Էներգետիկայի ոլորտի ռազմավարության մոդելի ձևավորումը հաշվեկշռված ցուցանիշների համակարգի համատեքստում

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Խորհրդային Հայաստանի պետական կառավարման սկզբնական շրջանում արտաքին հարաբերությունների կազմակերպմանը և այդ ոլորտի համար պատասխանատու պետական մարմնի գործունեությանը 1920–1922 թվականներին։ Հետազոտության առանցքում նորաստեղծ խորհրդային իշխանության արտաքին քաղաքական գործառույթների ձևավորումն է՝ Հարավային Կովկասում տեղի ունեցող ռազմաքաղաքական վերափոխումների, խորհրդային հանրապետությունների միջև հարաբերությունների և տարածաշրջանային նոր քաղաքական համակարգի կայացման պայմաններում։ Քննվում են կառույցի ստեղծման նախադրյալները, իրավասությունների շրջանակը, կազմակերպական կառուցվածքը, պաշտոնական գրագրությունը և արտաքին հարաբերությունների իրականացման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հանգամանքին, որ տվյալ ժամանակաշրջանում Հայաստանի արտաքին քաղաքական հնարավորությունները արագ փոփոխվում էին՝ պայմանավորված խորհրդայնացմամբ, Ռուսաստանի խորհրդային իշխանության ազդեցությամբ, հարևան հանրապետությունների հետ հարաբերություններով և Հարավային Կովկասի խորհրդային հանրապետությունների աստիճանական քաղաքական ու վարչական մերձեցմամբ։ Ուսումնասիրվում են Վրաստանի, Ադրբեջանի, Թուրքիայի և խորհրդային Ռուսաստանի հետ հարաբերություններին վերաբերող խնդիրները, սահմանային ու տարածքային հարցերի շուրջ ընթացող քաղաքական գործընթացները, տնտեսական հաղորդակցության, բնակչության տեղաշարժերի և տարածաշրջանային հարաբերությունների հետ կապված հարցերը։ Դիվանագիտական գործունեությունը դիտարկվում է ոչ միայն պաշտոնական բանակցությունների, այլև նոտաների, զեկուցագրերի, հրահանգների, հաղորդագրությունների և միջգերատեսչական գրագրության միջոցով։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում կենտրոնական խորհրդային իշխանության և հանրապետական կառույցների իրավասությունների հարաբերակցության ուսումնասիրությունը, քանի որ այդ տարիներին արտաքին քաղաքական ինքնուրույնության շրջանակը շարունակաբար վերափոխվում էր։ Հետազոտության համար նշանակալի են պետական արխիվային փաստաթղթերը, պաշտոնական որոշումները, դիվանագիտական գրագրությունը և ժամանակաշրջանի մամուլը, որոնց համադրումը հնարավորություն է տալիս վերականգնել կառույցի գործունեության հիմնական ուղղությունները և գնահատել դրա տեղը պետական կառավարման համակարգում։ Անդրադարձ է կատարվում նաև 1922 թվականին Անդրկովկասյան խորհրդային հանրապետությունների միավորման գործընթացներին, որոնց հետևանքով արտաքին հարաբերությունների ոլորտում հանրապետական մարմինների լիազորությունները էականորեն վերակազմավորվեցին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է խորհրդային իշխանության հաստատման առաջին տարիներին Հայաստանի արտաքին քաղաքական հաստատությունների ձևավորման և աստիճանական վերափոխման պատմությունը՝ այն դիտարկելով Հարավային Կովկասի քաղաքական վերակազմավորման և խորհրդային պետական համակարգի կենտրոնացման ավելի լայն համատեքստում։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է օրթոտրոպ բարակապատ տարրերի ծռման և կայունության ուսումնասիրությանը՝ ոչ դասական ձևակերպմամբ առաջադրված խնդիրների շրջանակում։ Հետազոտության հիմքում գտնվում են այն դեպքերը, երբ բարակապատ կառուցվածքային տարրերի վարքը չի կարող ամբողջությամբ նկարագրվել դասական տեսությունների պարզեցված ենթադրություններով և անհրաժեշտ է հաշվի առնել նյութի անիզոտրոպ հատկությունները, երկրաչափական առանձնահատկությունները, սահմանային պայմանները և արտաքին ազդեցությունների ավելի բարդ համադրությունները։ Օրթոտրոպ նյութերը բնութագրվում են տարբեր ուղղություններով տարբեր մեխանիկական