Առաքելյան, Վարդուհի Մկրտչի

Մանկավարժություն

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանում մանկավարժական մտքի և ֆիզիկական դաստիարակության զարգացման պատմական ընթացքի ուսումնասիրությանը՝ 19-րդ դարի կեսերից մինչև 21-րդ դարի առաջին տասնամյակը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես են տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում ձևավորվել երեխաների և երիտասարդների ֆիզիկական դաստիարակության վերաբերյալ պատկերացումները, ինչպես է փոխվել դրա տեղը կրթության և դաստիարակության ընդհանուր համակարգում, և ինչպիսի մանկավարժական գաղափարներ են առաջադրվել մարդու ֆիզիկական, մտավոր, բարոյական ու սոցիալական զարգացման փոխկապակցվածության վերաբերյալ։ Թեմայի կարևոր կողմերից մեկն այն է, որ ֆիզիկական դաստիարակությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես մարմնի ամրապնդման, շարժողական կարողությունների զարգացման կամ առողջության պահպանման միջոց, այլև որպես անձի համակողմանի ձևավորման բաղադրիչ։ Այդ տեսանկյունից աշխատանքը կապում է ֆիզիկական դաստիարակության պատմությունը հայ մանկավարժական մտքի ընդհանուր զարգացման հետ՝ անդրադառնալով կրթական գաղափարների փոփոխությանը, դպրոցական դաստիարակության նպատակներին, սերնդի առողջ և ներդաշնակ զարգացման խնդիրներին ու հասարակական պահանջներին։ Ուսումնասիրվող ժամանակահատվածի լայն ընդգրկումը թույլ է տալիս տեսնել պատմական շարունակականությունը և միաժամանակ բացահայտել տարբեր փուլերի առանձնահատկությունները։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսի համար առանձնահատուկ նշանակություն ունեն հայ լուսավորական և մանկավարժական գաղափարները, որոնցում կրթությունը դիտարկվում էր որպես անհատի և հասարակության առաջընթացի կարևոր պայման։ Այդ շրջանի մանկավարժական մտածողության մեջ ֆիզիկական դաստիարակության հարցերը կապված էին նաև առողջության, աշխատանքի, կարգապահության և երեխայի բնական զարգացման հետ։ Հայ մանկավարժական ժառանգության ուսումնասիրություններում, օրինակ, Խաչատուր Աբովյանի գաղափարների շրջանակում նշվում է նաև ֆիզիկական և աշխատանքային դաստիարակության անհրաժեշտությունը երեխայի անձի զարգացման գործում։ Հետագա ժամանակաշրջաններում ֆիզիկական դաստիարակության կազմակերպումն աստիճանաբար ավելի սերտորեն կապվեց դպրոցական կրթության, ուսուցման մեթոդների և պետական կրթական համակարգի զարգացման հետ։ Հետազոտության համար կարևոր է նաև այն հանգամանքը, որ ֆիզիկական դաստիարակության վերաբերյալ մոտեցումները ձևավորվել են ոչ միայն տեսական մանկավարժական աշխատությունների, այլև կրթական հաստատությունների, ուսումնական ծրագրերի, մեթոդական մշակումների և հասարակական կյանքի փոփոխությունների ազդեցությամբ։ Խորհրդային շրջանում ֆիզիկական կուլտուրան և սպորտը ստացան ավելի համակարգված կազմակերպական և կրթական ձևեր, իսկ ֆիզիկական պատրաստվածությունը ներառվեց մատաղ սերնդի դաստիարակության լայն համակարգում։ Հայաստանի անկախության շրջանը, իր հերթին, առաջ բերեց նոր խնդիրներ՝ կապված ֆիզիկական դաստիարակության բովանդակության վերաիմաստավորման, առողջ ապրելակերպի խթանման, մանկապատանեկան սպորտի զարգացման և կրթության նոր պահանջներին համապատասխան մեթոդների կիրառման հետ։ Այդ համատեքստում ուշագրավ է, որ Հայաստանի օրենսդրության մեջ ևս մանկապատանեկան ֆիզիկական դաստիարակությունն ու սպորտը կապվում են երեխաների առողջ կենսակերպի, կրթության և անհատի զարգացման խնդիրների հետ։ Աշխատանքի ժամանակագրական լայն շրջանակը հնարավորություն է տալիս համադրել տարբեր դարաշրջանների մանկավարժական մոտեցումները և բացահայտել այն գաղափարների զարգացումը, որոնք վերաբերում են մարդու ֆիզիկական և հոգևոր զարգացման ամբողջականությանը։ Այն արժեքավոր է հատկապես հայ մանկավարժության պատմությամբ, ֆիզիկական դաստիարակության տեսությամբ և դպրոցական կրթության զարգացման պատմությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների համար։ Հրատարակչական և մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ աշխատանքը լույս է տեսել Երևանում 2010 թվականին, ունի 22 էջ, պարունակում է նկարներ և մատենագիտական ցանկ, իսկ վերջում ներկայացված է նաև ռուսերեն ամփոփում։