Книги автора (1)

Онлайн

История

Երևանի խանությունը XVIII դարի վերջին (1780–1800)

Այս պատմագիտական աշխատությունը նվիրված է Երևանի խանության քաղաքական, վարչական, սոցիալ-տնտեսական և հասարակական կյանքի ուսումնասիրությանը XVIII դարի վերջին երկու տասնամյակներում՝ 1780–1800 թվականներին։ Այն անդրադառնում է Երևանի խանության պատմական զարգացման այն ժամանակաշրջանին, երբ Հարավային Կովկասը գտնվում էր տարածաշրջանային խոշոր տերությունների՝ Պարսկաստանի, Օսմանյան կայսրության և Ռուսաստանի քաղաքական ու ռազմական շահերի բախման կենտրոնում։ Աշխատության հիմնական ուսումնասիրության առարկան Երևանի խանությունն է՝ որպես պատմական վարչաքաղաքական կազմավորում, որի գոյությունն ու ներքին զարգացումները սերտորեն կապված էին տարածաշրջանում տեղի ունեցող իշխանական փոփոխությունների, ռազմական արշավանքների, դիվանագիտական հարաբերությունների և տարածքային հավակնությունների հետ։ XVIII դարի վերջին Երևանի խանության պատմությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու Արևելյան Հայաստանի քաղաքական դրությունը, պարսկական իշխանության առանձնահատկությունները, խանական կառավարման համակարգը և տեղական իշխանավորների դերը տարածաշրջանի հասարակական կյանքում։ Առանձնահատուկ պատմական նշանակություն ունի այդ ժամանակաշրջանում Երևանի խանության դիրքը՝ որպես ռազմավարական կարևոր տարածքի, որը վերահսկում էր Արարատյան դաշտավայրի և հարակից շրջանների զգալի մասը և կարևոր դեր ուներ Հարավային Կովկասի քաղաքական ու տնտեսական հարաբերություններում։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը ներառում է խանության կառավարման առանձնահատկությունները, իշխանական հարաբերությունները, արտաքին քաղաքական ազդեցությունները, ռազմական իրադարձությունների նշանակությունը և տեղական բնակչության պատմական կացությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև հայ բնակչության պատմության ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով նրա ժողովրդագրական, հասարակական և տնտեսական դիրքը, ինչպես նաև տարածաշրջանի պատմական իրադարձությունների ազդեցությունը բնակչության առօրյա կյանքի վրա։ Երևանի խանության պատմության ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև հայ-պարսկական հարաբերությունների, Արևելյան Հայաստանի քաղաքական անցյալի և տարածաշրջանի պատմական աշխարհագրության տեսանկյունից։ XVIII դարի վերջին տեղի ունեցած իրադարձությունները նախապատրաստեցին XIX դարի սկզբի քաղաքական վերափոխումները, երբ ռուս-պարսկական պատերազմների և տարածաշրջանային ուժերի հարաբերակցության փոփոխության հետևանքով Երևանի խանությունը դարձավ միջազգային քաղաքական պայքարի կարևոր կենտրոններից մեկը։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը նպաստում է ոչ միայն առանձին պատմական վարչաքաղաքական միավորի անցյալի ուսումնասիրությանը, այլև Հայաստանի նոր շրջանի պատմության ավելի ամբողջական ընկալմանը։ Այն արժեքավոր է հայագիտության, արևելագիտության, կովկասագիտության և տարածաշրջանի քաղաքական պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ հնարավորություն ընձեռելով խորանալու Երևանի խանության գոյության վերջին տասնամյակների պատմական միջավայրի, քաղաքական իրադրության և պատմական նշանակության մեջ։

Обновлено. 2026-11-20
Երևանի խանությունը XVIII դարի վերջին (1780–1800)

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Подробнее Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Подробнее Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Подробнее Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Подробнее Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Подробнее Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Подробнее