հատկություններով, ուստի դրանցից պատրաստված բարակապատ տարրերի ծռման, դեֆորմացիայի և կորցրած կայունության գործընթացները կարող են էապես տարբերվել իզոտրոպ նյութերից պատրաստված համանման կառուցվածքների վարքից։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է տարրերի կայունության սահմանային վիճակների ուսումնասիրությունը, քանի որ բարակ պատերով կառուցվածքներում նույնիսկ համեմատաբար փոքր արտաքին ազդեցությունները որոշ պայմաններում կարող են առաջացնել տեղային կամ ընդհանուր կորացում և հանգեցնել կրողունակության կորստի։ Ոչ դասական ձևակերպման կիրառումը հնարավորություն է տալիս ավելի ճշգրիտ դիտարկել այն գործոնները, որոնք դասական մոտեցումների դեպքում կարող են անտեսվել կամ մոտավորապես ներկայացվել։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել մաթեմատիկական մոդելների կառուցումը, հավասարակշռության և դեֆորմացիայի հավասարումների ստացումը, սահմանային պայմանների ձևակերպումը, կրիտիկական պարամետրերի որոշումը և տարբեր մեխանիկական պայմաններում կառուցվածքի կայունության գնահատումը։ Հատուկ նշանակություն ունի նաև տեսական արդյունքների կիրառական մեկնաբանությունը, քանի որ նման հաշվարկները կարող են օգտագործվել բարակապատ թիթեղների, վահանակների, պատյանների և այլ ինժեներական տարրերի նախագծման ու հուսալիության գնահատման ժամանակ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել մեխանիկայի, կիրառական մաթեմատիկայի, շինարարական մեխանիկայի, մեքենաշինության և կառուցվածքների նախագծման ոլորտների մասնագետներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ օրթոտրոպ բարակապատ տարրերի մեխանիկական վարքը, ծռման և կայունության փոխկապակցվածությունը և ոչ դասական մոդելների կիրառման նշանակությունը բարդ ինժեներական խնդիրների լուծման համար։

Մանկավարժություն

Այս աշխատությունը նվիրված է դիսլեքսիայի կանխարգելման խնդիրներին նախադպրոցական տարիքում՝ ընդգծելով վաղ հայտնաբերման և միջամտության կարևորությունը երեխայի խոսքային և ճանաչողական զարգացման գործընթացում։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են դիսլեքսիայի առաջացման ռիսկի գործոնները, լեզվամտածողության զարգացման առանձնահատկությունները և այն նախադրյալները, որոնք կարող են ազդել կարդալու և գրելու հմտությունների ձևավորման վրա։ Աշխատությունում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նախադպրոցական կրթական միջավայրի դերին, մանկավարժական մեթոդների կիրառմանը և խոսքի զարգացմանը նպաստող վարժությունների համակարգին։ Քննարկվում են նաև ընտանեկան միջավայրի ազդեցությունը, ծնողների ներգրավվածությունը և մասնագետների՝ լոգոպեդների ու հոգեբանների համագործակցությունը կանխարգելիչ աշխատանքներում։ Ներկայացվում են վաղ ախտորոշման հնարավորություններն ու կանխարգելիչ ծրագրերի արդյունավետ մոտեցումները, որոնք նպաստում են երեխաների լեզվական հմտությունների ամրապնդմանը և ուսումնական դժվարությունների նվազեցմանը։ Աշխատությունը շեշտում է, որ համակարգված և ժամանակին իրականացվող մանկավարժական միջամտությունները կարող են զգալիորեն նվազեցնել դիսլեքսիայի զարգացման ռիսկը և ապահովել երեխայի հաջող կրթական ինտեգրումը։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել մանկավարժների, լոգոպեդների, հոգեբանների, նախադպրոցական հաստատությունների աշխատակիցների և երեխայի զարգացման հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Իրավաբանություն

