Պատրաստի նյութեր

Աշխատանքը նվիրված է Իրանում ընկուզազգիների ընտանիքին պատկանող մշակաբույսերի համեմատական առավելությունների ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով դրանց կենսաբանական առանձնահատկությունները, արտադրական նշանակությունը, մշակության պայմանները և տնտեսական արժեքը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է տարբեր ընկուզավոր մշակաբույսերի համադրական գնահատումը, որի միջոցով հնարավոր է բացահայտել, թե Իրանի տարբեր բնական և կլիմայական գոտիներում որ տեսակներն են առավել հարմար մշակության, բարձր բերքատվության, արտադրանքի որակի և տնտեսական արդյունավետության տեսանկյունից։ Իրանը ընկուզավոր մշակաբույսերի մշակության համար հետաքրքիր տարածաշրջան է իր բազմազան կլիմայական պայմանների, լեռնային և հարթավայրային գոտիների, հողի տարբեր տեսակների և գյուղատնտեսական ավանդույթների շնորհիվ։ Ընկուզազգիների ընտանիքի մշակաբույսերը կարևոր տեղ են զբաղեցնում ինչպես սննդային, այնպես էլ գյուղատնտեսական տնտեսության մեջ, քանի որ դրանց պտուղները հարուստ են ճարպերով, սպիտակուցներով, հանքային նյութերով և այլ արժեքավոր բաղադրիչներով։ Համեմատական ուսումնասիրության ընթացքում կարող են դիտարկվել մշակաբույսերի բերքատվությունը, պտղի չափն ու որակը, յուղայնությունը, ծառերի դիմադրողականությունը շրջակա միջավայրի պայմաններին, երաշտի նկատմամբ կայունությունը, ցրտադիմացկունությունը, հիվանդությունների և վնասատուների նկատմամբ դիմադրությունը, ինչպես նաև մշակության և բերքահավաքի հետ կապված ծախսերը։ Իրանի պայմաններում առանձնահատուկ նշանակություն ունի ջրային ռեսուրսների սահմանափակության խնդիրը, ուստի մշակաբույսերի համեմատական առավելությունների գնահատման կարևոր չափանիշներից մեկը կարող է լինել ջրի օգտագործման արդյունավետությունը։ Այն տեսակները և սորտերը, որոնք կարողանում են հարաբերականորեն քիչ ջրային ռեսուրսների պայմաններում պահպանել բավարար բերքատվություն և արտադրանքի բարձր որակ, առավել հեռանկարային են չոր և կիսաչոր գյուղատնտեսական տարածքների համար։ Միաժամանակ լեռնային շրջանների համար կարևոր են ձմեռային ցածր ջերմաստիճաններին դիմադրությունը, ծաղկման ժամանակահատվածի առանձնահատկությունները և ուշ գարնանային ցրտահարությունների նկատմամբ զգայունությունը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև արտադրանքի շուկայական արժեքի համեմատությունը։ Ընկուզավոր մշակաբույսերի տնտեսական առավելությունը պայմանավորված է ոչ միայն մեկ միավոր տարածքից ստացվող բերքի քանակով, այլև պտղի որակով, շուկայական պահանջարկով, պահպանման հնարավորություններով, վերամշակման պոտենցիալով և արտահանման հնարավորություններով։ Այդ պատճառով բարձրարժեք և որակյալ պտուղ տվող մշակաբույսերը կարող են ունենալ առավելություն նույնիսկ այն դեպքում, երբ դրանց ֆիզիկական բերքատվությունը համեմատաբար ցածր է։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև ընկուզազգիների մշակության ագրոտեխնիկական առանձնահատկություններին՝ տնկման խտությանը, ոռոգմանը, էտին, սնուցմանը, հողի մշակությանը և բերքահավաքի կազմակերպմանը։ Այս գործոնների համադրական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել ոչ միայն առանձին տեսակների կենսաբանական առավելությունները, այլև դրանց իրական արտադրական արդյունավետությունը Իրանի տարբեր տարածաշրջաններում։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ այն գյուղատնտեսական տնտեսությունների համար, որոնք զբաղվում են ընկուզավոր մշակաբույսերի արտադրությամբ և ձգտում են ընտրել տվյալ տարածքի բնական պայմաններին առավել համապատասխան տեսակներ ու սորտեր։ Միաժամանակ թեման կարևոր է գյուղատնտեսական քաղաքականության և տարածաշրջանային զարգացման տեսանկյունից, քանի որ բարձրարժեք բազմամյա մշակաբույսերի արդյունավետ արտադրությունը կարող է նպաստել գյուղական բնակավայրերի տնտեսական ակտիվությանը, գյուղատնտեսական եկամուտների ավելացմանը և արտահանման ներուժի ընդլայնմանը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի բացահայտել Իրանում ընկուզազգիների տարբեր մշակաբույսերի առավելություններն ու սահմանափակումները և դրանց համեմատական գնահատման միջոցով հիմնավորել այն տեսակների ընտրությունը, որոնք առավել նպատակահարմար են երկրի տարբեր ագրոկլիմայական պայմաններում կայուն, արդյունավետ և տնտեսապես շահավետ արտադրության համար։

Աշխատանքը նվիրված է բազմահարկ բնակելի շենքերի բնակարաններից դուրս գտնվող ընդհանուր օգտագործման տարածքների ճարտարապետական կազմակերպման և նախագծման խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Մոսկվա քաղաքի օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում այն տարածքներն են, որոնք չեն պատկանում առանձին բնակարաններին, սակայն էական նշանակություն ունեն շենքի բնակիչների առօրյա կյանքի, տեղաշարժի, հաղորդակցության և ընդհանուր հարմարավետության համար։ Դրանց շարքին կարող են դասվել մուտքերը, նախամուտքերը, սանդուղքները, վերելակային հանգույցները, միջանցքները, նախասրահները, ընդհանուր սպասարկման և օժանդակ տարածքները, ինչպես նաև շենքի բնակիչների փոխադարձ շփման համար նախատեսված որոշ ընդհանուր գոտիներ։ Այս տարածքների ճարտարապետական լուծումը կարևոր է ոչ միայն շենքի ֆունկցիոնալ արդյունավետության, այլև բնակելի միջավայրի հոգեբանական և սոցիալական որակների ձևավորման տեսանկյունից։ Բազմահարկ բնակելի շենքերի բարձրությունը, բնակարանների քանակը և բնակիչների մեծ հոսքը առաջացնում են ընդհանուր տարածքների ճիշտ կազմակերպման հատուկ պահանջներ։ Անհրաժեշտ է ապահովել բնակարանների և արտաքին միջավայրի միջև հարմար կապ, մարդկանց անվտանգ և հասանելի տեղաշարժ, բնական կամ արհեստական լուսավորության բավարար մակարդակ, օդափոխություն, հրդեհային անվտանգություն և տարածքների ռացիոնալ օգտագործում։ Մոսկվայի օրինակով ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել