Հովհաննիսյան, Անուշ Ռաֆֆիի

Հովհաննիսյան, Անուշ Ռաֆֆիի

menu_book Посмотреть материалы

Книги автора (1)

Онлайн

История

Հայերի ունեզրկումը Օսմանյան կայսրությունում և քեմալական Թուրքիայում

Աշխատությունը նվիրված է Օսմանյան կայսրության վերջին տասնամյակներում և քեմալական Թուրքիայի ձևավորման ու կայացման շրջանում հայ բնակչության ունեզրկման գործընթացի պատմական, քաղաքական, իրավական և տնտեսական ուսումնասիրությանը։ Գրքում քննության է առնվում հայ ժողովրդի նյութական սեփականության զանգվածային բռնագրավման, խլման, յուրացման և վերաբաշխման քաղաքականությունը, որը հայության դեմ իրականացված բռնությունների, տեղահանությունների և ցեղասպանական գործողությունների կարևոր բաղադրիչներից էր։ Ուսումնասիրության կենտրոնում հայերին պատկանող անշարժ և շարժական գույքի, բնակելի տների, հողատարածքների, գյուղատնտեսական կալվածքների, առևտրային ձեռնարկությունների, խանութների, արհեստանոցների, դրամական միջոցների և այլ ունեցվածքի բռնագրավման մեխանիզմներն են, ինչպես նաև այդ գործընթացների կազմակերպման և իրականացման գործում պետական կառույցների, վարչական մարմինների ու տեղական իշխանությունների դերակատարությունը։ Հայերի ունեզրկումը ներկայացվում է ոչ թե որպես առանձին և պատահական տնտեսական երևույթ, այլ որպես պետական քաղաքականության, վարչական որոշումների և հասարակական հարաբերությունների համակարգային վերափոխման գործընթաց, որի հետևանքով հայ բնակչությունը զրկվում էր իր տնտեսական հիմքերից, սեփականության իրավունքից և հայրենի բնակավայրերում բնականոն կյանք վարելու հնարավորությունից։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանանում Օսմանյան կայսրության շրջանում ձևավորված իրավական և վարչական մեխանիզմները, որոնց միջոցով իրականացվում էր հայերի ունեցվածքի հաշվառումը, բռնագրավումը, լուծարումը և այլ անձանց կամ հաստատությունների փոխանցումը։ Այդ գործընթացների կարևոր բաղադրիչներից էր լքյալ գույքի վերաբերյալ օրենսդրական և վարչական կարգավորումների կիրառումը, որի անվան տակ հայերից խլված ունեցվածքը պետականացվում, վաճառվում կամ փոխանցվում էր տարբեր շահառուների։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև քեմալական շարժման և Թուրքիայի Հանրապետության ձևավորման ժամանակաշրջանում հայերի սեփականության հարցի շարունակականությունը։ Քննության առարկա են դառնում այն քաղաքական և տնտեսական գործընթացները, որոնց միջոցով նախկինում բռնագրավված հայկական ունեցվածքի նկատմամբ վերահսկողությունը պահպանվեց և ամրապնդվեց, իսկ սեփականատերերի վերադարձի, ունեցվածքի վերականգնման կամ փոխհատուցման հնարավորությունները սահմանափակվեցին։ Այս համատեքստում հայերի ունեզրկումը դիտարկվում է որպես երկարատև պատմական գործընթաց, որի հետևանքները դուրս են եկել Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիների սահմաններից և շարունակվել հետագա քաղաքական ու իրավական վերափոխումների պայմաններում։ Աշխատությունը կարևորում է նաև հայ բնակչության տնտեսական ներկայության վերացումը և դրա ազդեցությունը տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական կառուցվածքի վրա։ Հայկական բնակավայրերում դարերով ձևավորված սեփականության հարաբերությունների խաթարումը, առևտրական ու արհեստագործական գործունեության ընդհատումը և տնտեսական կապերի ոչնչացումը հանգեցրել են ոչ միայն առանձին ընտանիքների նյութական կործանմանը, այլև հայկական համայնքների տնտեսական ու հասարակական հիմքերի վերացմանը։ Հայկական գույքի յուրացումը միաժամանակ նպաստել է նոր սեփականատիրական հարաբերությունների ձևավորմանը և այնպիսի տնտեսական միջավայրի ստեղծմանը, որտեղ նախկին սեփականատերերի իրավունքները չէին վերականգնվում։ Գրքի կարևոր նշանակությունը պայմանավորված է նաև ունեզրկման իրավական հետևանքների ուսումնասիրությամբ՝ սեփականության իրավունքի խախտման, ժառանգական իրավունքների, բռնագրավված գույքի հետագա տնօրինման և պատմական արդարության վերականգնման խնդիրների տեսանկյունից։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս հայերի դեմ իրականացված հանցագործությունները դիտարկել ոչ միայն մարդկային կորուստների և տեղահանությունների, այլև տնտեսական ունեցվածքի համակարգային յուրացման ու դրա երկարաժամկետ հետևանքների համատեքստում։ Պատմագիտական առումով աշխատությունը կարևորում է Հայոց ցեղասպանության տնտեսական բաղադրիչի ուսումնասիրությունը՝ ընդլայնելով ցեղասպանության վերաբերյալ հետազոտությունների շրջանակը և ուշադրություն հրավիրելով այն հանգամանքի վրա, որ ժողովրդի ոչնչացման քաղաքականությունն ուղեկցվել է նաև նրա նյութական ժառանգության, տնտեսական կարողությունների և սեփականության իրավունքների վերացմամբ։ Այն նպաստում է Օսմանյան կայսրության վերջին շրջանի, քեմալական Թուրքիայի քաղաքականության, հայ-թուրքական հարաբերությունների և հայ ժողովրդի պատմական իրավունքների ուսումնասիրությանը։ Գիրքը կարևոր աղբյուրագիտական և գիտական հետաքրքրություն է ներկայացնում պատմաբանների, ցեղասպանագետների, արևելագետների, իրավաբանների, տնտեսագետների և սեփականության իրավունքի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Այն նաև կարևոր նշանակություն ունի հայկական պատմական հիշողության պահպանման տեսանկյունից՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու հայ ժողովրդի նյութական կորուստների, պատմական հայրենիքում ձևավորված տնտեսական ժառանգության կորստի և ունեզրկման երկարատև հետևանքների մասին։

Обновлено. 2026-11-17
Հայերի ունեզրկումը Օսմանյան կայսրությունում և քեմալական Թուրքիայում

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Подробнее Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Подробнее Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Подробнее Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Подробнее Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Подробнее Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Подробнее