, բնակավայրերի կառուցվածքը, ճարտարապետական ժառանգությունը, արհեստագործական արտադրությունը, կենցաղային առարկաները, թաղման սովորույթները և հասարակական կյանքի նյութական արտահայտությունները։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է վաղ միջնադարում Արագածոտնի պատմամշակութային զարգացման առանձնահատկությունների բացահայտման, հնագիտական գտածոների դասակարգման, դրանց ժամանակագրական պատկանելության որոշման և Հայաստանի ընդհանուր մշակութային գործընթացների համատեքստում տարածաշրջանի ունեցած նշանակության գնահատման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է հիմնականում 4–7-րդ դարերի պատմական և մշակութային իրողությունները, երբ Հայաստանում տեղի էին ունենում քաղաքական, կրոնական, հասարակական և տնտեսական կարևոր փոփոխություններ։ Քրիստոնեության տարածումը, եկեղեցական կազմակերպությունների զարգացումը, բնակավայրերի կառուցվածքային վերափոխումները և ճարտարապետական նոր ձևերի առաջացումը էական ազդեցություն են ունեցել այդ ժամանակաշրջանի նյութական մշակույթի ձևավորման վրա։ Արագածոտնի աշխարհագրական դիրքը, բնական պայմանները, լեռնային և նախալեռնային տարածքների առանձնահատկությունները, ինչպես նաև հաղորդակցության պատմական ուղիները նպաստել են բնակավայրերի զարգացմանը և տարածաշրջանի տնտեսական ու մշակութային կապերի ձևավորմանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է վաղմիջնադարյան բնակավայրերի ուսումնասիրությունը՝ ուշադրություն դարձնելով բնակելի կառույցների հատակագծային առանձնահատկություններին, շինարարական նյութերին, բնակավայրերի տեղաբաշխմանը և շրջակա բնական միջավայրի հետ դրանց փոխհարաբերություններին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն եկեղեցական ճարտարապետության հուշարձանները, որոնց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու վաղքրիստոնեական Հայաստանի շինարարական ավանդույթները, կրոնական պատկերացումների նյութական արտահայտությունները և ճարտարապետական ձևերի զարգացման օրինաչափությունները։ Այս համատեքստում հետաքրքրություն են ներկայացնում Արագածոտնի վաղմիջնադարյան եկեղեցիները, պաշտամունքային կառույցները, դրանց կառուցվածքային լուծումները, հարդարանքի տարրերը և քարարվեստի առանձնահատկությունները։ Աշխատության թեմատիկան առնչվում է նաև հնագիտական պեղումների ընթացքում հայտնաբերված խեցեղենի, մետաղյա իրերի, աշխատանքային գործիքների, զարդերի, կենցաղային պարագաների և արտադրական գործունեության հետ կապված նյութերի ուսումնասիրությանը։ Խեցեգործական արտադրանքի ձևաբանական, տեխնոլոգիական և զարդարական առանձնահատկությունների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու տարածաշրջանի արհեստագործական ավանդույթների, կենցաղային մշակույթի և տնտեսական հարաբերությունների մասին։ Մետաղագործական առարկաների, գյուղատնտեսական գործիքների և այլ նյութական գտածոների ուսումնասիրությունը կարևոր է բնակչության զբաղմունքների, արտադրական կարողությունների և առօրյա կյանքի վերակազմության տեսանկյունից։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում թաղման հուշարձանները, գերեզմանային կառույցները և դրանց հետ կապված նյութական վկայությունները, որոնք կարող են տեղեկություններ հաղորդել հասարակության կրոնական պատկերացումների, ծիսական սովորույթների և մշակութային փոփոխությունների վերաբերյալ։ Վաղմիջնադարյան նյութական մշակույթի ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում քրիստոնեական և ավելի վաղ շրջանի մշակութային ավանդույթների փոխհարաբերությունը, քանի որ նոր կրոնական համակարգի հաստատումը միշտ չէ, որ հանգեցրել է նախկին կենցաղային և արհեստագործական ձևերի ամբողջական վերացմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարևորվում է մշակութային շարունակականության և փոփոխության օրինաչափությունների բացահայտումը՝ հնագիտական նյութերի համեմատության և պատմական աղբյուրների տվյալների համադրման միջոցով։ Արագածոտնի վաղմիջնադարյան հուշարձանների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու նաև տարածաշրջանի կապերը Հայաստանի մյուս պատմական գավառների հետ, բացահայտելու ընդհանուր մշակութային հատկանիշներն ու տեղական առանձնահատկությունները։ Հատուկ նշանակություն ունեն նյութական մշակույթի ժամանակագրական դասակարգման, հուշարձանների թվագրման և տարբեր հնագիտական համալիրների փոխհարաբերությունների որոշման մեթոդաբանական հարցերը։ Այս նպատակով կարևոր են հնագիտական շերտագրության, գտածոների տիպաբանական համեմատության, ճարտարապետական վերլուծության և պատմական աղբյուրագիտության մեթոդները։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է վաղմիջնադարյան Հայաստանի տարածաշրջանային մշակույթի ուսումնասիրության, բնակավայրերի պատմական զարգացման վերակազմության և նյութական ժառանգության միջոցով հասարակական ու տնտեսական կյանքի առանձնահատկությունների բացահայտման անհրաժեշտությամբ։ Հետազոտությունը կարևոր է նաև Հայաստանի հնագիտական քարտեզագրման, պատմամշակութային հուշարձանների գիտական հաշվառման, պահպանության և հետագա ուսումնասիրությունների համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հնագետներին, պատմաբաններին, միջնադարագետներին, ճարտարապետության պատմաբաններին, մշակութաբաններին, ազգագրագետներին, թանգարանագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին, ինչպես նաև Հայաստանի վաղմիջնադարյան պատմությամբ ու մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Աշխատությունն ունի հնագիտական, պատմագիտական, մշակութաբանական և աղբյուրագիտական նշանակություն՝ նպաստելով Արագածոտնի վաղմիջնադարյան բնակավայրերի, ճարտարապետական