Баюн, Лилия Семеновна

Баюн, Лилия Семеновна

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Linguistics

Խեթա-լուվիական լեզուների համեմատական ուսումնասիրության փորձ

Գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է խեթական և լուվիական լեզուների համեմատական քննությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել դրանց լեզվական ընդհանրությունները, տարբերությունները, պատմական փոխառնչությունները և զարգացման առանձնահատկությունները։ Աշխատանքի կենտրոնում հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի անատոլիական ճյուղին պատկանող այս երկու հնագույն լեզուներն են, որոնք կարևոր նշանակություն ունեն հնդեվրոպական լեզուների պատմության, նախնական լեզվական համակարգերի վերակազմության և հին Փոքր Ասիայի ժողովուրդների մշակութային ու պատմական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս դիտարկել խեթերենի և լուվիերենի հնչյունական, ձևաբանական, քերականական և բառապաշարային կառուցվածքները, պարզել դրանցում պահպանված հնագույն լեզվական հատկանիշները և առանձնացնել այն փոփոխությունները, որոնք պայմանավորել են յուրաքանչյուր լեզվի ինքնուրույն զարգացումը։ Հատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում լեզուների կառուցվածքային նմանություններն ու տարբերությունները, քերականական ձևերի կազմությունը, հոլովական և բայական համակարգերի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև բառապաշարի պատմական շերտերը, որոնց ուսումնասիրությունը կարևոր նյութ է տրամադրում ընդհանուր անատոլիական լեզվական միջավայրի բնութագրման համար։ Աշխատանքի գիտական արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ խեթական և լուվիական գրավոր ժառանգությունը կարևորագույն աղբյուր է մ.թ.ա. երկրորդ հազարամյակի Փոքր Ասիայի պատմության, պետական կազմավորումների, կրոնական պատկերացումների, հասարակական հարաբերությունների և մշակութային կապերի ուսումնասիրման համար։ Այս լեզուների համեմատությունը նպաստում է ոչ միայն առանձին լեզվական երևույթների բացահայտմանը, այլև հնդեվրոպական լեզվաբանության ընդհանուր խնդիրների լուսաբանմանը, մասնավորապես՝ հնագույն լեզվական վիճակի վերակազմությանը, լեզվական փոփոխությունների օրինաչափությունների բացահայտմանը և տարբեր լեզվաճյուղերի միջև պատմական կապերի ճշգրտմանը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի պատմահամեմատական լեզվաբանությամբ, անատոլիական լեզուներով, սեպագիր աղբյուրներով և հին արևելյան քաղաքակրթություններով հետաքրքրվող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար՝ ներկայացնելով գիտական նյութ, որը նպաստում է հին լեզուների կառուցվածքային առանձնահատկությունների ավելի խոր ընկալմանը և հին Փոքր Ասիայի լեզվամշակութային ժառանգության ճանաչմանը։

Updated: 2026-11-20
Խեթա-լուվիական լեզուների համեմատական ուսումնասիրության փորձ

Free

Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Read more Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Read more Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Read more Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Read more Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more