խիտ քաղաքային կառուցապատման պայմաններում ձևավորված բազմաբնակարան բնակելի շենքերի ընդհանուր տարածքների առանձնահատկությունները և դրանց զարգացման միտումները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից մեկը բնակելի շենքի ներքին ընդհանուր տարածքների և շենքի շրջակա քաղաքային միջավայրի փոխկապակցվածության բացահայտումն է։ Մուտքի հանգույցը, օրինակ, միայն շենք մտնելու տեխնիկական հատված չէ․ այն միաժամանակ բնակելի միջավայրի և քաղաքի միջև անցումային տարածք է և կարող է էական դեր ունենալ շենքի ընդհանուր ճարտարապետական կերպարի ձևավորման մեջ։ Նույն կերպ սանդուղքներն ու վերելակային հանգույցները պետք է դիտարկվեն ոչ միայն որպես ուղղահայաց հաղորդակցության միջոցներ, այլև որպես շենքի ներքին տարածական կառուցվածքի կարևոր բաղադրիչներ։ Բարձրահարկ բնակելի կառուցապատման զարգացման հետ մեկտեղ մեծանում է նաև ընդհանուր տարածքների բազմաֆունկցիոնալության անհրաժեշտությունը։ Ժամանակակից բնակելի շենքում դրանք կարող են ներառել սպասարկման, սոցիալական փոխգործակցության, հանգստի, երեխաների և տարեցների համար նախատեսված որոշ գործառույթներ, ինչը փոխում է ավանդական միջանցք-սանդուղք-վերելակ սխեմայի նկատմամբ մոտեցումը։ Աշխատանքը կարևոր է նաև այն պատճառով, որ ընդհանուր օգտագործման տարածքների որակը անմիջականորեն ազդում է բնակիչների հարմարավետության և շենքի օգտագործման արդյունավետության վրա։ Չհաջողված հատակագծային լուծումները կարող են հանգեցնել երկար և վատ լուսավորված միջանցքների, մարդկանց հոսքերի հատման, տարածքի անարդյունավետ օգտագործման, կողմնորոշման դժվարությունների կամ անվտանգության խնդիրների։ Հետևաբար դրանց նախագծման ժամանակ անհրաժեշտ է համադրել ֆունկցիոնալ, տեխնիկական, էսթետիկական և սոցիալական պահանջները։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ բազմահարկ բնակելի շենքերի նոր նախագծերի մշակման, գոյություն ունեցող բնակելի ֆոնդի վերակառուցման և ընդհանուր տարածքների արդիականացման համար։ Մոսկվայի քաղաքային պայմանների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել այն ճարտարապետական սկզբունքներն ու լուծումները, որոնք կարող են կիրառվել բնակչության բարձր խտությամբ քաղաքային միջավայրերում՝ ապահովելով ավելի հարմարավետ, անվտանգ, հասանելի և մարդակենտրոն բնակելի տարածք։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է բնակելի շենքի ոչ բնակարանային հատվածը որպես ամբողջական ճարտարապետական համակարգի կարևոր բաղադրիչ և ուսումնասիրում է դրա կազմակերպման այնպիսի մոտեցումներ, որոնք նպաստում են բազմաբնակարան շենքի ֆունկցիոնալ ամբողջականությանը, տարածական հարմարավետությանը և ժամանակակից քաղաքային միջավայրի պահանջներին համապատասխանությանը։

Աշխատանքը նվիրված է բնական օդափոխությամբ շահագործվող տրանսպորտային թունելների թույլատրելի և առավելագույն երկարության որոշման գիտական ու ինժեներական մեթոդների մշակմանը։ Հետազոտության հիմնական խնդիրը այնպիսի հաշվարկային մոտեցումների ձևավորումն է, որոնց միջոցով հնարավոր կլինի գնահատել, թե տվյալ երկրաբանական, կլիմայական, երկրաչափական և շահագործական պայմաններում ինչ երկարության թունել կարող է ապահովել անհրաժեշտ օդափոխանակությունը՝ առանց մեխանիկական օդափոխության համակարգերի պարտադիր կիրառման։ Բնական օդափոխության դեպքում օդի շարժումը թունելի ներսում պայմանավորված է առաջին հերթին արտաքին և ներքին ջերմաստիճանների տարբերությամբ, օդի խտության փոփոխությամբ, թունելի մուտքերի և ելքերի միջև ճնշումների տարբերությամբ, ինչպես նաև քամու ազդեցությամբ։ Այս երևույթների համատեղ ազդեցությունը կարող է ձևավորել օդի բնական հոսք, որի արդյունավետությունը, սակայն, սահմանափակվում է թունելի երկարության, լայնական կտրվածքի, մուտքերի բարձրությունների, երթևեկության ինտենսիվության և արտանետվող գազերի քանակի հետ կապված գործոններով։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է թունելի ներսում օդի շարժման և աղտոտիչների տարածման օրինաչափությունների ուսումնասիրությունը։ Տրանսպորտային թունելներում շարժվող ավտոմեքենաների արտանետումները կարող են հանգեցնել ածխածնի մոնօքսիդի, ազոտի օքսիդների, մասնիկային նյութերի և այլ վնասակար բաղադրիչների կուտակման, ուստի բնական օդափոխության հնարավորությունների գնահատումը անմիջականորեն կապված է երթևեկության անվտանգության և մարդկանց առողջության պաշտպանության հետ։ Հաշվարկային մեթոդների մշակման ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել նաև երթևեկության ուղղությունը, տրանսպորտային միջոցների քանակը և կազմը, շարժման արագությունը, թունելի ներքին մակերեսների դիմադրությունը, օդի հոսքի հիդրավլիկական կորուստները, արտաքին քամու արագությունն ու ուղղությունը, ինչպես նաև տարվա տարբեր եղանակներին օդի ջերմաստիճանային պայմանների փոփոխությունը։ Առավելագույն երկարության որոշումը, հետևաբար, չի սահմանափակվում միայն թունելի երկրաչափական չափերի հաշվարկով, այլ պահանջում է միաժամանակ գնահատել օդափոխության պահանջվող ծավալը և բնական օդափոխության միջոցով իրականում ապահովվող օդի հոսքը։ Այդպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս որոշել այն սահմանային պայմանը, որի դեպքում բնական օդափոխությունն այլևս բավարար չէ թունելի ներսում օդի անհրաժեշտ որակն ապահովելու համար։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը հատկապես մեծ է լեռնային և բարդ ռելիեֆ ունեցող տարածքներում ճանապարհային թունելների նախագծման ժամանակ, որտեղ թունելի մուտքերի բարձրությունների տարբերությունը կարող է ուժեղացնել բնական քարշի ազդեցությունը։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ բնական օդափոխության արդյունավետությունը կարող է էապես փոփոխվել եղանակային պայմանների փոփոխության հետևանքով, ուստի նախագծային լուծումը պետք է հիմնված լինի ոչ միայն միջին, այլև անբարենպաստ պայմանների