հուշարձանների, արհեստագործական ավանդույթների և նյութական մշակույթի զարգացման առանձնահատկությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Գիտական աշխատությունը նվիրված է 17-րդ դարի հայ նշանավոր պատմագիր Առաքել Դավրիժեցու պատմագիտական և փիլիսոփայական հայացքների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով նրա պատմական մտածողության առանձնահատկությունները, պատմական իրադարձությունների մեկնաբանման սկզբունքները, հասարակության զարգացման վերաբերյալ պատկերացումները և հայ միջնադարյան պատմափիլիսոփայական մտքի զարգացման մեջ ունեցած նշանակությունը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է պատմության ընթացքի, մարդկային գործունեության, աստվածային նախախնամության, բարոյական պատասխանատվության և պատմական իրադարձությունների պատճառահետևանքային կապերի վերաբերյալ պատմագրի ըմբռնումների բացահայտման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է հայ ժողովրդի քաղաքական, հասարակական, կրոնական և մշակութային կյանքի վերաբերյալ նրա պատկերացումները, ինչպես նաև պատմական անցյալի գնահատման այն սկզբունքները, որոնց միջոցով հեղինակը մեկնաբանում է իր ժամանակաշրջանի բարդ և հակասական իրադարձությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի պատմագրի «Գիրք պատմութեանց» երկը, որը կարևոր սկզբնաղբյուր է 17-րդ դարի Հայաստանի և հարակից տարածաշրջանների պատմության ուսումնասիրության համար։ Այս ստեղծագործության մեջ արտացոլված են հայ ժողովրդի պատմական ճակատագրի, օտար տիրապետությունների, պատերազմների, բռնագաղթերի, հասարակական դժվարությունների, եկեղեցական կյանքի և մշակութային շարունակականության վերաբերյալ բազմաբնույթ տեղեկություններ ու մեկնաբանություններ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է պատմագրի աշխարհայացքի ձևավորման պատմական և գաղափարական նախադրյալների ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով նրա ապրած ժամանակաշրջանի քաղաքական իրադրությունը, հայկական հասարակության սոցիալական պայմանները և քրիստոնեական մտածողության ազդեցությունը պատմական իրականության ընկալման վրա։ Պատմափիլիսոփայական տեսանկյունից առանձնահատուկ նշանակություն ունեն պատմական իրադարձությունների պատճառների, մարդկային կամքի և աստվածային նախախնամության փոխհարաբերությունների, բարու և չարի հակադրության, արդարության և անարդարության վերաբերյալ արտահայտված պատկերացումները։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է այն հարցը, թե ինչպես է պատմագիրը համադրում պատմական փաստերի նկարագրությունը բարոյական գնահատականների և կրոնափիլիսոփայական մեկնաբանությունների հետ՝ պատմությանը հաղորդելով ոչ միայն փաստագրական, այլև գաղափարական և դաստիարակչական բովանդակություն։ Առանձին հետաքրքրություն է ներկայացնում ժողովրդի պատմական ճակատագրի ընկալումը, ազգային ինքնության պահպանման հիմնախնդիրը և պատմական հիշողության նշանակությունը հասարակության հոգևոր ու մշակութային շարունակականության ապահովման գործում։ Պատմագրի մտածողության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայրենիքի, եկեղեցու, հավատքի, կրթության և մշակույթի դերը ազգային գոյության պահպանման վերաբերյալ նրա պատկերացումներում։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև պատմական ժամանակի ընկալման, անցյալի և ներկայի փոխհարաբերության, պատմական փոփոխությունների օրինաչափությունների և հասարակական կյանքի բարոյական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում պատմական անհատների գործունեության գնահատման սկզբունքները, քաղաքական իշխանության և հասարակության փոխհարաբերությունները, պետական կառավարման բարոյական պատասխանատվությունը և պատմական իրադարձությունների ընթացքի վրա մարդկային որոշումների ազդեցությունը։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվող գաղափարական համակարգը կարելի է դիտարկել հայ միջնադարյան պատմագրության ավանդույթների համատեքստում՝ համեմատելով պատմական իրականության մեկնաբանման այն մոտեցումների հետ, որոնք բնորոշ են Մովսես Խորենացու, Եղիշեի, Ղազար Փարպեցու և այլ հայ պատմագիրների ստեղծագործություններին։ Նման համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու պատմագրական մտածողության շարունակականությունը, կրոնական և աշխարհիկ բացատրությունների փոխհարաբերությունը, ինչպես նաև պատմության իմաստավորման սկզբունքների զարգացումը տարբեր դարաշրջաններում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի պատմագրի լեզվի, պատմողական ոճի, պատմական տեղեկությունների ընտրության և ներկայացման եղանակների ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանք արտահայտում են ոչ միայն հեղինակի գրական ու պատմագիտական կարողությունները, այլև նրա գաղափարական դիրքորոշումները և պատմության վերաբերյալ ընդհանուր պատկերացումները։ Հետազոտության մեթոդաբանական շրջանակը կարող է ներառել պատմափիլիսոփայական, պատմահամեմատական, աղբյուրագիտական և տեքստաբանական վերլուծության մոտեցումներ, որոնց միջոցով հնարավոր է բացահայտել պատմական փաստի, հեղինակային մեկնաբանության և աշխարհայացքային համոզմունքների փոխազդեցությունը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է հայ պատմագրության մեջ պատմափիլիսոփայական գաղափարների զարգացման, պատմական մտածողության առանձնահատկությունների և միջնադարյան աշխարհայացքից նոր ժամանակների պատմագիտական ընկալումների անցման գործընթացների ուսումնասիրությամբ։ Այն կարևոր է նաև 17-րդ դարի հայ մտավոր կյանքի, հասարակական գիտակցության, ազգային ինքնության և պատմական հիշողության ձևավորման առանձնահատկությունների բացահայտման տեսանկյունից։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբաններին, փիլիսոփաներին, հայագետներին, միջնադարագետներին, աղբյուրագետներին, մշակութաբաններին, աստվածաբաններին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին, ինչպես նաև հայ պատմագրության և հայ փիլիսոփայական մտքի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Աշխատությունն ունի պատմագիտական, փիլիսոփայական, աղբյուրագիտական և պատմամշակութային նշանակություն՝ նպաստելով Առաքել Դավրիժեցու աշխարհայացքի, պատմական իրադարձությունների մեկնաբանման սկզբունքների, բարոյափիլիսոփայական պատկերացումների և հայ պատմափիլիսոփայական մտքի զարգացման մեջ նրա ունեցած դերի առավել խորքային ըմբռնմանը։

