Андросов, Валерий Павлович

Андросов, Валерий Павлович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Philosophy

Նագարջունան և նրա ուսմունքը

Նագարջունան հնդկական փիլիսոփայության և բուդդայական մտքի պատմության ամենաազդեցիկ ներկայացուցիչներից է, որի գաղափարները նշանակալի դեր են ունեցել հատկապես մահայանա բուդդայականության փիլիսոփայական հիմքերի ձևավորման և զարգացման գործում։ Նրա ուսմունքի կենտրոնում իրականության բնույթի, գոյության, ճանաչողության, պատճառահետևանքային կապերի և մարդկային տառապանքի հաղթահարման հիմնախնդիրներն են։ Նագարջունայի փիլիսոփայության առանցքային հասկացություններից մեկը դատարկությունն է՝ շունյատան, որի համաձայն՝ որևէ երևույթ չունի ինքնուրույն, անփոփոխ և անկախ գոյություն, քանի որ ամեն ինչ առաջանում և գոյություն ունի փոխկապակցված պայմանների, հանգամանքների և պատճառների շնորհիվ։ Այս գաղափարը չի ենթադրում աշխարհի կամ երևույթների բացարձակ գոյության ժխտում, այլ ուղղված է դրանց ինքնուրույն և մշտական էության մասին պատկերացումների քննադատությանը։ Նրա փիլիսոփայական համակարգում առանձնահատուկ նշանակություն ունի փոխկախյալ առաջացման սկզբունքը, ըստ որի՝ բոլոր երևույթները պայմանավորված են միմյանցով և չեն կարող ընկալվել մեկուսացված կերպով։ Այս մոտեցման միջոցով Նագարջունան բացահայտում է գոյության հարաբերական բնույթը և ցույց տալիս, որ իրականության մասին միակողմանի, ծայրահեղ կամ բացարձակացված պատկերացումները հանգեցնում են մտավոր հակասությունների։ Նրա ուսմունքի կարևոր բաղադրիչներից է միջին ուղու սկզբունքը, որը մերժում է ինչպես բացարձակ գոյության, այնպես էլ բացարձակ չգոյության մասին ծայրահեղ տեսակետները՝ առաջարկելով իրականությունը հասկանալ պայմանավորվածության և փոխկապակցվածության տեսանկյունից։ Նագարջունայի փիլիսոփայական մտածողությանը բնորոշ է տրամաբանական վերլուծության, հասկացությունների հետևողական քննադատության և բանավիճային մեթոդի կիրառությունը։ Նա ուսումնասիրում է այնպիսի հիմնարար հասկացություններ, ինչպիսիք են պատճառը, հետևանքը, շարժումը, ժամանակը, տարածությունը, ինքնությունը և գիտակցությունը՝ բացահայտելով դրանց մասին ընդունված պատկերացումների ներքին հակասությունները։ Նրա փաստարկման եղանակը նպատակ ունի ոչ թե պարզապես առաջադրել իրականության վերաբերյալ մեկ այլ տեսություն, այլ ազատել մտածողությունը կոշտ գաղափարական կառույցներից և պայմանական պատկերացումներից, որոնք խոչընդոտում են երևույթների ճշմարիտ ըմբռնմանը։ Ուսմունքի մեկ այլ կարևոր ուղղություն է երկու ճշմարտությունների տարբերակումը՝ պայմանական և վերջնական ճշմարտությունների, որոնց փոխհարաբերությունը հնարավորություն է տալիս միաժամանակ հասկանալ առօրյա փորձառության և փիլիսոփայական խորքային ճանաչողության մակարդակները։ Այս տեսանկյունից դատարկության ըմբռնումը ոչ թե վերացական մտավոր վարժություն է, այլ ազատագրող ճանաչողություն, որն օգնում է հաղթահարել կապվածությունը, մոլորությունները և տառապանքի առաջացման հիմքում ընկած սխալ ընկալումները։ Նագարջունայի գաղափարները վճռորոշ ազդեցություն են ունեցել մահայանա բուդդայականության մադհյամակա՝ միջին ուղու փիլիսոփայական դպրոցի ձևավորման վրա և հետագա դարերում դարձել են հնդկական, տիբեթյան, չինական ու ճապոնական փիլիսոփայական ավանդույթների կարևոր բաղադրիչ։ Նրա մտավոր ժառանգությունը նշանակալի է ոչ միայն բուդդայական կրոնափիլիսոփայության, այլև ընդհանրապես մարդկային մտածողության պատմության համար, քանի որ առաջադրում է գոյության, իրականության և ճանաչողության հիմնարար հարցեր՝ խրախուսելով քննադատական մտածողությունն ու հասկացությունների խորքային ուսումնասիրությունը։ Գիրքը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու հնդկական փիլիսոփայության կարևորագույն մտածողներից մեկի աշխարհայացքին, բուդդայական փիլիսոփայության հիմնական դրույթներին և այն գաղափարներին, որոնք ձևավորել են արևելյան մտքի զարգացման նշանակալի ուղղություններից մեկը։ Այն արժեքավոր է արևելագիտությամբ, փիլիսոփայության պատմությամբ, կրոնագիտությամբ և բուդդայական ուսմունքներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ նպաստելով իրականության, մարդկային ճանաչողության և գոյության փոխկապակցված բնույթի վերաբերյալ ավելի խորքային պատկերացման ձևավորմանը։

Updated: 2026-11-19
Նագարջունան և նրա ուսմունքը

Free

Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Read more Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Read more