Պատրաստի նյութեր

Աշխատությունը նվիրված է դպրոցական ֆիզիկայի ուսուցման գործընթացում համընդհանուր բնույթի ֆիզիկական մոդելների ճանաչողական և մեթոդական նշանակության ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև դրանց նպատակային կիրառման արդյունավետ եղանակների մշակմանը։ Հետազոտության կենտրոնում ֆիզիկական երևույթների և օրինաչափությունների ուսումնասիրման համար կիրառվող ընդհանրացված մոդելներն են, որոնք հնարավորություն են տալիս իրական համակարգերի բարդ հատկություններից առանձնացնել էական հատկանիշները և դրանց հիման վրա բացատրել տարբեր երևույթների ընդհանուր օրինաչափությունները։ Մոդելավորումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես պատրաստի գիտելիքի ներկայացման միջոց, այլև որպես գիտական ճանաչողության մեթոդ, որի յուրացումը կարող է նպաստել սովորողների տեսական մտածողության, վերլուծական կարողությունների և խնդիրների լուծման հմտությունների զարգացմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նյութական կետի, բացարձակ պինդ մարմնի, իդեալական գազի, փակ համակարգի, դաշտի և այլ ընդհանրացված ֆիզիկական մոդելների ուսուցողական հնարավորությունները՝ տարբեր թեմաների միջև գաղափարական կապեր ստեղծելու տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել այն մեթոդական հաջորդականությանը, որով սովորողները իրական օբյեկտից կամ երևույթից անցնում են դրա պարզեցված ներկայացմանը, սահմանում մոդելի կիրառելիության պայմանները, օգտագործում այն համապատասխան խնդրի լուծման համար և վերջում գնահատում ստացված արդյունքի համապատասխանությունը իրական համակարգին։ Կարևորվում է սովորողների կողմից մոդելի և իրականության տարբերակման գիտակցումը, քանի որ ցանկացած ֆիզիկական մոդել արտացոլում է ուսումնասիրվող համակարգի միայն տվյալ խնդրի համար էական հատկությունները և ունի կիրառելիության որոշակի սահմաններ։ Ուսումնասիրության առանձին ուղղություն կարող է լինել մոդելային պատկերացումների օգտագործումը փորձարարական աշխատանքներում, ֆիզիկական խնդիրների լուծման, գրաֆիկական ներկայացումների և համակարգչային մոդելավորման ընթացքում։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս կապ հաստատել տեսական գիտելիքի, դիտվող երևույթների և մաթեմատիկական նկարագրության միջև։ Կարող են ուսումնասիրվել նաև ուսուցչի կողմից կիրառվող բացատրական մեթոդները, մոդելային առաջադրանքների համակարգը և սովորողների կողմից ինքնուրույն մոդելներ կառուցելու կարողությունների զարգացման պայմանները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ֆիզիկայի դասավանդման մեթոդիկայի, մանկավարժության, գիտական ճանաչողության մեթոդաբանության և մոդելավորման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել ֆիզիկական մոդելների համակարգված կիրառումը որպես դպրոցականների գիտական մտածողության և ֆիզիկական երևույթների խորքային ըմբռնման զարգացման արդյունավետ միջոց։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում արժեթղթերի շուկայի ձևավորման, կարգավորման և զարգացման տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կապիտալի ներգրավման և ներդրումային ռեսուրսների վերաբաշխման գործում արժեթղթերի շուկայի նշանակությունն է, ինչպես նաև դրա արդյունավետ գործունեության համար անհրաժեշտ իրավական, կազմակերպական և տնտեսական պայմանների ձևավորումը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել բաժնետոմսերի, պարտատոմսերի և այլ ֆինանսական գործիքների թողարկման ու շրջանառության առանձնահատկությունները, առաջնային և երկրորդային շուկաների փոխկապակցվածությունը, ներդրումային ծառայությունների կազմակերպումը և շուկայի ենթակառուցվածքների գործունեությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել կարգավորման և վերահսկողության մեխանիզմներին՝ շուկայի թափանցիկության, ֆինանսական տեղեկատվության հասանելիության, ներդրողների իրավունքների պաշտպանության և մասնակիցների նկատմամբ միասնական պահանջների ապահովման տեսանկյունից։ Կարևորվում է նաև շուկայի իրացվելիության և ներդրումային ակտիվության խնդիրը, քանի որ արժեթղթերի արդյունավետ շրջանառության համար անհրաժեշտ է ինչպես բավարար թվով ֆինանսական գործիքների առկայություն, այնպես էլ ներդրողների մասնակցության և վստահության համապատասխան մակարդակ։ Հետազոտության առանձին ուղղություն կարող է լինել կորպորատիվ արժեթղթերի շուկայի զարգացման ուսումնասիրությունը՝ գնահատելով ձեռնարկությունների կողմից կապիտալի շուկայից ֆինանսավորում ներգրավելու հնարավորությունները և դրա հարաբերակցությունը ֆինանսավորման այլ աղբյուրների հետ։ Կարող են քննության առնվել նաև պետական արժեթղթերի դերը, ինստիտուցիոնալ ներդրողների մասնակցությունը, ֆինանսական միջնորդների գործունեությունը և ներդրումային մշակույթի զարգացման նշանակությունը։ Թվային ֆինանսական տեխնոլոգիաների տարածման պայմաններում կարևոր է նաև