Андросов, Валерий Павлович

Андросов, Валерий Павлович

menu_book Посмотреть материалы

Книги автора (1)

Онлайн

Философия

Նագարջունան և նրա ուսմունքը

Նագարջունան հնդկական փիլիսոփայության և բուդդայական մտքի պատմության ամենաազդեցիկ ներկայացուցիչներից է, որի գաղափարները նշանակալի դեր են ունեցել հատկապես մահայանա բուդդայականության փիլիսոփայական հիմքերի ձևավորման և զարգացման գործում։ Նրա ուսմունքի կենտրոնում իրականության բնույթի, գոյության, ճանաչողության, պատճառահետևանքային կապերի և մարդկային տառապանքի հաղթահարման հիմնախնդիրներն են։ Նագարջունայի փիլիսոփայության առանցքային հասկացություններից մեկը դատարկությունն է՝ շունյատան, որի համաձայն՝ որևէ երևույթ չունի ինքնուրույն, անփոփոխ և անկախ գոյություն, քանի որ ամեն ինչ առաջանում և գոյություն ունի փոխկապակցված պայմանների, հանգամանքների և պատճառների շնորհիվ։ Այս գաղափարը չի ենթադրում աշխարհի կամ երևույթների բացարձակ գոյության ժխտում, այլ ուղղված է դրանց ինքնուրույն և մշտական էության մասին պատկերացումների քննադատությանը։ Նրա փիլիսոփայական համակարգում առանձնահատուկ նշանակություն ունի փոխկախյալ առաջացման սկզբունքը, ըստ որի՝ բոլոր երևույթները պայմանավորված են միմյանցով և չեն կարող ընկալվել մեկուսացված կերպով։ Այս մոտեցման միջոցով Նագարջունան բացահայտում է գոյության հարաբերական բնույթը և ցույց տալիս, որ իրականության մասին միակողմանի, ծայրահեղ կամ բացարձակացված պատկերացումները հանգեցնում են մտավոր հակասությունների։ Նրա ուսմունքի կարևոր բաղադրիչներից է միջին ուղու սկզբունքը, որը մերժում է ինչպես բացարձակ գոյության, այնպես էլ բացարձակ չգոյության մասին ծայրահեղ տեսակետները՝ առաջարկելով իրականությունը հասկանալ պայմանավորվածության և փոխկապակցվածության տեսանկյունից։ Նագարջունայի փիլիսոփայական մտածողությանը բնորոշ է տրամաբանական վերլուծության, հասկացությունների հետևողական քննադատության և բանավիճային մեթոդի կիրառությունը։ Նա ուսումնասիրում է այնպիսի հիմնարար հասկացություններ, ինչպիսիք են պատճառը, հետևանքը, շարժումը, ժամանակը, տարածությունը, ինքնությունը և գիտակցությունը՝ բացահայտելով դրանց մասին ընդունված պատկերացումների ներքին հակասությունները։ Նրա փաստարկման եղանակը նպատակ ունի ոչ թե պարզապես առաջադրել իրականության վերաբերյալ մեկ այլ տեսություն, այլ ազատել մտածողությունը կոշտ գաղափարական կառույցներից և պայմանական պատկերացումներից, որոնք խոչընդոտում են երևույթների ճշմարիտ ըմբռնմանը։ Ուսմունքի մեկ այլ կարևոր ուղղություն է երկու ճշմարտությունների տարբերակումը՝ պայմանական և վերջնական ճշմարտությունների, որոնց փոխհարաբերությունը հնարավորություն է տալիս միաժամանակ հասկանալ առօրյա փորձառության և փիլիսոփայական խորքային ճանաչողության մակարդակները։ Այս տեսանկյունից դատարկության ըմբռնումը ոչ թե վերացական մտավոր վարժություն է, այլ ազատագրող ճանաչողություն, որն օգնում է հաղթահարել կապվածությունը, մոլորությունները և տառապանքի առաջացման հիմքում ընկած սխալ ընկալումները։ Նագարջունայի գաղափարները վճռորոշ ազդեցություն են ունեցել մահայանա բուդդայականության մադհյամակա՝ միջին ուղու փիլիսոփայական դպրոցի ձևավորման վրա և հետագա դարերում դարձել են հնդկական, տիբեթյան, չինական ու ճապոնական փիլիսոփայական ավանդույթների կարևոր բաղադրիչ։ Նրա մտավոր ժառանգությունը նշանակալի է ոչ միայն բուդդայական կրոնափիլիսոփայության, այլև ընդհանրապես մարդկային մտածողության պատմության համար, քանի որ առաջադրում է գոյության, իրականության և ճանաչողության հիմնարար հարցեր՝ խրախուսելով քննադատական մտածողությունն ու հասկացությունների խորքային ուսումնասիրությունը։ Գիրքը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու հնդկական փիլիսոփայության կարևորագույն մտածողներից մեկի աշխարհայացքին, բուդդայական փիլիսոփայության հիմնական դրույթներին և այն գաղափարներին, որոնք ձևավորել են արևելյան մտքի զարգացման նշանակալի ուղղություններից մեկը։ Այն արժեքավոր է արևելագիտությամբ, փիլիսոփայության պատմությամբ, կրոնագիտությամբ և բուդդայական ուսմունքներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ նպաստելով իրականության, մարդկային ճանաչողության և գոյության փոխկապակցված բնույթի վերաբերյալ ավելի խորքային պատկերացման ձևավորմանը։

Обновлено. 2026-11-19
Նագարջունան և նրա ուսմունքը

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Подробнее Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Подробнее Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Подробнее Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Подробнее Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Подробнее Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Подробнее