Մանկավարժական միտքը և ֆիզիկական դաստիարակությունը Հայաստանում 19-րդ դարի կեսերից մինչև 21-րդ դարի առաջին տասնամյակը

Literature

«Լճակիս ձկնորսը» վերնագրով գիրքը հայերեն գեղարվեստական տպագիր ժառանգության նմուշներից է, որի վերնագիրը ընթերցողին ուղղորդում է դեպի ձկնորսի կերպարի և ջրային միջավայրի հետ կապված մարդկային կյանքի պատկերումը։ Ձկնորսի կերպարը գրականության մեջ հաճախ առնչվում է բնության հետ մարդու հարաբերություններին, առօրյա աշխատանքի դժվարություններին, կենսափորձին և շրջապատող աշխարհի նկատմամբ դիտողական վերաբերմունքին։ Լճի միջավայրը կարող է ստեղծել առանձնահատուկ գեղարվեստական տարածություն, որտեղ բնական աշխարհի փոփոխությունները, մարդու աշխատանքը և անձնական ապրումները դառնում են պատմողական նյութի հնարավոր բաղադրիչներ։ Վերնագիրը նաև հետաքրքրություն է առաջացնում կերպարի և միջավայրի փոխհարաբերության, կյանքի պարզ երևույթների գեղարվեստական իմաստավորման ու բնապատկերի դերի նկատմամբ։ Գրքի բովանդակային առանձնահատկությունները հնարավոր չէ ամբողջությամբ սահմանել միայն վերնագրից, սակայն այն կարելի է դիտարկել հայերեն գեղարվեստական գրականության պատմության և տպագիր ընթերցանության մշակույթի շրջանակում։ Տասնիններորդ դարում հայերեն գրական հրատարակությունները նպաստում էին գեղարվեստական ստեղծագործությունների տարածմանը, ընթերցողական հետաքրքրությունների ընդլայնմանը և հայ գրական լեզվի զարգացմանը։ Նման գրքերը կարող էին ընթերցողին ծանոթացնել տարբեր պատմողական ձևերի, կերպարների և գրական պատկերների՝ միաժամանակ ընդլայնելով հայալեզու գրականության թեմատիկ շրջանակը։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրքի պատմությամբ, հին տպագիր գրականությամբ և գեղարվեստական արձակի զարգացմամբ զբաղվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։ Այն կարող է դիտարկվել որպես հայերեն գրավոր մշակույթի պահպանված նմուշ, որն իր վերնագրով և մատենագիտական առանձնահատկություններով տեղ է զբաղեցնում հայ տպագիր գրականության պատմական բազմազանության մեջ։

Economics

Հաշվապահական հաշվառման հիմունքներ-ը ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է հաշվապահական հաշվառման տեսական հիմքերը և գործնական սկզբունքները՝ սկսած ամենապարզ տնտեսական գործառնությունների արձանագրումից մինչև ֆինանսական հաշվետվությունների կազմման հիմնական կանոնները, աշխատությունում բացատրվում են հաշվապահության հիմնական հասկացությունները՝ ակտիվներ, պարտավորություններ, սեփական կապիտալ, եկամուտներ և ծախսեր, ինչպես նաև դրանց միջև կապը կազմակերպության տնտեսական գործունեության արտացոլման համակարգում, մանրամասն ներկայացվում է կրկնակի գրանցման սկզբունքը, հաշիվների կառուցվածքը և գործառնությունների դասակարգումը, ընդգծվում է սկզբնական փաստաթղթերի կարևորությունը և հաշվառման ճիշտ կազմակերպման պահանջները, ինչպես նաև ֆինանսական հաշվետվությունների կազմման տրամաբանությունը՝ հաշվեկշիռ, շահույթի և վնասի հաշվետվություն և այլ հիմնական ձևեր, միաժամանակ շեշտվում է հաշվապահական տեղեկատվության դերը կառավարչական որոշումների ընդունման, ֆինանսական վերահսկողության և կազմակերպության գործունեության գնահատման մեջ, աշխատությունը նախատեսված է ուսանողների և սկսնակ մասնագետների համար՝ ձևավորելու հաշվապահական մտածողության ամուր հիմք և գործնական հմտություններ։