արժեթղթերի առևտրի, հաշվառման և տեղեկատվության տրամադրման համակարգերի տեխնոլոգիական զարգացման ուսումնասիրությունը։ Միջազգային փորձի համեմատական վերլուծությունը կարող է հնարավորություն տալ առանձնացնելու շուկայի կազմակերպման և վերահսկման այն սկզբունքները, որոնք ուսումնասիրելի են Հայաստանի ֆինանսական համակարգի առանձնահատկությունների համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ֆինանսական շուկաների տնտեսագիտության, ներդրումային գործունեության, ֆինանսական կարգավորման և կապիտալի շուկայի կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել Հայաստանում արժեթղթերի շուկայի արդյունավետության, թափանցիկության, իրացվելիության և ներդրումային նշանակության բարձրացման հիմնական ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է n տիպի կադմիումի տելուրիդի հիմքով երկպատնեշային ֆոտոընդունիչ կառուցվածքների մշակման և դրանց ֆիզիկական ու ֆոտոէլեկտրական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կիսահաղորդչային կառուցվածքներում երկու պոտենցիալային պատնեշների ձևավորման ազդեցությունն է լիցքակիրների տեղափոխման, լուսային ճառագայթման կլանման և էլեկտրական ազդանշանի առաջացման գործընթացների վրա։ Կադմիումի տելուրիդը դիտարկվում է որպես օպտոէլեկտրոնային կիրառությունների համար հետաքրքրություն ներկայացնող կիսահաղորդչային նյութ, որի էներգետիկ և օպտիկական հատկությունները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու տարբեր տիպի լուսազգայուն կառուցվածքներ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննության առնվել կառուցվածքի էներգետիկ գոտիական պատկերը, միջերեսներում առաջացող պոտենցիալային պատնեշների հատկությունները և դրանց ազդեցությունը էլեկտրոնների ու խոռոչների տեղափոխման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել մթնային և լուսավորված պայմաններում դիտվող հոսանքալարման բնութագրերին, սպեկտրային լուսազգայունությանը, ֆոտոհոսքի ձևավորման առանձնահատկություններին և սարքի աշխատանքը բնութագրող այլ ֆոտոէլեկտրական ցուցանիշներին։ Երկու պատնեշների առկայությունը կարող է էական ազդեցություն ունենալ լիցքակիրների բաժանման և տեղափոխման մեխանիզմների վրա, ուստի դրանց փոխազդեցության ուսումնասիրությունը կարևոր է կառուցվածքի ընդհանուր ֆիզիկական վարքը հասկանալու համար։ Հետազոտության մեջ կարող են դիտարկվել նաև ջերմաստիճանի, կիրառված էլեկտրական դաշտի և ընկնող ճառագայթման հատկությունների ազդեցությունները ֆոտոընդունիչ արձագանքի վրա։ Փորձարարական տվյալների համադրումը կիսահաղորդիչների ֆիզիկայի տեսական պատկերացումների հետ հնարավորություն է տալիս պարզաբանելու գերակշռող հաղորդականության և ֆոտոգեներացված լիցքակիրների տեղափոխման մեխանիզմները։ Առանձին նշանակություն ունի կառուցվածքային պարամետրերի և լուսազգայունության միջև կապի ուսումնասիրությունը, ինչը կարող է նպաստել ֆոտոընդունիչների բնութագրերի նպատակային կատարելագործման գիտական հիմքերի ձևավորմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է կիսահաղորդիչների ֆիզիկայի, պինդ մարմնի էլեկտրոնիկայի, ֆոտոէլեկտրոնիկայի և նյութագիտության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել կադմիումի տելուրիդի հիմքով երկպատնեշային կառուցվածքների ֆոտոէլեկտրական հատկությունները և դրանց կիրառական հնարավորությունները օպտոէլեկտրոնային սարքերում։

Աշխատությունը մեթոդական բնույթի նյութ է, որը վերաբերում է խորհրդային ժամանակաշրջանի գրադարանների գործունեության կազմակերպմանը՝ կուսակցական մարմինների ընդունած քաղաքական և սոցիալ-տնտեսական որոշումների գաղափարական ու կազմակերպական պահանջներին համապատասխան։ Նյութի կենտրոնում գրադարանների աշխատանքի ուղղությունների վերանայումն ու ընթերցողների սպասարկման կազմակերպումն է՝ տվյալ ժամանակաշրջանում առաջադրված պետական և կուսակցական խնդիրների հանրայնացման համատեքստում։ Գրադարանը ներկայացվում է ոչ միայն որպես գրականության պահպանման և տրամադրման հաստատություն, այլև որպես զանգվածային տեղեկատվական, կրթական և գաղափարական աշխատանքի իրականացման կառույց։ Մեթոդական հանձնարարականներում կարող էին սահմանվել համապատասխան գրականության ընտրության, թեմատիկ ցուցադրությունների և գրքային ցուցահանդեսների կազմակերպման, մատենագիտական ցանկերի կազմման, ընթերցողների հետ քննարկումների և զանգվածային միջոցառումների անցկացման ընդհանուր սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող էր հատկացվել կուսակցական փաստաթղթերի, հասարակական-քաղաքական գրականության, տնտեսության զարգացմանը վերաբերող հրատարակությունների և արտադրական փորձը ներկայացնող նյութերի տարածմանը։ Կարևորվում էր գրադարանային աշխատանքի կապը տվյալ ժամանակաշրջանի տնտեսական և հասարակական առաջնահերթությունների հետ՝ ընթերցողներին համապատասխան տեղեկատվական նյութերով ապահովելու միջոցով։ Նյութը կարող էր ներառել