Պատրաստի նյութեր

Գիտատեխնիկական և ինժեներական բնույթի աշխատությունը նվիրված է բարձր հաճախությամբ աշխատող տիրիստորային կերպափոխիչների համար նախատեսված կոմուտացնող կոնդենսատորների մշակման, կառուցվածքային կատարելագործման, էլեկտրական բնութագրերի հետազոտման և շահագործման արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրներին։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է ուժային էլեկտրոնիկայի համակարգերում կոնդենսատորների գործառնական նշանակության, դրանց աշխատանքային ռեժիմների, էլեկտրական ու ջերմային ծանրաբեռնվածությունների և բարձր հաճախականությունների պայմաններում առաջացող տեխնիկական սահմանափակումների ուսումնասիրության հետ։ Տիրիստորային կերպափոխիչները լայնորեն կիրառվում են էլեկտրական էներգիայի փոխակերպման, լարման և հոսանքի կարգավորման, արդյունաբերական էլեկտրաշարժաբերների կառավարման, էլեկտրատեխնոլոգիական սարքավորումների և էներգետիկական տարբեր համակարգերի աշխատանքում։ Նման սարքավորումներում կոմուտացման գործընթացը կարևոր նշանակություն ունի կիսահաղորդչային տարրերի աշխատանքային վիճակների փոփոխման, հոսանքի փոխանցման և էլեկտրական շղթաների կայուն գործունեության ապահովման համար։ Կոմուտացնող կոնդենսատորը կարող է մասնակցել էներգիայի կուտակման և փոխանցման գործընթացներին՝ նպաստելով տիրիստորների անջատման համար անհրաժեշտ էլեկտրական պայմանների ձևավորմանը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է կոնդենսատորների էլեկտրական և կառուցվածքային պարամետրերի ընտրության սկզբունքները, ունակության, աշխատանքային լարման, թույլատրելի հոսանքի, դիէլեկտրական կորուստների և ջերմային կայունության փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի բարձր հաճախականությամբ կոմուտացման ընթացքում կոնդենսատորների վրա ազդող իմպուլսային հոսանքները, լարման արագ փոփոխությունները և կրկնվող լիցքավորման ու լիցքաթափման գործընթացները։ Այս երևույթների ուսումնասիրությունը կարևոր է կոնդենսատորի կառուցվածքային լուծումների հիմնավորման, աշխատանքային հուսալիության գնահատման և շահագործման ընթացքում հնարավոր խափանումների կանխարգելման տեսանկյունից։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է դիէլեկտրական նյութերի հատկությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանց էլեկտրական ամրությունը, դիէլեկտրական թափանցելիությունը, կորուստների գործակիցը և ջերմաստիճանային կայունությունը էական ազդեցություն ունեն կոնդենսատորի աշխատանքային բնութագրերի վրա։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում կոնդենսատորների կառուցվածքում օգտագործվող էլեկտրոդային նյութերը, մեկուսացման համակարգերը, հաղորդիչ միացումները և դրանց երկրաչափական կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Բարձր հաճախականությամբ աշխատող էլեկտրական շղթաներում կարևոր նշանակություն ունեն նաև կոնդենսատորի համարժեք հաջորդական դիմադրությունը և մակաբույծ ինդուկտիվությունը, որոնք կարող են ազդել էներգետիկական կորուստների, լարման անցումային գործընթացների և ամբողջ կերպափոխիչի աշխատանքի արդյունավետության վրա։ Աշխատության շրջանակում կարող են դիտարկվել կոնդենսատորի կառուցվածքային պարամետրերի օպտիմալացման այնպիսի մոտեցումներ, որոնք ուղղված են մակաբույծ տարրերի ազդեցության նվազեցմանը, ջերմային ռեժիմների բարելավմանը և սարքի չափերի ու զանգվածի արդյունավետ ընտրությանը։ Հատուկ նշանակություն ունի կոնդենսատորի ջերմային վիճակի ուսումնասիրությունը, քանի որ բարձր հաճախականությամբ կրկնվող էլեկտրական գործընթացները կարող են առաջացնել էներգետիկական կորուստներ և հանգեցնել կառուցվածքային տարրերի տաքացման։ Ջերմային ծանրաբեռնվածության գնահատումը հնարավորություն է տալիս որոշելու աշխատանքային թույլատրելի ռեժիմները, ընտրելու համապատասխան նյութեր և հիմնավորելու ջերմահեռացման անհրաժեշտ միջոցները։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև կոնդենսատորի էլեկտրական ամրության, մեկուսացման հուսալիության, երկարաժամկետ կայունության և շահագործման ռեսուրսի գնահատման հարցերին։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում անցումային գործընթացների ընթացքում առաջացող գերլարումները, հոսանքի տատանումները և ռեզոնանսային երևույթները, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ ինչպես կոմուտացնող կոնդենսատորի, այնպես էլ տիրիստորային կերպափոխիչի մյուս բաղադրիչների աշխատանքի վրա։ Այս համատեքստում կարևոր է կոնդենսատորի պարամետրերի համաձայնեցումը կերպափոխիչի էլեկտրական սխեմայի, կիսահաղորդչային տարրերի բնութագրերի և նախատեսված աշխատանքային հաճախականության հետ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է կոմուտացման գործընթացների մաթեմատիկական նկարագրությունը, էլեկտրական շղթաների հաշվարկային մոդելների մշակումը և կոնդենսատորի ազդեցության գնահատումը կերպափոխիչի դինամիկական բնութագրերի վրա։ Նման ուսումնասիրությունները կարող են ներառել լարման և հոսանքի ժամանակային կախվածությունների, էներգիայի կուտակման ու փոխանցման գործընթացների, կոմուտացման տևողության և էներգետիկական կորուստների վերլուծությունը։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են կիրառվել էլեկտրական շղթաների տեսության, էլեկտրամագնիսական դաշտերի տեսության, ջերմային հաշվարկների, համակարգչային մոդելավորման և փորձարարական չափումների մեթոդներ։ Դրանց կիրառումը հնարավորություն է տալիս համեմատելու տարբեր կառուցվածքային լուծումներ, գնահատելու կոնդենսատորի հիմնական պարամետրերը և բացահայտելու սարքի աշխատանքի վրա ազդող գործոնները։ Առանձին նշանակություն ունի փորձարարական նմուշների մշակման և փորձարկման հնարավորությունը, քանի որ տեսական հաշվարկների արդյունքների համադրումը չափումներով ստացված տվյալների հետ կարևոր նախադրյալ է տեխնիկական լուծումների արդյունավետությունը գնահատելու համար։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև կոնդենսատորների արտադրության տեխնոլոգիական առանձնահատկությունները, նյութերի ընտրության տնտեսական նպատակահարմարությունը, կառուցվածքային տարրերի պատրաստման ճշգրտությունը և արտադրական որակի վերահսկման մեթոդները։ Հատուկ ուշադրության են արժանի սարքի չափերի փոքրացման, հզորության խտության բարձրացման և տեխնիկական սպասարկման պահանջների նվազեցման հնարավորությունները։ Բարձր հաճախականությամբ տիրիստորային համակարգերի զարգացման տեսանկյունից նման հետազոտությունները կարևոր են էներգիայի փոխակերպման արդյունավետության բարձրացման և ուժային էլեկտրոնային սարքավորումների հուսալիության ապահովման համար։ Միաժամանակ կոնդենսատորի կոնկրետ կառուցվածքը, օգտագործված նյութերը և մշակման արդյունքում ձեռք բերված տեխնիկական ցուցանիշները հնարավոր է ճշգրիտ ներկայացնել միայն աշխատության ամբողջական բովանդակության ուսումնասիրության հիման վրա։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է բարձր հաճախականությամբ էլեկտրական գործընթացների պայմաններում կոնդենսատորների աշխատանքի օրինաչափությունների, կառուցվածքային պարամետրերի և շահագործման բնութագրերի փոխկապակցված ուսումնասիրությամբ։ Հետազոտության կիրառական արժեքը կապված է արդյունաբերական էներգափոխակերպիչների, ուժային էլեկտրոնիկայի սարքավորումների, էլեկտրաշարժաբերների կառավարման համակարգերի և բարձր հաճախականությամբ աշխատող էլեկտրատեխնիկական համալիրների կատարելագործման հնարավորությունների հետ։ Այն կարող է օգտակար լինել էլեկտրատեխնիկայի, ուժային էլեկտրոնիկայի, էլեկտրական սարքերի նախագծման, դիէլեկտրական նյութերի, էներգետիկական համակարգերի և արդյունաբերական ավտոմատացման մասնագետներին, ինչպես նաև գիտաշխատողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողներին։ Աշխատությունն ունի տեսական, փորձարարական, տեխնոլոգիական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով կոմուտացնող կոնդենսատորների կառուցվածքային կատարելագործման, բարձր հաճախականությամբ տիրիստորային կերպափոխիչների աշխատանքային գործընթացների, էլեկտրական ու ջերմային ծանրաբեռնվածությունների և ուժային էլեկտրոնային համակարգերի արդյունավետ նախագծման սկզբունքների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Գիտատեխնիկական և ինժեներական բնույթի աշխատությունը նվիրված է թվային էլեկտրոնային սխեմաների կառուցվածքային օպտիմալացման մեթոդների մշակման, տրամաբանական տարրերի արդյունավետ կազմակերպման, ապարատային ռեսուրսների օգտագործման բարելավման և թվային համակարգերի նախագծման գործընթացների կատարելագործման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է թվային սխեմաների կառուցվածքի վերլուծության, դրանց ֆունկցիոնալ և տեխնիկական բնութագրերի գնահատման, տրամաբանական կապերի պարզեցման և նախագծային լուծումների արդյունավետության բարձրացման հետ։ Ժամանակակից թվային էլեկտրոնիկան հիմնված է տարբեր բարդության տրամաբանական համակարգերի վրա, որոնք կիրառվում են համակարգիչներում, միկրոպրոցեսորներում, հաղորդակցական սարքավորումներում, ավտոմատ կառավարման համակարգերում, արդյունաբերական էլեկտրոնիկայում և տեղեկատվության մշակման բազմաթիվ տեխնիկական միջոցներում։ Նման համակարգերի նախագծման ընթացքում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն սխեմաների արագագործությունը, էներգասպառումը, ապարատային ծախսերը, հուսալիությունը և արտադրական տեխնոլոգիաների պահանջներին համապատասխանությունը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է թվային սխեմաների կառուցվածքային ներկայացման սկզբունքները, տրամաբանական ֆունկցիաների իրականացման եղանակները, կոմբինացիոն և հաջորդական սխեմաների առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց օպտիմալացման տեսական ու գործնական մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի տրամաբանական տարրերի քանակի նվազեցման, միջանկյալ կապերի պարզեցման, ազդանշանների տարածման ուշացումների կրճատման և սխեմաների ընդհանուր կառուցվածքի կատարելագործման խնդիրները։ Թվային սխեմաների կառուցվածքային օպտիմալացումը կարևոր է հատկապես այն դեպքերում, երբ անհրաժեշտ է ապահովել սահմանափակ ապարատային ռեսուրսների պայմաններում համակարգի առավել արդյունավետ աշխատանքը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տրամաբանական արտահայտությունների և սխեմայական կառուցվածքների փոխակերպման մեթոդների ուսումնասիրությունը, որոնք հնարավորություն են տալիս պահպանելու համակարգի ֆունկցիոնալ համարժեքությունը՝ միաժամանակ բարելավելով դրա տեխնիկական ցուցանիշները։ Այս համատեքստում հետաքրքրություն են ներկայացնում բուլյան հանրահաշվի, տրամաբանական ֆունկցիաների նվազարկման, գրաֆային մոդելավորման և ալգորիթմական օպտիմալացման մեթոդների կիրառման հնարավորությունները։ Աշխատության շրջանակում կարող են դիտարկվել թվային սխեմաների ներկայացման տարբեր մակարդակները՝ տրամաբանական ֆունկցիաներից մինչև տարրերի և միջմիացումների կառուցվածքային կազմակերպումը։ Առանձին նշանակություն ունի սխեմաների կառուցվածքային բարդության գնահատումը, որը կարող է հիմնվել տրամաբանական տարրերի քանակի, կապերի երկարության, տրամաբանական մակարդակների խորության, ազդանշանների փոխանցման ուշացումների և այլ տեխնիկական ցուցանիշների վրա։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև բազմաչափանիշ օպտիմալացման հիմնախնդիրներին, քանի որ թվային սխեմայի մեկ բնութագրի բարելավումը որոշ դեպքերում կարող է հանգեցնել մեկ այլ բնութագրի վատթարացման։ Օրինակ՝ արագագործության բարձրացումը կարող է պահանջել լրացուցիչ ապարատային ռեսուրսներ, իսկ տարրերի քանակի նվազեցումը միշտ չէ, որ ապահովում է էներգասպառման կամ ազդանշանների ուշացման համարժեք կրճատում։ Հետևաբար կարևոր նշանակություն ունի օպտիմալացման չափանիշների հիմնավորված ընտրությունը և նախագծային սահմանափակումների հաշվառումը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է թվային սխեմաների կառուցվածքային վերափոխման ալգորիթմների ուսումնասիրությունը, որոնք կարող են ներառել կրկնվող տրամաբանական հատվածների հայտնաբերումը, ընդհանուր ենթաարտահայտությունների օգտագործումը, սխեմայական հանգույցների վերակազմակերպումը և ֆունկցիոնալ համարժեք կառուցվածքների համեմատական գնահատումը։ Նման մոտեցումները հնարավորություն են տալիս նվազեցնելու նախագծման բարդությունը և բարելավելու ստացված սխեմաների տեխնիկական բնութագրերը։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում նաև սխեմաների ավտոմատացված սինթեզի և նախագծման մեթոդները, որոնք հիմնված են համակարգչային ալգորիթմների, մաթեմատիկական մոդելների և մասնագիտացված ծրագրային գործիքների կիրառման վրա։ Էլեկտրոնային նախագծման ավտոմատացման համակարգերը