Գիտական աշխատությունը նվիրված է սենյակային ջերմաստիճանից բարձր Կյուրիի ջերմաստիճան ունեցող մոլեկուլային ֆերոմագնիսական միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով նատրիումով դոպավորված կոբալտի ֆտալոցիանինային համակարգին՝ CoPcNa₂,₈ բաղադրությամբ։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է մոլեկուլային մագնիսական նյութերի բյուրեղային և էլեկտրոնային կառուցվածքի, մագնիսական հատկությունների առաջացման մեխանիզմների, միջմոլեկուլային փոխազդեցությունների և նյութի կառուցվածքի ու ֆիզիկական բնութագրերի միջև գոյություն ունեցող փոխկապակցվածության բացահայտման հետ։ Մոլեկուլային ֆերոմագնիսական համակարգերը ժամանակակից նյութագիտության և պինդ մարմնի ֆիզիկայի կարևոր հետազոտական ուղղություններից են, քանի որ օրգանական և մետաղաօրգանական միացությունների հիման վրա հնարավոր է ուսումնասիրել մագնիսական կարգավորվածության ձևավորման առանձնահատկությունները և մշակել նոր ֆունկցիոնալ նյութեր։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է ֆտալոցիանինների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց կենտրոնական մետաղական իոնների էլեկտրոնային վիճակները, մոլեկուլների դասավորությունը պինդ վիճակում և ալկալիական մետաղներով դոպավորման արդյունքում առաջացող ֆիզիկաքիմիական փոփոխությունները։ Կոբալտի ֆտալոցիանինը մետաղաօրգանական միացություն է, որի կառուցվածքում կոբալտի ատոմը գտնվում է ֆտալոցիանինային մակրոցիկլային համակարգի կենտրոնում։ Նման կառուցվածքը հետաքրքրություն է ներկայացնում էլեկտրոնային վիճակների, լիցքի բաշխման և մագնիսական փոխազդեցությունների ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Նատրիումով դոպավորումը կարող է փոփոխել համակարգի էլեկտրոնային կառուցվածքը, լիցքակիրների կոնցենտրացիան, մոլեկուլների միջև փոխազդեցությունների բնույթը և բյուրեղային դասավորության առանձնահատկությունները՝ ազդեցություն ունենալով նյութի էլեկտրական և մագնիսական հատկությունների վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է դոպավորման աստիճանի և կառուցվածքային փոփոխությունների միջև կապի բացահայտումը, ինչպես նաև նատրիումի ատոմների տեղաբաշխման, մոլեկուլային փաթեթավորման և հնարավոր կառուցվածքային վերակազմավորումների ուսումնասիրությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի Կյուրիի ջերմաստիճանի ֆիզիկական բնույթի քննարկումը, քանի որ այն բնութագրում է ֆերոմագնիսական կարգավորվածության պահպանման ջերմաստիճանային սահմանը։ Սենյակային ջերմաստիճանից բարձր մագնիսական կարգավորվածություն ունեցող մոլեկուլային նյութերի ուսումնասիրությունը կարևոր է դրանց գործնական կիրառելիության տեսանկյունից, քանի որ նման համակարգերը կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել սովորական աշխատանքային ջերմաստիճաններում գործող մագնիսական և էլեկտրոնային սարքերի համար։ Կառուցվածքային հետազոտությունների շրջանակում կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել ռենտգենյան դիֆրակցիայի, սպեկտրոսկոպիական վերլուծության և նյութերի կառուցվածքային բնութագրման այլ մեթոդներ, որոնք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու բյուրեղային ցանցի պարամետրերը, մոլեկուլների տարածական դասավորությունը, միջատոմային հեռավորությունները և դոպավորման հետևանքով առաջացող փոփոխությունները։ Աշխատության թեմատիկան առնչվում է նաև մագնիսական չափումների արդյունքների և կառուցվածքային տվյալների համադրմանը, որի միջոցով հնարավոր է գնահատել մագնիսական փոխազդեցությունների բնույթը և դրանց կախվածությունը նյութի մոլեկուլային կազմակերպումից։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում կոբալտի իոնի և ֆտալոցիանինային օղակի էլեկտրոնային համակարգի փոխազդեցությունը, սպինային վիճակների առանձնահատկությունները, փոխանակային փոխազդեցությունների հնարավոր մեխանիզմները և լիցքի փոխանցման գործընթացների ազդեցությունը մագնիսական հատկությունների վրա։ Հետազոտության տեսական նշանակությունը պայմանավորված է մոլեկուլային համակարգերում ֆերոմագնիսական կարգավորվածության առաջացման և պահպանման ֆիզիկական հիմքերի ուսումնասիրությամբ, ինչպես նաև կառուցվածքային գործոնների դերի պարզաբանմամբ։ Այսպիսի նյութերում մագնիսական հատկությունների մեկնաբանությունը պահանջում է հաշվի առնել ինչպես առանձին մոլեկուլների էլեկտրոնային կառուցվածքը, այնպես էլ դրանց միջև գոյություն ունեցող փոխազդեցությունները, բյուրեղային միջավայրի ազդեցությունը և դոպավորման արդյունքում ձևավորվող լրացուցիչ էլեկտրոնային վիճակները։ Աշխատության կիրառական նշանակությունը կապված է մոլեկուլային էլեկտրոնիկայի, սպինտրոնիկայի, մագնիսական տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և նոր սերնդի ֆունկցիոնալ նյութերի զարգացման հեռանկարների հետ։ Մոլեկուլային ֆերոմագնիսների ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել այնպիսի