գնահատման վրա։ Մեթոդների մշակումը կարող է ներառել տեսական հաշվարկներ, օդի հոսքի հիդրոդինամիկական մոդելավորում, փորձարարական տվյալների համադրում և տարբեր շահագործական սցենարների համեմատական վերլուծություն։ Ստացված արդյունքները կարող են օգտագործվել թունելների նախագծման փուլում՝ որոշելու համար բնական օդափոխության կիրառելիության սահմանները, գնահատելու լրացուցիչ օդափոխության համակարգի անհրաժեշտությունը և նվազեցնելու շինարարական ու շահագործման ծախսերը այն դեպքերում, երբ բնական օդափոխությունը բավարար է։ Աշխատանքը կարևոր է նաև տրանսպորտային ենթակառուցվածքների անվտանգության տեսանկյունից, քանի որ օդափոխության ճիշտ հաշվարկը թունելի բնականոն շահագործման և արտակարգ իրավիճակների ժամանակ մարդկանց անվտանգ տարհանման կարևոր նախապայմաններից է։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը միավորում է թունելաշինության, հիդրոդինամիկայի, օդափոխության, տրանսպորտային անվտանգության և շինարարական նախագծման խնդիրները՝ նպատակ ունենալով ստեղծել գիտականորեն հիմնավորված մեթոդաբանություն, որը թույլ կտա յուրաքանչյուր կոնկրետ պայմանների համար որոշել բնական օդափոխությամբ տրանսպորտային թունելի առավելագույն նպատակահարմար երկարությունը և գնահատել դրա անվտանգ շահագործման հնարավորությունը։

Սա Կիլիկյան Հայաստանի միջնադարյան գրքարվեստի բացառիկ և բարձրարժեք հուշարձաններից է, որը պահպանվում է Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում՝ 7651 համարի ներքո։ Ձեռագիրը ստեղծվել է XIII դարի վերջին քառորդում և առանձնանում է իր չափազանց հարուստ ու բազմազան պատկերազարդմամբ։ Այն հատկապես հայտնի է նրանով, որ նրա նկարազարդմանը մասնակցել են մի քանի վարպետներ, իսկ հետագա փուլում՝ 1320 թվականին, Սարգիս Պիծակը շարունակել և ավարտին է հասցրել ձեռագրի պատկերազարդումը։ Հիշատակարանի տեղեկություններից հայտնի է, որ Սեբաստիայի Ստեփանոս եպիսկոպոսը Կիլիկիայի Օշին արքայի հրամանով պալատական մատենադարանից ընտրել է այս ձեռագիրը և այն հանձնել Սարգիս Պիծակին՝ կիսատ մնացած պատկերազարդումն ավարտելու նպատակով։ Ձեռագրում արդեն իսկ առկա էին ավարտված, ուրվագծված և դեռևս չպատկերազարդված տեսարաններ, որոնց մի մասը Պիծակը լրացրել է գույներով, իսկ բաց թողնված հատվածները՝ նոր մանրանկարներով։ Ձեռագրի ամենանշանակալի առանձնահատկություններից մեկը մանրանկարների բացառիկ առատությունն է․ գրեթե բոլոր էջերը պատկերազարդված են, իսկ ընդհանուր առմամբ պահպանվել է ավելի քան 250 մանրանկար։ Դրանք ներկայացված են ոչ միայն ամբողջական էջերի, այլև տեքստի ներսում, լուսանցքներում, ֆրիզաձև շարքերով և միմյանց հետ սյուժետային կապ ունեցող պատկերային խմբերով։ Նման կառուցվածքը ձեռագիրը դարձնում է հատկապես արժեքավոր հայ միջնադարյան պատկերագրության և ձեռագրային ձևավորման ուսումնասիրության համար։ Մանրանկարների խորքերում օգտագործված են ոսկեգույն, կարմիր, կապույտ և կանաչ երանգներ, որոնք ստեղծում են հարուստ և արտահայտիչ գունային միջավայր։ Հետազոտություններում նշվում է, որ XIII դարի կիլիկյան ձեռագրերում բնագրային մանրանկարները լայն տարածում էին ստացել, իսկ այս ձեռագրում դրանց կիրառությունը հասել է առանձնահատուկ կատարելության։ Պատկերազարդման համակարգի վրա նկատելի են տարբեր գեղարվեստական աղբյուրների ազդեցություններ։ Մանրանկարների մի մասը կապված է XI–XII դարերի բյուզանդական հարուստ պատկերազարդ ձեռագրերի ավանդույթի հետ, մասնավորապես՝ Ֆլորենցիայի Լաուրենցիանա գրադարանում պահպանվող ձեռագրի հետ, որից ուղղակիորեն ընդօրինակվել են մի շարք տեսարաններ։ Մյուս կարևոր աղբյուրը Հեթում Բ թագավորի Ճաշոցի պատկերագրական ավանդույթն է, որի ազդեցությունը դրսևորվում է ինչպես ֆրիզաձև, այնպես էլ ոսկե ֆոնով և ճարտարապետական տարրերով շրջանակված պատկերներում։ Ձեռագրի առանձնահատկությունն այն է, որ տարբեր նկարիչների ձեռագիրը նկատելի է պատկերների կատարման եղանակներում, գունային լուծումներում, կերպարների կառուցվածքում և կոմպոզիցիոն մոտեցումներում։ Սարգիս Պիծակի միջամտությունն առավել ակնհայտ է ավետարանիչների, առակների և այլաբանական պատկերների մի մասում։ Նրա արվեստին բնորոշ վառ գույները, նուրբ դիմագծերով մարդկային կերպարները և արտահայտիչ հայացքները կարևոր դեր են խաղում ձեռագրի ընդհանուր գեղարվեստական կերպարի ձևավորման գործում։ Ստեղծագործության նշանակությունը հատկապես մեծ է Կիլիկյան մանրանկարչության պատմության տեսանկյունից, քանի որ այն ներկայացնում է այդ դպրոցի պատկերագրական, տեխնիկական և գեղագիտական ավանդույթների բարդ փոխազդեցությունը։ Ձեռագիրը հետագայում ևս ունեցել է ազդեցություն․ Կիլիկյան մանրանկարչության օրինակները, այդ թվում այս ձեռագիրը, օգտագործվել են Ղրիմի հայկական մանրանկարչության դպրոցի վարպետների կողմից որպես նախօրինակ։ Հետազոտություններում նշվում է, որ Նիկողայոս Մելանավորը ամբողջությամբ կրկնօրինակել է այս ձեռագիրը՝ ստեղծելով դրա կարևոր վերարտադրությունը։ Այսպիսով, ձեռագիրը ոչ միայն XIII–XIV դարերի հայ գրքարվեստի բացառիկ նմուշ է, այլև կարևոր վկայություն Կիլիկյան Հայաստանի մշակութային միջավայրի, բյուզանդական և հայկական պատկերագրական ավանդույթների փոխազդեցության, ինչպես նաև միջնադարյան հայ մանրանկարիչների բարձր մասնագիտական վարպետության մասին։ Այն առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում արվեստաբանների, ձեռագրագետների, միջնադարյան մշակույթի պատմաբանների և հայկական մանրանկարչության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։

