Պատրաստի նյութեր

Աշխատությունը, ըստ վերնագրի, գովասանական բնույթի երկերի կամ խոսքերի ժողովածու է, որի հիմնական նպատակը անձանց, հոգևոր արժեքների, առաքինությունների կամ նշանակալի իրադարձությունների գովերգումն ու արժևորումն է։ Գովասանքի գրականությունը հայ մշակույթում ունեցել է կարևոր տեղ՝ ծառայելով որպես բարոյական դաստիարակության, հոգևոր ներշնչանքի և հասարակական արժեքների տարածման միջոց։ Նմանատիպ տետրակներում կարող են ընդգրկվել ներբողներ, գովեստի խոսքեր, օրհնություններ և հանդիսավոր բնույթի շարադրանքներ, որոնց միջոցով ընդգծվում են հավատարմությունը, իմաստությունը, բարությունը, առաքինությունը, անձնազոհությունը և ծառայությունը։ Գովասանական խոսքի առանձնահատկությունն այն է, որ այն ոչ միայն ներկայացնում է որևէ անձի կամ երևույթի դրական հատկանիշները, այլև դրանք դարձնում է օրինակելի՝ ընթերցողին ուղղորդելով դեպի գնահատելի վարքագիծ և բարոյական իդեալներ։ Աշխատությունը կարող էր կիրառվել կրթական, հոգևոր կամ հանդիսավոր միջավայրերում՝ որպես ընթերցանության, խոսքի մշակույթի և գրական արտահայտման նյութ։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրականության պատմության տեսանկյունից՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու գովասանքի ժանրի լեզվական ձևերը, հռետորական հնարքները, պատկերավոր խոսքը և արժեքային պատկերացումները։ Նման հրատարակությունները նաև վկայում են հայ գրավոր մշակույթում դաստիարակչական ու գեղարվեստական խոսքի ավանդույթի շարունակականության մասին։

Աշխատությունը նախատեսված է երիտասարդ քրիստոնյաների կրոնական և բարոյական դաստիարակության համար՝ ներկայացնելով քրիստոնեական հավատքի հիմքում ընկած պարտականություններն ու դրանց գործնական նշանակությունը։ Վերնագրից կարելի է ենթադրել, որ գիրքը նպատակ ունի մատչելի և ուսուցողական ձևով բացատրել, թե ինչ սկզբունքներով պետք է առաջնորդվի քրիստոնյան իր անձնական, ընտանեկան և հասարակական կյանքում։ Նմանատիպ կրոնական ձեռնարկներում սովորաբար անդրադարձ է կատարվում Աստծո նկատմամբ հավատարմությանը, աղոթքին, եկեղեցական կյանքին, պատվիրանների պահպանմանը, ծնողների և մերձավորների հանդեպ հարգանքին, ճշմարտախոսությանը, ազնվությանը, բարեգործությանը և ներողամտությանը։ Կարևոր տեղ կարող է հատկացվել նաև մեղքի և առաքինության տարբերակմանը, խղճի դաստիարակությանը և սեփական արարքների համար պատասխանատվություն ստանձնելուն։ Նյութի շարադրանքը, ըստ վերնագրի նպատակադրության, ուղղված է ոչ միայն կրոնական գիտելիքների փոխանցմանը, այլև այդ գիտելիքները առօրյա վարքագծում կիրառելուն։ Այն կարող էր ծառայել որպես ընթերցանության և ուսուցման նյութ երիտասարդների, ընտանիքների ու կրոնական կրթությամբ զբաղվող անձանց համար։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև հայալեզու կրոնական կրթության պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից՝ ցույց տալով քրիստոնեական բարոյական սկզբունքները նոր սերնդին փոխանցելու կարևորությունը։

Աշխատությունը մատենագիտական և կրոնագիտական բնույթի ժողովածու է, որը, ըստ վերնագրի, ներկայացնում է կտակարանների ցանկը՝ ընթերցողին ուղղորդելով քրիստոնեական սուրբ գրականության ճանաչման և ուսումնասիրության մեջ։ Այն կարող է ներառել Հին և Նոր կտակարանների գրքերի անվանումները, դրանց բաժանումը, հերթականությունը և աստվածաշնչյան գրականության համակարգման համար անհրաժեշտ տեղեկությունները։ Նմանատիպ ցանկերը կարևոր նշանակություն են ունեցել հոգևոր կրթության, աստվածաշնչյան ընթերցանության կազմակերպման և կրոնական գիտելիքների տարածման գործում։ Դրանք օգնել են ընթերցողներին կողմնորոշվել Սուրբ Գրքի կառուցվածքում, տարբերակել առանձին գրքերը և հասկանալ դրանց տեղը քրիստոնեական ավանդության մեջ։ Կտակարանների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալ աստվածաշնչյան պատմություններին, մարգարեական գրություններին, հոգևոր ուսմունքներին և քրիստոնեական հավատքի հիմնարար գաղափարներին։ Այսպիսի հրատարակությունը կարող էր օգտակար լինել հոգևորականների, ուսուցիչների, սարկավագների, աստվածաբանությամբ հետաքրքրվողների և կրոնական կրթություն ստացողների համար։ Այն արժեքավոր է նաև հայ կրոնական գրականության ու մատենագիտության պատմության տեսանկյունից՝ որպես վկայություն այն ջանքերի, որոնց միջոցով հայ ընթերցողին հասանելի և համակարգված են ներկայացվել քրիստոնեական սուրբ գրքերը։

