Баюн, Лилия Семеновна

Баюн, Лилия Семеновна

menu_book Посмотреть материалы

Книги автора (1)

Онлайн

Лингвистика

Խեթա-լուվիական լեզուների համեմատական ուսումնասիրության փորձ

Գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է խեթական և լուվիական լեզուների համեմատական քննությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել դրանց լեզվական ընդհանրությունները, տարբերությունները, պատմական փոխառնչությունները և զարգացման առանձնահատկությունները։ Աշխատանքի կենտրոնում հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի անատոլիական ճյուղին պատկանող այս երկու հնագույն լեզուներն են, որոնք կարևոր նշանակություն ունեն հնդեվրոպական լեզուների պատմության, նախնական լեզվական համակարգերի վերակազմության և հին Փոքր Ասիայի ժողովուրդների մշակութային ու պատմական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս դիտարկել խեթերենի և լուվիերենի հնչյունական, ձևաբանական, քերականական և բառապաշարային կառուցվածքները, պարզել դրանցում պահպանված հնագույն լեզվական հատկանիշները և առանձնացնել այն փոփոխությունները, որոնք պայմանավորել են յուրաքանչյուր լեզվի ինքնուրույն զարգացումը։ Հատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում լեզուների կառուցվածքային նմանություններն ու տարբերությունները, քերականական ձևերի կազմությունը, հոլովական և բայական համակարգերի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև բառապաշարի պատմական շերտերը, որոնց ուսումնասիրությունը կարևոր նյութ է տրամադրում ընդհանուր անատոլիական լեզվական միջավայրի բնութագրման համար։ Աշխատանքի գիտական արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ խեթական և լուվիական գրավոր ժառանգությունը կարևորագույն աղբյուր է մ.թ.ա. երկրորդ հազարամյակի Փոքր Ասիայի պատմության, պետական կազմավորումների, կրոնական պատկերացումների, հասարակական հարաբերությունների և մշակութային կապերի ուսումնասիրման համար։ Այս լեզուների համեմատությունը նպաստում է ոչ միայն առանձին լեզվական երևույթների բացահայտմանը, այլև հնդեվրոպական լեզվաբանության ընդհանուր խնդիրների լուսաբանմանը, մասնավորապես՝ հնագույն լեզվական վիճակի վերակազմությանը, լեզվական փոփոխությունների օրինաչափությունների բացահայտմանը և տարբեր լեզվաճյուղերի միջև պատմական կապերի ճշգրտմանը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի պատմահամեմատական լեզվաբանությամբ, անատոլիական լեզուներով, սեպագիր աղբյուրներով և հին արևելյան քաղաքակրթություններով հետաքրքրվող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար՝ ներկայացնելով գիտական նյութ, որը նպաստում է հին լեզուների կառուցվածքային առանձնահատկությունների ավելի խոր ընկալմանը և հին Փոքր Ասիայի լեզվամշակութային ժառանգության ճանաչմանը։

Обновлено. 2026-11-20
Խեթա-լուվիական լեզուների համեմատական ուսումնասիրության փորձ

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Подробнее Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Подробнее Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Подробнее Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Подробнее Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Подробнее Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Подробнее