Հովհաննիսյան, Անուշ Ռաֆֆիի

Հովհաննիսյան, Անուշ Ռաֆֆիի

menu_book Посмотреть материалы

Книги автора (1)

Онлайн

История

Հայերի ունեզրկումը Օսմանյան կայսրությունում և քեմալական Թուրքիայում

Աշխատությունը նվիրված է Օսմանյան կայսրության վերջին տասնամյակներում և քեմալական Թուրքիայի ձևավորման ու կայացման շրջանում հայ բնակչության ունեզրկման գործընթացի պատմական, քաղաքական, իրավական և տնտեսական ուսումնասիրությանը։ Գրքում քննության է առնվում հայ ժողովրդի նյութական սեփականության զանգվածային բռնագրավման, խլման, յուրացման և վերաբաշխման քաղաքականությունը, որը հայության դեմ իրականացված բռնությունների, տեղահանությունների և ցեղասպանական գործողությունների կարևոր բաղադրիչներից էր։ Ուսումնասիրության կենտրոնում հայերին պատկանող անշարժ և շարժական գույքի, բնակելի տների, հողատարածքների, գյուղատնտեսական կալվածքների, առևտրային ձեռնարկությունների, խանութների, արհեստանոցների, դրամական միջոցների և այլ ունեցվածքի բռնագրավման մեխանիզմներն են, ինչպես նաև այդ գործընթացների կազմակերպման և իրականացման գործում պետական կառույցների, վարչական մարմինների ու տեղական իշխանությունների դերակատարությունը։ Հայերի ունեզրկումը ներկայացվում է ոչ թե որպես առանձին և պատահական տնտեսական երևույթ, այլ որպես պետական քաղաքականության, վարչական որոշումների և հասարակական հարաբերությունների համակարգային վերափոխման գործընթաց, որի հետևանքով հայ բնակչությունը զրկվում էր իր տնտեսական հիմքերից, սեփականության իրավունքից և հայրենի բնակավայրերում բնականոն կյանք վարելու հնարավորությունից։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանանում Օսմանյան կայսրության շրջանում ձևավորված իրավական և վարչական մեխանիզմները, որոնց միջոցով իրականացվում էր հայերի ունեցվածքի հաշվառումը, բռնագրավումը, լուծարումը և այլ անձանց կամ հաստատությունների փոխանցումը։ Այդ գործընթացների կարևոր բաղադրիչներից էր լքյալ գույքի վերաբերյալ օրենսդրական և վարչական կարգավորումների կիրառումը, որի անվան տակ հայերից խլված ունեցվածքը պետականացվում, վաճառվում կամ փոխանցվում էր տարբեր շահառուների։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև քեմալական շարժման և Թուրքիայի Հանրապետության ձևավորման ժամանակաշրջանում հայերի սեփականության հարցի շարունակականությունը։ Քննության առարկա են դառնում այն քաղաքական և տնտեսական գործընթացները, որոնց միջոցով նախկինում բռնագրավված հայկական ունեցվածքի նկատմամբ վերահսկողությունը պահպանվեց և ամրապնդվեց, իսկ սեփականատերերի վերադարձի, ունեցվածքի վերականգնման կամ փոխհատուցման հնարավորությունները սահմանափակվեցին։ Այս համատեքստում հայերի ունեզրկումը դիտարկվում է որպես երկարատև պատմական գործընթաց, որի հետևանքները դուրս են եկել Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիների սահմաններից և շարունակվել հետագա քաղաքական ու իրավական վերափոխումների պայմաններում։ Աշխատությունը կարևորում է նաև հայ բնակչության տնտեսական ներկայության վերացումը և դրա ազդեցությունը տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական կառուցվածքի վրա։ Հայկական բնակավայրերում դարերով ձևավորված սեփականության հարաբերությունների խաթարումը, առևտրական ու արհեստագործական գործունեության ընդհատումը և տնտեսական կապերի ոչնչացումը հանգեցրել են ոչ միայն առանձին ընտանիքների նյութական կործանմանը, այլև հայկական համայնքների տնտեսական ու հասարակական հիմքերի վերացմանը։ Հայկական գույքի յուրացումը միաժամանակ նպաստել է նոր սեփականատիրական հարաբերությունների ձևավորմանը և այնպիսի տնտեսական միջավայրի ստեղծմանը, որտեղ նախկին սեփականատերերի իրավունքները չէին վերականգնվում։ Գրքի կարևոր նշանակությունը պայմանավորված է նաև ունեզրկման իրավական հետևանքների ուսումնասիրությամբ՝ սեփականության իրավունքի խախտման, ժառանգական իրավունքների, բռնագրավված գույքի հետագա տնօրինման և պատմական արդարության վերականգնման խնդիրների տեսանկյունից։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս հայերի դեմ իրականացված հանցագործությունները դիտարկել ոչ միայն մարդկային կորուստների և տեղահանությունների, այլև տնտեսական ունեցվածքի համակարգային յուրացման ու դրա երկարաժամկետ հետևանքների համատեքստում։ Պատմագիտական առումով աշխատությունը կարևորում է Հայոց ցեղասպանության տնտեսական բաղադրիչի ուսումնասիրությունը՝ ընդլայնելով ցեղասպանության վերաբերյալ հետազոտությունների շրջանակը և ուշադրություն հրավիրելով այն հանգամանքի վրա, որ ժողովրդի ոչնչացման քաղաքականությունն ուղեկցվել է նաև նրա նյութական ժառանգության, տնտեսական կարողությունների և սեփականության իրավունքների վերացմամբ։ Այն նպաստում է Օսմանյան կայսրության վերջին շրջանի, քեմալական Թուրքիայի քաղաքականության, հայ-թուրքական հարաբերությունների և հայ ժողովրդի պատմական իրավունքների ուսումնասիրությանը։ Գիրքը կարևոր աղբյուրագիտական և գիտական հետաքրքրություն է ներկայացնում պատմաբանների, ցեղասպանագետների, արևելագետների, իրավաբանների, տնտեսագետների և սեփականության իրավունքի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Այն նաև կարևոր նշանակություն ունի հայկական պատմական հիշողության պահպանման տեսանկյունից՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու հայ ժողովրդի նյութական կորուստների, պատմական հայրենիքում ձևավորված տնտեսական ժառանգության կորստի և ունեզրկման երկարատև հետևանքների մասին։

Обновлено. 2026-11-17
Հայերի ունեզրկումը Օսմանյան կայսրությունում և քեմալական Թուրքիայում

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Подробнее Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Подробнее Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Подробнее Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Подробнее Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Подробнее Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Подробнее