Աշխատությունը մատենագիտական բնույթի տեղեկատու ժողովածու է, որի նպատակն է ներկայացնել Մխիթար Սեբաստացու հիմնադրած Մխիթարյան միաբանության նախաձեռնությամբ Վենետիկում հրատարակված գրքերը։ Այն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու միաբանության գրահրատարակչական գործունեության ծավալի, հրատարակությունների բազմազանության և հայ գրավոր մշակույթի զարգացման գործում ունեցած նշանակության մասին։ Նմանատիպ ցանկերում սովորաբար գրքերը դասավորվում են ըստ վերնագրերի, հեղինակների կամ թեմատիկ ուղղությունների՝ ներառելով մատենագիտական տվյալներ, որոնք օգնում են ճանաչել և տարբերակել հրատարակությունները։ Միաբանության տպագրական գործունեությունն ընդգրկել է կրոնական, պատմական, լեզվաբանական, գրական, գիտական և ուսումնական բնագավառներ՝ նպաստելով հայերեն գրականության պահպանմանը, տարածմանը և զարգացմանը։ Այս ցանկը կարևոր է նաև Մխիթարյանների գիտակրթական ծրագրերի և հայ գրքի տարածման աշխարհագրության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է ծառայել որպես սկզբնաղբյուր՝ հին հայ գրքերի որոնման, հրատարակությունների համեմատության, մատենագիտական նկարագրությունների կազմման և գրադարանային հավաքածուների հետազոտության ընթացքում։ Միաժամանակ ժողովածուն արտացոլում է Վենետիկի Մխիթարյան կենտրոնի դերը հայ մտավոր կյանքի կազմակերպման, ազգային կրթության խթանման և հայկական տպագրական ժառանգության պահպանման գործում։

Նյութը կարող է անդրադառնալ Հռոմի պապի հոգևոր հեղինակությանը, կաթոլիկ եկեղեցու ազդեցությանը, Իտալիայի քաղաքական իրադարձություններին և եկեղեցական ու աշխարհիկ իշխանությունների փոխհարաբերություններին։ Պապական հաստատությունը դարեր շարունակ նշանակալի դեր է ունեցել ոչ միայն կրոնական կյանքում, այլև Իտալիայի պետական կազմավորման, հասարակական հարաբերությունների, մշակույթի և միջազգային քաղաքականության մեջ։ Այդ պատճառով նման թեմայով աշխատությունը կարող է ընթերցողին ծանոթացնել պապական իշխանության պատմական նշանակությանը, նրա ազդեցության սահմաններին և իտալական հասարակության հետ ունեցած կապերին։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև այն տեսանկյունից, թե ինչպես էին XIX դարի հայալեզու հրատարակություններում ներկայացվում եվրոպական պետությունների պատմությունը, կրոնական հաստատությունները և քաղաքական զարգացումները։ Այն կարող է օգտակար լինել Իտալիայի պատմությամբ, կաթոլիկ եկեղեցու անցյալով, եվրոպական քաղաքական մտքի զարգացմամբ և հայ հասարակության՝ եվրոպական պատմական իրադարձությունների ընկալմամբ հետաքրքրվողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է հայոց լեզվի ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով ներկայացնել դրա կառուցվածքային, քերականական և գործնական առանձնահատկությունները։ Վերնագրից և մատենագիտական բնութագրից ելնելով՝ այն կարելի է դիտարկել որպես լեզվաբանական ու ուսումնական բնույթի աշխատություն, որը նախատեսված է հայերենով հետաքրքրվողների, լեզուն ուսումնասիրողների և հայագիտական գիտելիքներ ձեռք բերելու ձգտողների համար։ Նմանատիպ աշխատություններում սովորաբար ուշադրություն է դարձվում լեզվի հնչյունական համակարգին, բառերի կազմությանը, քերականական ձևերին, նախադասության կառուցվածքին և խոսքի ճիշտ կիրառությանը։ Հայոց լեզվի ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն հաղորդակցական հմտությունների զարգացման, այլև գրավոր մշակույթի, գրական ժառանգության և ազգային ինքնության պահպանման տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող էր նպաստել հայերենի օրինաչափությունների ճանաչմանը, լեզվական գիտելիքների համակարգմանը և լեզվի ուսուցման մեթոդների զարգացմանը։ Հատուկ նշանակություն ունի նաև այն հանգամանքը, որ օտարալեզու միջավայրում հայերենի ուսումնասիրությանը նվիրված գրքերը նպաստել են լեզվի ներկայացմանը եվրոպական գիտական ու կրթական շրջանակներում։ Այս առումով հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ լեզվաբանական մտքի պատմության, հայերենի վաղ շրջանի ուսումնասիրությունների և եվրոպական միջավայրում հայագիտության ձևավորման ընթացքի հետազոտողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է քաղաքավարության, հասարակական վարքի և անհատի քաղաքական ու քաղաքացիական կրթության սկզբունքներին՝ դիտարկելով մարդու անձնական վարքագիծը հասարակության մեջ նրա ունեցած դերի և պարտականությունների համատեքստում։ Այն ներկայացնում է այն բարոյական ու հասարակական նորմերը, որոնք նպաստում են մարդկանց միջև հարգալից հարաբերությունների ձևավորմանը, փոխըմբռնմանը, կարգապահությանը և համակեցության պահպանմանը։ Քաղաքավարությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես արտաքին վարվելակերպի կանոնների պահպանում, այլև որպես մարդու ներքին դաստիարակության, պատասխանատվության, զսպվածության և ուրիշների իրավունքների նկատմամբ հարգանքի արտահայտություն։ Քաղաքական կրթության գաղափարը ենթադրում է նաև հասարակական կյանքի կազմակերպման, քաղաքացու պարտականությունների, օրենքների և ընդունված կարգերի նկատմամբ վերաբերմունքի կարևորում։ Նման բնույթի ուսումնական աշխատություններում սովորաբար ուշադրություն է դարձվում անհատի և հանրության փոխհարաբերություններին, հասարակական կարգի պահպանմանը, բարոյական ընտրությանը և քաղաքացիական գիտակցության ձևավորմանը։ Գործնական նշանակություն ունեցող այս նյութը կարող էր ծառայել որպես դաստիարակչական ընթերցանության միջոց՝ սովորողներին ծանոթացնելով հասարակական կյանքում պատշաճ վարքի, փոխադարձ հարգանքի և պատասխանատու մասնակցության հիմունքներին։ Այն արժեքավոր է նաև հայ կրթական մտքի պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում է քաղաքավարության և քաղաքացիական դաստիարակության գաղափարների տարածումը հայալեզու կրթական գրականության մեջ։

Ձեռնարկը նվիրված է քաղաքավարության հիմնական սկզբունքների ներկայացմանը և նպատակ ունի ընթերցողին ծանոթացնելու հասարակական միջավայրում ընդունված պատշաճ վարքի, հաղորդակցության ու փոխհարաբերությունների կանոններին։ Այն անդրադառնում է մարդկանց միջև հարգալից վերաբերմունքի, բարեկիրթ խոսքի, զուսպ պահվածքի և փոխադարձ ուշադրության կարևորությանը՝ ընդգծելով, որ քաղաքավարությունը ոչ միայն արտաքին վարվելակերպ է, այլև մարդու բարոյական նկարագրի ու դաստիարակության արտահայտություն։ Նման բնույթի աշխատություններում սովորաբար դիտարկվում են ողջույնի և հրաժեշտի ձևերը, ծանոթությունների ու այցելությունների ժամանակ ընդունված սովորույթները, հյուրասիրության կանոնները, զրույց վարելու մշակույթը, մեծերի և փոքրերի նկատմամբ վերաբերմունքը, ինչպես նաև հասարակական հավաքույթներում ու առօրյա շփումներում պատշաճ պահվածքը։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում խոսքի մեղմությանը, դիմացինին չընդհատելուն, անհարկի վեճերից խուսափելուն, սեփական կարծիքը հարգալից արտահայտելուն և ուրիշների արժանապատվությունը պահպանելուն։ Ձեռնարկի գործնական ուղղվածությունը թույլ է տալիս քաղաքավարության սկզբունքները կիրառել ընտանիքում, կրթական միջավայրում և հասարակական կյանքում։ Այն արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանի կրթական ու բարոյական