կարևոր դեր են կատարում թվային սխեմաների կառուցվածքային վերլուծության, տրամաբանական սինթեզի, մոդելավորման, ստուգման և տեխնիկական բնութագրերի գնահատման գործընթացներում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև սխեմաների հուսալիության, անսարքությունների նկատմամբ կայունության և նախագծային սխալների հայտնաբերման հարցերը։ Կառուցվածքային օպտիմալացման ընթացքում անհրաժեշտ է ապահովել, որ իրականացվող փոփոխությունները չխախտեն սխեմայի նախատեսված գործառույթները և պահպանեն դրա աշխատանքի ճշգրտությունը։ Այս նպատակով կարևոր նշանակություն ունեն ֆունկցիոնալ համարժեքության ստուգման, տրամաբանական մոդելավորման և փորձարկման մեթոդները։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է նաև ինտեգրալ սխեմաների նախագծման առանձնահատկությունները, մասնավորապես՝ մեծ և գերմեծ ինտեգրացիայի թվային համակարգերում տարրերի խտության, էներգասպառման և ժամանակային սահմանափակումների հաշվառումը։ Նման համակարգերում կառուցվածքային օպտիմալացման մեթոդները կարող են նպաստել միկրոէլեկտրոնային սարքերի արդյունավետության բարձրացմանը և նախագծման գործընթացների կատարելագործմանը։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում ծրագրավորվող տրամաբանական ինտեգրալ սխեմաների, այդ թվում՝ FPGA համակարգերի, ինչպես նաև մասնագիտացված ինտեգրալ սխեմաների նախագծման ընթացքում կառուցվածքային օպտիմալացման հնարավորությունները։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են կիրառվել մաթեմատիկական տրամաբանության, դիսկրետ մաթեմատիկայի, գրաֆների տեսության, ալգորիթմների տեսության, համակարգչային մոդելավորման և փորձարարական համեմատական վերլուծության մեթոդներ։ Նման մոտեցումները հնարավորություն են տալիս ձևակերպելու օպտիմալացման խնդիրները, մշակելու դրանց լուծման ալգորիթմներ և գնահատելու առաջարկվող մեթոդների արդյունավետությունը տարբեր կառուցվածք ունեցող թվային սխեմաների օրինակներով։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև հաշվարկային բարդության ուսումնասիրությունը, քանի որ մեծ թվով տրամաբանական տարրեր պարունակող սխեմաների համար օպտիմալ կառուցվածքի որոնումը կարող է պահանջել զգալի հաշվողական ռեսուրսներ։ Այս համատեքստում հետաքրքրություն են ներկայացնում ճշգրիտ, մոտավոր և էվրիստիկ օպտիմալացման մոտեցումները, որոնց ընտրությունը պայմանավորված է լուծվող խնդրի բարդությամբ և նախագծային պահանջներով։ Աշխատության գիտական նշանակությունը կապված է թվային համակարգերի նախագծման տեսական հիմքերի զարգացման, կառուցվածքային օպտիմալացման արդյունավետ մեթոդների որոնման և տրամաբանական սխեմաների ավտոմատացված նախագծման հնարավորությունների ընդլայնման հետ։ Հետազոտության կիրառական արժեքը պայմանավորված է թվային սարքավորումների ապարատային ծախսերի նվազեցման, արագագործության բարձրացման, էներգաարդյունավետության բարելավման և նախագծման գործընթացների տեխնոլոգիական արդյունավետության ապահովման հնարավորություններով։ Այն կարող է օգտակար լինել էլեկտրոնիկայի և միկրոէլեկտրոնիկայի մասնագետներին, համակարգչային ճարտարագետներին, թվային համակարգերի նախագծողներին, ավտոմատացված նախագծման համակարգերի մշակողներին, կիրառական մաթեմատիկոսներին, ծրագրային և ապարատային ապահովման հետազոտողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Աշխատությունն ունի տեսական, ալգորիթմական, ինժեներական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով թվային սխեմաների կառուցվածքային կազմակերպման, տրամաբանական սինթեզի, օպտիմալացման չափանիշների և ժամանակակից էլեկտրոնային համակարգերի արդյունավետ նախագծման սկզբունքների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Պատմատնտեսագիտական, ագրարային և աշխարհագրական բնույթի աշխատությունը նվիրված է պատմական Երևանի նահանգի և Կարսի մարզի հացահատիկագործական շրջանների գյուղատնտեսական տնտեսության, հողօգտագործման համակարգերի, արտադրական պայմանների և գյուղական բնակչության տնտեսական գործունեության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հրատարակության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է տարածաշրջանի բնական և աշխարհագրական պայմանների ազդեցությունը գյուղատնտեսական արտադրության զարգացման վրա, հողային ռեսուրսների օգտագործման եղանակները, մշակաբույսերի տարածվածությունը, հացահատիկային տնտեսության կազմակերպումը և գյուղական արտադրության տնտեսական արդյունավետության գնահատման հիմնախնդիրները։ Պատմական Երևանի նահանգը և Կարսի մարզը Ռուսական կայսրության վարչատարածքային միավորներ էին, որոնց գյուղատնտեսական կյանքը ձևավորվում էր բնակլիմայական պայմանների, հողային հարաբերությունների, բնակչության զբաղմունքների և տնտեսական ենթակառուցվածքների ազդեցությամբ։ Այս տարածքներում գյուղատնտեսությունը կարևոր նշանակություն ուներ բնակչության կենսապահովման, տեղական առևտրի, պարենային մատակարարումների և տարածաշրջանային տնտեսական հարաբերությունների զարգացման համար։ Աշխատության հիմնական ուղղություններից է հացահատիկային մշակաբույսերի արտադրության պայմանների ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով հողերի բերրիությունը, տեղումների քանակը, ջերմաստիճանային առանձնահատկությունները, բարձրադիր և հարթավայրային գոտիների տարբերությունները, ինչպես նաև գյուղատնտեսական աշխատանքների սեզոնային բնույթը։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի ցորենի, գարու և տարածաշրջանին բնորոշ այլ հացահատիկային մշակաբույսերի մշակության ավանդական եղանակները, ցանքատարածությունների կազմակերպումը, հողի մշակման տեխնիկան, բերքահավաքի գործընթացները և ստացված արտադրանքի պահպանման ու իրացման հնարավորությունները։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև գյուղատնտեսական հողերի դասակարգմանը, վարելահողերի և արոտավայրերի հարաբերակցությանը, հողային սեփականության ձևերին և գյուղացիական տնտեսությունների արտադրական հնարավորություններին։ Հողօգտագործման համակարգերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման պատմական առանձնահատկությունները, հողի մշակման արդյունավետության վրա ազդող գործոնները և բնական ռեսուրսների օգտագործման սահմանափակումները։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև ոռոգման և անջրդի երկրագործության փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը, քանի որ տարածաշրջանի տարբեր բնական գոտիներում ջրային ռեսուրսների հասանելիությունը կարող էր էապես ազդել մշակաբույսերի ընտրության, բերքատվության և գյուղատնտեսական տնտեսության կայունության վրա։ Աշխատության շրջանակում հետաքրքրություն են ներկայացնում ավանդական երկրագործական գործիքները, հողամշակման եղանակները, սերմնացուի ընտրությունը, մշակաբույսերի հերթափոխության սովորույթները և գյուղատնտեսական աշխատանքի կազմակերպման համայնքային ձևերը։ Առանձին նշանակություն ունի գյուղացիական ընտանիքների տնտեսական գործունեության ուսումնասիրությունը՝ ընդգրկելով աշխատուժի բաշխումը, ընտանեկան տնտեսության կառուցվածքը, արտադրության և սպառման հարաբերակցությունը, ինչպես նաև գյուղատնտեսական արտադրանքի վաճառքից ստացվող եկամուտների դերը գյուղական բնակչության կենսամակարդակի ձևավորման գործում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է երկրագործության և անասնապահության փոխկապակցվածության բացահայտումը, քանի որ պատմական գյուղատնտեսական տնտեսություններում անասնապահությունը հաճախ ապահովում էր հողամշակման համար անհրաժեշտ քարշող ուժը, օրգանական պարարտանյութերը և գյուղացիական ընտանիքների կենսապահովման լրացուցիչ միջոցները։ Այս համատեքստում կարող են դիտարկվել խոշոր և մանր եղջերավոր անասնապահության, արոտավայրերի օգտագործման, կերային ռեսուրսների և գյուղատնտեսական արտադրության բազմաճյուղ կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է նաև գյուղատնտեսական արտադրանքի տեղափոխման, տեղական շուկաների գործունեության, առևտրային կապերի և ճանապարհային հաղորդակցության ազդեցությունը հացահատիկագործական շրջանների տնտեսական զարգացման վրա։ Հացահատիկի արտադրության ծավալների և իրացման հնարավորությունների ուսումնասիրությունը կարևոր է տարածաշրջանի պարենային ապահովության, ապրանքային գյուղատնտեսության զարգացման և գյուղական տնտեսության շուկայական հարաբերություններում ներգրավվածության գնահատման տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում գյուղատնտեսական արտադրության վրա ազդող տնտեսական և սոցիալական գործոնները, մասնավորապես՝ հարկային պարտավորությունները, հողային վճարները, վարկային հարաբերությունները, արտադրական ծախսերը և գյուղացիական տնտեսությունների նյութական ապահովվածությունը։ Պատմատնտեսագիտական տեսանկյունից նման ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու գյուղական բնակչության տնտեսական վիճակի, արտադրական հարաբերությունների և տարածաշրջանի ագրարային զարգացման հիմնական միտումների մասին։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել վիճակագրական տեղեկությունների, գյուղատնտեսական հաշվառումների, վարչական փաստաթղթերի, աշխարհագրական նկարագրությունների և տնտեսական դիտարկումների համեմատական վերլուծության մեթոդներ։ Նման աղբյուրները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու մշակվող հողերի տարածքները, բերքատվության ցուցանիշները, գյուղատնտեսական արտադրանքի կառուցվածքը և տարբեր բնակավայրերի տնտեսական առանձնահատկությունները։ Միաժամանակ պատմական վիճակագրական տվյալների օգտագործման ժամանակ կարևոր է հաշվի առնել դրանց հավաքագրման մեթոդները, վարչական սահմանների փոփոխությունները և տվյալ ժամանակաշրջանի հաշվառման հնարավոր սահմանափակումները։ Աշխատության պատմական արժեքը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ տարածաշրջանի գյուղատնտեսական կյանքի վերաբերյալ տեղեկությունները կարող են նպաստել հայկական բնակավայրերի տնտեսական պատմության, գյուղական կենցաղի և ավանդական երկրագործական մշակույթի ուսումնասիրությանը։ Առանձին նշանակություն ունի բնական միջավայրի և տնտեսական գործունեության փոխհարաբերության վերլուծությունը, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են լեռնային և հարթավայրային պայմանները, հողերի որակը և կլիմայական առանձնահատկությունները ձևավորել գյուղատնտեսական մասնագիտացման տարբերությունները։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել նաև պատմական աշխարհագրության տեսանկյունից՝ նպաստելով նախկին վարչատարածքային միավորների տնտեսական կառուցվածքի, գյուղատնտեսական շրջանների տեղաբաշխման և բնակավայրերի արտադրական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը կապված է Հարավային Կովկասի ագրարային պատմության, հացահատիկագործության զարգացման, հողային հարաբերությունների և գյուղական տնտեսության կազմակերպման վերաբերյալ պատմական գիտելիքների ընդլայնման հետ։ Դրա աղբյուրագիտական արժեքը կարող է հատկապես կարևոր լինել տարածաշրջանի տնտեսական պատմության տարբեր փուլերի համեմատական ուսումնասիրության, պատմական գյուղատնտեսական ցուցանիշների վերլուծության և ավանդական արտադրական համակարգերի վերակազմության համար։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբաններին, տնտեսագետներին, ագրարային պատմության հետազոտողներին, պատմական աշխարհագրության մասնագետներին, ազգագրագետներին, գյուղատնտեսության պատմությամբ զբաղվող գիտնականներին, հայագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Այն ունի պատմատնտեսագիտական, աշխարհագրական, ագրարային և աղբյուրագիտական նշանակություն՝ նպաստելով պատմական Երևանի նահանգի և Կարսի մարզի գյուղատնտեսական արտադրության պայմանների, հացահատիկագործական տնտեսության զարգացման, հողօգտագործման ավանդույթների և գյուղական բնակչության տնտեսական կյանքի առանձնահատկությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Մատենագիտական, տեղեկատվական և պատմամշակութային բնույթի հրատարակությունը նվիրված է 1972 թվականի առաջին եռամսյակում՝ հունվար, փետրվար և մարտ ամիսներին, նշվող պատմական, մշակութային, գիտական, գրական և հասարակական նշանակություն ունեցող տարեթվերի համակարգված ներկայացմանը։ Նմանատիպ օրացուցային տեղեկատուները կարևոր տեղ են զբաղեցնում գրադարանային և մատենագիտական գործունեության մեջ՝ նպաստելով պատմական հիշողության պահպանմանը, նշանավոր անձանց կյանքի ու գործունեության հանրահռչակմանը և տարբեր ժամանակաշրջանների կարևոր իրադարձությունների վերաբերյալ տեղեկությունների տարածմանը։ Հրատարակության հիմնական նշանակությունը կապված է հիշարժան տարելիցների, ծննդյան և մահվան թվականների, պատմական իրադարձությունների տարեդարձերի, մշակութային