Literature

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է XIX դարի արևելահայ ռոմանտիկական վեպի ձևավորման, զարգացման և գեղարվեստական առանձնահատկությունների քննությանը՝ ուշադրության կենտրոնում պահելով վեպի հիմնական տիպերը, գաղափարական ուղղությունները, կերպարային համակարգը և ժանրային կառուցվածքը։ Աշխատության մեջ արևելահայ ռոմանտիկական վեպը դիտարկվում է որպես հայ գրականության զարգացման կարևոր փուլ, որի միջոցով գրողները փորձել են գեղարվեստականորեն արտահայտել ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման, հայրենիքի, ազատության, սիրո, անհատի և հասարակության փոխհարաբերությունների, պատմական հիշողության ու ազգային ճակատագրի վերաբերյալ իրենց պատկերացումները։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակներից է բացահայտել այն ընդհանրություններն ու տարբերությունները, որոնք բնորոշ են տվյալ ժամանակաշրջանի վիպական ստեղծագործություններին։ Տիպաբանական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու վեպերի կառուցվածքային և գաղափարական հիմնական մոդելները և հասկանալու, թե ինչպես են տարբեր հեղինակներ նույն պատմական ու մշակութային միջավայրում յուրովի մեկնաբանել մարդու և հասարակության խնդիրները։ Ռոմանտիկական վեպին բնորոշ է իրականության և իդեալի հակադրությունը։ Հերոսը հաճախ ներկայացվում է որպես բացառիկ անհատ, որը չի հարմարվում իրեն շրջապատող իրականությանը և ձգտում է գտնել ավելի բարձր ու կատարյալ արժեքների աշխարհ։ Նրա ներքին ձգտումները կարող են բախվել հասարակական սահմանափակումներին, քաղաքական պայմաններին կամ ավանդական բարքերին, ինչի հետևանքով առաջանում է դրամատիկական հակասություն անհատի ցանկությունների և իրականության միջև։ Այդ հակադրությունը դառնում է կերպարի զարգացման և ամբողջ վիպական գործողության կարևոր շարժիչ ուժերից մեկը։ Ուսումնասիրության մեջ առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում սիրային և ազգային-հայրենասիրական սյուժեների փոխհարաբերությանը։ Ռոմանտիկական վեպերում սիրո պատմությունը հաճախ դուրս է գալիս անձնական հարաբերությունների շրջանակից և կապվում ավելի լայն գաղափարների հետ՝ հայրենիքի, ազատության, հավատարմության և անձնական զոհաբերության թեմաներով։ Սիրո և ազգային պարտքի միջև առաջացող հակասությունները կերպարներին կանգնեցնում են դժվար ընտրությունների առաջ և հնարավորություն են տալիս բացահայտելու նրանց բարոյական արժեքները։ Կարևոր է նաև պատմական անցյալի գեղարվեստականացումը։ XIX դարի արևելահայ գրականության մեջ պատմությունը հաճախ դառնում է ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման միջոց։ Պատմական իրադարձությունների, հերոսների և անցյալի պատկերների միջոցով գրողները վերականգնում են ազգային հիշողությունը և միաժամանակ անդրադառնում իրենց ժամանակի խնդիրներին։ Այդ պատճառով պատմական թեման ռոմանտիկական վեպում սովորաբար ունի ոչ միայն ճանաչողական, այլև գաղափարական նշանակություն․ անցյալը դառնում է ներկայի հետ խոսելու և ապագայի վերաբերյալ պատկերացումներ ձևավորելու միջոց։ Տիպաբանական ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է նաև կերպարների համակարգը։ Ռոմանտիկական վեպում հաճախ հանդիպում են իդեալականացված հերոսներ, հակադիր ուժեր ներկայացնող կերպարներ, սիրային պատմության մասնակիցներ, հասարակական կամ քաղաքական հակամարտությունների մեջ ներգրավված անհատներ։ Հերոսի հակադրությունը միջավայրին թույլ է տալիս ընդգծել անհատի ազատության և ինքնահաստատման ձգտումը, իսկ հակառակորդ կերպարները հաճախ մարմնավորում են այն հասարակական կամ բարոյական ուժերը, որոնց դեմ պայքարում է գլխավոր հերոսը։ Այս կառուցվածքը ստեղծում է սուր հակադրություններ և ուժեղացնում ստեղծագործության դրամատիկական լարվածությունը։ Ուսումնասիրության մեջ ուշադրություն է դարձվում նաև ռոմանտիկական պատկերավորման միջոցներին։ Բնության նկարագրությունները, խորհրդանշական պատկերները, զգացմունքային բարձր լարվածությամբ տեսարանները, հերոսների ներաշխարհի ընդգծված ներկայացումը և բացառիկ իրավիճակների օգտագործումը նպաստում են վեպերի յուրահատուկ գեղարվեստական մթնոլորտի ձևավորմանը։ Բնությունը հաճախ հանդես է գալիս ոչ միայն որպես գործողությունների միջավայր, այլև որպես կերպարի հոգեվիճակի արտահայտիչ, իսկ իրական և երևակայական աշխարհների սահմանների թուլացումը հնարավորություն է տալիս ընդլայնելու վեպի գեղարվեստական հնարավորությունները։ XIX դարի արևելահայ ռոմանտիկական վեպի տիպաբանության ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև ժանրի զարգացման ընդհանուր օրինաչափությունները հասկանալու համար։ Այն ցույց է տալիս, որ հայկական ռոմանտիկական վեպը ձևավորվել է համաշխարհային ռոմանտիզմի ազդեցությունների և ազգային գրական ավանդույթների փոխազդեցության պայմաններում՝ ստեղծելով ինքնատիպ գեղարվեստական համակարգ։ Հայ հեղինակների ստեղծագործություններում եվրոպական ռոմանտիկական գրականությանը բնորոշ մի շարք սկզբունքներ միավորվում են հայկական պատմական, հասարակական և մշակութային իրականության առանձնահատկությունների հետ։ Արդյունքում ձևավորվում է վեպի այնպիսի ազգային տարբերակ, որտեղ անհատի ներքին պայքարը սերտորեն կապված է ժողովրդի պատմական ճակատագրի և ազգային ինքնության խնդիրների հետ։ Այս ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել XIX դարի արևելահայ ռոմանտիկական վեպի ժանրային բնույթի, գաղափարական բազմազանության և գեղարվեստական կառուցվածքի մասին։ Այն արժեքավոր է հայ գրականության պատմությամբ, ռոմանտիզմով և վեպի զարգացման օրինաչափություններով հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների և գրականագետների համար՝ օգնելով հասկանալ, թե ինչպես են տարբեր հեղինակներ ձևավորել ռոմանտիկական վիպական հերոսի, սյուժեի, կոնֆլիկտի և գեղարվեստական աշխարհի տարբեր տիպեր։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է ֆրանսիացի բանաստեղծ Սեն-Ժոն Պերսի ստեղծագործությունների հայերեն թարգմանություններում կիրառված լեզվական միջոցների, թարգմանական սկզբունքների և գեղարվեստական խոսքի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում բնագրի և հայերեն տարբերակների բառապաշարային, քերականական, շարահյուսական ու ոճական համապատասխանությունները՝ բացահայտելու համար, թե ինչպես են հայերենում փոխանցվել հեղինակի բանաստեղծական մտածողությունը, պատկերային համակարգը, խոսքի ռիթմը և արտահայտչականությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բառընտրությանը, փոխաբերությունների, խորհրդանիշների, պատկերավոր արտահայտությունների, դարձվածքների և բանաստեղծական այլ միջոցների վերարտադրմանը։ Ուսումնասիրվում են այն լեզվական լուծումները, որոնց միջոցով թարգմանիչները փորձել են պահպանել բնագրի իմաստային բազմաշերտությունը և միաժամանակ ստեղծել բնական ու գեղարվեստական արժեք ունեցող հայերեն խոսք։ Քննության են առնվում երկար և բարդ շարահյուսական կառույցների փոխանցման եղանակները, նախադասությունների կառուցվածքային փոփոխությունները, բառերի դասավորությունը և հայերենի լեզվական հնարավորությունների կիրառումը բանաստեղծական ռիթմի ու հնչերանգի պահպանման նպատակով։ Կարևորվում է նաև հեղինակի ինքնատիպ բառապաշարի, մշակութային հասկացությունների և բնության, մարդու ու աշխարհի վերաբերյալ պատկերների հայերեն արտահայտման խնդիրը։ Համեմատական վերլուծության միջոցով հնարավոր է բացահայտել թարգմանության ընթացքում կատարված բառային կամ կառուցվածքային փոխակերպումները, իմաստային շեշտադրումների փոփոխությունները և թարգմանչական մեկնաբանության դերը վերջնական տեքստի ձևավորման մեջ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև հայերենի գրական և ոճական միջոցների ընտրությանը, նոր բառային համադրությունների ստեղծմանը և բանաստեղծական խոսքի արտահայտչական հնարավորությունների օգտագործմանը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել ֆրանսիական բանաստեղծական լեզվի հայերեն վերարտադրության առանձնահատկությունները և բացահայտել տարբեր լեզվական համակարգերի միջև գեղարվեստական տեքստի փոխանցման ընթացքում առաջացող հիմնական խնդիրները։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի թարգմանաբանության, համեմատական գրականագիտության և հայոց լեզվի ոճաբանության համար՝ նպաստելով գեղարվեստական թարգմանության լեզվի և ֆրանս-հայկական գրական փոխառնչությունների առավել խորքային ուսումնասիրությանը։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է P₂O₅–B₂O₃–V₂O₅ համակարգի հիմքով և հողալկալիական մետաղի ֆտորիդ պարունակող ապակիների ստացման տեխնոլոգիայի մշակմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել տվյալ բազմաբաղադրիչ ապակենման համակարգում բաղադրիչների փոխազդեցության և կառուցվածքի ձևավորման օրինաչափությունները, ինչպես նաև մշակել այնպիսի տեխնոլոգիական պայմաններ, որոնք կապահովեն անհրաժեշտ ֆիզիկաքիմիական և շահագործական հատկություններով ապակու ստացումը։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են ֆոսֆատային և բորատային բաղադրիչների դերը ապակու կառուցվածքի ձևավորման գործընթացում, վանադիումի օքսիդի ազդեցությունը համակարգի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ բնութագրերի վրա, ինչպես նաև հողալկալիական մետաղների ֆտորիդների ներմուծման հետևանքով առաջացող փոփոխությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ապակու ստացման հիմնական տեխնոլոգիական փուլերին՝ ելանյութերի ընտրությանը և նախապատրաստմանը, բաղադրության հաշվարկմանը, խառնուրդի հալմանը, հոմոգենացմանը, ապակենմանացմանը և վերահսկվող սառեցմանը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել հալման ջերմաստիճանը, ջերմային մշակման ռեժիմները, բաղադրիչների հարաբերակցությունները և դրանց ազդեցությունը ստացվող ապակու կառուցվածքային ամբողջականության ու որակի վրա։ Կարևոր ուղղություն է նաև ստացված նյութերի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների գնահատումը՝ ներառյալ խտությունը, ջերմային կայունությունը, քիմիական կայունությունը, օպտիկական և այլ հատկությունները՝ կախված ապակու կիրառական նշանակությունից։ Ֆտորիդային բաղադրիչների առկայությունը հատկապես կարևոր է ապակու կառուցվածքային և օպտիկական հատկությունների փոփոխության տեսանկյունից, ուստի աշխատանքում դրանց ազդեցությունը դիտարկվում է որպես տեխնոլոգիական գործընթացի օպտիմալացման առանցքային գործոններից մեկը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս որոշել բաղադրության և տեխնոլոգիական պայմանների այնպիսի համակցություններ, որոնց դեպքում հնարավոր է ստանալ համասեռ, կայուն և պահանջվող բնութագրերով ապակե նյութ։ Աշխատանքի գործնական նշանակությունը կապված է նոր կազմով հատուկ նշանակության ապակիների ստացման տեխնոլոգիական հիմքերի մշակման հետ, ինչը կարող է կիրառական հետաքրքրություն ունենալ օպտիկական նյութերի, հատուկ ապակիների, էլեկտրոնիկայի և այլ տեխնիկական ոլորտների համար։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել ապակու և կերամիկական նյութերի տեխնոլոգիայի, նյութագիտության, անօրգանական քիմիայի և քիմիական տեխնոլոգիայի ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Physics

