Григорян, В. Р.

Григорян, В. Р.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Երևանի խանությունը XVIII դարի վերջին (1780–1800)

Այս պատմագիտական աշխատությունը նվիրված է Երևանի խանության քաղաքական, վարչական, սոցիալ-տնտեսական և հասարակական կյանքի ուսումնասիրությանը XVIII դարի վերջին երկու տասնամյակներում՝ 1780–1800 թվականներին։ Այն անդրադառնում է Երևանի խանության պատմական զարգացման այն ժամանակաշրջանին, երբ Հարավային Կովկասը գտնվում էր տարածաշրջանային խոշոր տերությունների՝ Պարսկաստանի, Օսմանյան կայսրության և Ռուսաստանի քաղաքական ու ռազմական շահերի բախման կենտրոնում։ Աշխատության հիմնական ուսումնասիրության առարկան Երևանի խանությունն է՝ որպես պատմական վարչաքաղաքական կազմավորում, որի գոյությունն ու ներքին զարգացումները սերտորեն կապված էին տարածաշրջանում տեղի ունեցող իշխանական փոփոխությունների, ռազմական արշավանքների, դիվանագիտական հարաբերությունների և տարածքային հավակնությունների հետ։ XVIII դարի վերջին Երևանի խանության պատմությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու Արևելյան Հայաստանի քաղաքական դրությունը, պարսկական իշխանության առանձնահատկությունները, խանական կառավարման համակարգը և տեղական իշխանավորների դերը տարածաշրջանի հասարակական կյանքում։ Առանձնահատուկ պատմական նշանակություն ունի այդ ժամանակաշրջանում Երևանի խանության դիրքը՝ որպես ռազմավարական կարևոր տարածքի, որը վերահսկում էր Արարատյան դաշտավայրի և հարակից շրջանների զգալի մասը և կարևոր դեր ուներ Հարավային Կովկասի քաղաքական ու տնտեսական հարաբերություններում։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը ներառում է խանության կառավարման առանձնահատկությունները, իշխանական հարաբերությունները, արտաքին քաղաքական ազդեցությունները, ռազմական իրադարձությունների նշանակությունը և տեղական բնակչության պատմական կացությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև հայ բնակչության պատմության ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով նրա ժողովրդագրական, հասարակական և տնտեսական դիրքը, ինչպես նաև տարածաշրջանի պատմական իրադարձությունների ազդեցությունը բնակչության առօրյա կյանքի վրա։ Երևանի խանության պատմության ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև հայ-պարսկական հարաբերությունների, Արևելյան Հայաստանի քաղաքական անցյալի և տարածաշրջանի պատմական աշխարհագրության տեսանկյունից։ XVIII դարի վերջին տեղի ունեցած իրադարձությունները նախապատրաստեցին XIX դարի սկզբի քաղաքական վերափոխումները, երբ ռուս-պարսկական պատերազմների և տարածաշրջանային ուժերի հարաբերակցության փոփոխության հետևանքով Երևանի խանությունը դարձավ միջազգային քաղաքական պայքարի կարևոր կենտրոններից մեկը։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը նպաստում է ոչ միայն առանձին պատմական վարչաքաղաքական միավորի անցյալի ուսումնասիրությանը, այլև Հայաստանի նոր շրջանի պատմության ավելի ամբողջական ընկալմանը։ Այն արժեքավոր է հայագիտության, արևելագիտության, կովկասագիտության և տարածաշրջանի քաղաքական պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ հնարավորություն ընձեռելով խորանալու Երևանի խանության գոյության վերջին տասնամյակների պատմական միջավայրի, քաղաքական իրադրության և պատմական նշանակության մեջ։

Updated: 2026-11-20
Երևանի խանությունը XVIII դարի վերջին (1780–1800)

Free

Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Read more Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Read more Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Read more Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Read more