Հովհաննիսյան, Անուշ Ռաֆֆիի

Հովհաննիսյան, Անուշ Ռաֆֆիի

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Հայերի ունեզրկումը Օսմանյան կայսրությունում և քեմալական Թուրքիայում

Աշխատությունը նվիրված է Օսմանյան կայսրության վերջին տասնամյակներում և քեմալական Թուրքիայի ձևավորման ու կայացման շրջանում հայ բնակչության ունեզրկման գործընթացի պատմական, քաղաքական, իրավական և տնտեսական ուսումնասիրությանը։ Գրքում քննության է առնվում հայ ժողովրդի նյութական սեփականության զանգվածային բռնագրավման, խլման, յուրացման և վերաբաշխման քաղաքականությունը, որը հայության դեմ իրականացված բռնությունների, տեղահանությունների և ցեղասպանական գործողությունների կարևոր բաղադրիչներից էր։ Ուսումնասիրության կենտրոնում հայերին պատկանող անշարժ և շարժական գույքի, բնակելի տների, հողատարածքների, գյուղատնտեսական կալվածքների, առևտրային ձեռնարկությունների, խանութների, արհեստանոցների, դրամական միջոցների և այլ ունեցվածքի բռնագրավման մեխանիզմներն են, ինչպես նաև այդ գործընթացների կազմակերպման և իրականացման գործում պետական կառույցների, վարչական մարմինների ու տեղական իշխանությունների դերակատարությունը։ Հայերի ունեզրկումը ներկայացվում է ոչ թե որպես առանձին և պատահական տնտեսական երևույթ, այլ որպես պետական քաղաքականության, վարչական որոշումների և հասարակական հարաբերությունների համակարգային վերափոխման գործընթաց, որի հետևանքով հայ բնակչությունը զրկվում էր իր տնտեսական հիմքերից, սեփականության իրավունքից և հայրենի բնակավայրերում բնականոն կյանք վարելու հնարավորությունից։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանանում Օսմանյան կայսրության շրջանում ձևավորված իրավական և վարչական մեխանիզմները, որոնց միջոցով իրականացվում էր հայերի ունեցվածքի հաշվառումը, բռնագրավումը, լուծարումը և այլ անձանց կամ հաստատությունների փոխանցումը։ Այդ գործընթացների կարևոր բաղադրիչներից էր լքյալ գույքի վերաբերյալ օրենսդրական և վարչական կարգավորումների կիրառումը, որի անվան տակ հայերից խլված ունեցվածքը պետականացվում, վաճառվում կամ փոխանցվում էր տարբեր շահառուների։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև քեմալական շարժման և Թուրքիայի Հանրապետության ձևավորման ժամանակաշրջանում հայերի սեփականության հարցի շարունակականությունը։ Քննության առարկա են դառնում այն քաղաքական և տնտեսական գործընթացները, որոնց միջոցով նախկինում բռնագրավված հայկական ունեցվածքի նկատմամբ վերահսկողությունը պահպանվեց և ամրապնդվեց, իսկ սեփականատերերի վերադարձի, ունեցվածքի վերականգնման կամ փոխհատուցման հնարավորությունները սահմանափակվեցին։ Այս համատեքստում հայերի ունեզրկումը դիտարկվում է որպես երկարատև պատմական գործընթաց, որի հետևանքները դուրս են եկել Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիների սահմաններից և շարունակվել հետագա քաղաքական ու իրավական վերափոխումների պայմաններում։ Աշխատությունը կարևորում է նաև հայ բնակչության տնտեսական ներկայության վերացումը և դրա ազդեցությունը տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական կառուցվածքի վրա։ Հայկական բնակավայրերում դարերով ձևավորված սեփականության հարաբերությունների խաթարումը, առևտրական ու արհեստագործական գործունեության ընդհատումը և տնտեսական կապերի ոչնչացումը հանգեցրել են ոչ միայն առանձին ընտանիքների նյութական կործանմանը, այլև հայկական համայնքների տնտեսական ու հասարակական հիմքերի վերացմանը։ Հայկական գույքի յուրացումը միաժամանակ նպաստել է նոր սեփականատիրական հարաբերությունների ձևավորմանը և այնպիսի տնտեսական միջավայրի ստեղծմանը, որտեղ նախկին սեփականատերերի իրավունքները չէին վերականգնվում։ Գրքի կարևոր նշանակությունը պայմանավորված է նաև ունեզրկման իրավական հետևանքների ուսումնասիրությամբ՝ սեփականության իրավունքի խախտման, ժառանգական իրավունքների, բռնագրավված գույքի հետագա տնօրինման և պատմական արդարության վերականգնման խնդիրների տեսանկյունից։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս հայերի դեմ իրականացված հանցագործությունները դիտարկել ոչ միայն մարդկային կորուստների և տեղահանությունների, այլև տնտեսական ունեցվածքի համակարգային յուրացման ու դրա երկարաժամկետ հետևանքների համատեքստում։ Պատմագիտական առումով աշխատությունը կարևորում է Հայոց ցեղասպանության տնտեսական բաղադրիչի ուսումնասիրությունը՝ ընդլայնելով ցեղասպանության վերաբերյալ հետազոտությունների շրջանակը և ուշադրություն հրավիրելով այն հանգամանքի վրա, որ ժողովրդի ոչնչացման քաղաքականությունն ուղեկցվել է նաև նրա նյութական ժառանգության, տնտեսական կարողությունների և սեփականության իրավունքների վերացմամբ։ Այն նպաստում է Օսմանյան կայսրության վերջին շրջանի, քեմալական Թուրքիայի քաղաքականության, հայ-թուրքական հարաբերությունների և հայ ժողովրդի պատմական իրավունքների ուսումնասիրությանը։ Գիրքը կարևոր աղբյուրագիտական և գիտական հետաքրքրություն է ներկայացնում պատմաբանների, ցեղասպանագետների, արևելագետների, իրավաբանների, տնտեսագետների և սեփականության իրավունքի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Այն նաև կարևոր նշանակություն ունի հայկական պատմական հիշողության պահպանման տեսանկյունից՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու հայ ժողովրդի նյութական կորուստների, պատմական հայրենիքում ձևավորված տնտեսական ժառանգության կորստի և ունեզրկման երկարատև հետևանքների մասին։

Updated: 2026-11-17
Հայերի ունեզրկումը Օսմանյան կայսրությունում և քեմալական Թուրքիայում

Free

Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Read more Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Read more Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Read more