պատկերացումները, երբ անհատի դաստիարակությունը դիտվում էր որպես հասարակական առաջընթացի և մշակութային զարգացման կարևոր պայման։ Գիրքը արժեքավոր է հայ հասարակական մտքի, վարքականոնների պատմության և բարոյական դաստիարակության ավանդույթների ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը հայոց լեզվի ուսուցման համար նախատեսված քերականական ձեռնարկ է, որի հիմնական առանձնահատկությունն աշխարհաբարից գրաբար աստիճանական անցման ուսուցողական սկզբունքն է։ Այն կազմված է այնպես, որ սովորողը նախ ծանոթանա իրեն ավելի հասկանալի աշխարհաբար լեզվական ձևերին, ապա դրանց համեմատության և պարզաբանումների միջոցով աստիճանաբար յուրացնի գրաբարի քերականական կառուցվածքն ու արտահայտչական հնարավորությունները։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս հաղթահարելու դասական հայերենի յուրացման դժվարությունները՝ ուսուցումը կազմակերպելով հասկանալի և հաջորդական փուլերով։ Ձեռնարկում կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել խոսքի մասերի դասակարգումը, գոյականների հոլովումը, բայերի խոնարհումը, դերանունների և ածականների գործածությունը, բառերի ձևափոխության կանոնները, ինչպես նաև նախադասության կառուցման սկզբունքները։ Աշխարհաբարի և գրաբարի զուգադրումը նպաստում է երկու լեզվական համակարգերի ընդհանրությունների ու տարբերությունների բացահայտմանը, սովորողին օգնում է ճանաչելու գրաբարի հին քերականական ձևերը և հասկանալու դրանց իմաստային ու գործառական առանձնահատկությունները։ Պարզաբանումների առկայությունը ձեռնարկը դարձնում է մատչելի ոչ միայն դասավանդման ընթացքում, այլև ինքնուրույն ուսումնասիրության համար։ Այն արտացոլում է հայ կրթական մտքի կարևոր միտումներից մեկը՝ դասական գրական լեզվի ուսուցումը կապել ժամանակակից խոսքի հետ և ստեղծել անցումային մեթոդներ, որոնք կհեշտացնեն լեզվական գիտելիքների յուրացումը։ Գիրքը նշանակալի է հայերենի դասավանդման պատմության, գրաբարի ուսումնասիրման մեթոդաբանության և աշխարհաբարի ու գրաբարի փոխհարաբերությունների հետազոտման համար։

Աշխատությունը հայոց լեզվի քերականական կառուցվածքի ուսումնասիրությանն ու ուսուցմանն ուղղված դասական ձեռնարկ է, որն արտացոլում է հայ քերականագիտական մտքի զարգացման և լեզվական գիտելիքների համակարգման ավանդույթը։ Այն նպատակ ունի ներկայացնելու հայերենի կառուցվածքային օրինաչափությունները, բացատրելու բառերի կազմության և ձևափոխության սկզբունքները, ինչպես նաև սովորողին ծանոթացնելու գրավոր խոսքի ճիշտ կառուցման կանոններին։ Քերականական ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր տեղ են զբաղեցնում հնչյունների և տառերի համակարգը, վանկերի կազմությունը, խոսքի մասերի դասակարգումը, գոյականների հոլովումը, ածականների ու դերանունների կիրառությունը, բայերի խոնարհումը և տարբեր քերականական ձևերի իմաստային առանձնահատկությունները։ Շարահյուսական բաժինը վերաբերում է բառերի կապակցությանը, նախադասության անդամներին, պարզ և բարդ նախադասությունների կառուցվածքին ու խոսքի տրամաբանական կազմակերպմանը։ Այսպիսի ձեռնարկները հատկապես կարևոր էին գրաբարի և գրական հայերենի ուսուցման, լեզվական նորմերի պահպանման ու գրագիտության տարածման համար։ Դրանք նպաստել են հայերենով կրթական և գիտական աշխատանքների ստեղծմանը, ինչպես նաև լեզվի ուսումնասիրության միասնական սկզբունքների ձևավորմանը։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ լեզվաբանության պատմության տեսանկյունից, քանի որ հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու քերականական հասկացությունների դասակարգման, լեզվական կանոնների մեկնաբանության և ուսուցման մեթոդների պատմական առանձնահատկություններին։ Այն արժեքավոր աղբյուր է հայագետների, լեզվաբանների, մանկավարժների և դասական հայերենով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է հայոց լեզվի