Ղազարյան, Ռոբերտ Պետրոսի

Ղազարյան, Ռոբերտ Պետրոսի

menu_book Посмотреть материалы

Книги автора (3)

Онлайн

История

Հայասա-Ազզիի քաղաքական և մշակութային պատմությունը

Պատմագիտական և հնագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն պետական կազմավորումներից մեկի քաղաքական ու մշակութային զարգացման ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տարածաշրջանի քաղաքական կազմակերպման առանձնահատկությունները, իշխանության կառուցվածքը, բնակավայրերի և տարածքային կենտրոնների նշանակությունը, ինչպես նաև հարևան երկրների ու ժողովուրդների հետ ձևավորված հարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռազմական բախումներին, դիվանագիտական կապերին, տարածքային փոփոխություններին և այն պատմական գործընթացներին, որոնք ազդել են տվյալ պետական կազմավորման զարգացման վրա։ Ուսումնասիրվում են հնագույն գրավոր աղբյուրների հաղորդած տեղեկությունները և հնագիտական տվյալները՝ դրանց համադրման միջոցով պատմական իրադարձությունների ու ժամանակագրության վերաբերյալ պատկերացում կազմելու նպատակով։ Մշակութային պատմության շրջանակում դիտարկվում են բնակչության կենցաղը, նյութական մշակույթը, տնտեսական գործունեությունը, բնակավայրերի կառուցվածքը, կրոնական պատկերացումները և հասարակական հարաբերությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև տարածաշրջանի տեղանուններին, ցեղային ու էթնիկական կազմի վերաբերյալ գիտական տեսակետներին և Հայկական լեռնաշխարհի հետագա պատմական զարգացման հետ հնարավոր առնչություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հին աշխարհի պատմության մասնագետների, հայագետների, հնագետների, աղբյուրագետների, ուսանողների և Հայկական լեռնաշխարհի վաղ պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Обновлено. 2026-10-03
Հայասա-Ազզիի քաղաքական և մշակութային պատմությունը