Աշխատանքը նվիրված է առևտրային բանկերի իրացվելիության կառավարման տեսական և գործնական հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության բանկային համակարգի օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում բանկի՝ իր կարճաժամկետ և ընթացիկ պարտավորությունները ժամանակին ու ամբողջությամբ կատարելու կարողության ապահովումն է՝ միաժամանակ պահպանելով ակտիվների եկամտաբերության և ռիսկերի ընդունելի մակարդակը։ Իրացվելիության արդյունավետ կառավարումը բանկային գործունեության կարևորագույն ուղղություններից է, քանի որ բանկը մշտապես պետք է հավասարակշռի իրացվելի ակտիվների անհրաժեշտ ծավալը, վարկավորման և ներդրումային գործառնություններից ստացվող եկամուտները, ներգրավված միջոցների արժեքը և հնարավոր ֆինանսական ռիսկերը։ Աշխատանքում կարող են դիտարկվել իրացվելիության տնտեսական էությունը, դրա գնահատման մեթոդները, հիմնական ցուցանիշներն ու գործակիցները, ինչպես նաև ակտիվների և պասիվների կառուցվածքի ազդեցությունը բանկի վճարունակության և ֆինանսական կայունության վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ակտիվների և պասիվների ժամկետային համապատասխանության խնդիրը, քանի որ բանկի միջոցների ներգրավման և տեղաբաշխման ժամկետների անհամապատասխանությունը կարող է առաջացնել իրացվելիության պակաս կամ ավելցուկ։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև ավելցուկային իրացվելիության խնդիրը․ չափազանց բարձր իրացվելիությունը կարող է նվազեցնել բանկի եկամտաբերությունը, եթե ազատ դրամական միջոցները չեն ուղղվում ավելի եկամտաբեր ակտիվների, մինչդեռ անբավարար իրացվելիությունը կարող է մեծացնել վճարունակության և ֆինանսական ճնշման ռիսկերը։ ՀՀ օրինակով թեմայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հաշվի առնել տեղական բանկային համակարգի առանձնահատկությունները, ֆինանսական շուկայի զարգացման մակարդակը, վարկավորման ծավալները, ավանդային բազայի կառուցվածքը, դրամական և արտարժութային միջոցների հարաբերակցությունը, ինչպես նաև բանկային գործունեության կարգավորման պահանջները։ Իրացվելիության կառավարման արդյունավետ համակարգը ենթադրում է ոչ միայն ընթացիկ ցուցանիշների հաշվարկ և վերահսկողություն, այլև ապագա դրամական հոսքերի կանխատեսում, հնարավոր սթրեսային իրավիճակների գնահատում և արտակարգ ֆինանսավորման աղբյուրների նախապես սահմանում։ Այս տեսանկյունից թեման առնչվում է նաև բանկային ռիսկերի կառավարմանը, քանի որ իրացվելիության ռիսկը կարող է փոխկապակցված լինել վարկային, շուկայական, տոկոսադրույքային և արտարժութային ռիսկերի հետ։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է օպտիմալ կառավարման մեխանիզմների բացահայտումը, որոնց կիրառումը կարող է նպաստել բանկի ֆինանսական կայունության ամրապնդմանը և ռեսուրսների առավել արդյունավետ օգտագործմանը։ ՀՀ բանկային կրթական և մասնագիտական ծրագրերում նույնպես առանձին ուշադրություն է դարձվում առևտրային բանկի ակտիվների ու պասիվների կառավարմանը, բանկի գործունեության գնահատման ցուցանիշներին և վարկային պորտֆելի կառավարմանը, ինչը ցույց է տալիս թեմայի առանցքային նշանակությունը բանկային ֆինանսների ուսումնասիրության մեջ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը կարող է արժեքավոր լինել բանկերի ֆինանսական կառավարման արդյունավետության գնահատման, իրացվելիության և եկամտաբերության միջև հավասարակշռության բացահայտման, ինչպես նաև Հայաստանի բանկային համակարգում իրացվելիության կառավարման կատարելագործման հնարավորությունների ուսումնասիրման համար։ Այն հատկապես օգտակար է ֆինանսների, բանկային գործի, տնտեսագիտության և ֆինանսական ռիսկերի կառավարման ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանում մանկավարժական մտքի և ֆիզիկական դաստիարակության զարգացման պատմական ընթացքի ուսումնասիրությանը՝ 19-րդ դարի կեսերից մինչև 21-րդ դարի առաջին տասնամյակը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես են տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում ձևավորվել երեխաների և երիտասարդների ֆիզիկական դաստիարակության վերաբերյալ պատկերացումները, ինչպես է փոխվել դրա տեղը կրթության և դաստիարակության ընդհանուր համակարգում, և ինչպիսի մանկավարժական գաղափարներ են առաջադրվել մարդու ֆիզիկական, մտավոր, բարոյական ու սոցիալական զարգացման փոխկապակցվածության վերաբերյալ։ Թեմայի կարևոր կողմերից մեկն այն է, որ ֆիզիկական դաստիարակությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես մարմնի ամրապնդման, շարժողական կարողությունների զարգացման կամ առողջության պահպանման միջոց, այլև որպես անձի համակողմանի ձևավորման բաղադրիչ։ Այդ տեսանկյունից աշխատանքը կապում է ֆիզիկական դաստիարակության պատմությունը հայ մանկավարժական մտքի ընդհանուր զարգացման հետ՝ անդրադառնալով կրթական գաղափարների փոփոխությանը, դպրոցական դաստիարակության նպատակներին, սերնդի առողջ և ներդաշնակ զարգացման խնդիրներին ու հասարակական պահանջներին։ Ուսումնասիրվող ժամանակահատվածի լայն ընդգրկումը թույլ է տալիս տեսնել պատմական շարունակականությունը և միաժամանակ բացահայտել տարբեր փուլերի առանձնահատկությունները։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսի համար առանձնահատուկ նշանակություն ունեն հայ լուսավորական և մանկավարժական գաղափարները, որոնցում կրթությունը դիտարկվում էր որպես անհատի և հասարակության առաջընթացի կարևոր պայման։ Այդ շրջանի մանկավարժական մտածողության մեջ ֆիզիկական դաստիարակության հարցերը կապված էին նաև առողջության, աշխատանքի, կարգապահության և երեխայի բնական զարգացման հետ։ Հայ մանկավարժական ժառանգության ուսումնասիրություններում, օրինակ, Խաչատուր Աբովյանի գաղափարների շրջանակում նշվում է նաև ֆիզիկական և աշխատանքային դաստիարակության անհրաժեշտությունը երեխայի անձի զարգացման գործում։ Հետագա ժամանակաշրջաններում ֆիզիկական դաստիարակության կազմակերպումն աստիճանաբար ավելի սերտորեն կապվեց դպրոցական կրթության, ուսուցման մեթոդների և պետական կրթական համակարգի զարգացման հետ։ Հետազոտության համար կարևոր է նաև այն հանգամանքը, որ ֆիզիկական դաստիարակության վերաբերյալ մոտեցումները ձևավորվել են ոչ միայն տեսական մանկավարժական աշխատությունների, այլև կրթական հաստատությունների, ուսումնական