կառուցվածքի համակարգված ներկայացմանը և նպատակ ունի ընթերցողին ծանոթացնելու լեզվի քերականական կանոններին, բառերի կազմությանը, խոսքի մասերին ու նախադասության կառուցման սկզբունքներին։ Այն կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ քերականագիտական մտքի պատմության մեջ՝ արտացոլելով այն ժամանակաշրջանի լեզվաբանական մոտեցումները, երբ հայերենի ուսումնասիրությունն ու կանոնակարգումը դիտվում էին որպես կրթության, գրագիտության և ազգային մշակույթի պահպանման կարևոր պայման։ Նման բնույթի քերականական աշխատություններում սովորաբար մանրամասնորեն քննվում են հնչյունների և տառերի համակարգը, վանկերի կազմությունը, բառերի ձևափոխությունը, գոյականի հոլովումը, բայի խոնարհումը, դերանունների, ածականների, մակբայների և այլ խոսքի մասերի առանձնահատկությունները։ Առանձին նշանակություն ունեն շարահյուսական կանոնները, որոնք բացատրում են բառերի կապակցման, նախադասությունների կազմության և մտքի ճիշտ արտահայտման ձևերը։ Քերականական նյութի համակարգված ներկայացումը հնարավորություն է տալիս սովորողին ճանաչելու լեզվի ներքին օրինաչափությունները, տարբերակելու ճիշտ և սխալ գործածությունները և զարգացնելու գրավոր ու բանավոր խոսքի հմտությունները։ Աշխատությունը կարող էր ծառայել որպես ուսումնական ձեռնարկ դպրոցական կրթության մեջ, ինչպես նաև որպես օժանդակ աղբյուր հայերենով գրավոր խոսք կազմելու և լեզվական գիտելիքները խորացնելու համար։ Դրա պատմական արժեքը պայմանավորված է նաև հայերենի քերականական ավանդույթի ձևավորման, լեզվական նորմերի պահպանման և ուսումնական գրականության զարգացման գործում ունեցած նշանակությամբ։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում լեզվաբանների, հայագետների, մանկավարժների և հայոց լեզվի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Ջավախքի հայ բնակչության ավանդական պարարվեստի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով ժողովրդական պարերի ձևավորման պատմական հիմքերը, տարածված տեսակները, կատարողական առանձնահատկությունները և դրանց կապը համայնքի հասարակական ու ծիսական կյանքի հետ։ Ժողովրդական պարը դիտարկվում է ոչ միայն որպես գեղարվեստական արտահայտության ձև, այլև որպես ազգային ինքնության, պատմական հիշողության և սերնդեսերունդ փոխանցվող մշակութային արժեքների պահպանման միջոց։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից են պարերի շարժումների կառուցվածքը, քայլերի հաջորդականությունը, ռիթմական կազմակերպումը, խմբային կատարման ձևերը, մասնակիցների փոխհարաբերությունները և պարային ուղեկցության առանձնահատկությունները։ Ջավախքի պարային ավանդույթներում արտացոլվում են տարածաշրջանի բնակչության կենցաղը, աշխատանքային գործունեությունը, տոնական սովորույթները, ընտանեկան արարողություններն ու համայնքային հարաբերությունները։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում տարբեր առիթներով կատարվող շրջանաձև, զույգային և խմբային պարերը, որոնց շարժումներում կարող են արտահայտվել համերաշխության, ուժի, ճարպկության, ուրախության և մրցակցության գաղափարները։ Պարային մշակույթի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու նաև երաժշտության, շարժման, հագուստի և ծիսական միջավայրի փոխկապակցվածությունը։ Ազգագրական մոտեցմամբ ներկայացված նյութը կարևոր է տարածաշրջանային տարբերակների ճանաչման, ժողովրդական պարերի տեղական առանձնահատկությունների փաստագրման և հայկական պարարվեստի ընդհանուր պատկերի ամբողջացման համար։ Աշխատությունը արժեքավոր աղբյուր է պարագետների, ազգագրագետների, երաժշտագետների և հայ ժողովրդական մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ նպաստելով Ջավախքի ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ճանաչմանն ու պահպանմանը։