տարբեր տեսակի գրադարանների համար նախատեսված գործնական առաջարկություններ՝ հաշվի առնելով նրանց ընթերցողական կազմը, ֆոնդերի առանձնահատկությունները և սպասարկվող բնակավայրի կամ կազմակերպության գործունեության բնույթը։ Առանձին ուղղություն կարող էր լինել մատենագիտական և տեղեկատվական սպասարկման կազմակերպումը, որի միջոցով ընթերցողներին ներկայացվում էին թեմային առնչվող գրքեր, հոդվածներ, պաշտոնական նյութեր և այլ հրատարակություններ։ Պատմական տեսանկյունից նման մեթոդական հրատարակությունները կարևոր աղբյուր են խորհրդային գրադարանագիտության ուսումնասիրության համար, քանի որ արտացոլում են գրադարանների հասարակական գործառույթների պաշտոնական ընկալումը, մշակութային հաստատությունների և պետական գաղափարախոսության փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև ընթերցանության ուղղորդման կիրառված մեթոդները։ Դրանց քննադատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էին քաղաքական առաջնահերթությունները ներգործում գրադարանների ֆոնդային, մատենագիտական, տեղեկատվական և զանգվածային աշխատանքի կազմակերպման վրա։ Ընդհանուր առմամբ նյութը համադրում է գրադարանային մեթոդական աշխատանքի, մատենագիտական սպասարկման և խորհրդային մշակութային քաղաքականության առանձնահատկությունները՝ ներկայացնելով տվյալ ժամանակաշրջանի գրադարանների գործունեության կազմակերպման պատմական մոդելը։

Աշխատությունը նվիրված է անցումային ժամանակաշրջանի Հայաստանում հասարակության սոցիալական կառուցվածքի փոփոխությունների և սոցիալական քաղաքականության փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում տնտեսական և ինստիտուցիոնալ վերափոխումների պայմաններում բնակչության տարբեր սոցիալական խմբերի ձևավորման, նրանց միջև տնտեսական ու սոցիալական տարբերությունների խորացման կամ փոփոխման, սոցիալական շարժունակության և կենսամակարդակի հետ կապված գործընթացներն են։ Սոցիալական շերտավորումը դիտարկվում է որպես հասարակության տարբերակում՝ ըստ եկամտի, զբաղվածության, կրթության, մասնագիտական դիրքի, սեփականության, սոցիալական կարգավիճակի և այլ հատկանիշների, որոնք կարող են պայմանավորել անհատների ու ընտանիքների հնարավորությունների տարբերությունները։ Անցումային շրջանի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել, թե ինչպես են տնտեսական համակարգի վերափոխումը, աշխատաշուկայի փոփոխությունները, սեփականության հարաբերությունների վերակազմավորումը և նոր տնտեսական գործունեության ձևերի զարգացումը կապված հասարակության սոցիալական կառուցվածքի փոփոխությունների հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել աղքատության, գործազրկության, եկամուտների անհավասարության, սոցիալական խոցելիության և բնակչության տարբեր խմբերի կենսապայմանների խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել միջին խավի ձևավորման, սոցիալական շարժունակության հնարավորությունների և նոր մասնագիտական ու տնտեսական խմբերի առաջացման հարցերին։ Սոցիալական քաղաքականությունը դիտարկվում է որպես պետական և հասարակական մեխանիզմների համակարգ, որի միջոցով փորձ է արվում մեղմել սոցիալական ռիսկերը, աջակցել առավել խոցելի խմբերին և նպաստել հասարակության սոցիալական կայունությանը։ Կարող են քննության առնվել սոցիալական աջակցության, կենսաթոշակային ապահովության, զբաղվածության քաղաքականության, կրթության և առողջապահության հասանելիության հետ կապված ուղղությունները՝ գնահատելով դրանց նշանակությունը սոցիալական տարբերությունների կարգավորման համար։ Կարևորվում է նաև սոցիալական քաղաքականության հասցեականության և արդյունավետության խնդիրը, քանի որ սահմանափակ հանրային ռեսուրսների պայմաններում էական նշանակություն ունի աջակցության համապատասխանեցումը բնակչության իրական կարիքներին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սոցիոլոգիայի, սոցիալական քաղաքականության, աշխատանքի տնտեսագիտության և անցումային հասարակությունների ուսումնասիրության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել Հայաստանում հասարակության սոցիալական շերտավորման փոփոխությունների հիմնական օրինաչափությունները և դրանց նկատմամբ սոցիալական քաղաքականության արձագանքների առանձնահատկությունները։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ֆինանսական շուկայի կարգավորման տեսական, ինստիտուցիոնալ և տնտեսական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը և դրա արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղղությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության կենտրոնում ֆինանսական համակարգի կայուն գործունեության ապահովման, շուկայի մասնակիցների փոխհարաբերությունների կարգավորման, ներդրողների և ֆինանսական ծառայությունների սպառողների շահերի պաշտպանության ու ֆինանսական ռիսկերի սահմանափակման մեխանիզմներն են։ Ֆինանսական շուկան դիտարկվում է որպես փոխկապակցված