ծրագրերի, մեթոդական մշակումների և հասարակական կյանքի փոփոխությունների ազդեցությամբ։ Խորհրդային շրջանում ֆիզիկական կուլտուրան և սպորտը ստացան ավելի համակարգված կազմակերպական և կրթական ձևեր, իսկ ֆիզիկական պատրաստվածությունը ներառվեց մատաղ սերնդի դաստիարակության լայն համակարգում։ Հայաստանի անկախության շրջանը, իր հերթին, առաջ բերեց նոր խնդիրներ՝ կապված ֆիզիկական դաստիարակության բովանդակության վերաիմաստավորման, առողջ ապրելակերպի խթանման, մանկապատանեկան սպորտի զարգացման և կրթության նոր պահանջներին համապատասխան մեթոդների կիրառման հետ։ Այդ համատեքստում ուշագրավ է, որ Հայաստանի օրենսդրության մեջ ևս մանկապատանեկան ֆիզիկական դաստիարակությունն ու սպորտը կապվում են երեխաների առողջ կենսակերպի, կրթության և անհատի զարգացման խնդիրների հետ։ Աշխատանքի ժամանակագրական լայն շրջանակը հնարավորություն է տալիս համադրել տարբեր դարաշրջանների մանկավարժական մոտեցումները և բացահայտել այն գաղափարների զարգացումը, որոնք վերաբերում են մարդու ֆիզիկական և հոգևոր զարգացման ամբողջականությանը։ Այն արժեքավոր է հատկապես հայ մանկավարժության պատմությամբ, ֆիզիկական դաստիարակության տեսությամբ և դպրոցական կրթության զարգացման պատմությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների համար։ Հրատարակչական և մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ աշխատանքը լույս է տեսել Երևանում 2010 թվականին, ունի 22 էջ, պարունակում է նկարներ և մատենագիտական ցանկ, իսկ վերջում ներկայացված է նաև ռուսերեն ամփոփում։

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է կենսաքիմիական կարևորագույն ֆերմենտներից մեկի՝ ադենոզինդեզամինազի ուսումնասիրմանը խոշոր եղջերավոր անասունի գլխուղեղի տարբեր բաժիններում։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը ֆերմենտի առանձնացումն ու մաքրումն է, ինչպես նաև ստացված մաքրված ֆերմենտի հատկությունների համեմատական ուսումնասիրությունը։ Աշխատանքում դիտարկվում են գլխուղեղի հինգ տարբեր հատվածներ, ինչը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե ինչպես կարող է նույն ֆերմենտի ակտիվությունը, քանակական պարունակությունը կամ կենսաքիմիական բնութագրերը տարբեր լինել նյարդային համակարգի տարբեր կառուցվածքներում։ Ուսումնասիրության առանցքում գտնվում է ադենոզինդեզամինազը՝ պուրինային նուկլեոտիդների փոխանակությանը մասնակցող ֆերմենտ, որը կատալիզում է ադենոզինի դեզամինացման գործընթացը և այդպիսով կապված է բջջային նյութափոխանակության ու նյարդային հյուսվածքի կենսաքիմիական գործընթացների հետ։ Հեղինակների մոտեցումը ներառում է ֆերմենտի առանձնացման, մաքրման և դրա ֆիզիկաքիմիական ու ֆերմենտային հատկությունների գնահատման խնդիրներ։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են հատկապես այն պատճառով, որ տարբեր հյուսվածքներում և գլխուղեղի տարբեր հատվածներում ֆերմենտների տարածական բաշխվածության ուսումնասիրությունը կարող է տեղեկություն տալ դրանց հնարավոր ֆունկցիոնալ նշանակության մասին։ Աշխատանքը նաև արժեքավոր է ֆերմենտների կառուցվածքաֆունկցիոնալ հատկությունների հետազոտության տեսանկյունից, քանի որ բարձր մաքրության ֆերմենտային պատրաստուկի ստացումը թույլ է տալիս ավելի հստակ ուսումնասիրել դրա ակտիվությունը, սուբստրատային առանձնահատկությունները և տարբեր գործոնների ազդեցությունը։ Մասնագիտական գրականության մեջ այս հետազոտությունը հիշատակվում է որպես ադենոզինդեզամինազի՝ խոշոր եղջերավոր անասունի գլխուղեղի հինգ բաժիններից առանձնացման, մաքրման և համեմատական ուսումնասիրության աշխատանք, որը հրապարակվել է «Биохимия» ամսագրում 1994 թվականին, 59-րդ հատորի 2-րդ համարում՝ 239–245 էջերում։ Հետազոտության թեմատիկ նշանակությունը դուրս է գալիս միայն տվյալ կենդանու գլխուղեղի կենսաքիմիայի սահմաններից, քանի որ ադենոզինդեզամինազի ուսումնասիրությունը հետագայում կարող է հիմք ծառայել տարբեր օրգանիզմներում ֆերմենտի կառուցվածքի, ակտիվության կարգավորման և պուրինային փոխանակության առանձնահատկությունների համեմատության համար։ Աշխատանքը հատկապես հետաքրքրություն կարող է ներկայացնել կենսաքիմիկոսների, ֆերմենտաբանների, նեյրոքիմիայի և մոլեկուլային կենսաբանության մասնագետների, ինչպես նաև գլխուղեղի հյուսվածքի նյութափոխանակային գործընթացներն ուսումնասիրող հետազոտողների համար։

Սա տեղեկատու-մատենագիտական բնույթի պարբերական հրատարակություն է, որի հիմնական նպատակն է ընթերցողներին, մասնագետներին, գիտնականներին, դասախոսներին, ուսանողներին, գրադարանների աշխատակիցներին և մշակույթի ու արվեստի ոլորտով հետաքրքրվող այլ անձանց ժամանակին տեղեկացնել նոր լույս տեսած գրականության մասին։ Հրատարակությունը կազմվել է Հայաստանի Ալ. Մյասնիկյանի անվան հանրապետական գրադարանի մշակույթի և արվեստի գիտական ինֆորմացիայի բաժնի կողմից և նախատեսված է մշակույթի, մշակութային շինարարության, կուլտուր-լուսավորական աշխատանքի, թանգարանագիտության, մշակութային ժառանգության ու հուշարձանների պահպանության, արվեստի տարբեր ճյուղերի, ինչպես նաև գրադարանագիտության և մատենագիտության վերաբերյալ տեղեկատվություն տրամադրելու համար։ Նյութերի ընդգրկումն ունի լայն աշխարհագրական և լեզվական շրջանակ․ ցանկում ներկայացվում են հանրապետությունում հայերեն և ռուսերեն լեզուներով հրատարակված համապատասխան գրքերը, պարբերականների նյութերը և հոդվածները, իսկ որոշ թողարկումներում ներառվում են նաև Հայաստանի սահմաններից դուրս ռուսերենով հրատարակված այն աշխատանքները, որոնք վերաբերում են հայկական մշակույթին և արվեստին։ Նյութերը դասավորված են գրադարանային-մատենագիտական դասակարգման սկզբունքով, ինչի շնորհիվ ընթերցողը կարող է թեմատիկ բաժինների միջոցով ավելի հեշտ կողմնորոշվել անհրաժեշտ գրականության որոնման ընթացքում։ Յուրաքանչյուր բաժնի ներսում մատենագիտական նկարագրությունները դասավորվում են այբբենական