ձեռքբերումների և հասարակական կյանքի նշանակալի հանգրվանների ժամանակագրական համակարգման հետ։ Ամիսների հաջորդականությամբ կազմակերպված նյութերը հնարավորություն են տալիս ընթերցողին ծանոթանալու տարվա տվյալ ժամանակահատվածին առնչվող հիշարժան իրադարձություններին և անհրաժեշտության դեպքում դրանք օգտագործելու կրթական, մշակութային ու տեղեկատվական աշխատանքներում։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը կարող է ընդգրկել հայ և համաշխարհային պատմության նշանավոր դեմքերի, գրողների, բանաստեղծների, գիտնականների, արվեստագետների, հասարակական գործիչների և մշակութային կազմակերպությունների գործունեության հետ կապված տարեթվեր։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում հայ ժողովրդի պատմության, գրականության, գիտության և արվեստի զարգացման կարևոր փուլերի հիշատակումը, ինչպես նաև ազգային մշակութային ժառանգության պահպանման ու ճանաչման հետ կապված տարեդարձերը։ Հրատարակության մեջ ներկայացվող տեղեկությունների արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն առանձին թվականների արձանագրմամբ, այլև դրանց պատմական և մշակութային նշանակության բացահայտման հնարավորությամբ։ Նման տեղեկատուներում տարեթվերը հաճախ ուղեկցվում են համառոտ կենսագրական, պատմական կամ մատենագիտական տվյալներով, որոնք օգնում են հասկանալու տվյալ անձի կամ իրադարձության տեղը հասարակական և մշակութային զարգացման ընդհանուր գործընթացում։ Միաժամանակ հրատարակության ճշգրիտ բովանդակությունը, ընդգրկված անձանց և իրադարձությունների ցանկը հնարավոր է որոշել միայն համապատասխան համարի անմիջական ուսումնասիրությամբ։ Հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև 1970-ական թվականների սկզբի մշակութային և հասարակական միջավայրը, որի պայմաններում կազմվում և տարածվում էին նման օրացուցային տեղեկատուները։ Խորհրդային ժամանակաշրջանում հիշարժան տարեթվերի օրացույցները լայնորեն օգտագործվում էին գրադարաններում, կրթական հաստատություններում, մշակույթի տներում և հասարակական կազմակերպություններում՝ թեմատիկ միջոցառումների, գրքային ցուցահանդեսների, գրական երեկոների, դասախոսությունների և տեղեկատվական ցուցադրությունների կազմակերպման նպատակով։ Դրանք նպաստում էին ընթերցողների հետաքրքրությունների ընդլայնմանը, գիտելիքների տարածմանը և պատմամշակութային նշանակություն ունեցող իրադարձությունների հանրային ներկայացմանը։ Հրատարակության կարևոր առանձնահատկություններից է ժամանակագրական կառուցվածքը, որը հնարավորություն է տալիս տեղեկատվությունը դասավորելու ըստ օրերի և ամիսների՝ ապահովելով անհրաժեշտ տարեթվերի արագ որոնումը։ Այսպիսի կառուցվածքը հատկապես հարմար է գրադարանավարների, մատենագետների, ուսուցիչների, մշակութային միջոցառումների կազմակերպիչների և կրթական աշխատանքի մասնագետների համար։ Առանձին նշանակություն ունի տեղեկատուի կիրառությունը գրադարանային ցուցահանդեսների թեմաների ընտրության, գրականության ցանկերի կազմման, ընթերցողական քննարկումների կազմակերպման և մշակութային ծրագրերի նախապատրաստման գործընթացներում։ Նման հրատարակությունները կարող են ծառայել նաև որպես օժանդակ աղբյուր պատմական և կենսագրական տեղեկությունների նախնական որոնման համար՝ ընթերցողին ուղղորդելով դեպի առավել մանրամասն ուսումնասիրություններ։ Հետազոտական տեսանկյունից հետաքրքրություն է ներկայացնում հիշարժան տարեթվերի ընտրության սկզբունքների ուսումնասիրությունը, քանի որ տարբեր ժամանակաշրջաններում կազմված օրացույցներն արտացոլում են տվյալ հասարակության մշակութային առաջնահերթությունները, պատմական հիշողության ձևավորման մոտեցումները և հանրային ուշադրության կենտրոնում գտնվող թեմաները։ Հետևաբար նման հրատարակությունները կարելի է դիտարկել ոչ միայն որպես տեղեկատվական միջոցներ, այլև որպես իրենց ժամանակաշրջանի մշակութային քաղաքականության, կրթական գործունեության և հասարակական արժեքային պատկերացումների ուսումնասիրության աղբյուրներ։ Առանձնահատուկ կարևորություն ունի դրանց համեմատական ուսումնասիրությունը տարբեր տարիների հրատարակությունների հետ, ինչը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հիշատակվող անձանց և իրադարձությունների շրջանակի փոփոխությունները, պատմական գնահատականների առանձնահատկությունները և մշակութային հիշողության զարգացման միտումները։ Հունվար, փետրվար և մարտ ամիսներն ընդգրկող համարի եռամսյակային կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս տվյալ ժամանակահատվածի համար նախապես պլանավորելու գրադարանային և մշակութային աշխատանքները, համակարգելու թեմատիկ միջոցառումները և համապատասխան գրականության ընտրությունը։ Հրատարակության մատենագիտական նշանակությունը կապված է տեղեկատվության հավաքագրման, դասակարգման և ընթերցողին մատչելի ձևով ներկայացման հետ։ Պատմամշակութային տեսանկյունից այն կարող է օգտակար լինել նաև խորհրդային շրջանի հայկական գրադարանային գործի, տեղեկատվական հրատարակությունների և մշակութային լուսավորության պատմության ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը նախատեսված կարող է լինել գրադարանավարների, մատենագետների, ուսուցիչների, պատմաբանների, մշակութաբանների, լրագրողների, կրթական հաստատությունների աշխատակիցների, ուսանողների և պատմական ու մշակութային տարեթվերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Այն ունի տեղեկատվական, մատենագիտական, կրթական և պատմամշակութային նշանակություն՝ նպաստելով նշանավոր իրադարձությունների ժամանակագրական համակարգմանը, պատմական հիշողության պահպանմանը, ազգային և համաշխարհային մշակութային ժառանգության ճանաչմանը, ինչպես նաև գրադարանային ու մշակութային գործունեության արդյունավետ կազմակերպմանը։

Կրոնագիտական, աստվածաբանական, պատմաբանասիրական և հայագիտական բնույթի աշխատությունը նվիրված է հայ միջնադարյան հոգևոր գրականության նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկի՝ Սուրբ Ներսես Շնորհալու աղոթական ժառանգությանը, քրիստոնեական հավատքի վերաբերյալ նրա պատկերացումներին և հայկական եկեղեցական ավանդության մեջ աղոթքի ունեցած նշանակությանը։ Լատիներեն ձևակերպված անվանումը մատնանշում է Հայոց կաթողիկոս Ներսես Կլայեցու աղոթքները՝ հնարավորություն ընձեռելով ուսումնասիրելու հայ միջնադարյան հոգևոր մշակույթի կարևորագույն արտահայտություններից մեկը։ Ներսես Դ Կլայեցին, որը հայ մատենագրության մեջ առավել հայտնի է Ներսես Շնորհալի անունով, տասներկուերորդ դարի նշանավոր աստվածաբան, բանաստեղծ, շարականագիր և եկեղեցական գործիչ էր, որի ստեղծագործական ժառանգությունը նշանակալի տեղ է զբաղեցնում հայ քրիստոնեական գրականության պատմության մեջ։ Նրա հոգևոր գործունեությունը կապված է Կիլիկյան Հայաստանի եկեղեցական և մշակութային կյանքի զարգացման, քրիստոնեական վարդապետության մեկնաբանության, հավատացյալների հոգևոր դաստիարակության և եկեղեցական միասնության գաղափարների տարածման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է աղոթքի աստվածաբանական բովանդակությունը, մարդու և Աստծու փոխհարաբերության քրիստոնեական ըմբռնումը, մեղքի ու ապաշխարության գաղափարները, աստվածային ողորմածության նկատմամբ հավատը և հոգևոր կատարելագործման ձգտումը։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի աղոթական խոսքի կառուցվածքը, նրա ներքին տրամաբանությունը, աստվածաբանական խորհրդանշանները և հոգևոր ապրումների արտահայտման գրական միջոցները։ Ներսես Շնորհալու աղոթական ստեղծագործություններում կարևոր տեղ են զբաղեցնում խոնարհության, ինքնաքննության, ներողամտության, սիրո, բարեգործության և հոգևոր մաքրագործման գաղափարները, որոնք արտացոլում են միջնադարյան հայկական քրիստոնեական բարոյագիտության հիմնարար սկզբունքները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է աղոթքի՝ որպես անհատական և համայնքային հոգևոր կյանքի բաղադրիչի ուսումնասիրությունը։ Հայկական եկեղեցական ավանդության մեջ աղոթքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես կրոնական ծիսակարգի մաս, այլև որպես մարդու ներաշխարհի վերափոխման, հոգևոր ինքնաճանաչման և բարոյական պատասխանատվության գիտակցման միջոց։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ նշանակություն ունի աղոթական տեքստերի լեզվական և գեղարվեստական կազմակերպումը, քանի որ դրանցում աստվածաբանական գաղափարները հաճախ ներկայացվում են բանաստեղծական պատկերների, խորհրդանշական արտահայտությունների և հուզականորեն ներգործուն խոսքի միջոցով։ Աշխատության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև աղոթքների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դիմումների և խնդրանքների հաջորդականությունը, գոհաբանության ու փառաբանության ձևերը, ինչպես նաև աստվածաշնչյան գաղափարների և պատկերների արտացոլումը։ Առանձին հետաքրքրություն է ներկայացնում Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունների կապը Սուրբ Գրքի, եկեղեցու հայրերի ուսմունքի և հայ միջնադարյան աստվածաբանական մտքի զարգացման հետ։ Նրա աղոթական ժառանգության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են աստվածաշնչյան բարոյական սկզբունքները և քրիստոնեական վարդապետության հիմնական դրույթները վերածվել հավատացյալների առօրյա հոգևոր կյանքի համար նախատեսված գրական արտահայտությունների։ Հատուկ նշանակություն ունի «Հավատով խոստովանիմ» աղոթաշարի հետ առնչվող ավանդույթը, որն առանձնահատուկ տեղ է գրավում հայ քրիստոնեական աղոթական մշակույթում և հայտնի է իր հոգևոր բովանդակությամբ ու քսանչորս աղոթքներից կազմված կառուցվածքով։ Ներսես Շնորհալու աղոթքների ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև հայոց լեզվի պատմության և միջնադարյան գրականության տեսանկյունից, քանի որ նրա ստեղծագործություններում արտահայտվում են գրաբարի լեզվական հարուստ հնարավորությունները, հոգևոր բառապաշարի առանձնահատկությունները և միջնադարյան հայ գրական ոճի արտահայտչական միջոցները։ Լատիներեն անվանումը լրացուցիչ հետաքրքրություն է առաջացնում հայ հոգևոր ժառանգության միջազգային տարածման, թարգմանական ավանդույթների և եվրոպական գիտական ու եկեղեցական միջավայրերում հայկական աստվածաբանական գրականության ընկալման տեսանկյունից։ Նման հրատարակությունների ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել հայերեն բնագրերի և օտարալեզու տարբերակների փոխհարաբերության, թարգմանական սկզբունքների, աստվածաբանական եզրույթների փոխանցման և մշակութային միջնորդության առանձնահատկությունների բացահայտմանը։ Միաժամանակ միայն անվանումից հնարավոր չէ որոշել տվյալ հրատարակության ամբողջական կազմը, բնագրային տարբերակը կամ գիտական մեկնաբանությունների առկայությունը, ուստի դրա կոնկրետ տեքստաբանական առանձնահատկությունները պահանջում են առանձին ուսումնասիրություն։ Պատմական տեսանկյունից կարևոր է նաև տասներկուերորդ դարի հայկական եկեղեցական կյանքի ընդհանուր միջավայրի դիտարկումը, երբ Կիլիկիայի հայկական իշխանական և հոգևոր կենտրոններում զարգանում էին մատենագրությունը, կրթությունը, աստվածաբանական բանավեճերը և միջեկեղեցական հարաբերությունները։ Ներսես Շնորհալու հոգևոր ժառանգությունը ձևավորվել է այդ պատմամշակութային պայմաններում և արտացոլում է ինչպես հայկական եկեղեցական ինքնության պահպանման, այնպես էլ քրիստոնեական համընդհանուր արժեքների արտահայտման ձգտումը։ Աշխատության թեմատիկան առնչվում է նաև աղոթքի բարոյադաստիարակչական նշանակությանը, հավատացյալների հոգևոր կրթությանը և քրիստոնեական արժեքների սերնդեսերունդ փոխանցման գործընթացին։ Հետազոտության մեթոդաբանական շրջանակում կարող են կիրառվել պատմաբանասիրական, տեքստաբանական, աստվածաբանական, համեմատական գրականագիտական և լեզվաոճական վերլուծության մոտեցումներ։ Դրանք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու աղոթական տեքստերի գաղափարական կառուցվածքը, գրական արտահայտչամիջոցները, աստվածաշնչյան հղումների համակարգը և հայկական հոգևոր գրականության զարգացման մեջ դրանց ունեցած նշանակությունը։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում աղոթական ժառանգության ձեռագրական փոխանցման, հրատարակման, թարգմանության և եկեղեցական կիրառության պատմության հարցերը։ Աշխատության գիտական և մշակութային արժեքը պայմանավորված է հայ միջնադարյան աստվածաբանական մտքի, քրիստոնեական բարոյագիտության և հոգևոր բանաստեղծության ուսումնասիրության համար դրա ունեցած նշանակությամբ։ Այն կարող է օգտակար լինել աստվածաբաններին, հայագետներին, եկեղեցու պատմաբաններին, միջնադարագետներին, բանասերներին, կրոնագետներին, թարգմանաբաններին, հոգևոր կրթական հաստատությունների դասախոսներին, ուսանողներին և հայկական քրիստոնեական մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Հրատարակությունն ունի կրոնագիտական, պատմական, գրականագիտական և աղբյուրագիտական նշանակություն՝ նպաստելով Ներսես Շնորհալու աղոթական մտածողության, հայ միջնադարյան հոգևոր գրականության գեղարվեստական առանձնահատկությունների, քրիստոնեական բարոյական արժեքների և հայկական եկեղեցական մշակույթի պատմական շարունակականության առավել խորքային ըմբռնմանը։