հատվածների համակարգ, որի մեջ ներառվում են բանկային ծառայությունները, արժեթղթերի շուկան, ապահովագրական գործունեությունը, ներդրումային և այլ ֆինանսական ծառայությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել կարգավորող և վերահսկողական համակարգի կառուցվածքը, իրավական ու տնտեսական գործիքների կիրառման առանձնահատկությունները, ֆինանսական կազմակերպությունների գործունեության նկատմամբ սահմանվող պահանջները և շուկայական կարգապահության ապահովման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ֆինանսական կայունության և շուկայի զարգացման միջև հավասարակշռության խնդրին, քանի որ կարգավորումը մի կողմից պետք է նպաստի ռիսկերի վերահսկմանը և համակարգի հուսալիությանը, իսկ մյուս կողմից՝ չսահմանափակի մրցակցությունը, նոր ֆինանսական ծառայությունների զարգացումը և ներդրումային ակտիվությունը։ Կարևորվում է նաև տեղեկատվության հրապարակայնության, հաշվետվողականության և ֆինանսական կազմակերպությունների գործունեության թափանցիկության նշանակությունը՝ շուկայի մասնակիցների վստահության և հիմնավորված տնտեսական որոշումների համար։ Ուսումնասիրության առանձին ուղղություն կարող է լինել ֆինանսական տեխնոլոգիաների զարգացման պայմաններում կարգավորման մեխանիզմների կատարելագործումը, երբ նոր ծառայությունների և գործարար մոդելների տարածումը պահանջում է վերահսկողական մոտեցումների համապատասխանեցում փոփոխվող ֆինանսական միջավայրին։ Կարող են դիտարկվել նաև ֆինանսական ծառայությունների սպառողների իրավունքների պաշտպանության, ֆինանսական գրագիտության, մրցակցային միջավայրի և ռիսկերի վրա հիմնված վերահսկողության խնդիրները։ Միջազգային փորձի համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերլուծել ֆինանսական շուկաների կարգավորման տարբեր մոդելներ և գնահատել դրանց առանձին սկզբունքների կիրառելիությունը Հայաստանի տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ պայմաններում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ֆինանսների, ֆինանսական իրավունքի, պետական կարգավորման և ռիսկերի կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել Հայաստանի ֆինանսական շուկայի կայունության, արդյունավետության, թափանցիկության և զարգացման համար անհրաժեշտ կարգավորման կատարելագործման հիմնական ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է ծիրանի և թթի հումքի հիմքով ստացվող թունդ ալկոհոլային խմիչքների տեխնոլոգիական և կենսաքիմիական բնութագրերի գիտական գնահատմանը։ Հետազոտության կենտրոնում պատրաստի արտադրանքի բաղադրության, որակի և զգայական հատկությունների ձևավորման վրա պտղային հումքի կենսաքիմիական առանձնահատկությունների ու արտադրական գործընթացների ընդհանուր ազդեցությունն է։ Ծիրանն ու թութը դիտարկվում են որպես քիմիական բաղադրությամբ տարբեր պտղատեսակներ, որոնց բնական շաքարների, օրգանական թթուների, բուրավետ և այլ կենսաբանորեն ծագող միացությունների հարաբերակցությունը կարող է արտացոլվել վերջնական արտադրանքի հատկություններում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հումքի հասունության և որակի ցուցանիշները, հիմնական ֆիզիկաքիմիական բնութագրերը և արտադրության ընթացքում տեղի ունեցող կենսաքիմիական փոխակերպումների ընդհանուր օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել պատրաստի արտադրանքի ցնդող և բուրավետ միացությունների կազմին, քանի որ դրանք նշանակալի դեր ունեն պտղային ծագման խմիչքների բույրի և ընդհանուր զգայական նկարագրի ձևավորման գործում։ Կարևորվում է նաև տարբեր խմբերի քիմիական բաղադրիչների գնահատումը՝ արտադրանքի որակի, իսկ որոշ միացությունների դեպքում նաև անվտանգության վերահսկման տեսանկյունից։ Տեխնոլոգիական գնահատումը կարող է ներառել տարբեր արտադրական գործոնների և հումքի առանձնահատկությունների համեմատական վերլուծություն՝ առանց արտադրության գործնական եղանակների նկարագրման։ Կենսաքիմիական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզաբանելու, թե ինչպես են սկզբնական հումքի բաղադրիչները փոփոխվում մշակման ընթացքում և ինչպիսի կապ կարող է գոյություն ունենալ դրանց ու վերջնական արտադրանքի որակական հատկանիշների միջև։ Ծիրանի և թթի հիմքով արտադրանքների համեմատական քննությունը կարող է բացահայտել յուրաքանչյուր հումքատեսակին բնորոշ քիմիական և զգայական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև որակի գնահատման համար նշանակալի ցուցանիշները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սննդի քիմիայի, կենսաքիմիայի, սննդամթերքի որակի վերահսկման և պտղային հումքի տեխնոլոգիական ուսումնասիրության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով գիտականորեն բնութագրել տվյալ արտադրատեսակների բաղադրությունը, որակական առանձնահատկությունները և դրանց ձևավորման հիմնական գործոնները։