կարգով՝ սկզբում հայերեն, ապա ռուսերեն լեզուներով։ Հրատարակության առանձնահատուկ օգտակար բաղադրիչներից է յուրաքանչյուր գրքի նկարագրությանը համապատասխան գրքային շիֆրի նշումը, որը հեշտացնում է տվյալ հրատարակության որոնումն ու գրադարանային ֆոնդում նույնականացումը։ Մատենագիտական համարակալումը շարունակական է թողարկումից թողարկում՝ ամբողջ տարվա ընթացքում, ինչը թույլ է տալիս հետևողականորեն կազմակերպել և հետագայում օգտագործել մատենագիտական տեղեկությունները։ Ըստ Հայաստանի ազգային գրադարանի տվյալների՝ ներկայացված 1978 թվականի թողարկումը Երևանում հրատարակվել է 25 էջ ծավալով և ընդգրկում է տվյալ ժամանակահատվածում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր գրականության մատենագիտական տեղեկությունները։ Ընդհանուր առմամբ, այս հրատարակությունը կարևոր սկզբնաղբյուր է խորհրդային շրջանի Հայաստանի մշակութային և արվեստագիտական տեղեկատվական միջավայրը, այդ ժամանակաշրջանում շրջանառվող գրականությունը և գրադարանային-մատենագիտական աշխատանքի կազմակերպման սկզբունքները ուսումնասիրելու համար։ Այն հատկապես արժեքավոր է հետազոտողների, գրադարանագետների, արվեստաբանների, մշակույթի պատմությամբ զբաղվող մասնագետների և հին հրատարակությունների մատենագիտական հետազոտություններ իրականացնող ընթերցողների համար, քանի որ մեկտեղում և համակարգված ձևով ներկայացնում է տվյալ ժամանակաշրջանի մշակույթի ու արվեստի ոլորտին վերաբերող գրական տեղեկատվությունը։

Աշխատությունը նվիրված է Շառլ Նոդիեի ստեղծագործական ժառանգության զարգացմանն ու դրա առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը ֆրանսիական ռոմանտիկական արձակի ձևավորման և զարգացման համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում գրողի գեղարվեստական աշխարհայացքի, թեմատիկ նախասիրությունների, ժանրային որոնումների և ոճական փոփոխությունների աստիճանական զարգացումն է, ինչպես նաև նրա ստեղծագործության կապը XIX դարի առաջին կեսի ֆրանսիական գրականության հիմնական միտումների հետ։ Նոդիեի ստեղծագործական ուղին ձևավորվում է այն ժամանակաշրջանում, երբ ֆրանսիական գրականությունը անցում էր կատարում դասականության նորմերից դեպի ռոմանտիզմի նոր գեղարվեստական սկզբունքներ։ Այդ գործընթացում նրա արձակը կարևոր դեր է կատարում երևակայության, զգացմունքի, անհատի ներաշխարհի, խորհրդավորի և անսովորի նկատմամբ հետաքրքրության տարածման գործում։ Աշխատության շրջանակում կարող են դիտարկվել գրողի ստեղծագործության տարբեր փուլերը՝ բացահայտելով այն փոփոխությունները, որոնց միջոցով նրա արձակը աստիճանաբար ձեռք է բերում ռոմանտիկական մտածողությանը բնորոշ գծեր։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի ֆանտաստիկի, երազայինի, առեղծվածայինի և ժողովրդական բանահյուսության տարրերի կիրառությունը, որոնք Նոդիեի արձակին հաղորդում են յուրահատուկ մթնոլորտ և առանձնացնում այն ժամանակաշրջանի այլ հեղինակների ստեղծագործություններից։ Կարևոր է նաև կերպարների հոգեբանական աշխարհի ուսումնասիրությունը, քանի որ ռոմանտիկական արձակում անհատի զգացմունքները, ներքին հակասությունները, մենակությունը և իրականության հետ բախումը դառնում են գեղարվեստական պատկերման առանցքային թեմաներ։ Նոդիեի ստեղծագործության էվոլյուցիան կարելի է դիտարկել նաև եվրոպական գրական գործընթացների հետ կապի մեջ՝ հաշվի առնելով գերմանական ռոմանտիզմի, ժողովրդական ավանդությունների և ֆանտաստիկ գրականության ազդեցությունները։ Նրա փորձարարական մոտեցումները նպաստեցին ֆրանսիական արձակի ժանրային հնարավորությունների ընդլայնմանը և հետագայում ֆանտաստիկ գրականության զարգացման համար կարևոր նախադրյալների ձևավորմանը։ Հետազոտության նշանակությունն այն է, որ այն հնարավորություն է տալիս Նոդիեին դիտարկել ոչ միայն որպես առանձին գրողի, այլև որպես ֆրանսիական ռոմանտիզմի ձևավորման գործընթացում կարևոր օղակ, որի ստեղծագործության մեջ միահյուսվում են ռոմանտիկական զգացմունքայնությունը, ֆանտաստիկ երևակայությունը, ժողովրդական մշակույթի տարրերը և հոգեբանական պատկերման նոր ձևերը։ Այս տեսանկյունից նրա արձակի ուսումնասիրությունը նպաստում է ֆրանսիական ռոմանտիկական գրականության գեղարվեստական զարգացման, ժանրային փոխակերպումների և XIX դարի գրական մտածողության փոփոխությունների առավել ամբողջական ըմբռնմանը։

Աշխատությունը նվիրված է ծակոտկեն փոշենյութերի տաք ճնշումով մշակման միջոցով հոծ և սնամեջ արտադրատեսակների ստացման տեխնոլոգիայի մշակմանը և կատարելագործմանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է մետաղական կամ այլ ինժեներական փոշիներից նախնական ծակոտկեն մարմինների ձևավորումը և դրանց հետագա տաք ճնշման պայմաններում խտացումը՝ անհրաժեշտ մեխանիկական և կառուցվածքային հատկություններով արտադրատեսակներ ստանալու նպատակով։ Տաք ճնշումը հնարավորություն է տալիս միաժամանակ օգտագործել ջերմաստիճանի և ճնշման ազդեցությունը՝ նպաստելով նյութի մասնիկների միջև կապերի ամրապնդմանը, ծակոտկենության նվազեցմանը և արտադրանքի կառուցվածքի ու հատկությունների բարելավմանը։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է հատկացվում տեխնոլոգիական գործընթացի հիմնական պարամետրերի ընտրությանը, մասնավորապես՝ մշակման ջերմաստիճանին, ճնշման մեծությանը, պահման տևողությանը, սկզբնական ծակոտկենությանը, փոշու մասնիկների բնութագրերին և նախնական ձևավորման պայմաններին։ Այս գործոնների ճիշտ համադրությունը կարևոր է վերջնական արտադրատեսակի չափային ճշտության, խտության, ամրության և կառուցվածքային համասեռության ապահովման համար։ Հոծ արտադրատեսակների ստացման դեպքում հիմնական խնդիրներից է նյութի հնարավորինս ամբողջական խտացումը և ներքին արատների նվազեցումը, մինչդեռ սնամեջ արտադրատեսակների դեպքում անհրաժեշտ է ապահովել ներքին խոռոչի կայուն ձևավորումը, պատերի հավասարաչափ հաստությունը և արտադրանքի երկրաչափական ճշտությունը։ Տեխնոլոգիայի