Ճարտարապետագիտական, արվեստաբանական և պատմամշակութային բնույթի գիտական աշխատությունը նվիրված է հայ ճարտարապետների ստեղծագործական ժառանգության մեջ կոնստրուկտիվիզմի գեղարվեստական սկզբունքների, տարածական կազմակերպման եղանակների և ճարտարապետական հորինվածքի ձևավորման առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է քսաներորդ դարի առաջին տասնամյակներում ձևավորված ճարտարապետական նորարարական շարժումների ազդեցության, հայկական ճարտարապետական մտքի զարգացման և կոնստրուկտիվիստական սկզբունքների տեղական մեկնաբանությունների բացահայտման հետ։ Կոնստրուկտիվիզմը, որպես ճարտարապետության և արվեստի արդիականացման կարևոր ուղղություններից մեկը, առանձնանում է գործառնական նպատակահարմարության, կառուցվածքային տրամաբանության, երկրաչափական ձևերի պարզության, ծավալատարածական հստակ կազմակերպման և շինարարական նոր տեխնոլոգիաների գեղարվեստական հնարավորությունների ընդգծմամբ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է այս ուղղության պատմական նախադրյալները, տեսական հիմքերը, գեղագիտական գաղափարները և դրանց դրսևորումները հայ ճարտարապետների նախագծային գործունեության մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի ճարտարապետական հորինվածքի կառուցման սկզբունքները, շենքերի ծավալների փոխհարաբերությունները, հորիզոնական և ուղղահայաց տարրերի համադրությունը, երկրաչափական զանգվածների փոխներթափանցումը, ճակատների ռիթմիկ կազմակերպումը և ներքին ու արտաքին տարածությունների փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ճարտարապետական ձևի և գործառույթի փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը, քանի որ կոնստրուկտիվիստական մտածողության մեջ շենքի արտաքին կերպարը սերտորեն առնչվում է նրա նշանակությանը, կառուցվածքային համակարգին և տարածական կազմակերպմանը։ Այս համատեքստում հետաքրքրություն են ներկայացնում հասարակական, վարչական, բնակելի, արտադրական և մշակութային նշանակության կառույցների նախագծային լուծումները, որոնցում կարող էին կիրառվել նորարարական ծավալատարածական մոտեցումներ և գործառնական կազմակերպման սկզբունքներ։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է հայկական ճարտարապետության զարգացման պատմական միջավայրի ուսումնասիրությունը, հատկապես այն ժամանակաշրջանի, երբ ավանդական ճարտարապետական պատկերացումները փոխազդում էին արդիականացման, քաղաքաշինական վերափոխումների և միջազգային ճարտարապետական շարժումների գաղափարների հետ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի խորհրդային շրջանի վաղ տասնամյակների ճարտարապետական գործունեության դիտարկումը, երբ նոր հասարակական պահանջները, շինարարական ծրագրերը և տեխնիկական հնարավորությունները նպաստում էին նոր ձևերի ու նախագծային մոտեցումների տարածմանը։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև Երևանի և Հայաստանի այլ բնակավայրերի քաղաքաշինական զարգացմանը, նոր հասարակական տարածքների ձևավորմանը և ճարտարապետական միջավայրի կերպափոխմանը։ Կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել հայ ճարտարապետների անհատական ստեղծագործական ձեռագրերի համեմատական ուսումնասիրությունը՝ բացահայտելով, թե ինչպես են տարբեր հեղինակներ մեկնաբանել կոնստրուկտիվիզմի սկզբունքները և դրանք համադրել տեղական շինարարական ավանդույթների, բնական պայմանների ու քաղաքային միջավայրի պահանջների հետ։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում շենքերի հատակագծային կառուցվածքները, տարածքների գործառնական բաժանումը, հաղորդակցական հանգույցների տեղադրությունը, լուսավորության կազմակերպումը և ներքին տարածությունների ճկուն օգտագործման հնարավորությունները։ Ճարտարապետական հորինվածքի վերլուծության տեսանկյունից կարևոր նշանակություն ունեն նաև համաչափության և անհամաչափության սկզբունքները, ծավալների հավասարակշռությունը, ճակատների հորիզոնական շեշտադրումները, ժապավենաձև պատուհանները, ապակեպատ մակերեսները, բաց պատշգամբները և աստիճանավանդակների արտահայտիչ լուծումները՝ որպես կոնստրուկտիվիստական ճարտարապետության մեջ հանդիպող բնորոշ միջոցներ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է շինարարական նյութերի և կառուցվածքային համակարգերի ազդեցության ուսումնասիրությունը ճարտարապետական ձևի վրա։ Երկաթբետոնի, մետաղի, ապակու և ժամանակաշրջանին բնորոշ այլ նյութերի կիրառման հնարավորությունները նպաստել են նոր տարածական լուծումների, մեծ բացվածքների և արտահայտիչ երկրաչափական ծավալների ձևավորմանը։ Միաժամանակ հայկական ճարտարապետական միջավայրում առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում տեղական քարային շինանյութերի, մասնավորապես տուֆի կիրառության և արդիական ճարտարապետական արտահայտչամիջոցների փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը։ Այս տեսանկյունից կարևորվում է ավանդույթի և նորարարության փոխազդեցությունը, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու միջազգային ճարտարապետական գաղափարների տեղայնացման առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև կոնստրուկտիվիստական կառույցների գեղարվեստական ամբողջականությունը, դրանց փոխհարաբերությունը շրջակա կառուցապատման հետ, քաղաքային տարածության մեջ ունեցած դերը և ճարտարապետական կերպարի ընկալման առանձնահատկությունները։ Աշխատության մեթոդաբանական հիմքում կարող են կիրառվել պատմահամեմատական, արվեստաբանական, տիպաբանական, գրաֆիկական և ծավալատարածական վերլուծության մեթոդներ, ինչպես նաև նախագծային փաստաթղթերի, հատակագծերի, ճակատների, պատմական լուսանկարների և պահպանված կառույցների ուսումնասիրությունը։ Նման մոտեցումները հնարավորություն են տալիս համակարգելու ճարտարապետական հորինվածքի հիմնական առանձնահատկությունները, բացահայտելու հեղինակային նախագծային սկզբունքները և գնահատելու կոնստրուկտիվիզմի տեղը հայկական ճարտարապետության զարգացման պատմության մեջ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն նաև ճարտարապետական ժառանգության պահպանության, պատմական կառույցների վերականգնման և դրանց սկզբնական հորինվածքային ամբողջականության պահպանման հիմնախնդիրները։ Ժամանակի ընթացքում բազմաթիվ արդիականիստական կառույցներ կարող են ենթարկվել վերափոխումների, գործառնական փոփոխությունների կամ արտաքին միջամտությունների, ինչի հետևանքով դրանց նախնական գեղարվեստական և կառուցվածքային հատկանիշների ուսումնասիրությունը ձեռք է բերում լրացուցիչ կարևորություն։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է հայ ճարտարապետների ստեղծագործական ժառանգության քիչ ուսումնասիրված կողմերի բացահայտման, ճարտարապետական ոճերի զարգացման օրինաչափությունների վերլուծության և ազգային ու միջազգային ճարտարապետական միտումների փոխազդեցության գնահատման անհրաժեշտությամբ։ Հետազոտության կիրառական արժեքը կապված է ճարտարապետության պատմության դասավանդման, պատմական կառույցների գիտական արժևորման, ճարտարապետական հուշարձանների պահպանության և ժամանակակից նախագծային մտածողության զարգացման հնարավորությունների հետ։ Այն կարող է օգտակար լինել ճարտարապետներին, ճարտարապետության պատմաբաններին, արվեստաբաններին, քաղաքաշինարարներին, մշակութային ժառանգության պահպանության մասնագետներին, վերականգնող ճարտարապետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Աշխատությունն ունի ճարտարապետագիտական, պատմական, արվեստաբանական և մշակութաբանական նշանակություն՝ նպաստելով հայկական կոնստրուկտիվիստական ճարտարապետության ձևավորման նախադրյալների, գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների, հորինվածքային սկզբունքների և հայ ճարտարապետների ստեղծագործական ինքնատիպության առավել խորքային ըմբռնմանը։

Մանկավարժական, լեզվաբանական և հաղորդակցական բնույթի գիտական աշխատությունը նվիրված է լրագրության մասնագիտությամբ սովորող ուսանողների ինքնաբուխ խոսքի հմտությունների ձևավորման և զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ միջմշակութային հաղորդակցության ուսուցման գործընթացի համատեքստում։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է ապագա լրագրողների բանավոր հաղորդակցական կարողությունների կատարելագործման, օտարալեզու միջավայրում ազատ և անմիջական արտահայտվելու հմտությունների զարգացման, ինչպես նաև տարբեր մշակույթների ներկայացուցիչների հետ արդյունավետ փոխգործակցության համար անհրաժեշտ լեզվական, սոցիալմշակութային և մասնագիտական կարողությունների ձևավորման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է ինքնաբուխ խոսքի հոգելեզվաբանական առանձնահատկությունները, հաղորդակցական իրավիճակներում խոսքի արագ կազմակերպման մեխանիզմները, լեզվական միջոցների ինքնուրույն ընտրությունը և նախապես չպատրաստված բանավոր արտահայտությունների կառուցման գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի այն դժվարությունները, որոնց հանդիպում են ուսանողները անծանոթ հաղորդակցական իրավիճակներում, երբ անհրաժեշտ է արագ արձագանքել զրուցակցի խոսքին, ձևակերպել սեփական տեսակետը, տալ հստակ հարցեր, ներկայացնել փաստարկներ և պահպանել հաղորդակցության տրամաբանական շարունակականությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է միջմշակութային հաղորդակցական կարողունակության ձևավորման ուսումնասիրությունը, որը ենթադրում է ոչ միայն օտար լեզվի բառապաշարի և քերականական կառուցվածքների իմացություն, այլև տարբեր հասարակությունների մշակութային արժեքների, հաղորդակցական նորմերի, վարքագծային առանձնահատկությունների և խոսքային վարվելակարգի ընկալում։ Լրագրողական մասնագիտության տեսանկյունից այս կարողությունները առանձնահատուկ նշանակություն ունեն, քանի որ լրագրողի աշխատանքը հաճախ կապված է տարբեր ազգային, լեզվական և մշակութային միջավայրերի ներկայացուցիչների հետ անմիջական շփման, հարցազրույցների կազմակերպման, տեղեկատվության հավաքագրման և հասարակական նշանակություն ունեցող իրադարձությունների լուսաբանման հետ։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է լրագրողական հաղորդակցության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը՝ ընդգրկելով հարցազրույցի վարումը, բանավոր տեղեկատվության ճշգրտումը, քննարկումների կազմակերպումը, հրապարակային ելույթները, մամուլի ասուլիսներին մասնակցությունը և անսպասելի հարցերին արագ արձագանքելու կարողությունը։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում ինքնաբուխ երկխոսության և մենախոսության զարգացման մեթոդները, որոնք հնարավորություն են տալիս ուսանողներին հաղթահարելու նախապես պատրաստված տեքստերից կախվածությունը և աստիճանաբար ձեռք բերելու հաղորդակցական ինքնուրույնություն։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև հաղորդակցական ուսուցման մեթոդաբանությանը, առաջադրանքահեն ուսուցմանը, իրավիճակային վարժություններին, դերային խաղերին, բանավեճերին, խմբային քննարկումներին և իրական մասնագիտական հաղորդակցությանը մոտեցված ուսումնական գործունեության կազմակերպմանը։ Նման մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս զարգացնելու ուսանողների խոսքային ճկունությունը, հաղորդակցական նախաձեռնողականությունը, լսած տեղեկատվությունը արագ մշակելու կարողությունը և տարբեր իրավիճակներում համապատասխան լեզվական միջոցներ ընտրելու հմտությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ուսուցման գործընթացում մշակութային տարբերությունների վերաբերյալ գիտելիքների ներառումը, քանի որ տարբեր լեզվամշակութային միջավայրերում հարցադրումների ձևակերպումը, համաձայնության կամ անհամաձայնության արտահայտումը, խոսքի հերթափոխը և քաղաքավարության դրսևորումները կարող են ունենալ տարբեր առանձնահատկություններ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է մշակութային կարծրատիպերի ազդեցության, միջմշակութային թյուրըմբռնումների առաջացման պատճառների և դրանց հաղթահարման հաղորդակցական ռազմավարությունների ուսումնասիրությունը։ Այս համատեքստում կարևորվում են հանդուրժողականությունը, մշակութային զգայունությունը, զրուցակցի դիրքորոշումը հասկանալու պատրաստակամությունը և տարբեր հաղորդակցական իրավիճակներում մասնագիտական էթիկայի պահպանումը։ Հետազոտության շրջանակում ուշադրության են արժանի նաև խոսքային հմտությունների