նյութերի նախագծման գիտական հիմքերի ձևավորմանը, որոնց մագնիսական և էլեկտրոնային հատկությունները հնարավոր կլինի փոփոխել քիմիական բաղադրության, դոպավորման աստիճանի կամ կառուցվածքային կազմակերպման միջոցով։ Հետազոտության արդյունքների գիտական արժեքը պայմանավորված է նաև օրգանական և մետաղաօրգանական մագնիսական համակարգերի վերաբերյալ պատկերացումների ընդլայնման հնարավորությամբ, քանի որ նման նյութերը կառուցվածքով և փոխազդեցությունների բնույթով տարբերվում են ավանդական մետաղական ու անօրգանական ֆերոմագնիսներից։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել պինդ մարմնի ֆիզիկայի, մոլեկուլային մագնիսականության, բյուրեղագիտության, ֆիզիկական քիմիայի, նյութագիտության, նանոտեխնոլոգիաների և սպինտրոնիկայի ոլորտներում մասնագիտացող գիտաշխատողների, ինժեներների, դասախոսների, ասպիրանտների և ուսանողների համար։ Այն ունի տեսական, փորձարարական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով նատրիումով դոպավորված կոբալտի ֆտալոցիանինի կառուցվածքային առանձնահատկությունների, մոլեկուլային ֆերոմագնիսականության ֆիզիկական հիմքերի և սենյակային ջերմաստիճանից բարձր մագնիսական կարգավորվածություն ունեցող նյութերի հետազոտման գիտական մոտեցումների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Պատմագիտական և հնագիտական բնույթի աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի պատմական հուշարձանների լուսանկարչական փաստագրման գիտական նշանակության ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով լուսանկարիչ Գ. Կյուրքչյանցի ստեղծած լուսանկարչական ալբոմի հնագիտական և պատմամշակութային արժեքին։ Ուսումնասիրության հիմնական ուղղությունը կապված է լուսանկարչության՝ որպես պատմական սկզբնաղբյուրի և հնագիտական հետազոտության օժանդակ միջոցի կիրառման հնարավորությունների բացահայտման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է Հայաստանի ճարտարապետական հուշարձանների, հնագիտական վայրերի, պատմական կառույցների և մշակութային ժառանգության տեսողական վավերագրման նշանակությունը, ինչպես նաև լուսանկարչական նյութերի օգտագործումը պատմական անցյալի ուսումնասիրության և հուշարձանների պահպանության գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի լուսանկարների միջոցով հուշարձանների արտաքին տեսքի, կառուցվածքային առանձնահատկությունների, ճարտարապետական հորինվածքների, զարդաքանդակների, արձանագրությունների և շրջակա պատմական միջավայրի ուսումնասիրության հնարավորությունները։ Լուսանկարչական ալբոմները հնագիտության և արվեստի պատմության համար կարևոր աղբյուրներ են, քանի որ հնարավորություն են տալիս պահպանելու հուշարձանների որոշակի ժամանակաշրջանի վիճակի տեսողական վկայությունները և հետագայում համեմատելու դրանք վերականգնման, բնական քայքայման կամ մարդկային գործունեության հետևանքով առաջացած փոփոխությունների հետ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է լուսանկարչական պատկերների փաստագրական հավաստիության, դրանց տեղեկատվական բովանդակության և գիտական մեկնաբանության մեթոդների գնահատումը։ Հայաստանի պատմական հուշարձանների լուսանկարչական ուսումնասիրությունը առանձնահատուկ նշանակություն է ունեցել հնագիտության, պատմական աշխարհագրության և ճարտարապետության պատմության զարգացման ընթացքում, երբ լուսանկարչական տեխնոլոգիաների տարածումը նոր հնարավորություններ ստեղծեց մշակութային արժեքների համակարգված փաստագրման համար։ Աշխատության թեմատիկան առնչվում է նաև հայ միջնադարյան ճարտարապետության, եկեղեցական և վանական համալիրների, հնագույն բնակավայրերի, ամրաշինական կառույցների, խաչքարերի և վիմագիր արձանագրությունների ուսումնասիրման պատմությանը։ Լուսանկարչական նյութերի գիտական արժևորումը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու պատմական հուշարձանները ոչ միայն որպես գեղարվեստական կամ ճարտարապետական ստեղծագործություններ, այլև որպես հասարակական, կրոնական և մշակութային կյանքի վերաբերյալ տեղեկություններ պահպանող նյութական վկայություններ։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում լուսանկարչական պատկերների և գրավոր պատմական աղբյուրների համադրության հնարավորությունները, որոնց միջոցով կարելի է ճշգրտել հուշարձանների տեղադրությունը, կառուցման ժամանակաշրջանը, գործառնական նշանակությունը և պատմական զարգացման որոշ առանձնահատկություններ։ Հետազոտության շրջանակում կարևորվում է նաև լուսանկարչական ալբոմների դերը պատմամշակութային ժառանգության հանրահռչակման, գիտական տեղեկատվության տարածման և Հայաստանի հնագիտական հարստությունների նկատմամբ հասարակական հետաքրքրության ձևավորման գործում։ Նման հրատարակությունները կարևոր նշանակություն են ունեցել հատկապես այն ժամանակաշրջաններում, երբ պատմական հուշարձանների անմիջական ուսումնասիրությունը սահմանափակված էր ճանապարհային, տեխնիկական կամ կազմակերպչական դժվարություններով, իսկ լուսանկարչական պատկերները հնարավորություն էին տալիս հետազոտողներին ծանոթանալու հեռավոր վայրերում գտնվող մշակութային արժեքներին։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է հնագիտական լուսանկարչության պատմության, տեսողական սկզբնաղբյուրների քննադատության և Հայաստանի մշակութային ժառանգության փաստագրման վաղ շրջանի փորձի ուսումնասիրությամբ։ Լուսանկարչական ալբոմի հնագիտական արժեքի գնահատումը կարևոր է նաև պատմական պատկերների պահպանման, դրանց գիտական դասակարգման և ժամանակակից հետազոտական աշխատանքներում կիրառման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել հնագետներին, պատմաբաններին, արվեստաբաններին, ճարտարապետության պատմաբաններին, հայագետներին, թանգարանագետներին, լուսանկարչության պատմության մասնագետներին և մշակութային ժառանգության պահպանությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև Հայաստանի պատմական լուսանկարչության, հնագիտական ուսումնասիրությունների և հուշարձանների վավերագրման մեթոդների զարգացման պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Աշխատությունն ունի պատմագիտական, հնագիտական, աղբյուրագիտական և մշակութաբանական նշանակություն՝ նպաստելով լուսանկարչական ժառանգության գիտական արժեքի ճանաչմանը, պատմական պատկերների՝ որպես հետազոտական նյութի կիրառման հնարավորությունների բացահայտմանը և Հայաստանի նյութական մշակույթի ուսումնասիրության պատմության առավել ամբողջական ընկալմանը։