Սա տեսական-իրավագիտական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է իրավունքի սուբյեկտի էության, կառուցվածքային առանձնահատկությունների և ժամանակակից իրավական մոտեցումների վերլուծությանը, որտեղ դիտարկվում է իրավաբանական անձի և ֆիզիկական անձի՝ որպես իրավունքի սուբյեկտների կարգավիճակը, նրանց իրավունակության և գործունակության սահմանները, ինչպես նաև իրավահարաբերությունների մեջ նրանց մասնակցության ձևերը, աշխատանքը ընդգրկում է նաև ժամանակակից իրավական տեսությունների համադրական վերլուծություն՝ ներառյալ իրավական պոզիտիվիզմի, բնական իրավունքի և սոցիոլոգիական իրավունքի մոտեցումները, միաժամանակ քննարկվում են իրավունքի սուբյեկտայնության ընդլայնման նոր միտումները՝ կապված թվային միջավայրի, արհեստական բանականության և կորպորատիվ կառույցների իրավական կարգավիճակի հետ, ինչը թույլ է տալիս վերաիմաստավորել իրավունքի սուբյեկտի ավանդական ընկալումները ժամանակակից իրավական համակարգերի զարգացման համատեքստում։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է մարդու իրավունքների գաղափարի մեթոդաբանական, պատմափիլիսոփայական և տեսաիրավական հիմքերի համալիր ուսումնասիրությանը՝ մարդու իրավունքները դիտարկելով որպես իրավական, փիլիսոփայական և հասարակական մտքի զարգացման ընթացքում ձևավորված բազմաշերտ երևույթ։ Հետազոտության առանցքում մարդու ազատության, արժանապատվության, հավասարության և արդարության վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորումն ու դրանց աստիճանական վերածումն է իրավական սկզբունքների և ինստիտուտների։ Պատմափիլիսոփայական տեսանկյունից քննվում են մարդու բնական իրավունքների, պետության և անհատի հարաբերությունների, հասարակական պայմանագրի, իրավական հավասարության և անձնական ազատության վերաբերյալ տարբեր գաղափարական ավանդույթներ՝ ցույց տալով դրանց ազդեցությունը ժամանակակից իրավական մտածողության ձևավորման վրա։ Մեթոդաբանական հատվածում կարևորվում են մարդու իրավունքների ուսումնասիրության տարբեր մոտեցումները՝ իրավաբանական, պատմական, համեմատական, համակարգային և փիլիսոփայական, որոնք հնարավորություն են տալիս նույն երևույթը վերլուծել տարբեր մակարդակներում։ Տեսաիրավական առումով դիտարկվում են մարդու իրավունք հասկացության բովանդակությունը, իրավունքների դասակարգման սկզբունքները, անհատի իրավական կարգավիճակը, իրավունքների և ազատությունների փոխհարաբերությունը, ինչպես նաև իրավունքների և համապատասխան պարտականությունների կապը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պետության դերին՝ մարդու իրավունքները ճանաչելու, հարգելու և իրավական պաշտպանության մեխանիզմներ ապահովելու համատեքստում։ Քննվում է նաև մարդու իրավունքների համընդհանուր բնույթի և դրանց իրականացման պատմական, սոցիալական ու մշակութային պայմանների փոխհարաբերությունը։ Կարևոր խնդիրներից է իրավունքների հնարավոր սահմանափակումների իրավական բնույթի ուսումնասիրությունը և այն սկզբունքների վերլուծությունը, որոնց միջոցով իրավական համակարգը փորձում է հավասարակշռել անհատի ազատությունը, այլ անձանց իրավունքները և հանրային շահերը։ Անդրադարձ է կատարվում ազգային և միջազգային իրավական համակարգերի փոխազդեցությանը, մարդու իրավունքների պաշտպանության ինստիտուցիոնալ մեխանիզմներին և իրավական պետության գաղափարի նշանակությանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է իրավունքի տեսության, իրավունքի փիլիսոփայության, քաղաքական և իրավական մտքի պատմության ու մարդու իրավունքների տեսության մոտեցումները՝ ներկայացնելով մարդու իրավունքները որպես պատմականորեն զարգացող և ժամանակակից իրավակարգերի համար հիմնարար նշանակություն ունեցող համակարգ։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է պղնձի հիմքով բարձր էլեկտրական հաղորդականությամբ և ջերմակայունությամբ փոշեկոմպոզիտային նյութերի ստացման տեխնոլոգիայի մշակմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակը այնպիսի կոմպոզիտային նյութերի ստեղծումն է, որոնք կարող են միաժամանակ ապահովել պղնձին բնորոշ բարձր էլեկտրական և ջերմային հաղորդականություն, ինչպես նաև բարձր