Бесплатно

Онлайн

История

Հայասայի քաղաքական և մշակութային պատմությունը

Աշխատությունը նվիրված է Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն պետական կազմավորումներից մեկի՝ Հայասայի քաղաքական, ռազմական, տնտեսական և մշակութային պատմության համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հայասա-Ազզի պետական կազմավորումը, որը հիշատակվում է խեթական սեպագիր սկզբնաղբյուրներում, կարևոր տեղ է զբաղեցնում մ.թ.ա. II հազարամյակի Հայկական լեռնաշխարհի պատմության ուսումնասիրության մեջ։ Հեղինակը քննության է առնում Հայասայի ձևավորման ու պատմական զարգացման գործընթացները, նրա տարածքային դիրքը, պետական կազմակերպվածությունը, կառավարման առանձնահատկությունները և հարևան քաղաքական ուժերի հետ ունեցած հարաբերությունները՝ փորձելով վերակազմել հնագույն այս պետական միավորի պատմական պատկերը պահպանված գրավոր ու հնագիտական տվյալների հիման վրա։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է Հայասայի և Խեթական թագավորության քաղաքական ու ռազմական հարաբերությունների բացահայտումը։ Խեթական սեպագիր աղբյուրներում պահպանված տեղեկությունները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու երկու պետությունների միջև տեղի ունեցած ռազմական բախումների, դիվանագիտական շփումների, սահմանային հարաբերությունների և կնքված պայմանագրերի մասին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայասայի և Խեթական թագավորության միջև կնքված պայմանագրերին, այդ թվում՝ խեթական արքա Սուպպիլուլիումա Ա-ի և Հայասայի արքա Խուկկանայի միջև հաստատված համաձայնությանը, որը կարևոր սկզբնաղբյուր է երկու պետությունների քաղաքական հարաբերությունների, փոխադարձ պարտավորությունների և դիվանագիտական կապերի ուսումնասիրության համար։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև Հայասայի արքայական իշխանության, նրա կառավարիչների, պետական կառավարման համակարգի և ռազմական ներուժի հարցերին՝ բացահայտելով Հայասայի՝ որպես ինքնուրույն քաղաքական ուժի ունեցած դիրքը Առաջավոր Ասիայի միջազգային հարաբերությունների համակարգում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում Հայասայի տարածքային տեղորոշման խնդիրը։ Հեղինակը դիտարկում է Հայասա-Ազզիի աշխարհագրական սահմանների, բնակավայրերի և Հայկական լեռնաշխարհի հյուսիսարևմտյան շրջանների հետ նրա կապերի վերաբերյալ պատմագիտական տեսակետներն ու սկզբնաղբյուրային տեղեկությունները։ Քննարկվում են նաև Հայասայի և հարակից տարածքների պատմական աշխարհագրության, բնակչության, էթնիկական գործընթացների և տարածաշրջանային փոխհարաբերությունների հարցերը։ Աշխատության գիտական նշանակալի ուղղություններից է Հայասայի մշակութային ու տնտեսական կյանքի ուսումնասիրությունը։ Ներկայացվում են բրոնզեդարյան հասարակության նյութական մշակույթի առանձնահատկությունները, արհեստների զարգացումը, մետաղագործությունը, խեցեգործությունը, զենքերի պատրաստումը, գյուղատնտեսությունն ու անասնապահությունը։ Քննության են առնվում Հայասայի մշակութային կապերը հարևան երկրների և ժողովուրդների հետ, ինչպես նաև Հայկական լեռնաշխարհի ընդհանուր մշակութային միջավայրում նրա ունեցած տեղը։ Հեղինակը կարևորում է հնագիտական նյութերի և գրավոր սկզբնաղբյուրների համադրությունը՝ ցույց տալով, որ Հայասայի պատմության ուսումնասիրությունը հնարավոր չէ սահմանափակել միայն խեթական արձանագրությունների մեկնաբանությամբ։ Հնագիտական պեղումների արդյունքները, բնակավայրերի նյութական մնացորդները և բրոնզեդարյան մշակույթի հուշարձանները լրացնում են գրավոր տեղեկությունները՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու տարածաշրջանի հասարակական, տնտեսական և մշակութային զարգացման մասին։ Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանանում նաև Հայասայի և Հայկական լեռնաշխարհի հետագա պատմական ու էթնոմշակութային զարգացումների փոխհարաբերության հարցը։ Հայասա անվան և հայ ժողովրդի ինքնանվանման հնարավոր կապը, ինչպես նաև Հայասայի տեղը հայոց պետականության վաղ պատմության մեջ դիտարկվում են հայագիտության կարևորագույն խնդիրների շրջանակում։ Այս հարցերը ներկայացվում են պատմագիտական ուսումնասիրությունների և տարբեր գիտական մոտեցումների համատեքստում՝ ընդգծելով հնագույն քաղաքական կազմավորումների, էթնիկական գործընթացների և մշակութային ժառանգության շարունակականության ուսումնասիրության անհրաժեշտությունը։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է նաև Հայասայի պատմության վերաբերյալ հայ և օտարերկրյա պատմագիտության մեջ ձևավորված տեսակետների քննությամբ, սկզբնաղբյուրների օգտագործմամբ և թեմայի բազմակողմանի դիտարկմամբ։ Այն հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու Հայասայի ուսումնասիրության պատմությանը, խեթագիտության ձեռքբերումներին, սեպագիր արձանագրությունների պատմական նշանակությանը և Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն անցյալի վերակազմության մեթոդներին։ Գրքի պատմամշակութային նշանակությունը մեծ է հայոց պետականության վաղ շրջանի, հնագույն հասարակությունների և Առաջավոր Ասիայի քաղաքական ու մշակութային փոխհարաբերությունների ուսումնասիրության համար։ Այն նպաստում է Հայկական լեռնաշխարհի պատմական ժառանգության ճանաչմանը և Հայասա-Ազզիի՝ որպես հին արևելյան աշխարհի քաղաքական ու մշակութային գործընթացներում ներգրավված պետական կազմավորման, դերի բացահայտմանը։ Աշխատությունը կարևոր գիտական աղբյուր է հայագետների, պատմաբանների, արևելագետների, հնագետների, լեզվաբանների և հին աշխարհի պատմությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների համար, ինչպես նաև արժեքավոր ընթերցանության նյութ է բոլոր նրանց համար, ովքեր ցանկանում են խորությամբ ուսումնասիրել հայոց պետականության ակունքները, Հայկական լեռնաշխարհի բրոնզեդարյան քաղաքակրթությունը և տարածաշրջանի հնագույն ժողովուրդների պատմական փոխհարաբերությունները։