Լեզվաբանական և հայագիտական բնույթի գիտական աշխատությունը նվիրված է հայոց լեզվի բառապաշարում իրանական ծագում ունեցող փոխառությունների ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով դրանց պատմական ձևավորման, լեզվական յուրացման, հնչյունական փոփոխությունների, իմաստային զարգացման և հայերենի բառային համակարգում ունեցած նշանակության հիմնախնդիրները։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է հայերենի և իրանական լեզուների բազմադարյա փոխազդեցության բացահայտման, լեզվական շփումների պատմական նախադրյալների ուսումնասիրության և փոխառյալ բառերի ծագումնաբանական ու համեմատական վերլուծության հետ։ Հայերենի բառապաշարի ձևավորման և զարգացման ընթացքում իրանական լեզուները կարևոր ազդեցություն են ունեցել հատկապես հին և միջին պատմական ժամանակաշրջաններում, երբ հայկական և իրանական աշխարհների միջև գոյություն են ունեցել քաղաքական, տնտեսական, հասարակական և մշակութային սերտ հարաբերություններ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է հին պարսկերենից, միջին իրանական լեզուներից, մասնավորապես՝ պարթևերենից և միջին պարսկերենից, ինչպես նաև իրանական լեզվական այլ աղբյուրներից հայերեն անցած բառերի ուսումնասիրությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի փոխառությունների հնչյունական համապատասխանությունները, բառարմատների կառուցվածքը, ձևաբանական հարմարեցումները, բառերի իմաստային փոփոխությունները և դրանց գործածության առանձնահատկությունները հայերենի պատմական տարբեր փուլերում։ Իրանական փոխառությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայոց լեզվի բառապաշարի հարստացման պատմական ուղիները, օտարալեզու տարրերի յուրացման օրինաչափությունները և լեզվական փոխազդեցության արդյունքում առաջացած նոր բառային ու իմաստային հարաբերությունները։ Կարևոր նշանակություն ունի փոխառյալ բառերի դասակարգումն ըստ իմաստային խմբերի՝ պետական կառավարման, ռազմական գործի, հասարակական հարաբերությունների, իրավական համակարգի, կրոնական պատկերացումների, առևտրի, արհեստների, կենցաղի, բնության և մշակութային կյանքի ոլորտներում։ Հետազոտության շրջանակում կարևորվում է նաև իրանական ծագում ունեցող բառերի տարածվածությունը գրաբարում, միջին հայերենում, աշխարհաբարի տարբերակներում և հայերենի բարբառներում՝ հնարավորություն տալով հետևելու դրանց պատմական կենսունակությանը, գործածության փոփոխություններին և ժամանակակից լեզվում պահպանված ձևերին։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում հայերենում վաղ շրջանից ամրագրված այն փոխառությունները, որոնք ժամանակի ընթացքում ամբողջությամբ հարմարվել են լեզվի հնչյունական և քերականական համակարգին և ընկալվում են որպես հայերենի բառապաշարի բնական բաղադրիչներ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է փոխառությունների տարբերակումը հայերենի և իրանական լեզուների ընդհանուր հնդեվրոպական ժառանգությունից, քանի որ բառերի արտաքին նմանությունը միշտ չէ, որ վկայում է փոխառության մասին։ Այս տեսանկյունից առանձնահատուկ նշանակություն ունեն պատմահամեմատական լեզվաբանության մեթոդները, հնչյունական համապատասխանությունների ուսումնասիրությունը, բառերի հնագույն վկայությունների համադրությունը և դրանց տարածման պատմական պայմանների գնահատումը։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև հայերենի պատմական հնչյունաբանությանը, ստուգաբանությանը, բառագիտությանը, իմաստաբանությանը և լեզվական շփումների տեսությանը։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում հայ մատենագրական աղբյուրներում պահպանված իրանական ծագման բառերի վկայությունները, դրանց կիրառության համատեքստերը և տարբեր դարաշրջաններում ունեցած իմաստային առանձնահատկությունները։ Իրանական փոխառությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու հայերի և իրանական ժողովուրդների պատմական շփումների որոշ կողմերը, բացահայտելու մշակութային ազդեցությունների ուղղությունները և լեզվական տվյալների միջոցով լրացուցիչ պատկերացում կազմելու հին Հայաստանի հասարակական ու քաղաքական կյանքի մասին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն նաև փոխառությունների միջնորդավորված փոխանցման հնարավորությունները, երբ բառերը հայերեն են անցել ոչ անմիջապես սկզբնաղբյուր լեզվից, այլ լեզվական շփումների ավելի բարդ գործընթացների արդյունքում։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է հայերենի բառապաշարի պատմական շերտերի բացահայտման, իրանական լեզուների հետ ունեցած փոխառնչությունների համակարգման և լեզվական փոփոխությունների օրինաչափությունների ուսումնասիրության անհրաժեշտությամբ։