Գիտական ժողովածուի այս պրակը ներկայացնում է Վայոց ձորի պատմական տարածքում՝ Եղեգնաձորի և նախկին Ազիզբեկովի շրջաններում պահպանված հայկական վիմական արձանագրությունների հավաքածուն։ Այն նպատակ ունի փաստագրելու քարե հուշարձանների վրա պահպանված գրությունները, վերծանելու դրանց բովանդակությունը և դրանք ծառայեցնելու տարածաշրջանի պատմության ու մշակույթի ուսումնասիրությանը։ Արձանագրությունները կարևոր տեղեկություններ են հաղորդում եկեղեցիների, վանքերի, մատուռների, խաչքարերի, գերեզմանոցների և աշխարհիկ կառույցների հիմնադրման, կառուցման, նորոգման ու նվիրատվությունների մասին։ Դրանցում պահպանված անձնանունները, տոհմանունները, հիշատակությունները, թվականները և նվիրատվական գրությունները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու տեղական իշխանական ընտանիքների, հոգևորականների, արհեստավորների ու համայնքային գործիչների գործունեությունը։ Վիմագրական նյութը նաև կարևոր աղբյուր է բնակավայրերի պատմական անվանումների, տարածքային հարաբերությունների, սեփականության ձևերի, հասարակական կառուցվածքի և եկեղեցական կյանքի ուսումնասիրության համար։ Լեզվական տեսանկյունից արձանագրություններն արտացոլում են հայերենի պատմական զարգացումը, գրային ավանդույթները, ուղղագրական առանձնահատկություններն ու ժամանակաշրջաններին բնորոշ բառապաշարը։ Դրանց համադրումը ճարտարապետական հուշարձանների և գրավոր պատմական աղբյուրների հետ հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու Վայոց ձորի պատմական զարգացման, հոգևոր կենտրոնների և մշակութային կապերի մասին։ Հատորի նշանակությունը հատկապես մեծ է այն առումով, որ վիմագրերը հաճախ պահպանել են տեղեկություններ, որոնք բացակայում են այլ աղբյուրներում։ Դրանց գիտական գրանցումն ու վերծանումը նպաստում են տարածաշրջանի նյութական ժառանգության ճանաչմանը, պահպանմանն ու հետագա հետազոտություններին՝ ժողովածուն դարձնելով արժեքավոր աղբյուր հայ պատմագիտության, հնագիտության և վիմագրագիտության համար։

Գիտական աշխատության այս պրակը նվիրված է Սյունիքի պատմական տարածքի՝ Գորիսի, Սիսիանի և Ղափանի շրջաններում պահպանված հայկական վիմական արձանագրությունների հավաքմանը, վերծանմանը և ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է քարե հուշարձանների վրա փորագրված գրություններ, որոնք կարևոր սկզբնաղբյուրներ են տարածաշրջանի պատմության, բնակավայրերի զարգացման, հոգևոր կյանքի և հասարակական հարաբերությունների ուսումնասիրման համար։ Արձանագրությունները կարող են պարունակել տեղեկություններ եկեղեցիների, վանքերի, մատուռների, խաչքարերի, գերեզմանոցների, կամուրջների և այլ պատմական կառույցների հիմնադրման, վերակառուցման ու նորոգման մասին։ Դրանցում հիշատակվող անձանց անունները, տոհմական պատկանելությունը, պաշտոնները, նվիրատվություններն ու հիշատակային գրությունները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու տեղական իշխանական տների, հոգևորականների, վարպետների և համայնքային գործիչների գործունեությունը։ Վիմագրական նյութը արժեքավոր է նաև պատմական տեղանունների, անձնանունների, լեզվական ձևերի, թվագրության համակարգերի և հայերեն գրի զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրության համար։ Արձանագրությունների համադրումը ճարտարապետական հուշարձանների և այլ պատմական աղբյուրների հետ նպաստում է Սյունիքի միջնադարյան ու նոր շրջանի պատմության առավել ամբողջական վերակազմությանը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի ոչ միայն առանձին հուշարձանների փաստագրման, այլև տարածաշրջանի մշակութային ժառանգության պահպանման համար, քանի որ արձանագրությունների գիտական գրանցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու նաև ժամանակի ընթացքում վնասված կամ անհետացման վտանգի ենթարկված նյութական վկայությունները։ Այն արժեքավոր աղբյուր է հայ պատմաբանների, հնագետների, ճարտարապետության պատմաբանների և վիմագրագետների համար։