զարգացման հոգեբանական գործոնները, մասնավորապես՝ հաղորդակցական վստահությունը, խոսելու ընթացքում սխալվելու վախը, հուզական լարվածությունը, ուշադրության բաշխումը և արագ որոշումներ կայացնելու անհրաժեշտությունը։ Ինքնաբուխ խոսքի արդյունավետ զարգացման համար կարևոր է ուսումնական այնպիսի միջավայրի ձևավորումը, որտեղ ուսանողները հնարավորություն կունենան ազատորեն արտահայտելու սեփական մտքերը, մասնակցելու քննարկումների, փորձարկելու հաղորդակցական տարբեր ռազմավարություններ և ստանալու կառուցողական հետադարձ կապ։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է նաև խոսքի սահունության, ճշգրտության, տրամաբանական կապակցվածության, բառապաշարի բազմազանության և հաղորդակցական նպատակին համապատասխանության գնահատման չափանիշները։ Հատուկ ուշադրության են արժանի ուսանողների բանավոր խոսքի զարգացման մակարդակի որոշման, ուսուցման արդյունքների գնահատման և կիրառվող մեթոդների արդյունավետության համեմատական ուսումնասիրության հարցերը։ Հետազոտության մեթոդաբանական շրջանակը կարող է ներառել մանկավարժական դիտարկման, ուսուցողական փորձարարության, հարցումների, բանավոր խոսքի վերլուծության, հաղորդակցական առաջադրանքների արդյունքների գնահատման և համեմատական ուսումնասիրության մեթոդներ։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև ժամանակակից տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաների կիրառումը, մասնավորապես՝ տեսաձայնային նյութերի, իրական հարցազրույցների, միջազգային լրատվական հաղորդումների, առցանց քննարկումների և թվային ուսումնական հարթակների օգտագործումը՝ ուսանողների հաղորդակցական փորձառությունը հարստացնելու նպատակով։ Լրագրության մասնագիտական կրթության շրջանակում նման մոտեցումները հնարավորություն են տալիս համատեղելու լեզվի ուսուցումը մասնագիտական հաղորդակցական կարողությունների զարգացման հետ՝ ուսանողներին նախապատրաստելով բազմամշակութային տեղեկատվական միջավայրում աշխատանքին։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է օտար լեզուների դասավանդման մեթոդիկայի, միջմշակութային հաղորդակցության տեսության և մասնագիտական խոսքային կարողությունների զարգացման փոխկապակցված ուսումնասիրությամբ։ Հետազոտության կիրառական արժեքը կապված է լրագրության ուսանողների համար արդյունավետ ուսումնական ծրագրերի, հաղորդակցական վարժությունների, մասնագիտական իրավիճակների մոդելավորման և բանավոր խոսքի գնահատման մեխանիզմների մշակման հնարավորությունների հետ։ Այն կարող է օգտակար լինել մանկավարժներին, լեզվաբաններին, օտար լեզուների դասավանդման մասնագետներին, լրագրության ֆակուլտետների դասախոսներին, հաղորդակցության հետազոտողներին, կրթական ծրագրերի մշակողներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Աշխատությունն ունի մանկավարժական, լեզվաբանական, մեթոդաբանական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով ապագա լրագրողների ինքնաբուխ խոսքի զարգացման, միջմշակութային հաղորդակցական կարողունակության ձևավորման, մասնագիտական բանավոր հաղորդակցության արդյունավետության բարձրացման և ժամանակակից բազմալեզու տեղեկատվական միջավայրում հաջող փոխգործակցության համար անհրաժեշտ հմտությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Տնտեսագիտական և ագրարային քաղաքականության բնույթի գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության բնակչության պարենային ապահովվածության, գյուղատնտեսական արտադրության զարգացման, սննդամթերքի հասանելիության և ազգային պարենային համակարգի կայունության հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է երկրի պարենային ապահովության մակարդակի գնահատման, ներքին արտադրության հնարավորությունների բացահայտման, ներմուծումից կախվածության, գյուղատնտեսական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման և պարենային շուկայի կայուն զարգացման տնտեսական ու կազմակերպական նախադրյալների վերլուծության հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է պարենային անվտանգության տնտեսական էությունը, դրա հիմնական բաղադրիչները, գնահատման ցուցանիշները և պետական տնտեսական քաղաքականության համակարգում ունեցած նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի պարենի ֆիզիկական առկայությունը, բնակչության տնտեսական հասանելիությունը, սննդամթերքի անվտանգությունն ու սննդային արժեքը, ինչպես նաև պարենային մատակարարումների կայունությունը տարբեր տնտեսական և արտակարգ իրավիճակներում։ Հայաստանի աշխարհագրական դիրքը, սահմանափակ հողային ռեսուրսները, լեռնային ռելիեֆը, բնակլիմայական առանձնահատկությունները և արտաքին առևտրային հաղորդակցության պայմանները կարևոր նշանակություն ունեն երկրի պարենային համակարգի ձևավորման և զարգացման տեսանկյունից։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է գյուղատնտեսական արտադրության կառուցվածքի ուսումնասիրությունը՝ ընդգրկելով բուսաբուծության, անասնապահության, հացահատիկային մշակաբույսերի, բանջարաբոստանային արտադրանքի, կաթնամթերքի, մսամթերքի և սննդամթերքի այլ հիմնական խմբերի արտադրության ու սպառման փոխհարաբերությունները։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում գյուղատնտեսական արտադրանքի ինքնաբավության մակարդակի գնահատումը, տեղական արտադրության և ներմուծվող սննդամթերքի հարաբերակցությունը, ինչպես նաև պարենային շուկայի արտաքին տնտեսական գործոններից կախվածության առանձնահատկությունները։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է գյուղատնտեսական հողերի արդյունավետ օգտագործման, հողերի բերրիության պահպանման, ոռոգման համակարգերի զարգացման, ջրային ռեսուրսների կառավարման և արտադրական ենթակառուցվածքների արդիականացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն գյուղատնտեսական արտադրության վրա կլիմայական փոփոխությունների, երաշտների, ջրային ռեսուրսների սահմանափակության և բնական այլ ռիսկերի ազդեցության գնահատման հարցերը։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև գյուղացիական տնտեսությունների տնտեսական կայունությանը, արտադրության մասնատվածությանը, գյուղատնտեսական տեխնիկայի հասանելիությանը, ֆինանսավորման հնարավորություններին, արտադրանքի իրացման պայմաններին և գյուղատնտեսական կոոպերացիայի զարգացման հեռանկարներին։ Պարենային անվտանգության ապահովման կարևոր նախադրյալներից է գյուղատնտեսական արտադրության և սննդարդյունաբերության միջև արդյունավետ փոխկապակցվածության ձևավորումը, որը հնարավորություն է տալիս նվազեցնելու հետբերքահավաքային կորուստները, զարգացնելու վերամշակման կարողությունները և բարձրացնելու տեղական արտադրանքի մրցունակությունը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև բնակչության եկամուտների, սպառողական գների, աղքատության և սննդամթերքի տնտեսական մատչելիության փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը։ Պարենային ապահովվածությունը պայմանավորված է ոչ միայն սննդամթերքի ընդհանուր ծավալներով, այլև բնակչության տարբեր սոցիալական խմբերի՝ բավարար և որակյալ սնունդ ձեռք բերելու հնարավորություններով։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի պարենային սպառման կառուցվածքը, սննդային հավասարակշռվածության հիմնախնդիրները, սոցիալական անհավասարությունները և խոցելի խմբերի պարենային ապահովության հարցերը։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել սննդամթերքի գների ձևավորման մեխանիզմները, շուկայական մրցակցությունը, մատակարարման շղթաների արդյունավետությունը, պահեստավորման և փոխադրման ենթակառուցվածքները, ինչպես նաև պարենային ապրանքների շրջանառության կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Առանձին նշանակություն ունեն ռազմավարական պարենային պաշարների ձևավորման, արտակարգ իրավիճակներում մատակարարումների շարունակականության ապահովման և արտաքին տնտեսական ցնցումների նկատմամբ պարենային համակարգի դիմակայունության բարձրացման հիմնախնդիրները։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է նաև պետական ագրարային քաղաքականության, գյուղատնտեսության սուբսիդավորման, արտոնյալ վարկավորման, ապահովագրական մեխանիզմների, ներդրումային ծրագրերի և գյուղական տարածքների զարգացման միջոցառումների նշանակությունը պարենային անվտանգության ապահովման գործում։ Կարևոր ուղղություններից է միջազգային առևտրային հարաբերությունների, պարենային ապրանքների ներմուծման աշխարհագրական կառուցվածքի և մատակարարման աղբյուրների բազմազանեցման հնարավորությունների ուսումնասիրությունը։ Հայաստանի պարենային համակարգի կայունության գնահատման տեսանկյունից առանձնահատուկ նշանակություն ունեն տարածաշրջանային տնտեսական գործընթացները, տրանսպորտային հաղորդակցության հնարավորությունները և միջազգային շուկաներում պարենային ապրանքների գների փոփոխությունները։ Հետազոտության մեթոդաբանական շրջանակը կարող է ներառել տնտեսական և վիճակագրական վերլուծության, պարենային հաշվեկշիռների կազմման, ինքնաբավության ցուցանիշների հաշվարկման, համեմատական գնահատման և տնտեսական կանխատեսման մեթոդներ։ Նման մոտեցումները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու պարենային համակարգի հիմնական խոցելիությունները, գնահատելու գյուղատնտեսական արտադրության զարգացման ներուժը և հիմնավորելու պարենային ապահովության բարձրացմանն ուղղված տնտեսական միջոցառումները։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է ազգային պարենային համակարգի կայունության, գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության, բնակչության սննդամթերքի հասանելիության և պետական կարգավորման մեխանիզմների փոխկապակցված ուսումնասիրությամբ։ Հետազոտության կիրառական արժեքը կապված է գյուղատնտեսական զարգացման ռազմավարությունների մշակման, պարենային ռիսկերի նվազեցման, ներքին արտադրության խթանման, պարենային մատակարարումների կազմակերպման և բնակչության սոցիալական բարեկեցության բարձրացման հնարավորությունների հետ։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագետներին, ագրարային քաղաքականության մասնագետներին, գյուղատնտեսության ոլորտի հետազոտողներին, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցներին, պարենային շուկայի վերլուծաբաններին, սննդարդյունաբերության մասնագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Աշխատությունն ունի տնտեսագիտական, ագրարային, սոցիալական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով Հայաստանի Հանրապետության պարենային համակարգի զարգացման առանձնահատկությունների, գյուղատնտեսական արտադրության ներուժի, պարենային կախվածության, տնտեսական հասանելիության և երկարաժամկետ պարենային կայունության ապահովման հիմնախնդիրների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Տնտեսագիտական բնույթի գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության արդյունաբերական ձեռնարկությունների ներդրումային ռեսուրսների ձևավորման, արդյունավետ բաշխման և կառավարման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով ձեռնարկությունների ֆինանսական գործունեության, կապիտալի ներգրավման, ներդրումային քաղաքականության մշակման, արտադրական ներուժի զարգացման և տնտեսական մրցունակության բարձրացման կարևորագույն ուղղությունները։ Հետազոտության հիմնական նպատակային շրջանակը կապված է արդյունաբերական կազմակերպությունների ներդրումային հնարավորությունների գնահատման, ֆինանսավորման ներքին և արտաքին աղբյուրների բացահայտման, ներդրումային որոշումների ընդունման մեխանիզմների կատարելագործման և սահմանափակ ֆինանսական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման տնտեսական նախադրյալների ուսումնասիրության հետ։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է ներդրումային ռեսուրսների տնտեսական էությունը, դրանց դասակարգման սկզբունքները, ձևավորման աղբյուրները և ձեռնարկությունների ֆինանսատնտեսական գործունեության մեջ ունեցած նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի սեփական կապիտալի, չբաշխված շահույթի, ամորտիզացիոն հատկացումների, բանկային վարկերի, փոխառու միջոցների, բաժնետիրական ֆինանսավորման, օտարերկրյա ներդրումների և պետական աջակցության ծրագրերի դերը արդյունաբերական ձեռնարկությունների ներդրումային գործունեության կազմակերպման գործում։ Ներդրումային ռեսուրսների ձևավորման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ձեռնարկությունների ֆինանսական կայունության, վճարունակության, շահութաբերության և երկարաժամկետ զարգացման հնարավորությունների միջև գոյություն ունեցող փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է Հայաստանի արդյունաբերության կառուցվածքային