Գրականագիտական հետազոտությունը նվիրված է հայ նշանավոր արձակագիր և դրամատուրգ Զորայր Խալափյանի վիպական ստեղծագործության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով նրա գեղարվեստական մտածողության առանձնահատկությունները, ստեղծագործությունների գաղափարական և թեմատիկ ուղղվածությունը, կերպարների հոգեբանական կառուցվածքը, ինչպես նաև ժամանակակից հայ արձակի զարգացման գործում ունեցած գրական նշանակությունը։ Ուսումնասիրության հիմնական ուղղությունը կապված է հեղինակի վեպերի գեղարվեստական համակարգի, պատմողական կառուցվածքի, ժանրային առանձնահատկությունների և գրական նորարարությունների բացահայտման հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի մարդկային ճակատագրերի, անհատի և հասարակության փոխհարաբերությունների, բարոյական ընտրության, հոգևոր արժեքների, պատմական հիշողության և ազգային ինքնության հիմնախնդիրները, որոնք կարևոր տեղ են զբաղեցնում գրողի ստեղծագործական աշխարհում։ Հետազոտության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է «Որտե՞ղ էիր, մարդ աստծո», «Մեռնող հառնող», «Ջերմանց մխիթարություն», «Միջնաշեն», «Վասիլ Մեծ, հայ կայսր Բյուզանդիայի կամ Կճուճների թագավորը» և այլ վեպերի գրականագիտական քննության հնարավոր ուղղությունները։ Այս ստեղծագործությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հեղինակի աշխարհայացքի զարգացումը, իրականության գեղարվեստական ընկալման առանձնահատկությունները և տարբեր պատմական ժամանակաշրջանների նկատմամբ նրա ստեղծագործական վերաբերմունքը։ Կարևոր նշանակություն ունի գրողի արձակում մարդու ներաշխարհի, հոգեբանական ապրումների, բարոյական հակասությունների և հասարակական միջավայրի ազդեցության պատկերումը։ Նրա ստեղծագործություններում մարդկային հարաբերությունները հաճախ ներկայացվում են ներքին երկխոսությունների, հոգեբանական վերլուծությունների, հիշողությունների և կյանքի բարդ իրավիճակների միջոցով՝ հնարավորություն տալով խորությամբ ուսումնասիրելու անհատի հոգևոր աշխարհը և հասարակության հետ ունեցած կապերը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է վիպական կերպարների կառուցման արվեստի ուսումնասիրությունը, մասնավորապես՝ հերոսների անհատականության, մտածողության, վարքագծի և արժեքային համակարգի բացահայտումը։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում պատմական և ժամանակակից իրականության փոխհարաբերությունները, ազգային անցյալի գեղարվեստական վերաիմաստավորումը և պատմական իրադարձությունների միջոցով համամարդկային խնդիրների արտահայտումը։ Հեղինակի պատմավեպերի ուսումնասիրության շրջանակում կարևորվում են պատմական փաստի և գեղարվեստական երևակայության փոխազդեցությունը, պատմական կերպարների հոգեբանական մեկնաբանությունը, առասպելաբանական պատկերների կիրառությունը և պատմական ժամանակի գեղարվեստական վերակառուցման մեթոդները։ Գրականագիտական տեսանկյունից կարևոր են նաև հեղինակի ստեղծագործություններում ժամանակի և տարածության կազմակերպման սկզբունքները, սյուժետային կառուցվածքի առանձնահատկությունները, պատմողական տեսանկյունների փոփոխությունները և գեղարվեստական լեզվի արտահայտչական հնարավորությունները։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է խորհրդային և հետխորհրդային ժամանակաշրջանների հայ արձակի զարգացման գործընթացներին, գրական ավանդույթի և նորարարության փոխհարաբերություններին, ինչպես նաև անհատի ազատության, հասարակական պատասխանատվության և բարոյական արժեքների վերաբերյալ գեղարվեստական պատկերացումներին։ Առանձին նշանակություն ունեն գրողի ստեղծագործություններում հայրենիքի, ընտանիքի, մարդկային արժանապատվության, հիշողության, կորստի և հոգևոր վերածննդի գաղափարները, որոնք նպաստում են նրա վիպական աշխարհի բազմաշերտ ընկալմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում հնարավոր է դիտարկել նաև խորհրդանշական պատկերների, առասպելական մտածողության, բանահյուսական տարրերի և փիլիսոփայական ընդհանրացումների կիրառման առանձնահատկությունները։ Հեղինակի վիպագրության քննությունը կարևոր է նաև ժանրային զարգացման տեսանկյունից, քանի որ նրա ստեղծագործական ժառանգությունը ներառում է սոցիալ-հոգեբանական, պատմական և առասպելաբանական տարրերով հարստացած արձակ գործեր։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է գրողի վիպական արվեստի համակարգված ուսումնասիրման, գեղարվեստական մեթոդի առանձնահատկությունների բացահայտման և նրա ստեղծագործական ժառանգության տեղը հայ գրականության պատմության մեջ արժևորելու անհրաժեշտությամբ։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետներին, բանասերներին, հայ գրականության պատմաբաններին, մշակութաբաններին, գրական քննադատներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին, ինչպես նաև 20-րդ դարի երկրորդ կեսի և 21-րդ դարասկզբի հայ արձակի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Հետազոտությունն ունի գրականագիտական, պատմամշակութային և տեսական նշանակություն՝ նպաստելով Զորայր Խալափյանի ստեղծագործական մտածողության, վիպական կառուցվածքների, կերպարաստեղծման սկզբունքների և հայ արձակի զարգացման մեջ նրա ունեցած դերի առավել խորքային ըմբռնմանը։