Обновлено. 2026-11-17
Հայասայի քաղաքական և մշակութային պատմությունը

Бесплатно

Онлайн

История

Մերձավոր և Միջին Արևելքի երկրների պատմության հիմնահարցերը (մ.թ.ա. IV հազարամյակի վերջից մինչև մ.թ.ա. I հազարամյակի վերջը)

Աշխատությունը նվիրված է Մերձավոր և Միջին Արևելքի հնագույն քաղաքակրթությունների, պետությունների և հասարակությունների պատմական զարգացման հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով մարդկության պատմության այն կարևոր ժամանակաշրջանը, երբ տարածաշրջանում ձևավորվեցին պետականության առաջին խոշոր կենտրոնները, զարգացան քաղաքային մշակույթները, առաջացան հզոր թագավորություններ և կայսրություններ, իսկ քաղաքական, տնտեսական, կրոնական ու մշակութային փոխհարաբերությունները մեծ ազդեցություն ունեցան համաշխարհային քաղաքակրթության հետագա ընթացքի վրա։ Ուսումնասիրության ժամանակագրական շրջանակն ընդգրկում է մ.թ.ա. IV հազարամյակի վերջից մինչև մ.թ.ա. I հազարամյակի ավարտը՝ հնարավորություն տալով հետևելու տարածաշրջանի պատմական գործընթացների երկարատև զարգացմանը՝ վաղ պետական կազմավորումների առաջացումից մինչև հին աշխարհի խոշորագույն քաղաքական միավորների ձևավորումն ու վերափոխումը։ Աշխատության թեմատիկ առանցքում Միջագետքի, Փոքր Ասիայի, Իրանական բարձրավանդակի, Լևանտի և հարակից տարածքների պատմական զարգացումն է՝ դրանց քաղաքական կառուցվածքների, հասարակական հարաբերությունների, տնտեսական համակարգերի և մշակութային առանձնահատկությունների համատեքստում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի Միջագետքի հնագույն քաղաքակրթությունների ուսումնասիրությունը, որտեղ ձևավորվեցին քաղաքային կյանքի, գրային համակարգերի, պետական կառավարման և իրավական մտածողության վաղ ավանդույթները։ Շումերական, աքքադական, բաբելոնյան և ասորեստանյան պետական կազմավորումների պատմությունը կարևոր նյութ է տալիս կենտրոնացված իշխանության ձևավորման, վարչական համակարգերի զարգացման, ռազմական կազմակերպման, առևտրի և միջազգային հարաբերությունների ուսումնասիրության համար։ Տարածաշրջանի պատմական ընթացքի կարևոր բաղադրիչ են նաև խեթական պետության, Փոքր Ասիայի քաղաքական միավորների, Սիրիայի և Պաղեստինի հնագույն հասարակությունների, ինչպես նաև Իրանական բարձրավանդակում ձևավորված պետական կազմավորումների զարգացումը։ Մասնավորապես, մարական և Աքեմենյան տերությունների պատմությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու կայսերական կառավարման առանձնահատկությունները, տարբեր ժողովուրդների ու մշակույթների համակեցության ձևերը, վարչական տարածքների կազմակերպումը և ընդարձակ տարածքների քաղաքական միավորման մեխանիզմները։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև տարածաշրջանի ժողովուրդների փոխհարաբերությունների և պատմական փոխազդեցությունների բացահայտումը։ Մերձավոր և Միջին Արևելքը հնագույն ժամանակներից եղել է առևտրական ճանապարհների, մշակութային հաղորդակցությունների և քաղաքական մրցակցության կարևոր հանգույց, որտեղ ձևավորվել են տարբեր քաղաքակրթությունների միջև տնտեսական ու դիվանագիտական կապեր։ Այս գործընթացները նպաստել են տեխնոլոգիական գիտելիքների, գրային համակարգերի, կրոնական պատկերացումների, գեղարվեստական ավանդույթների և պետական կառավարման փորձի տարածմանը։ Աշխատության ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր տեղ են զբաղեցնում նաև հին արևելյան հասարակությունների սոցիալական կառուցվածքը, իշխանության և կրոնի փոխհարաբերությունները, հողատիրության ձևերը, տնտեսական գործունեությունը, ստրկատիրական հարաբերությունները և հասարակական տարբեր խավերի դիրքը։ Հին Արևելքի պատմության առանցքային առանձնահատկություններից մեկը կրոնական և քաղաքական իշխանությունների սերտ կապն էր, որի ազդեցությամբ ձևավորվում էին արքայական իշխանության գաղափարախոսությունը, տաճարային տնտեսությունը և հասարակական կյանքի բազմաթիվ ոլորտներ։ Քաղաքակրթությունների պատմական զարգացումը ներկայացվում է նաև մշակութային ժառանգության տեսանկյունից՝ ընդգծելով գրի, գրականության, գիտելիքի, աստղագիտության, մաթեմատիկայի, ճարտարապետության և արվեստի զարգացման նշանակությունը։ Առանձին կարևորություն ունի տարածաշրջանի պատմության ուսումնասիրությունը Հայաստանի պատմական միջավայրի և հարակից ժողովուրդների հետ ունեցած կապերի տեսանկյունից։ Հայկական լեռնաշխարհը գտնվելով Մերձավոր Արևելքի քաղաքակրթական և քաղաքական գործընթացների կարևոր խաչմերուկում՝ մշտապես փոխազդել է հարևան պետությունների ու մշակույթների հետ։ Ուստի տարածաշրջանի հնագույն պատմության ուսումնասիրությունը նպաստում է նաև Հայկական լեռնաշխարհի պատմական միջավայրի, քաղաքական հարաբերությունների, տնտեսական կապերի և մշակութային փոխանակումների ավելի ամբողջական ընկալմանը։ Գիտական առումով աշխատությունը պատկանում է հին արևելքի պատմության և արևելագիտության ոլորտներին՝ անդրադառնալով պատմական զարգացման հիմնահարցերին, քաղաքակրթությունների ձևավորման օրինաչափություններին և տարածաշրջանային գործընթացների փոխկապակցվածությանը։ Դրա արժեքը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ Մերձավոր և Միջին Արևելքի պատմությունը ներկայացվում է ոչ թե որպես առանձին պետությունների մեկուսացված անցյալ, այլ որպես փոխկապակցված քաղաքական, տնտեսական և մշակութային համակարգերի զարգացում։ Այն կարևոր նշանակություն ունի հին աշխարհի պատմական գործընթացները, պետականության առաջացման նախադրյալները, կայսրությունների ձևավորման մեխանիզմները և միջքաղաքակրթական հարաբերությունները հասկանալու համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբաններին, արևելագետներին, հնագետներին, քաղաքակրթությունների պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ուսանողներին և հին աշխարհի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին՝ որպես գիտական ու ուսումնագիտական նյութ Մերձավոր և Միջին Արևելքի հնագույն պատմության առանցքային խնդիրների, պատմական ժառանգության և համաշխարհային քաղաքակրթության զարգացման գործում տարածաշրջանի ունեցած նշանակության ուսումնասիրության համար։

Обновлено. 2026-11-17
Մերձավոր և Միջին Արևելքի երկրների պատմության հիմնահարցերը (մ.թ.ա. IV հազարամյակի վերջից մինչև մ.թ.ա. I հազարամյակի վերջը)

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Подробнее Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Подробнее Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Подробнее Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Подробнее Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Подробнее Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Подробнее