առանձնահատկությունների և ներդրումային միջավայրի վերլուծությունը՝ հաշվի առնելով տնտեսության զարգացման պատմական նախադրյալները, արտադրական հզորությունների տեխնիկական վիճակը, կապիտալի հասանելիությունը, ֆինանսական շուկայի զարգացման մակարդակը և ձեռնարկությունների մրցակցային դիրքերը։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում արդյունաբերական կազմակերպությունների հիմնական միջոցների վերարտադրության, տեխնոլոգիական վերազինման, արտադրական գործընթացների արդիականացման և նորարարական գործունեության ֆինանսավորման հիմնախնդիրները։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է ներդրումային պահանջարկի և առկա ֆինանսական հնարավորությունների համապատասխանության գնահատումը, քանի որ ձեռնարկությունների զարգացման ծրագրերի իրականացումը հաճախ պայմանավորված է անհրաժեշտ կապիտալի ժամանակին ներգրավման և նպատակային օգտագործման հնարավորությամբ։ Ներդրումային ռեսուրսների կառավարման տեսանկյունից կարևոր նշանակություն ունեն ֆինանսական պլանավորումը, կապիտալի կառուցվածքի օպտիմալացումը, ներդրումային նախագծերի ընտրությունը, դրամական հոսքերի կանխատեսումը և ֆինանսական ռիսկերի գնահատումը։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև ներդրումային նախագծերի տնտեսական արդյունավետության գնահատման մեթոդներին, մասնավորապես՝ զուտ ներկա արժեքի, եկամտաբերության ներքին նորմայի, ներդրումների վերադարձելիության ժամկետի և շահութաբերության այլ ցուցանիշների կիրառման հնարավորություններին։ Այս մեթոդների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու տարբեր ներդրումային այլընտրանքների ֆինանսական նպատակահարմարությունը և ընտրելու ձեռնարկության ռազմավարական նպատակներին համապատասխանող զարգացման ուղղությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի ներդրումային գործունեության հետ կապված անորոշությունները, շուկայական պահանջարկի փոփոխությունները, տոկոսադրույքների տատանումները, արժութային ռիսկերը, գնաճային գործընթացները և արտաքին տնտեսական գործոնների ազդեցությունը արդյունաբերական ձեռնարկությունների ֆինանսական որոշումների վրա։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է ներդրումային ռեսուրսների ներգրավման և կառավարման կազմակերպական մեխանիզմների կատարելագործումը՝ ներառելով ֆինանսական վերահսկողության, կորպորատիվ կառավարման, ռազմավարական պլանավորման և ներդրումային ծրագրերի իրականացման արդյունավետության բարձրացման հարցերը։ Հայաստանի արդյունաբերական ձեռնարկությունների առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև փոքր և միջին արդյունաբերական կազմակերպությունների ֆինանսավորման սահմանափակումների, խոշոր արտադրական համալիրների կապիտալատարության և տարբեր ճյուղերում ներդրումային պահանջների տարբերությունների գնահատման տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել արդյունաբերության առանձին ճյուղերի ներդրումային գրավչության վրա ազդող գործոնները, արտադրանքի մրցունակության բարձրացման հնարավորությունները, արտահանման ներուժի զարգացումը և միջազգային տնտեսական համագործակցության միջոցով ֆինանսական ռեսուրսների ներգրավման հեռանկարները։ Առանձին նշանակություն ունեն պետության ներդրումային քաղաքականության, հարկային և ֆինանսավարկային կարգավորման, գործարար միջավայրի բարելավման և արդյունաբերական զարգացման աջակցության գործիքների ուսումնասիրությունները։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է նաև ներդրումային գործունեության խթանման ինստիտուցիոնալ պայմանները, սեփականության իրավունքի պաշտպանության, ֆինանսական տեղեկատվության թափանցիկության և ներդրողների վստահության նշանակությունը կապիտալի ներգրավման գործընթացներում։ Գիտական հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են կիրառվել տնտեսական և ֆինանսական վերլուծության, համեմատական գնահատման, վիճակագրական ուսումնասիրության, տնտեսամաթեմատիկական մոդելավորման և ներդրումային նախագծերի արդյունավետության հաշվարկման մեթոդներ։ Նման մոտեցումները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու ներդրումային ռեսուրսների ձևավորման և օգտագործման հիմնական օրինաչափությունները, գնահատելու ֆինանսավորման տարբեր աղբյուրների առավելություններն ու սահմանափակումները և մշակելու ձեռնարկությունների ներդրումային կառավարման կատարելագործման առաջարկություններ։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է արդյունաբերական ձեռնարկությունների ներդրումային գործունեության արդյունավետության բարձրացման, ֆինանսական ռեսուրսների կառավարման համակարգերի զարգացման և Հայաստանի տնտեսության արտադրական ներուժի ամրապնդման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությամբ։ Հետազոտության կիրառական արժեքը կապված է ձեռնարկությունների երկարաժամկետ զարգացման ռազմավարությունների մշակման, ներդրումային նախագծերի ֆինանսավորման հիմնավորման, կապիտալի օգտագործման արդյունավետության գնահատման և արդյունաբերական կազմակերպությունների ֆինանսական կայունության բարձրացման հնարավորությունների հետ։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագետներին, ֆինանսական վերլուծաբաններին, ներդրումային կառավարման մասնագետներին, արդյունաբերական ձեռնարկությունների ղեկավարներին, պետական տնտեսական քաղաքականության մշակմամբ զբաղվող մասնագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Աշխատությունն ունի տնտեսագիտական, ֆինանսական, կառավարչական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով Հայաստանի Հանրապետության արդյունաբերական ձեռնարկությունների ներդրումային ռեսուրսների ձևավորման մեխանիզմների, կապիտալի կառավարման առանձնահատկությունների, ներդրումային ռիսկերի և արտադրական զարգացման ֆինանսական նախադրյալների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Գիտական աշխատությունը նվիրված է նոր սինթեզված պորֆիրինային միացությունների գենոտոքսիկ և մոդիֆիկացնող հատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ԴՆԹ-կոմետ մեթոդի կիրառմամբ, ընդգրկելով մոլեկուլային կենսաբանության, գենետիկայի, կենսաքիմիայի, թունաբանության և կենսաբժշկական հետազոտությունների կարևոր հիմնախնդիրները։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է պորֆիրինների ազդեցությամբ բջիջների գենետիկական նյութում հնարավոր փոփոխությունների, ԴՆԹ-ի վնասման և վերականգնման գործընթացների, ինչպես նաև տարբեր ֆիզիկական և քիմիական գործոնների նկատմամբ բջջային արձագանքի առանձնահատկությունների բացահայտման հետ։ Պորֆիրինները օրգանական մակրոցիկլային միացությունների խումբ են, որոնք առանձնանում են իրենց յուրահատուկ մոլեկուլային կառուցվածքով, էլեկտրոնային հատկություններով և կենսաբանական համակարգերի հետ փոխազդելու բազմազան հնարավորություններով։ Դրանց որոշ ներկայացուցիչներ կարևոր դեր են կատարում բնական կենսաբանական գործընթացներում, իսկ սինթետիկ պորֆիրիններն ու դրանց ածանցյալները հետաքրքրություն են ներկայացնում դեղագործության, ֆոտոդինամիկ թերապիայի, կենսաբժշկական ախտորոշման և նոր կենսաակտիվ նյութերի մշակման տեսանկյունից։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է պորֆիրինային միացությունների քիմիական կառուցվածքի և կենսաբանական ակտիվության փոխկապակցվածությունը, դրանց հնարավոր ազդեցությունը բջջային կենսագործունեության վրա և գենետիկական անվտանգության գնահատման մեթոդաբանական հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի գենոտոքսիկության ուսումնասիրությունը, որը հնարավորություն է տալիս գնահատելու տարբեր նյութերի ազդեցությամբ ԴՆԹ-ի կառուցվածքում առաջացող վնասումները և դրանց հնարավոր հետևանքները բջջային համակարգերի համար։ Հետազոտության առանցքային մեթոդներից է ԴՆԹ-կոմետ թեստը, որը հայտնի է նաև որպես առանձին բջիջների գելային էլեկտրոֆորեզի մեթոդ և լայնորեն կիրառվում է գենետիկական նյութի վնասվածքների հայտնաբերման ու քանակական գնահատման նպատակով։ Մեթոդի հիմքում ընկած է այն սկզբունքը, որ հատուկ մշակված բջիջների ԴՆԹ-ն էլեկտրական դաշտի ազդեցությամբ կարող է առաջացնել գիսաստղ հիշեցնող պատկեր, որի բնութագրերը կապված են գենետիկական նյութի վնասվածության աստիճանի հետ։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ԴՆԹ-ի շղթաների խզումները և որոշակի փորձարարական պայմաններում հայտնաբերվող այլ վնասվածքներ՝ գնահատելով բջիջների արձագանքը հետազոտվող միացությունների ազդեցությանը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նոր պորֆիրինների գենոտոքսիկ ազդեցության հնարավոր կախվածության ուսումնասիրությունը դրանց կոնցենտրացիայից, ազդեցության տևողությունից, մոլեկուլային կառուցվածքից և փորձարարական միջավայրի առանձնահատկություններից։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում պորֆիրինների մոդիֆիկացնող հատկությունները, որոնք կարող են դրսևորվել այլ գործոններով պայմանավորված գենետիկական վնասումների ուժեղացման կամ նվազեցման ձևով։ Այս համատեքստում կարևորվում է պորֆիրինային միացությունների հնարավոր պաշտպանական և վնասող ազդեցությունների համեմատական գնահատումը, ինչպես նաև դրանց կենսաբանական ակտիվության մեխանիզմների բացահայտումը։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է օքսիդատիվ սթրեսի, ազատ ռադիկալների առաջացման, ակտիվ թթվածնային միացությունների մասնակցությամբ ընթացող գործընթացների և ԴՆԹ-ի վնասման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Որոշ պորֆիրիններ, հատկապես լուսային գրգռման պայմաններում, կարող են մասնակցել ֆոտոքիմիական ռեակցիաների, որոնց արդյունքում առաջացող ակտիվ մասնիկները փոխազդում են բջջային բաղադրիչների հետ։ Միաժամանակ պորֆիրինային տարբեր կառուցվածքներ կարող են ունենալ կենսաբանական ազդեցության տարբեր ուղղվածություն, ուստի դրանց հատկությունների գնահատումը պահանջում է առանձին փորձարարական ուսումնասիրություններ։ Աշխատության շրջանակում կարևոր նշանակություն ունի բջջային կենսունակության, գենետիկական վնասվածքների և նյութերի կոնցենտրացիաների միջև փոխհարաբերության գնահատումը, քանի որ գենոտոքսիկության արդյունքների ճիշտ մեկնաբանման համար անհրաժեշտ է հաշվի առնել նաև ընդհանուր բջջաթունավոր ազդեցությունը։ Հետազոտության մեթոդաբանական առանձնահատկությունները կարող են ընդգրկել փորձարարական և վերահսկիչ խմբերի համեմատությունը, ԴՆԹ-ի վնասվածության ցուցանիշների քանակական գնահատումը, վիճակագրական վերլուծությունը և տարբեր պորֆիրինային միացությունների կենսաբանական ակտիվության համադրումը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև ԴՆԹ-ի վերականգնման մեխանիզմների ուսումնասիրությունը, քանի որ բջիջների գենետիկական կայունությունը կախված է ոչ միայն վնասող գործոնների ազդեցությունից, այլև առաջացած փոփոխությունները հայտնաբերելու և վերացնելու կենսաբանական համակարգերի կարողությունից։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նոր քիմիական միացությունների կենսաբանական անվտանգության գնահատման, դրանց կառուցվածք-ակտիվություն փոխհարաբերությունների բացահայտման և գենոտոքսիկության ուսումնասիրման ժամանակակից մեթոդների կիրառման անհրաժեշտությամբ։ Պորֆիրինների հնարավոր մոդիֆիկացնող ազդեցությունների ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել կենսաբանական ակտիվությամբ օժտված նոր նյութերի հետագա հետազոտություններին և դրանց կիրառման հնարավորությունների գիտական գնահատմանը։ Հատուկ նշանակություն ունի նման հետազոտությունների դերը դեղաբանական նյութերի նախնական անվտանգության ուսումնասիրության, հակաուռուցքային հետազոտությունների և ֆոտոդինամիկ ազդեցությամբ միացությունների կենսաբանական բնութագրման գործընթացներում։ Միաժամանակ ԴՆԹ-կոմետ մեթոդով ստացված տվյալները գենետիկական անվտանգության գնահատման բաղադրիչներից մեկն են և ամբողջական եզրակացության համար կարող են պահանջվել լրացուցիչ փորձարարական մեթոդներ։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գենետիկներին, մոլեկուլային կենսաբաններին, կենսաքիմիկոսներին, թունաբաններին, դեղագետներին, կենսաբժշկական հետազոտողներին, օրգանական քիմիայի մասնագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Այն ունի տեսական, փորձարարական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով նոր պորֆիրինային միացությունների գենոտոքսիկ և մոդիֆիկացնող հատկությունների, ԴՆԹ-ի վնասման մեխանիզմների և կենսաբանական համակարգերի վրա քիմիական նյութերի ազդեցության առավել խորքային ըմբռնմանը։