Աշխատությունը նվիրված է Ջորջ Գորդոն Բայրոնի հայերենի ուսումնառության հետ կապված լեզվական նյութերի և նրա բանաստեղծական ժառանգության փոխառնչությունների ուսումնասիրությանը՝ ուշադրություն դարձնելով հայ լեզվի ու մշակույթի նկատմամբ բանաստեղծի հետաքրքրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կարող են լինել հայերենի ուսուցման ընթացքում կատարված գրավոր վարժությունները, բառապաշարային և քերականական աշխատանքները, թարգմանական փորձերը և դրանց կապը Բայրոնի մտավոր ու գրական գործունեության հետ։ Այս նյութերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես էր եվրոպացի հեղինակն ընկալում իրեն անծանոթ լեզվի կառուցվածքը, ինչպիսի լեզվական դժվարությունների էր հանդիպում և ինչ եղանակներով էր յուրացնում հայերենի բառապաշարն ու քերականական առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզու Մխիթարյան միաբանության մշակութային և կրթական միջավայրը, որի հետ Բայրոնի շփումները նպաստեցին հայոց լեզվի, պատմության և գրական ժառանգության նկատմամբ նրա հետաքրքրության խորացմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննության առնվել նրա հայագիտական հետաքրքրությունների ձևավորումը, հայերենից և հայերենին առնչվող թարգմանական աշխատանքները, ինչպես նաև Մխիթարյանների հետ մտավոր համագործակցության նշանակությունը։ Բանաստեղծական ստեղծագործությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս քննարկելու՝ արդյոք և ինչ չափով արևելյան մշակույթների, լեզուների ու պատմական միջավայրերի նկատմամբ հետաքրքրությունը կապվում է նրա գեղարվեստական մտածողության և պատկերային համակարգի հետ՝ առանց լեզվական վարժությունները բանաստեղծական ազդեցության ուղղակի ապացույց դիտարկելու։ Կարևորվում է ձեռագրային և տպագիր նյութերի տեքստաբանական քննությունը, քանի որ ուսումնական գրառումները կարող են արժեքավոր տեղեկություններ պահպանել լեզվի յուրացման ընթացքի և ժամանակաշրջանի հայագիտական կրթական մեթոդների վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև XIX դարի սկզբի եվրոպական հայագիտության զարգացմանը և հայ մշակույթի նկատմամբ ռոմանտիզմի դարաշրջանի հետաքրքրությանը՝ Բայրոնի փորձը դիտարկելով ավելի լայն մշակութային փոխանակումների համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է բայրոնագիտության, հայագիտության, համեմատական գրականագիտության, թարգմանագիտության և լեզվական շփումների պատմության մոտեցումները՝ բացահայտելով անգլիացի բանաստեղծի հայերենագիտական գործունեության տեղը նրա մտավոր կենսագրության և հայ-եվրոպական մշակութային կապերի պատմության մեջ։

Աշխատությունը գործնական և մեթոդական բնույթի նյութ է, որը նվիրված է գրադարաններում սկզբնական հաշվառման կազմակերպմանը, համապատասխան փաստաթղթերի ձևավորմանը և դրանց վարման միասնական սկզբունքների ներկայացմանը։ Ուղեցույցի հիմնական նպատակը գրադարանային ֆոնդերի համալրման, շարժի, պահպանության և օգտագործման վերաբերյալ սկզբնական տվյալների ճշգրիտ ու համակարգված գրանցման ապահովումն է։ Նյութում կարող են ներկայացվել գրադարան մուտք գործող տպագիր և այլ տեղեկատվական նյութերի ընդունման, գրանցման ու հաշվառման հիմնական մոտեցումները, ինչպես նաև ֆոնդից դուրս գրվող կամ այլ ստորաբաժանում փոխանցվող միավորների փաստաթղթավորման սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հաշվառման փաստաթղթերի նշանակությանը, դրանց փոխադարձ կապին և գրադարանի ընդհանուր հաշվետվողական համակարգում ունեցած դերին։ Սկզբնական փաստաթղթերը դիտարկվում են որպես այն տեղեկատվական հիմքը, որի միջոցով հետագայում հնարավոր է կազմել ամփոփ հաշվետվություններ, վերահսկել ֆոնդի քանակական փոփոխությունները և ապահովել գրադարանային նյութերի շարժի փաստաթղթային հետագծելիությունը։ Մեթոդական ցուցումները կարող են պարզաբանել գրանցամատյանների, ընդունման և փոխանցման փաստաթղթերի, դուրսգրման վերաբերյալ արձանագրությունների, հաշվառման թերթիկների և այլ աշխատանքային ձևերի լրացման ընդհանուր պահանջները։ Կարևորվում են տվյալների ամբողջականությունը, գրանցումների հետևողականությունը և տարբեր փաստաթղթերում ներկայացված տեղեկությունների համապատասխանությունը։ Նյութը կարող է անդրադառնալ նաև գրադարանի կառուցվածքային ստորաբաժանումների միջև հաշվառման աշխատանքների բաշխմանը, պատասխանատվության սահմանմանը և փաստաթղթերի պահպանության կազմակերպմանը։ Հրահանգչական բնույթը հնարավորություն է տալիս այն օգտագործել որպես գործնական օժանդակ նյութ գրադարանավարների, ֆոնդերի համալրման և մշակման բաժինների աշխատակիցների, ինչպես նաև գրադարանային գործ ուսումնասիրող մասնագետների համար։ Միաժամանակ նման մեթոդական նյութերը նպաստում են տարբեր գրադարաններում հաշվառման միասնական մոտեցումների կիրառմանը, վիճակագրական տվյալների համադրելիության բարձրացմանը և ֆոնդերի կառավարման կազմակերպվածության բարելավմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գրադարանային ֆոնդերի հաշվառման, փաստաթղթավորման, գրադարանային կառավարման և մեթոդական աշխատանքի սկզբունքները՝ ներկայացնելով սկզբնական հաշվառման փաստաթղթերի նշանակությունն ու դրանց համակարգված վարման հիմնական կազմակերպական մոտեցումները։