ջերմաստիճաններում աշխատելու, մեխանիկական բեռնվածություններին դիմակայելու և շահագործման ընթացքում իրենց հատկությունները պահպանելու անհրաժեշտ կարողություն։ Թեմայի արդիականությունը պայմանավորված է նրանով, որ ժամանակակից էլեկտրատեխնիկական, էներգետիկ, մեքենաշինական և այլ տեխնիկական համակարգերում կիրառվող նյութերից պահանջվում է ոչ միայն բարձր հաղորդականություն, այլև ջերմային կայունություն, մաշակայունություն, ամրություն և երկարատև շահագործման հնարավորություն։ Մաքուր պղինձն ունի գերազանց հաղորդականություն, սակայն որոշ բարձր ջերմաստիճանային և մեխանիկական պայմաններում դրա կիրառումը կարող է սահմանափակվել, ինչն էլ առաջացնում է հատկությունները նպատակային կերպով բարելավված կոմպոզիտային նյութերի անհրաժեշտություն։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են փոշեկոմպոզիտային նյութերի ստացման հիմնական սկզբունքները, պղնձային հիմքի և ամրացնող կամ ֆունկցիոնալ բաղադրիչների ընտրության չափանիշները, դրանց համակցման առանձնահատկությունները և ստացված նյութի կառուցվածքի ու հատկությունների փոխկապակցվածությունը։ Կարևոր նշանակություն ունի փոշիների մասնիկային կազմի, չափերի, ձևի և բաղադրության ուսումնասիրությունը, քանի որ այդ գործոնները կարող են էականորեն ազդել խառնուրդի համասեռության, սեղմելիության, ծակոտկենության և վերջնական նյութի կառուցվածքի վրա։ Տեխնոլոգիական գործընթացը կարող է ներառել փոշիների նախապատրաստում և խառնում, ձևավորում կամ մամլում, սեղմված նախապատրաստվածքների ստացում և հետագա ջերմային մշակման կամ սինթրման փուլեր։ Յուրաքանչյուր փուլ պահանջում է համապատասխան ռեժիմների ընտրություն, քանի որ ջերմաստիճանը, պահման ժամանակը, ճնշումը և միջավայրի պայմանները կարող են որոշիչ ազդեցություն ունենալ նյութի խտության, կառուցվածքային ամբողջականության և ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նյութի միկրոկառուցվածքի և դրա էլեկտրական, ջերմային ու մեխանիկական հատկությունների միջև կապի բացահայտումը։ Բարձր հաղորդականության պահպանման համար անհրաժեշտ է նվազագույնի հասցնել այն կառուցվածքային գործոնները, որոնք խոչընդոտում են էլեկտրական հոսանքի և ջերմության տարածմանը, մինչդեռ ջերմակայունության և ամրության բարձրացումը հաճախ պահանջում է լրացուցիչ բաղադրիչների կամ կառուցվածքային փոփոխությունների կիրառում։ Հետևաբար տեխնոլոգիայի մշակման առանցքային խնդիրներից է տարբեր հատկությունների միջև օպտիմալ հավասարակշռության ապահովումը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ստացված նմուշների խտությունը, ծակոտկենությունը, էլեկտրական դիմադրությունը, էլեկտրական և ջերմային հաղորդականությունը, կարծրությունը, ամրությունը, ջերմային կայունությունը և բարձր ջերմաստիճաններում կառուցվածքի փոփոխությունները։ Ստացված արդյունքների համեմատական գնահատումը հնարավորություն է տալիս ընտրելու նյութի բաղադրության և տեխնոլոգիական մշակման առավել արդյունավետ պայմանները։ Աշխատանքի գործնական նշանակությունը կապված է այնպիսի նոր կամ կատարելագործված նյութերի ստացման հնարավորության հետ, որոնք կարող են կիրառվել էլեկտրական հոսանք հաղորդող և ջերմային ծանրաբեռնվածության ենթարկվող հանգույցներում, կոնտակտային տարրերում, էլեկտրատեխնիկական սարքերում, ջերմահաղորդիչ համակարգերում և այլ տեխնիկական ոլորտներում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը միավորում է փոշեմետալուրգիայի, կոմպոզիտային նյութերի, մետալուրգիայի և կիրառական նյութագիտության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով մշակել պղնձի հիմքով բարձր ֆունկցիոնալ հատկություններ ունեցող նյութերի ստացման արդյունավետ տեխնոլոգիական գործընթաց և պարզել դրանց կառուցվածքի, բաղադրության ու շահագործական հատկությունների փոխկապակցվածությունը։