Գիտական աշխատությունը նվիրված է զրոյաչափ քվանտային կառուցվածքների էլեկտրադինամիկական և օպտիկական հատկությունների տեսական ու կիրառական ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով նանոֆիզիկայի, քվանտային մեխանիկայի, պինդ մարմնի ֆիզիկայի և ժամանակակից օպտոէլեկտրոնիկայի կարևորագույն հիմնախնդիրները։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է նանոմետրական չափեր ունեցող համակարգերում լիցքակիրների վարքագծի, էլեկտրամագնիսական դաշտերի հետ դրանց փոխազդեցության, էներգետիկ վիճակների քվանտացման և լույսի կլանման ու ճառագայթման առանձնահատկությունների բացահայտման հետ։ Զրոյաչափ քվանտային կառուցվածքները, որոնց բնորոշ օրինակներից են քվանտային կետերը, առանձնանում են նրանով, որ լիցքակիրների շարժումը սահմանափակված է տարածական բոլոր երեք ուղղություններով, ինչի հետևանքով ձևավորվում է դիսկրետ էներգետիկ մակարդակներով բնութագրվող համակարգ։ Նման կառուցվածքներում քվանտային սահմանափակման ազդեցությունը էականորեն փոխում է նյութի էլեկտրոնային, օպտիկական և էլեկտրադինամիկական հատկությունները՝ հնարավորություն ստեղծելով կառավարելու դրանց բնութագրերը երկրաչափական չափերի, ձևի, նյութական բաղադրության և արտաքին ֆիզիկական ազդեցությունների փոփոխման միջոցով։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է քվանտային կառուցվածքների էներգետիկ սպեկտրների, ալիքային ֆունկցիաների, էլեկտրոնային վիճակների, օպտիկական անցումների և էլեկտրամագնիսական դաշտի նկատմամբ արձագանքի ուսումնասիրությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն արտաքին էլեկտրական և մագնիսական դաշտերի ազդեցությամբ առաջացող ֆիզիկական երևույթները, լիցքակիրների էներգետիկ մակարդակների փոփոխությունները, օպտիկական կլանման սպեկտրների առանձնահատկությունները և ճառագայթային անցումների հավանականությունների գնահատումը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է քվանտային սահմանափակման պայմաններում էլեկտրոնների և խոռոչների փոխազդեցության, էքսիտոնային վիճակների ձևավորման, կուլոնյան փոխազդեցությունների և համակարգի երկրաչափական պարամետրերի ազդեցության ուսումնասիրությունը։ Էլեկտրադինամիկական բնութագրերի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու էլեկտրամագնիսական ալիքների տարածման, կլանման, ցրման և տեղայնացման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև նանոկառուցվածքների դիէլեկտրական արձագանքը և հաճախականային կախվածությունները։ Օպտիկական հատկությունների ուսումնասիրության տեսանկյունից կարևոր են գծային և ոչ գծային օպտիկական երևույթները, միջմակարդակային անցումները, օպտիկական հաղորդականությունը, բևեռացման ազդեցությունը և լուսային ճառագայթման հետ քվանտային համակարգերի փոխազդեցության մեխանիզմները։ Աշխատության թեմատիկան առնչվում է նաև քվանտային կառուցվածքների ֆիզիկական և մաթեմատիկական մոդելավորմանը, Շրյոդինգերի հավասարման լուծման մեթոդներին, քվանտային վիճակների հաշվարկմանը և համակարգերի էլեկտրամագնիսական բնութագրերի քանակական գնահատմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի նյութերի չափային էֆեկտները, սահմանային պայմանների ազդեցությունը, պոտենցիալային փոսերի կառուցվածքը և քվանտային կետերի երկրաչափական առանձնահատկություններով պայմանավորված էներգետիկ ու օպտիկական փոփոխությունները։ Նման հետազոտությունները կարևոր նշանակություն ունեն ժամանակակից նանոտեխնոլոգիաների զարգացման համար, քանի որ զրոյաչափ քվանտային համակարգերի կառավարելի հատկությունները հնարավորություն են տալիս ստեղծելու բարձր արդյունավետությամբ օպտոէլեկտրոնային և ֆոտոնային սարքեր։ Քվանտային կետերի կիրառական հնարավորությունները ներառում են լուսարձակող դիոդների, կիսահաղորդչային լազերների, ֆոտոդետեկտորների, արևային էներգիայի փոխակերպման սարքերի, օպտիկական սենսորների և քվանտային տեղեկատվական տեխնոլոգիաների զարգացումը։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նանոմասշտաբային համակարգերում դասական էլեկտրադինամիկայի և քվանտային մեխանիկայի փոխկապակցվածության ուսումնասիրությամբ, ինչպես նաև նյութի էլեկտրոնային կառուցվածքի և օպտիկական արձագանքի միջև գոյություն ունեցող օրինաչափությունների բացահայտմամբ։ Աշխատության շրջանակում կիրառվող տեսական մոտեցումները և հաշվարկային մեթոդները կարող են նպաստել նոր նյութերի հատկությունների կանխատեսմանը, նանոկառուցվածքների պարամետրերի օպտիմալացմանը և որոշակի ֆունկցիոնալ բնութագրերով քվանտային համակարգերի նախագծմանը։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում նաև արտաքին ֆիզիկական պայմանների փոփոխության ազդեցությամբ քվանտային կառուցվածքների օպտիկական արձագանքի կառավարման հնարավորությունները, որոնք կարևոր են կարգավորվող օպտոէլեկտրոնային սարքերի և բարձր զգայունությամբ չափիչ համակարգերի մշակման համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տեսական և կիրառական ֆիզիկայի, նանոֆիզիկայի, քվանտային էլեկտրոնիկայի, պինդ մարմնի ֆիզիկայի, ֆոտոնիկայի, նյութագիտության և օպտոէլեկտրոնիկայի ոլորտներում մասնագիտացող գիտաշխատողների, ինժեներների, դասախոսների, ասպիրանտների և ուսանողների համար։ Այն ունի տեսական, մեթոդաբանական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով զրոյաչափ քվանտային կառուցվածքների էլեկտրադինամիկական ու օպտիկական հատկությունների, քվանտային սահմանափակման երևույթների և նանոմասշտաբային համակարգերում լույսի ու նյութի փոխազդեցության ֆիզիկական օրինաչափությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության արտաքին քաղաքականության կառուցվածքային և կոնստրուկտիվիստական չափումների զարգացման ու փոխակերպման ուսումնասիրությանը՝ 2008–2020 թվականների հայ-ռուսական հարաբերությունների օրինակով։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է միջազգային հարաբերությունների տեսական մոտեցումների կիրառմամբ Հայաստանի արտաքին քաղաքականության ձևավորման, ռազմավարական առաջնահերթությունների փոփոխության, արտաքին քաղաքական որոշումների կայացման և տարածաշրջանային ու միջազգային գործընթացների ազդեցության վերլուծության հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է միջազգային համակարգի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, պետությունների միջև ուժային հարաբերակցությունը, անվտանգության