Աշխատությունը նվիրված է մասնագիտական նպատակներով անգլերենի ուսուցման ընթացքում սովորողների հնչարտաբերական իրազեկության ձևավորման և զարգացման տեսական ու մեթոդական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում օտար լեզվով արդյունավետ մասնագիտական հաղորդակցության համար անհրաժեշտ արտասանական կարողությունների զարգացումն է՝ հնչյունների ճիշտ տարբերակման և արտաբերման, բառային շեշտի, նախադասության ռիթմի, հնչերանգի և կապակցված խոսքի առանձնահատկությունների գիտակցված յուրացման միջոցով։ Հնչարտաբերական իրազեկությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես առանձին հնչյունների ճիշտ արտասանելու կարողություն, այլև որպես սովորողի՝ խոսքի հնչյունական կառուցվածքը նկատելու, վերլուծելու, սեփական արտասանությունը վերահսկելու և հաղորդակցական իրավիճակին համապատասխանեցնելու ունակություն։ Մասնագիտական անգլերենի դասընթացում այն առանձնահատուկ նշանակություն ունի, քանի որ սովորողները պետք է կարողանան հասկանալի և վստահ հաղորդակցվել մասնագիտական քննարկումների, ներկայացումների, հանդիպումների և այլ մասնագիտական իրավիճակների ընթացքում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել սովորողների մայրենի լեզվի հնչյունական համակարգի հնարավոր ազդեցությունները անգլերենի արտասանության վրա, առավել հաճախ հանդիպող դժվարությունները և դրանց հաղթահարմանն ուղղված մանկավարժական մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել լսողական տարբերակման և արտասանական կարողությունների փոխկապակցված զարգացմանը, քանի որ խոսքային հնչյունների և հնչերանգային օրինաչափությունների ճանաչումը նպաստում է դրանց ավելի գիտակցված վերարտադրմանը։ Կարևորվում է մասնագիտական բառապաշարի արտասանության յուրացումը՝ ներառելով տերմինների շեշտադրությունը և մասնագիտական խոսքում դրանց բնական կիրառումը։ Ուսումնասիրության առանձին ուղղություն կարող է լինել ձայնագրությունների, թվային ուսումնական միջոցների, ինքնագնահատման և հետադարձ կապի կիրառումը՝ սովորողներին հնարավորություն տալով լսել, համեմատել և աստիճանաբար կատարելագործել սեփական խոսքը։ Միաժամանակ առաջնային նպատակ կարող է համարվել ոչ թե որևէ կոնկրետ լեզվակրի արտասանության ամբողջական ընդօրինակումը, այլ խոսքի հասկանալիությունը և հաղորդակցական արդյունավետությունը միջազգային մասնագիտական միջավայրում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է օտար լեզուների դասավանդման մեթոդիկայի, կիրառական լեզվաբանության, հնչյունաբանության և մասնագիտական նպատակներով անգլերենի ուսուցման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել սովորողների հնչարտաբերական իրազեկության հետևողական զարգացման արդյունավետ մեթոդական համակարգը։

Աշխատությունը նվիրված է բլազարների ուլտրամանուշակագույն և ռենտգենյան ճառագայթման հատկությունների ուսումնասիրությանը՝ դրանց ֆիզիկական բնույթի, փոփոխականության և էներգիայի արտազատման մեխանիզմների վերաբերյալ ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու նպատակով։ Բլազարները դիտարկվում են որպես ակտիվ գալակտիկական միջուկների առանձնահատուկ դաս, որոնց դիտվող ճառագայթման մեջ կարևոր դեր ունի դիտողի ուղղությանը մոտ կողմնորոշված ռելյատիվիստական շիթը։ Հետազոտության կենտրոնում տարբեր էներգետիկ տիրույթներում գրանցված ճառագայթման սպեկտրային և ժամանակային բնութագրերի վերլուծությունն է։ Ուլտրամանուշակագույն դիտումները կարող են տեղեկատվություն տրամադրել ինչպես շիթի ճառագայթման, այնպես էլ որոշ դեպքերում ակրեցիոն սկավառակի հնարավոր ներդրման մասին, մինչդեռ ռենտգենյան տիրույթը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու բարձր էներգիաներով մասնիկների հետ կապված ճառագայթային գործընթացները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հոսքի ինտենսիվության փոփոխությունները, սպեկտրային ցուցիչները, տարբեր ալիքային տիրույթներում դիտվող փոփոխականության փոխկապակցվածությունը և ժամանակի ընթացքում աղբյուրների սպեկտրային վիճակների փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել բազմալիքային դիտումների համադրմանը, քանի որ տարբեր հաճախականային տիրույթների տվյալների համատեղ վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս կառուցելու էներգիայի սպեկտրային բաշխումը և գնահատելու ճառագայթման տարբեր բաղադրիչների հարաբերակցությունը։ Կարևորվում է նաև բլազարների տարբեր ենթադասերի համեմատությունը՝ պարզելու դրանց սպեկտրային և փոփոխականության հատկությունների ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Ռենտգենյան և ուլտրամանուշակագույն տվյալների ժամանակային վերլուծությունը