մշակման ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել նյութի կառուցվածքային փոփոխությունները, մեխանիկական հատկությունները, մնացորդային ծակոտկենությունը և արտադրանքի մակրո- ու միկրոկառուցվածքը։ Ստացված արդյունքների հիման վրա հնարավոր է որոշել տեխնոլոգիական ռեժիմների օպտիմալ համակցությունները և գնահատել տարբեր ձևի ու նշանակության արտադրատեսակների ստացման արդյունավետությունը։ Նման տեխնոլոգիայի կիրառումը կարող է նպաստել նյութի ավելի խնայող օգտագործմանը, արտադրական գործողությունների կրճատմանը և բարդ երկրաչափությամբ դետալների ստացման հնարավորությունների ընդլայնմանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ մեքենաշինության, գործիքաշինության, տրանսպորտային տեխնիկայի և այլ ոլորտներում, որտեղ պահանջվում են բարձր ամրությամբ, ճշգրիտ երկրաչափությամբ և հատուկ կառուցվածքային հատկություններով հոծ կամ սնամեջ արտադրատեսակներ։

Աշխատությունը նվիրված է պլազմոն-պոլարիտոնների տեղայնացված գրգռման և դրանց տարածման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը տերահերցային և օպտիկական հաճախականությունների տիրույթներում։ Պլազմոն-պոլարիտոնները առաջանում են էլեկտրամագնիսական ճառագայթման և նյութի էլեկտրոնային գրգռությունների փոխազդեցության արդյունքում և առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում նանոմաշտաբային համակարգերում լույսի տարածման ու կառավարման տեսանկյունից։ Նման գրգռությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես է էլեկտրամագնիսական էներգիան փոխակերպվում նյութի ներսում տարածվող կամ մակերևույթին տեղայնացված ալիքների, ինչպես են այդ ալիքները փոխազդում նյութի կառուցվածքի հետ և ինչ պայմաններում կարելի է կառավարել դրանց տարածման ուղղությունն ու ինտենսիվությունը։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչներից է տեղայնացված գրգռման մեխանիզմների բացահայտումը, երբ արտաքին էլեկտրամագնիսական դաշտի ազդեցությամբ որոշակի միկրո- կամ նանոկառուցվածքներում ձևավորվում են ուժեղ տեղային էլեկտրամագնիսական դաշտեր։ Տարբեր հաճախականությունների տիրույթներում պլազմոն-պոլարիտոնների վարքը կարող է էապես տարբերվել՝ պայմանավորված նյութի էլեկտրական և օպտիկական հատկություններով, երկրաչափական կառուցվածքով, դիսպերսիոն օրինաչափություններով և կորուստների մակարդակով։ Տերահերցային տիրույթում դրանց ուսումնասիրությունը հատկապես կարևոր է այն պատճառով, որ այդ հաճախականությունները միջանկյալ դիրք են զբաղեցնում միկրոալիքային և ինֆրակարմիր ճառագայթման միջև և հնարավորություն են տալիս հետազոտել նյութերի այնպիսի էլեկտրադինամիկական հատկություններ, որոնք այլ տիրույթներում դժվար է դիտարկել։ Օպտիկական տիրույթում պլազմոնային երևույթները կարող են օգտագործվել լույսի տեղայնացման, ուժեղացման և նանոմետրական մասշտաբներում կառավարման համար։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել գրգռման արդյունավետության վրա ազդող գործոնները, ալիքների դիսպերսիան, տարածման երկարությունը, էներգիայի կորուստները, տեղային դաշտի ուժգնությունը և նյութի պարամետրերի ազդեցությունը համակարգի վարքի վրա։ Այս երևույթների մաթեմատիկական և փորձարարական ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել պլազմոնիկ համակարգերի նախագծման և դրանց հատկությունների նպատակային կառավարման մեթոդների կատարելագործմանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են ունենալ կիրառական նշանակություն նանոֆոտոնիկայի, գերարագ օպտոէլեկտրոնիկայի, տերահերցային տեխնոլոգիաների, բարձրազգայուն սենսորների, օպտիկական կապի և նանոմաշտաբային տեղեկատվական համակարգերի զարգացման համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում տեղական ինքնակառավարման մարմինների գործունեության արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդրին՝ ուսումնասիրելով համայնքային կառավարման գործող համակարգը, դրա կազմակերպական և գործառութային առանձնահատկությունները, առկա խնդիրները և զարգացման հնարավոր ուղղությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր տեղ է զբաղեցնում տեղական ինքնակառավարման դերի ուսումնասիրությունը համայնքների սոցիալ-տնտեսական զարգացման, բնակչությանը հանրային ծառայությունների մատուցման, տեղական խնդիրների լուծման և քաղաքացիների մասնակցության ապահովման գործընթացներում։ Աշխատանքում կարող են վերլուծվել համայնքային կառավարման մարմինների լիազորությունների և պատասխանատվության շրջանակը, ֆինանսական ռեսուրսների ձևավորման ու օգտագործման արդյունավետությունը, կառավարման որոշումների կայացման գործընթացը, համայնքային ծառայությունների որակը և բնակչության հետ հաղորդակցության մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գործոններին, որոնք կարող են սահմանափակել տեղական ինքնակառավարման արդյունավետությունը, այդ թվում՝ ֆինանսական և մարդկային ռեսուրսների սահմանափակությանը, կառավարման գործընթացների ոչ բավարար թվայնացմանը, մասնագիտական կարողությունների զարգացման անհրաժեշտությանը, բնակչության մասնակցության ցածր մակարդակին և համայնքային ծրագրերի պլանավորման ու իրականացման խնդիրներին։ Արդյունավետության բարձրացման կարևոր ուղղություններից կարող են դիտարկվել համայնքների ֆինանսական կարողությունների ամրապնդումը, կառավարման գործընթացների թվայնացումը, աշխատակիցների մասնագիտական վերապատրաստումը, հաշվետվողականության և թափանցիկության բարձրացումը, քաղաքացիների մասնակցության ընդլայնումը և համայնքային զարգացման ծրագրերի ավելի արդյունավետ պլանավորումը։ Կարևոր նշանակություն կարող է ունենալ նաև համայնքների միջև փորձի փոխանակումը, ժամանակակից կառավարման գործիքների ներդրումը և տեղական խնդիրների լուծման համար տվյալահեն մոտեցումների կիրառումը։ Ուսումնասիրության արդյունքում ներկայացվող մոտեցումները կարող են նպաստել համայնքային կառավարման որակի բարձրացմանը, ռեսուրսների ավելի արդյունավետ օգտագործմանը և բնակչության կարիքներին առավել համապատասխան ծառայությունների ձևավորմանը։ Աշխատության գործնական նշանակությունն այն է, որ առաջարկվող բարեփոխումները կարող են ուղղված լինել ոչ միայն կառավարման ներքին գործընթացների կատարելագործմանը, այլև համայնքների կայուն զարգացմանը, քաղաքացիների վստահության ամրապնդմանը և տեղական ժողովրդավարության խորացմանը։ Այսպիսով, տեղական ինքնակառավարման մարմինների գործունեության արդյունավետության բարձրացումը դիտարկվում է որպես հանրային կառավարման համակարգի կատարելագործման և համայնքների սոցիալ-տնտեսական զարգացման կարևոր նախապայման։