Այս գիրքը ներկայացնում է քվանտային տեխնոլոգիաների ֆիզիկայի հիմունքները՝ բացատրելով այն քվանտամեխանիկական երևույթները, որոնք ընկած են ժամանակակից բարձր տեխնոլոգիաների զարգացման հիմքում։ Գրքում քննարկվում են քվանտային վիճակների, սուպերպոզիցիայի, քվանտային խճճվածության և չափման խնդիրների տեսական հիմքերը, ինչպես նաև դրանց կիրառությունները տեղեկատվական տեխնոլոգիաներում և ինժեներական համակարգերում։ Հեղինակը անդրադառնում է քվանտային հաշվարկներին, քվանտային բիթերին (qubits), քվանտային ալգորիթմներին և դրանց ներուժին՝ լուծելու այնպիսի խնդիրներ, որոնք դասական համակարգիչների համար չափազանց բարդ են։ Նյութում ներկայացվում են նաև քվանտային հաղորդակցության և քվանտային գաղտնագրման սկզբունքները, ինչպես նաև քվանտային սենսորների և նոր սերնդի սարքերի զարգացման ուղղությունները։ Գիրքը համադրում է տեսական ֆիզիկան և կիրառական տեխնոլոգիաները՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով հասկանալ քվանտային աշխարհում գործող օրենքները և դրանց նշանակությունը ապագա տեխնոլոգիական զարգացման համար։