Ազգագրական, պատմաբժշկական և մշակութաբանական բնույթի աշխատությունը նվիրված է Անդրկովկասի որոշ բնակավայրերում ապրող հայերի ժողովրդական բժշկության ավանդույթների, բուժման եղանակների, առողջության և հիվանդությունների վերաբերյալ պատկերացումների, ինչպես նաև սերնդեսերունդ փոխանցված բուժական գիտելիքների ուսումնասիրությանը։ Հրատարակության հիմնական թեման հայ ժողովրդի ավանդական բժշկական մշակույթի առանձնահատկությունների բացահայտումն է՝ հաշվի առնելով տարբեր բնակավայրերի աշխարհագրական պայմանները, կենցաղային սովորույթները, հասարակական հարաբերությունները և տեղական մշակութային ավանդույթները։ Աշխատության շրջանակում հետաքրքրություն են ներկայացնում ժողովրդական բժշկության ձևավորման պատմական նախադրյալները, բուժական փորձի փոխանցման եղանակները, բնության և մարդու առողջության փոխհարաբերության վերաբերյալ պատկերացումները, ինչպես նաև ավանդական բուժման գործելակերպերի տեղը համայնքային կյանքում։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի ժողովրդական բժշկության մեջ օգտագործվող բուսական, կենդանական և հանքային ծագման նյութերի վերաբերյալ տեղեկությունները, դրանց պատրաստման ու կիրառման ավանդական ձևերը և տարբեր հիվանդությունների բուժման հետ կապված ժողովրդական պատկերացումները։ Նման նյութերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են մարդիկ պատմականորեն օգտագործել իրենց շրջապատող բնական միջավայրի հնարավորությունները և կուտակված փորձառությունը առողջական խնդիրներին արձագանքելու համար։ Կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել դեղաբույսերի ժողովրդական անվանումները, դրանց ճանաչման և հավաքման ավանդույթները, ինչպես նաև բուսական աշխարհի վերաբերյալ տեղական գիտելիքների արտացոլումը բուժական սովորույթներում։ Հետազոտության թեմատիկան ընդգրկում է նաև հիվանդությունների ծագման վերաբերյալ ժողովրդական բացատրությունները, առողջության պահպանման կենցաղային կանոնները, սննդակարգի և կենսակերպի հետ կապված պատկերացումները, ինչպես նաև հիվանդությունների կանխարգելման ավանդական սովորույթները։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում բուժման գործընթացում կիրառվող ծիսական գործողությունները, աղոթքները, հավատալիքները և խորհրդանշական արարողությունները, որոնք ժողովրդական բժշկության պատմության մեջ հաճախ գոյակցել են գործնական բուժական միջոցների հետ։ Այս երևույթների ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն բժշկության պատմության, այլև հայ ժողովրդի հոգևոր մշակույթի, աշխարհընկալման և կրոնական պատկերացումների հետազոտության տեսանկյունից։ Աշխատության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև ժողովրդական բուժողների, հեքիմների, մանկաբարձների և բուժական գիտելիքներ ունեցող համայնքային այլ անձանց գործունեության առանձնահատկությունները, նրանց հասարակական հեղինակությունը և բուժական փորձի փոխանցման մեխանիզմները։ Ավանդական բժշկության ուսումնասիրության մեջ կարևոր նշանակություն ունեն ընտանիքի և համայնքի դերը, տարեցների կուտակած փորձառությունը, կանանց մասնակցությունը կենցաղային բուժական սովորույթների պահպանմանը և բուժման վերաբերյալ գիտելիքների բանավոր փոխանցումը։ Անդրկովկասի տարբեր բնակավայրերում հայերի ժողովրդական բժշկության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համեմատելու տեղական ավանդույթները, բացահայտելու դրանց ընդհանրություններն ու տարբերությունները և գնահատելու աշխարհագրական ու մշակութային միջավայրի ազդեցությունը բուժական սովորույթների ձևավորման վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն լեռնային և հարթավայրային բնակավայրերի բնական պայմանները, տեղական բուսական աշխարհը, բնակչության զբաղմունքները և հարևան ժողովուրդների հետ մշակութային շփումները, որոնք կարող էին ազդել ժողովրդական բժշկության գործելակերպերի բազմազանության վրա։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև հայ ազգագրության, բանահյուսության և ժողովրդական հավատալիքների ուսումնասիրությանը, քանի որ հիվանդությունների, բուժման և առողջության վերաբերյալ պատկերացումները հաճախ արտահայտվել են ավանդազրույցներում, ասացվածքներում, ծիսական խոսքերում և կենցաղային սովորույթներում։ Պատմամշակութային տեսանկյունից կարևոր է ժողովրդական բժշկության նյութերի դիտարկումը որպես տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական կյանքի և աշխարհընկալման վկայություններ։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է տարբերակել պատմականորեն կիրառված բուժական եղանակների ազգագրական արժեքը դրանց բժշկական արդյունավետությունից, քանի որ ավանդական կիրառությունը ինքնին չի հաստատում որևէ միջոցի անվտանգությունն ու բուժական ազդեցությունը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է հայկական ավանդական բժշկության վերաբերյալ տեղեկությունների հավաքագրման, համակարգման և պահպանման կարևորությամբ։ Նման նյութերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու բժշկական գիտելիքների պատմական զարգացումը, ժողովրդական բուժական փորձի և գիտական բժշկության փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև տարբեր ժամանակաշրջաններում առողջության նկատմամբ հասարակական վերաբերմունքի փոփոխությունները։ Հրատարակությունը կարող է կարևոր սկզբնաղբյուրային նշանակություն ունենալ հատկապես այն սովորույթների և պատկերացումների ուսումնասիրման համար, որոնք ժամանակի ընթացքում փոփոխվել կամ դուրս են եկել առօրյա գործածությունից։ Այն կարող է օգտակար լինել ազգագրագետներին, պատմաբաններին, բժշկության պատմության հետազոտողներին, մշակութաբաններին, բանագետներին, հայագետներին, էթնոբուսաբաններին, ժողովրդական հավատալիքների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին, դասախոսներին և ուսանողներին։ Աշխատությունն ունի ազգագրական, պատմաբժշկական, մշակութաբանական և աղբյուրագիտական նշանակություն՝ նպաստելով Անդրկովկասի հայ բնակչության ավանդական բուժական գիտելիքների, առողջության վերաբերյալ ժողովրդական պատկերացումների, տեղական սովորույթների և հայկական մշակութային ժառանգության առանձնահատկությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Գիտական աշխատությունը նվիրված է Ղրղզստանի լեռնային պայմաններում աշխատող հանքագործների աշխատանքի հիգիենայի և ֆիզիոլոգիայի առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով բարձրադիր վայրերում իրականացվող հանքարդյունաբերական գործունեության ազդեցությունը մարդու օրգանիզմի, աշխատունակության, ֆիզիոլոգիական հարմարվողականության և մասնագիտական առողջության վրա։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է լեռնային միջավայրի բնական և արտադրական գործոնների համատեղ ազդեցության գնահատման, աշխատանքային ծանրաբեռնվածության ֆիզիոլոգիական հետևանքների բացահայտման և հանքագործների առողջության պահպանման գիտականորեն հիմնավորված միջոցառումների մշակման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է բարձրադիր շրջաններին բնորոշ մթնոլորտային ճնշման նվազման, թթվածնի մասնակի ճնշման փոփոխության, ջերմաստիճանային տատանումների, օդի խոնավության և կլիմայական այլ առանձնահատկությունների ազդեցությունը մարդու ֆունկցիոնալ վիճակի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի հանքարդյունաբերական աշխատանքներին բնորոշ ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունը, փոշու ազդեցությունը, արտադրական աղմուկը, թրթռումները, միկրոկլիմայական պայմանները և աշխատանքի կազմակերպման առանձնահատկությունները, որոնք բարձրադիր միջավայրում կարող են լրացուցիչ պահանջներ ներկայացնել օրգանիզմի հարմարվողական համակարգերին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է շնչառական և սրտանոթային համակարգերի գործունեության ուսումնասիրությունը, քանի որ բարձրության ավելացմանը զուգընթաց թթվածնի հասանելիության նվազումը կարող է ազդել շնչառության հաճախականության, թոքային օդափոխության, սրտի աշխատանքի և հյուսվածքների թթվածնային ապահովման վրա։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է նաև օրգանիզմի հարմարվողականության գործընթացների ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով բարձրադիր պայմաններում գտնվելու տևողությունը, ֆիզիկական պատրաստվածությունը, աշխատանքային ծանրաբեռնվածության աստիճանը և անհատական ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունները։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում արյան թթվածնափոխադրական գործառույթի, նյութափոխանակության, էներգետիկ ծախսերի, ջերմակարգավորման և նյարդամկանային համակարգի գործունեության փոփոխությունները լեռնային պայմաններում։ Հանքագործների աշխատանքի ֆիզիոլոգիական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու տարբեր արտադրական գործողությունների էներգատարությունը, մկանային աշխատանքի ինտենսիվությունը, հոգնածության զարգացման օրինաչափությունները և աշխատանքային հերթափոխի ընթացքում աշխատունակության փոփոխությունները։ Կարևոր նշանակություն ունեն նաև աշխատանքի և հանգստի ռեժիմների, հերթափոխերի տևողության, ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության բաշխման և վերականգնողական գործընթացների ուսումնասիրությունները, որոնք անմիջականորեն առնչվում են արտադրական անվտանգության և մասնագիտական առողջության պահպանման հիմնախնդիրներին։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է հանքավայրերի արտադրական միջավայրի հիգիենիկ գնահատումը՝ մասնավորապես օդում հանքային փոշու առկայության, վնասակար արտադրական գործոնների, օդափոխության արդյունավետության, լուսավորության և աշխատատեղերի սանիտարահիգիենիկ պայմանների տեսանկյունից։ Հատուկ ուշադրության են արժանի շնչառական համակարգի մասնագիտական հիվանդությունների կանխարգելման, փոշու ազդեցության նվազեցման և արտադրական միջավայրի վերահսկման հարցերը։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել հանքագործների առողջական վիճակի բժշկագիտական դիտարկումները, ֆիզիոլոգիական ցուցանիշների չափումները, աշխատանքային պայմանների համեմատական գնահատումները և տարբեր բարձրություններում աշխատող անձանց հարմարվողական հնարավորությունների ուսումնասիրությունը։ Ղրղզստանի լեռնային աշխարհագրական պայմանները առանձնահատուկ նշանակություն են հաղորդում նման հետազոտություններին, քանի որ տարածաշրջանի հանքարդյունաբերական գործունեության մի մասը իրականացվում է բարձրադիր և կլիմայական առումով բարդ միջավայրերում։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է բնական բարձրադիր գործոնների և արտադրական վնասակար ազդեցությունների փոխկապակցվածության բացահայտումը, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական գնահատելու մասնագիտական ռիսկերը և մշակելու աշխատանքային պայմանների բարելավման համապատասխան մոտեցումներ։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում նաև աշխատողների մասնագիտական ընտրության, նախնական և պարբերական բժշկական զննությունների, ֆիզիոլոգիական հարմարվողականության գնահատման և առողջական վիճակի շարունակական վերահսկման հարցերը։ Աշխատանքի հիգիենայի տեսանկյունից կարևորվում են արտադրական գործընթացների մեքենայացման, ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության նվազեցման, անհատական պաշտպանական միջոցների կիրառման և աշխատատեղերի կազմակերպման բարելավման հնարավորությունները։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է բարձրադիր պայմաններում մարդու օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական արձագանքների և մասնագիտական գործոնների համատեղ ազդեցության ուսումնասիրությամբ, ինչպես նաև աշխատանքի անվտանգության և առողջության պահպանման կանխարգելիչ միջոցառումների գիտական հիմքերի զարգացման անհրաժեշտությամբ։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են ոչ միայն հանքարդյունաբերության, այլև լեռնային շրջաններում իրականացվող շինարարական, երկրաբանական, տրանսպորտային և այլ ֆիզիկապես ծանր աշխատանքների կազմակերպման համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել աշխատանքի հիգիենայի, մասնագիտական բժշկության, մարդու ֆիզիոլոգիայի, հանրային առողջապահության, արդյունաբերական անվտանգության և հանքարդյունաբերության ոլորտներում մասնագիտացող գիտաշխատողների, բժիշկների, հիգիենիստների, ինժեներների, դասախոսների, ասպիրանտների և ուսանողների համար։ Այն ունի բժշկագիտական, ֆիզիոլոգիական, հիգիենիկ և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով բարձրադիր լեռնային պայմաններում հանքագործների աշխատանքի առանձնահատկությունների, օրգանիզմի հարմարվողական մեխանիզմների, մասնագիտական ռիսկերի և առողջության պահպանման միջոցառումների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Գիտական աշխատությունը նվիրված է տարբեր գրգռման պայմաններում