ապահովման մեխանիզմները, ազգային շահերի ձևավորման գործընթացները, ինչպես նաև ինքնության, պատմական հիշողության, քաղաքական գաղափարների և փոխադարձ ընկալումների դերը միջպետական հարաբերություններում։ Կառուցվածքային մոտեցման տեսանկյունից առանձնահատուկ նշանակություն ունեն Հայաստանի աշխարհաքաղաքական դիրքը, տարածաշրջանային անվտանգության միջավայրը, Ռուսաստանի հետ ռազմաքաղաքական համագործակցությունը, տնտեսական փոխկախվածությունը և միջազգային կազմակերպությունների շրջանակներում իրականացվող փոխգործակցությունը։ Կոնստրուկտիվիստական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են պատմական կապերը, քաղաքական ինքնության պատկերացումները, դիվանագիտական խոսույթը, հասարակական ընկալումները և պետությունների միջև ձևավորված նորմերն ու սպասումները ներգործում արտաքին քաղաքականության նպատակների և գործնական որոշումների վրա։ Հետազոտության ժամանակագրական ընդգրկումը ներառում է Հայաստանի ներքաղաքական և արտաքին քաղաքական զարգացման կարևոր փուլեր, որոնց ընթացքում հայ-ռուսական հարաբերությունները ենթարկվել են ինչպես շարունակականության, այնպես էլ որոշակի փոփոխությունների ազդեցությանը։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի 2008 թվականի տարածաշրջանային իրադարձությունների հետևանքները, Հարավային Կովկասում անվտանգության միջավայրի փոփոխությունները, Հայաստանի և Ռուսաստանի ռազմավարական գործընկերության ինստիտուցիոնալ հիմքերը, ինչպես նաև երկկողմ հարաբերությունների զարգացումը քաղաքական, ռազմական, տնտեսական և դիվանագիտական ոլորտներում։ Աշխատության թեմատիկան առնչվում է Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության շրջանակներում Հայաստանի մասնակցությանը, ռուսական ռազմական ներկայության նշանակությանը, էներգետիկ և տնտեսական համագործակցությանը, ինչպես նաև տարածաշրջանային անվտանգության վերաբերյալ երկու պետությունների շահերի համընկնումներին և տարբերություններին։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում Հայաստանի արտաքին քաղաքականության բազմակողմանիության, եվրոպական կառույցների հետ համագործակցության և եվրասիական ինտեգրման գործընթացների փոխհարաբերությունները։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ նշանակություն ունի 2013 թվականին Հայաստանի՝ Եվրասիական տնտեսական միությանը միանալու ուղղությամբ կայացրած քաղաքական որոշումը և 2015 թվականին այդ կառույցին անդամակցության ազդեցությունը երկրի արտաքին տնտեսական ու քաղաքական հարաբերությունների վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր է նաև 2018 թվականի Հայաստանում տեղի ունեցած քաղաքական փոփոխությունների ազդեցության ուսումնասիրությունը հայ-ռուսական հարաբերությունների քաղաքական խոսույթի, փոխադարձ վստահության, դիվանագիտական հաղորդակցության և արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունների տեսանկյունից։ Առանձին նշանակություն ունեն Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման գործընթացը, Ռուսաստանի միջնորդական դերակատարությունը, 2016 թվականի ապրիլյան ռազմական բախումները և 2020 թվականի պատերազմը, որոնք էական ազդեցություն են ունեցել Հայաստանի անվտանգության միջավայրի և արտաքին քաղաքականության վերաբերյալ քննարկումների վրա։ Աշխատության տեսական հիմքում կարևոր տեղ են զբաղեցնում միջազգային հարաբերությունների կառուցվածքային ռեալիզմի և սոցիալական կոնստրուկտիվիզմի գաղափարները, որոնց համադրությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու արտաքին քաղաքական վարքագիծը ոչ միայն նյութական ռեսուրսների, ռազմական կարողությունների և աշխարհաքաղաքական սահմանափակումների, այլև գաղափարական պատկերացումների, ինքնության և միջպետական հարաբերություններում ձևավորված սոցիալական նորմերի տեսանկյունից։ Հետազոտության մեթոդաբանական նշանակությունը պայմանավորված է միջազգային հարաբերությունների տարբեր տեսությունների համեմատական կիրառմամբ, քաղաքական գործընթացների պատմական վերլուծությամբ և արտաքին քաղաքական որոշումների վրա ազդող կառուցվածքային ու գաղափարական գործոնների փոխկապակցվածության բացահայտմամբ։ Աշխատության թեմատիկան հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու փոքր պետությունների արտաքին քաղաքականության առանձնահատկություններին, անվտանգության ապահովման ռազմավարություններին, մեծ տերությունների հետ հարաբերությունների կառուցման մեխանիզմներին և միջազգային համակարգում սահմանափակ ռեսուրսներ ունեցող պետությունների քաղաքական ինքնուրույնության հիմնախնդիրներին։ Հայ-ռուսական հարաբերությունների ուսումնասիրությունը դիտարկվում է նաև Հայաստանի պետականության զարգացման, ազգային անվտանգության համակարգի ձևավորման և արտաքին քաղաքական ինքնության փոփոխության համատեքստում։ Գիտական աշխատությունը կարող է օգտակար լինել քաղաքագետներին, միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, դիվանագետներին, պատմաբաններին, տարածաշրջանային անվտանգության հետազոտողներին, պետական կառավարման ոլորտի մասնագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին, ինչպես նաև Հայաստանի արտաքին քաղաքականության և Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքական գործընթացների ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Այն ունի տեսական, պատմաքաղաքական և վերլուծական նշանակություն՝ նպաստելով 2008–2020 թվականներին Հայաստանի արտաքին քաղաքականության զարգացման, հայ-ռուսական հարաբերությունների կառուցվածքային հիմքերի, քաղաքական ինքնության և միջազգային հարաբերությունների գաղափարական գործոնների փոխազդեցության առավել խորքային ընկալմանը։