Աշխատությունը նվիրված է գործոնային վերլուծության կիրառելիության ընդլայնմանը և դրա օգտագործմանը սոցիոլոգիական կանխատեսման ռեգրեսիոն մոդելների զարգացման գործընթացում։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ սոցիոլոգիական ուսումնասիրություններում մեծ թվով փոխկապակցված ցուցանիշների առկայությունը կարող է դժվարացնել դրանց միջև օրինաչափությունների բացահայտումը և կանխատեսող մոդելների կառուցումը։ Գործոնային վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բազմաթիվ փոխկապակցված փոփոխականների հիմքում առանձնացնել ավելի փոքր թվով ընդհանրացված գործոններ, որոնք արտացոլում են ուսումնասիրվող երևույթի հիմնական կառուցվածքային բաղադրիչները։ Այդպիսի մոտեցումը կարող է նպաստել տվյալների ծավալի կրճատմանը, փոփոխականների միջև կապերի ավելի հստակ մեկնաբանմանը և սոցիալական գործընթացների վրա ազդող հիմնական գործոնների բացահայտմանը։ Աշխատանքում դիտարկվում է գործոնային վերլուծության և ռեգրեսիոն մոդելավորման համադրության հնարավորությունը։ Առանձնացված գործոնները կարող են օգտագործվել որպես ռեգրեսիոն մոդելի բացատրող փոփոխականներ՝ սոցիալական երևույթների և գործընթացների հետագա զարգացումները կանխատեսելու համար։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս կառուցել ավելի համակարգված մոդելներ, նվազեցնել փոխկապակցված բազմաթիվ ցուցանիշների ուղղակի օգտագործման հետևանքով առաջացող խնդիրները և ավելի հստակ գնահատել տարբեր սոցիալական գործոնների հարաբերական ազդեցությունը կանխատեսվող ցուցանիշի վրա։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարևոր նշանակություն ունեն տվյալների նախնական մշակումը, փոփոխականների ընտրությունը, գործոնների առանձնացումը, դրանց մեկնաբանությունը և ստացված գործոնների վիճակագրական նշանակության գնահատումը։ Այնուհետև հնարավոր է կառուցել ռեգրեսիոն մոդելներ և գնահատել դրանց կանխատեսող արդյունավետությունը՝ օգտագործելով համապատասխան վիճակագրական չափանիշներ։ Այս մեթոդաբանական մոտեցումը կարող է կիրառվել բնակչության սոցիալական վարքագծի, տնտեսական և սոցիալական պայմանների, հասարակական կարծիքի, զբաղվածության, կենսամակարդակի և այլ սոցիոլոգիական ցուցանիշների ուսումնասիրության ժամանակ։ Աշխատության նշանակությունն այն է, որ այն դիտարկում է բազմաչափ սոցիոլոգիական տվյալների վերլուծության և կանխատեսման համակցված մեթոդաբանություն՝ գործոնային վերլուծությունը դարձնելով ռեգրեսիոն մոդելների կատարելագործման գործիք։ Ստացված մոտեցումները կարող են նպաստել սոցիոլոգիական հետազոտությունների քանակական մեթոդների զարգացմանը, կանխատեսումների հիմնավորվածության բարձրացմանը և բարդ սոցիալական գործընթացների կառուցվածքային ավելի խոր ըմբռնմանը։

Աշխատությունը նվիրված է Ուիլյամ Շեքսպիրի հայտնի ողբերգության հայերեն թարգմանություններին՝ դրանց ստեղծման պատմությանը, լեզվաոճական առանձնահատկություններին և գեղարվեստական արժեքին։ Ուսումնասիրության առանցքում բնագրի և հայերեն տարբերակների համադրական քննությունն է, որի միջոցով հնարավոր է բացահայտել, թե ինչպես են հայ թարգմանիչները փոխանցել ստեղծագործության գաղափարական բովանդակությունը, կերպարների հոգեբանական խորությունը, հուզական լարվածությունը և Շեքսպիրին բնորոշ բանաստեղծական լեզուն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել թարգմանությունների բառապաշարին, շարահյուսությանը, պատկերավորման միջոցներին, դարձվածքներին և խոսքի ռիթմական կազմակերպմանը, քանի որ դրամատիկական երկի գեղարվեստական ազդեցությունը մեծապես պայմանավորված է ոչ միայն սյուժեով, այլև լեզվական արտահայտչամիջոցներով։ Հայերեն թարգմանությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել նաև այն դժվարությունները, որոնց բախվել են թարգմանիչները՝ պատմական և մշակութային իրողությունների, հին ու ժամանակակից լեզվական շերտերի, փոխաբերությունների և բազմիմաստ արտահայտությունների փոխանցման ընթացքում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կերպարների խոսքի առանձնահատկությունների պահպանումը։ Գլխավոր հերոսների երկխոսություններում արտահայտված սերը, իշխանության ձգտումը, խանդը, հակասությունները, ողբերգական ընտրությունները և ներքին ապրումները թարգմանության ընթացքում պահանջում են մեծ լեզվական և գեղարվեստական ճշգրտություն։ Հայերեն տարբերակների համեմատությունը կարող է ցույց տալ, թե տարբեր թարգմանիչներ ինչպիսի լուծումներ են ընտրել նույն գաղափարը կամ պատկերային արտահայտությունը հայ ընթերցողին փոխանցելու համար։ Այս տեսանկյունից ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն շեքսպիրյան ստեղծագործության հայերեն ընկալման, այլև հայ թարգմանական մշակույթի զարգացման պատմության համար։ Այն հնարավորություն է տալիս գնահատել հայ թարգմանիչների ստեղծագործական մոտեցումները, բնագրին հավատարմության և գեղարվեստական ինքնուրույնության հարաբերակցությունը, ինչպես նաև համաշխարհային դասական գրականության հայերեն ներկայացման առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել գրականագետների, թարգմանաբանների, շեքսպիրագետների, հայ գրականության և համաշխարհային դրամատուրգիայի ուսումնասիրողների համար։