լազերային ճառագայթման և օպտիկական բջիջներում պարունակվող մետաղների գոլորշիների ռեզոնանսային փոխազդեցության ֆիզիկական առանձնահատկությունների տեսական և փորձարարական ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով ատոմային ֆիզիկայի, լազերային սպեկտրոսկոպիայի, քվանտային օպտիկայի և ոչ գծային օպտիկական երևույթների կարևորագույն հիմնախնդիրները։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է մետաղների գոլորշիներում ատոմների էներգետիկ մակարդակների, լազերային դաշտի ազդեցությամբ առաջացող օպտիկական անցումների, ռեզոնանսային կլանման և ճառագայթման գործընթացների, ինչպես նաև տարբեր արտաքին պայմաններում ատոմային համակարգերի վարքագծի օրինաչափությունների բացահայտման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է լազերային ճառագայթման հաճախականության, ինտենսիվության, բևեռացման, սպեկտրային լայնության և գրգռման ռեժիմների ազդեցությունը մետաղների գոլորշիների օպտիկական արձագանքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի այն ֆիզիկական երևույթները, որոնք առաջանում են, երբ լազերային ճառագայթման հաճախականությունը համընկնում է կամ մոտենում է ատոմների թույլատրելի էներգետիկ անցումների հաճախականություններին։ Նման պայմաններում հնարավոր է դիտարկել ռեզոնանսային կլանման ուժեղացում, ատոմային մակարդակների բնակեցվածության փոփոխություններ, հարկադրական ճառագայթման գործընթացներ և օպտիկական միջավայրի հատկությունների էական փոփոխություններ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է օպտիկական բջիջներում մետաղների գոլորշիների ֆիզիկական վիճակի ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով ջերմաստիճանի, գոլորշու խտության, բջջի երկրաչափական չափերի, ճնշման և միջավայրի այլ պարամետրերի ազդեցությունը ռեզոնանսային փոխազդեցությունների վրա։ Օպտիկական բջիջները հնարավորություն են տալիս ստեղծելու վերահսկելի պայմաններ ատոմային համակարգերի հետազոտության համար՝ ապահովելով լազերային ճառագայթման և գոլորշային միջավայրի փոխազդեցության չափումների իրականացումը։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է նաև ատոմային սպեկտրային գծերի ձևավորման և լայնացման մեխանիզմների ուսումնասիրությունը, մասնավորապես՝ Դոպլերյան լայնացումը, բախումներով պայմանավորված փոփոխությունները, բնական լայնացումը և ուժեղ լազերային դաշտի ազդեցությամբ առաջացող հագեցման երևույթները։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում ռեզոնանսային ֆլուորեսցենցիան, օպտիկական մղումը, մակարդակների բնակեցվածության վերաբաշխումը և ատոմային համակարգերում կոհերենտության ձևավորման հնարավորությունները։ Լազերային գրգռման տարբեր պայմանների համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու շարունակական և իմպուլսային ճառագայթման ազդեցության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև թույլ և ուժեղ օպտիկական դաշտերում առաջացող ֆիզիկական գործընթացների տարբերությունները։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև ոչ գծային օպտիկական երևույթներին, որոնք կարող են դրսևորվել լազերային ճառագայթման բարձր ինտենսիվությունների դեպքում՝ պայմանավորելով միջավայրի կլանման, բեկման և ճառագայթման բնութագրերի փոփոխությունները։ Կարևոր նշանակություն ունեն հագեցած կլանման, ռեզոնանսային դիսպերսիայի, օպտիկական կոհերենտության և բազմամակարդակ ատոմային համակարգերում լազերային դաշտերի փոխազդեցության ուսումնասիրությունները։ Աշխատության տեսական հիմքում կարող են կիրառվել քվանտային մեխանիկայի, ատոմային սպեկտրոսկոպիայի և լույսի ու նյութի փոխազդեցության մաթեմատիկական նկարագրության մեթոդները, մասնավորապես՝ ատոմային վիճակների բնակեցվածության և կոհերենտության ժամանակային փոփոխությունները նկարագրող մոտեցումները։ Նման մեթոդները հնարավորություն են տալիս գնահատելու գրգռման և թուլացման գործընթացների արագությունները, ռեզոնանսային անցումների հավանականությունները, օպտիկական ազդանշանների ինտենսիվությունները և դրանց կախվածությունը փորձարարական պայմաններից։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի նաև արտաքին մագնիսական և էլեկտրական դաշտերի հնարավոր ազդեցությունները, որոնք կարող են փոփոխել ատոմային էներգետիկ մակարդակների կառուցվածքը և ազդել ռեզոնանսային սպեկտրների բնութագրերի վրա։ Հետազոտության փորձարարական նշանակությունը կապված է բարձր ճշգրտությամբ սպեկտրոսկոպիական չափումների, լազերային հաճախականության կարգավորման, օպտիկական ազդանշանների գրանցման և մետաղների գոլորշիներում տեղի ունեցող ֆիզիկական գործընթացների քանակական գնահատման հետ։ Մետաղների գոլորշիների և լազերային ճառագայթման ռեզոնանսային փոխազդեցությունների ուսումնասիրությունը կարևոր կիրառական հեռանկարներ ունի լազերային տեխնոլոգիաների, ատոմային հաճախականային ստանդարտների, բարձր զգայունությամբ մագնիսաչափերի, օպտիկական սենսորների և ճշգրիտ չափումների համակարգերի զարգացման համար։ Նման հետազոտությունները նպաստում են նաև ատոմային միջավայրերում լույսի տարածման և կառավարման մեխանիզմների առավել խորքային ըմբռնմանը, ինչը կարևոր է քվանտային տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և ժամանակակից ֆոտոնային համակարգերի համար։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է լազերային դաշտի և ատոմային միջավայրի փոխազդեցության հիմնարար օրինաչափությունների բացահայտմամբ, տարբեր գրգռման պայմաններում ռեզոնանսային երևույթների համեմատական վերլուծությամբ և օպտիկական համակարգերի ֆիզիկական բնութագրերի կառավարման հնարավորությունների ուսումնասիրությամբ։ Այն կարող է օգտակար լինել ատոմային և մոլեկուլային ֆիզիկայի, լազերային ֆիզիկայի, քվանտային օպտիկայի, սպեկտրոսկոպիայի, ֆոտոնիկայի և կիրառական օպտիկայի ոլորտներում մասնագիտացող գիտաշխատողների, ինժեներների, դասախոսների, ասպիրանտների և ուսանողների համար։ Աշխատությունն ունի տեսական, փորձարարական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով մետաղների գոլորշիներում ռեզոնանսային օպտիկական գործընթացների, լազերային գրգռման մեխանիզմների և լույսի ու նյութի փոխազդեցության ֆիզիկական առանձնահատկությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Պատմագիտական և եկեղեցագիտական բնույթի գիտական աշխատությունը նվիրված է 5-րդ դարի առաջին կեսից մինչև 6-րդ դարի կեսերն ընկած ժամանակահատվածում Հայոց և Բյուզանդական եկեղեցիների փոխհարաբերությունների պատմական, աստվածաբանական, դավանաբանական և քաղաքական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է վաղքրիստոնեական աշխարհում տեղի ունեցած կրոնական և գաղափարական գործընթացների, տիեզերական ժողովների որոշումների, քրիստոսաբանական վեճերի և դրանց ազդեցությամբ ձևավորված միջեկեղեցական հարաբերությունների բացահայտման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է Հայոց եկեղեցու ինքնուրույնության ամրապնդման գործընթացը, Կոստանդնուպոլսի եկեղեցական կենտրոնի հետ ունեցած կապերը, Բյուզանդական կայսրության կրոնական քաղաքականությունը և հայկական եկեղեցական ավանդույթի զարգացման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի 5-րդ դարի առաջին կեսի պատմական իրադարձությունները, երբ Հայաստանը գտնվում էր քաղաքական բարդ պայմաններում, իսկ քրիստոնեական եկեղեցին կարևոր դեր էր կատարում ազգային ինքնության, մշակութային շարունակականության և հոգևոր կյանքի կազմակերպման գործում։ Հայ գրերի ստեղծումը, Աստվածաշնչի հայերեն թարգմանությունը, ազգային մատենագրության զարգացումը և եկեղեցական կրթության տարածումը նպաստեցին հայկական աստվածաբանական մտքի ինքնուրույն զարգացմանը և եկեղեցական կառույցների գաղափարական ամրապնդմանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է 431 թվականի Եփեսոսի տիեզերական ժողովի որոշումների նշանակության ուսումնասիրությունը, մասնավորապես՝ նեստորականության շուրջ ծավալված աստվածաբանական վեճերի և դրանց նկատմամբ Հայոց եկեղեցու վերաբերմունքի պատմական համատեքստի բացահայտումը։ Առանձին նշանակություն ունի 451 թվականի Քաղկեդոնի տիեզերական ժողովը, որի ընդունած քրիստոսաբանական սահմանումները հետագայում կարևոր դեր խաղացին քրիստոնեական եկեղեցիների դավանաբանական հարաբերությունների ձևավորման գործում։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է Քաղկեդոնի ժողովի որոշումների նկատմամբ հայկական եկեղեցական միջավայրում ձևավորված վերաբերմունքի աստիճանական զարգացումը՝ հաշվի առնելով ժամանակաշրջանի քաղաքական իրադրությունը, հաղորդակցության սահմանափակումները և աստվածաբանական տարբեր ավանդույթների փոխազդեցությունը։ Հատուկ ուշադրության է արժանի այն հանգամանքը, որ Հայոց եկեղեցու և քաղկեդոնական եկեղեցիների միջև դավանաբանական տարաձայնությունների ձևավորումը երկարատև պատմական գործընթաց էր և չի կարող ամբողջությամբ բացատրվել մեկ ժողովով կամ առանձին քաղաքական իրադարձությամբ։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև Բյուզանդական կայսրության և Սասանյան Պարսկաստանի միջև Հայաստանի աշխարհաքաղաքական դիրքին, քանի որ երկու տերությունների մրցակցությունը զգալի ազդեցություն էր ունենում հայկական հասարակության, եկեղեցական կառավարման և արտաքին կրոնական հարաբերությունների վրա։ Հայոց եկեղեցու գործունեությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես կրոնական հաստատության պատմություն, այլև որպես ազգային ինքնության պահպանման, մշակութային արժեքների փոխանցման և հասարակական համախմբման կարևոր գործոն։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում բյուզանդական կայսրերի կրոնական քաղաքականության փոփոխությունները, եկեղեցական միասնության վերականգնման փորձերը և քրիստոսաբանական տարաձայնությունների հաղթահարման նպատակով մշակված աստվածաբանական բանաձևերը։ Այս համատեքստում կարևոր նշանակություն ունի 482 թվականի Զենոն կայսեր հրապարակած «Հենոտիկոնը», որը նպատակ ուներ մեղմելու քրիստոնեական աշխարհի դավանաբանական հակասությունները։ Աշխատության ժամանակագրական շրջանակում առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում նաև 506 թվականի Դվինի եկեղեցական ժողովը, որի պատմական նշանակությունը կապված է Հայոց եկեղեցու դավանաբանական դիրքորոշումների և տարածաշրջանային եկեղեցական հարաբերությունների զարգացման հետ։ Հետազոտության շրջանակում հնարավոր է դիտարկել հայկական, բյուզանդական, ասորական և այլ քրիստոնեական ավանդույթների փոխազդեցությունը, աստվածաբանական գաղափարների փոխանցման ուղիները և տարբեր եկեղեցական կենտրոնների միջև գոյություն ունեցող հաղորդակցությունը։ Կարևոր նշանակություն ունեն 6-րդ դարի առաջին կեսի եկեղեցաքաղաքական իրադարձությունները, հատկապես Հուստինիանոս Ա կայսեր օրոք իրականացվող կրոնական քաղաքականությունը, եկեղեցական միասնության հաստատման փորձերը և քրիստոսաբանական վեճերի շարունակական զարգացումը։ Այս գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես էին կայսերական իշխանության քաղաքական նպատակները, աստվածաբանական քննարկումները և տեղական եկեղեցական ավանդույթները փոխազդում միմյանց հետ։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է Հայոց եկեղեցու դավանաբանական ինքնության պատմական ձևավորման, հայ-բյուզանդական կրոնական կապերի զարգացման և վաղմիջնադարյան քրիստոնեական աշխարհի ներքին բազմազանության ուսումնասիրությամբ։ Առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում պատմական սկզբնաղբյուրների քննությունը, եկեղեցական ժողովների որոշումների համեմատական վերլուծությունը, աստվածաբանական եզրաբանության ուսումնասիրությունը և տարբեր պատմագրական ավանդույթներում ներկայացված իրադարձությունների մեկնաբանությունների համադրումը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու եկեղեցական տարաձայնությունների կրոնական, մշակութային և քաղաքական հիմքերը, ինչպես նաև Հայոց եկեղեցու ինքնուրույն զարգացման պատմական պայմանները։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբաններին, եկեղեցագետներին, աստվածաբաններին, բյուզանդագետներին, միջնադարագետներին, հայագետներին, կրոնագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին, ինչպես նաև վաղքրիստոնեական եկեղեցու պատմությամբ և հայ-բյուզանդական հարաբերություններով հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Աշխատությունն ունի պատմագիտական, աստվածաբանական, եկեղեցագիտական և աղբյուրագիտական նշանակություն՝ նպաստելով 5–6-րդ դարերի Հայոց և Բյուզանդական եկեղեցիների փոխհարաբերությունների, դավանաբանական տարաձայնությունների ձևավորման, եկեղեցական ինքնության զարգացման և վաղմիջնադարյան Հայաստանի կրոնաքաղաքական պատմության առավել խորքային ըմբռնմանը։