կարող է օգտագործվել բռնկումների, արագ պայծառության փոփոխությունների և ակտիվության տարբեր վիճակների բնութագրման համար, իսկ նման փոփոխությունների բնորոշ ժամանակային մասշտաբները կարող են լրացուցիչ տեղեկություն տալ ճառագայթող տիրույթի ֆիզիկական առանձնահատկությունների վերաբերյալ։ Դիտողական արդյունքների համադրումը տեսական մոդելների հետ հնարավորություն է տալիս գնահատելու ռելյատիվիստական շիթերում տեղի ունեցող մասնիկների արագացման և ճառագայթման գործընթացների հնարավոր դերը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է արտագալակտիկական աստղագիտության, բարձր էներգիաների աստղաֆիզիկայի, ռենտգենյան աստղագիտության և բազմալիքային դիտողական վերլուծության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով խորացնել ակտիվ գալակտիկական միջուկների ամենափոփոխական և էներգետիկ դասերից մեկի ֆիզիկական բնույթի վերաբերյալ պատկերացումները։

Աշխատությունը նվիրված է էներգետիկայի ոլորտում ռազմավարական կառավարման մոդելի ձևավորման տեսական և մեթոդաբանական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ հաշվեկշռված ցուցանիշների համակարգի կիրառման համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում ոլորտի երկարաժամկետ նպատակները չափելի ցուցանիշների, կառավարման առաջնահերթությունների և փոխկապակցված գործողությունների համակարգի վերածելու խնդիրն է։ Ռազմավարական կառավարումը դիտարկվում է որպես շարունակական գործընթաց, որի շրջանակում անհրաժեշտ է համադրել տնտեսական արդյունավետությունը, արտադրական և տեխնոլոգիական զարգացումը, սպառողների պահանջները, ներքին կառավարման գործընթացները, մարդկային կապիտալը և կազմակերպությունների զարգացման հնարավորությունները։ Հաշվեկշռված ցուցանիշների համակարգը կարող է ծառայել որպես ռազմավարության իրականացման և վերահսկման գործիք՝ հնարավորություն տալով ֆինանսական արդյունքները դիտարկել ոչ ֆինանսական ցուցանիշների հետ միասին և բացահայտել դրանց միջև պատճառահետևանքային կապերը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են մշակվել էներգետիկ ոլորտի առանձնահատկություններին համապատասխան ռազմավարական նպատակների խմբեր և դրանց գնահատման հիմնական ցուցանիշներ՝ ներառելով տնտեսական արդյունավետությունը, էներգամատակարարման հուսալիությունը, արտադրական կարողությունների օգտագործումը, ենթակառուցվածքների զարգացումը, տեխնոլոգիական արդիականացումը և կառավարման որակը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ռազմավարական քարտեզի ձևավորմանը, որի միջոցով հնարավոր է ներկայացնել ոլորտի նպատակների փոխկապակցվածությունը և որոշել, թե կառավարման տարբեր ուղղություններում իրականացվող փոփոխություններն ինչպես կարող են անդրադառնալ վերջնական արդյունքների վրա։ Կարևորվում է նաև ցուցանիշների ընտրության հիմնավորվածությունը, քանի որ չափազանց մեծ կամ ոչ համապատասխան ցուցանիշների համակարգը կարող է դժվարացնել ռազմավարական վերահսկողությունը և կառավարչական որոշումների ընդունումը։ Ուսումնասիրության առանձին ուղղություն կարող է լինել նպատակային և փաստացի արդյունքների համեմատման, շեղումների բացահայտման և ռազմավարության ճշգրտման մեխանիզմների ձևավորումը։ Էներգետիկայի առանձնահատկություններից ելնելով՝ կարող են դիտարկվել նաև ներդրումային ծրագրերի, ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, էներգաարդյունավետության, տեխնոլոգիական նորարարությունների և համակարգի կայունության հետ կապված ցուցանիշները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ռազմավարական կառավարման, էներգետիկ տնտեսագիտության, կատարողականի գնահատման և հաշվեկշռված ցուցանիշների համակարգի մեթոդաբանությունը՝ նպատակ ունենալով ձևավորել էներգետիկ ոլորտի զարգացման նպատակների պլանավորման, իրականացման, գնահատման և վերահսկման միասնական կառավարչական մոտեցում։

Աշխատությունը նվիրված է Երևանի քաղաքային կառուցվածքում բարձր քաղաքաշինական, ճարտարապետական, պատմամշակութային կամ հասարակական արժեք ունեցող տարածքների կազմակերպման, պահպանման և զարգացման ճարտարապետահատակագծային հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում քաղաքի պատմականորեն ձևավորված տարածական կառուցվածքի և ժամանակակից զարգացման պահանջների փոխհարաբերությունն է՝ կառուցապատման խտության, շենքերի ծավալատարածական լուծումների, փողոցների և հրապարակների համակարգի, հանրային տարածքների, կանաչ գոտիների ու քաղաքային համայնապատկերի տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել պատմական կենտրոնին և այն քաղաքային հատվածներին, որտեղ առկա կառուցապատումն ունի ճարտարապետական ու միջավայրային արժեք, և որտեղ նոր շինարարությունը պահանջում է գոյություն ունեցող քաղաքային հյուսվածքի առանձնահատկությունների մանրակրկիտ հաշվառում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել տարածքների գործառական օգտագործումը, կառուցապատման ձևաբանական առանձնահատկությունները, շենքերի բարձրությունների և ծավալների հարաբերակցությունը, փողոցային ճակատների շարունակականությունը, տեսողական առանցքները և քաղաքային նշանակալի օբյեկտների ընկալման պայմանները։ Կարևորվում է պատմամշակութային ժառանգության պահպանության և ժամանակակից քաղաքաշինական միջամտությունների համադրման խնդիրը, քանի որ նոր կառուցապատումը կարող է փոխել ոչ միայն առանձին հատվածների ֆիզիկական կառուցվածքը, այլև քաղաքի պատմական կերպարը և տարածական ամբողջականությունը։ Առանձին ուղղություն է հանրային տարածքների որակի ուսումնասիրությունը՝ հետիոտնային հասանելիության, տրանսպորտային կապերի, կանաչապատման, քաղաքային կահավորման և հասարակական գործառույթների կազմակերպման տեսանկյունից։ Կարող են դիտարկվել նաև տարբեր ժամանակաշրջաններում ձևավորված հատակագծային լուծումների փոխհարաբերությունները և դրանց ազդեցությունը քաղաքի ներկայիս կառուցվածքի վրա։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է զարգացման այնպիսի սկզբունքների հիմնավորումը, որոնք հնարավորություն կտան պահպանել արժեքավոր քաղաքային միջավայրի ինքնատիպությունը՝ միաժամանակ ապահովելով տարածքների ժամանակակից և կենսունակ օգտագործումը։ Այս համատեքստում քաղաքաշինական արժեքը դիտարկվում է ոչ միայն առանձին հուշարձանների առկայությամբ, այլև կառուցապատման մասշտաբով, տարածական հարաբերություններով, փողոցային ցանցով, պատմական շերտերով և քաղաքի ընդհանուր կերպարի ձևավորմանը տվյալ տարածքի մասնակցությամբ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է քաղաքաշինության, ճարտարապետական նախագծման, պատմամշակութային ժառանգության պահպանության և քաղաքային միջավայրի կազմակերպման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել Երևանի արժեքավոր տարածքների հավասարակշռված պահպանման ու զարգացման ճարտարապետահատակագծային սկզբունքները։

Աշխատությունը նվիրված է Արևելքի հասարակությունների սոցիալական և կրոնական կյանքի ուսումնասիրությանը՝ ուշադրություն դարձնելով առօրյա կենցաղի, համայնքային հարաբերությունների, հավատալիքների, կրոնական հաստատությունների և մշակութային սովորույթների փոխկապակցվածությանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում հասարակական կյանքը դիտարկվում է ոչ միայն քաղաքական կամ տնտեսական հարաբերությունների տեսանկյունից, այլև ընտանիքի, համայնքի, կրթության, բարեգործության, ավանդույթների և հասարակական վարքի ձևերի միջոցով։ Կրոնը ներկայացվում է որպես սոցիալական միջավայրի կարևոր բաղադրիչ, որը տարբեր պատմական պայմաններում կարող էր ազդեցություն ունենալ համայնքային ինքնության, բարոյական պատկերացումների, տոնական մշակույթի, կրթական հաստատությունների և հասարակական հարաբերությունների ձևավորման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել տարբեր կրոնական համայնքների համակեցությանը և փոխհարաբերություններին՝ ներառելով իսլամական, քրիստոնեական, հրեական և տարածաշրջանում պատմականորեն ներկայացված այլ ավանդույթներ։ Կարևորվում է նաև քաղաքային և գյուղական միջավայրերի համեմատությունը, քանի որ սոցիալական կազմակերպման ձևերը, մասնագիտական խմբերի հարաբերությունները, ընտանեկան կառուցվածքները և կրոնական կյանքի դրսևորումները կարող էին տարբեր լինել բնակավայրի բնույթից և տեղական մշակութային պայմաններից կախված։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննության առնվել պաշտամունքային կառույցների և կրոնական հաստատությունների հասարակական գործառույթները, ուխտագնացության և տոնական արարողությունների համայնքային նշանակությունը, ինչպես նաև կրոնական առաջնորդների և կրթական կենտրոնների տեղը հասարակական կյանքում։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև կանանց և տղամարդկանց սոցիալական դերերի, ընտանեկան հարաբերությունների, հագուստի, հյուրասիրության, առևտրի, բարեգործության և առօրյա հաղորդակցության վերաբերյալ պատմական նկարագրություններին։ Միաժամանակ կարևոր է նման աղբյուրների քննադատական ընթերցումը, հատկապես եթե ուսումնասիրությունը հիմնված է եվրոպացի կամ ամերիկացի ճանապարհորդների, միսիոներների և այլ արտաքին դիտորդների վկայությունների վրա, քանի որ նրանց նկարագրություններում տեղական իրականությունը երբեմն ներկայացվել է ժամանակաշրջանին բնորոշ «Արևելքի» մասին ընդհանրացումների և մշակութային կանխադրույթների ազդեցությամբ։ Այդ պատճառով սոցիալական ու կրոնական կյանքի վերաբերյալ տեղեկությունները նպատակահարմար է դիտարկել դրանց ստեղծման պատմական և մշակութային համատեքստի հետ միասին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սոցիալական պատմության, կրոնագիտության, մշակութային մարդաբանության և արևելագիտության մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրել Արևելքի հասարակությունների բազմազան համայնքային, կրոնական և առօրյա կյանքի ձևերը։